د.مەیادە نەجار لە چەند رۆژی رابردوو بە روونی وەدیار کەوت کە ئەو ئیمپڕاتۆریەتەی لە درۆ و بە ساختەچیایەتی دروست کرابوو و مانگانە چەند ملیۆن دۆلارێکی لە قوتی ئەو خەڵکە لێ سەرف دەکرا بە یەک کلیکی گەنجێکی ئەمریکی جینز(کاوبۆ)لەبەر بەسەر یەکدی داڕوخا و کۆمپانیای فەیسبوک کە ئەو گەنجە (ماڕک زگربێرگ)دامەزرێنەر و خاوەنیەتی و داهاتی ساڵانەی لە زۆربەی وڵاتانی زلهێزیش زۆرترە گەورەترین درۆی ئاشکرا کرد کە کار لە سەر بۆچوون و فکری خەڵکی کوردستان دەکات. لە دوای ئەو بڕیارەی فەیسبوک بە داخستنی زیاتر لە 400 پەیج و ئەکاوەنت و گروپ و ئاشکرا بوونی ئەوەی کە تەنها سپۆنسەری مانگانەی ئەوانە نزیکەی 300 هەزار دۆلار بووە،خەڵک دەپرسن ئایا بەڕێوەبردنی ئەو هەموو پەیجانە چ سوپایەکی لە پشت بووە و چ پارەیەکی خەیاڵی لێ سەرف کراوە! خەڵک پرسیاری ئەوەش دەکا کە ئەو پارەیە لە کوێ هاتووە؟ هەندێکیان دەڵێن سەرچاوەکەی فرۆشتنی کەرکوکە و لەو داهاتەیە کە کۆمپانیاکانی هاوسەرۆکێکی یەکێتی لە رێگای فرۆشتنی نەوتی کەرکوک و وەرگرتنی تەندەری ژمارەیەک پڕۆژەکانی کەرکوک کە گۆڕینی فڕۆکەخانەی سەربازی ئەو شارە بۆ فڕۆکەخانەیەکی مەدەنی یەکێکە لەو پڕۆژانە،هەروەها ئەو 36 ملیار دۆلار و 80 تۆن زێڕەی لە ئێرانەوە لە سێ ساڵی رابردوو بۆ سلێمانی هاتووە،بەشێکیش سەرنجیان بۆ دەروازە سنووریەکانی نێوان ئێران و هەرێمی کوردستان دەچێ کە دەکەونە سنووری پارێزگای سلێمانی کە داهاتێکی زۆریان هەیە بەڵام پارەکە ناچێتەوە خەزێنەی حکومەت بەڵکو لە رێگای مەکتەبی دارایی گشتی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان بەشی زۆری دەچێتە سەر حیسابی شەخسی جەنابی ئیمپڕاتۆری درۆ. لە بەرامبەر ئەو هێزە درۆینە لە کوردستاندا هێزێک هەیە کە گوزارشت لە خواست و ئامانجە نەتەوەیی و نیشتمانیەکانی خەڵکی کوردستان دەکا و رەگ و ریشەی ئەو هێزە لە هەناوی کۆمەڵگەدا رووچوون و سەت ساڵە لە بەرامبەر هێز و ستەمی داگیرکەران و داردەستە ناوخۆیەکان بە بەهێزیەوە ماوە و لە سەر پێ وەستاوە،ئەو هێزەی کە لە ریفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان متمانەی زیاتر لە 93% خەلکی لەگەڵدا بوو و دواتر بە هێزەوە و بە سەربەرزیەوە توانی بەرامبەر گەلە کۆمەی داگیرکەران و خیانەتی خاکفرۆشان بوەستێت و قەوارەی دەستووری هەرێمی کوردستان بپارێزێ و پیلانەکان هەڵوەشێنێتەوە. هەر کاتێک کوردستان بەرەو بەهێزبوونەوە هەنگاو دەنێ،داگیرکەران لە لاوازترین خاڵمان دەست دەخەنەوە ناو کاروبار و ژیان و بڕیاری سیاسی و کارتی ناکۆکیە ناوخۆیەکان لە رێگای هێزی ئیمپڕاتۆریەتی درۆ زەق دەکەنەوە و لە دژی سەقامگیری و باشبوونی دۆخی ژیانی و ژیاری خەڵکی کوردستان بەکاریان دەهێنەوە،ئێستا لەگەڵ نزیک بوونەوەی جێبەجێکردنی یاسای چاکسازی کە دۆخی ئابوری هەرێمی کوردستان و ژیانی موچە خۆرانی و بازاڕەکەی بەرەو جێگیری و سەقامگیری دەبا کە ئەوەش هۆکارە بۆ بەهێزبوونەوەی هەرێمی کوردستان و سەرکەوتنی ئیرادەی ناوخۆیی بەسەر پیلان و خواستی دەرەکی. بەگژ حکومەت داچوونەوە و تیرترکردنی ئیڕهابی فکری و بەڕێوەبردنی هەڵمەتی میدیایی کە لە ساڵانی رابردوو کار و ئەرکی ئیمپڕاتۆریەتی درۆ بوو و دەسکەوتی شەخسی باشی هەبوو بۆ جەنابی ئیمپڕاتۆری درۆ لە سەرکەوتنی کودەتاکەی لە ناو حیزبەکەیدا و دەست گرتن بەسەر سەروەت و سامانێکی زۆردا و دامەزراندنی تۆڕێکی کۆمپانیای وەبەرهێنان لە رێگای برا و خزمەکانیەوە،ئێستا هەموو ئەوانە لە ژێر مەترسی لەناوچوونن چونکە بە ئاشکرا بوونی حەقیقەتی ئیپڕاتۆر لەوەی ئەو ئیپڕاتۆریەتە بەهێزەی بانگەشەی بۆ دەکرد لە درۆ و ساختە زیاتر نەبووە،بۆیە دواین هەوڵی بۆ پاراستنی ئیپڕاتۆریەتەکەی بە بەکارهێنانی هەموو کەرستە و ئامرازەکانی بەردەستی دەبێت لە رێگای درێژکردنەوەی ئەو شەڕە دەروونیەی چەند ساڵێکە لە بەرامبەر خەڵکی کوردستان دەستی پێکردوە و باجەکەشی تەنها لێکترازانی کۆمەڵایەتی و زیاتر بە حیزبی کردنی کۆنەڵگا و داگیرکردنی ئیرادەی خەڵک بووە.

د.لەتیف جەمال رەشید ماوەیەكی زۆرە خەڵكی كوردستان لەساییەی دەسەڵات وهەلومەرجی حكومەتی هەرێم بەدەست كێشەی سیاسی وئابوری ونەبوونی بودجەو مووچەو بڵاو بوونەوەی بێكاری دەناڵێنن،سەرەڕای ئەوەی هەرێمی كوردستان خاوەنی سەروەت وسامان وئاوێكی زۆر و خاكێكی بەپیتە، بەڵام بەرپرسانی هەرێم تاوەكو ئێستا چارەرسەرێكی گونجاویان نەدۆزێوەتەوە بۆ چاكردنی ئەو بارودۆخە نالەبارە. زۆربەی دەزگاكانی ڕاگەیاندن و ڕۆژنامەنووسان باسی ئەم بارودۆخە دەكەن و بابەتی گرنگ وبەپێز بڵاودەكەنەوە لەسەر چۆنیەتی چارەسەر كردنی ئەو قەیرانانە، بەڵام بە داخەوە نە بەرپرسانی هەرێم كە هۆكاری سەرەكی ئەو قەیرانانەن نە حزبە سیاسیەكان نە حكومەت خۆیان دەكەنە خاوەنی ئەو بارودۆخە، وئامادەنین بەرپرسیارەتی هەڵگرن و چارەسەرێكی گونجاوی بۆ بدۆزنەوە. لە زۆربەی ووڵاتان سەرەڕای ئەوەی زۆربەیان خاوەنی نەوت و غاز و كانزا و جوغرافیایەكی گرنگ نین، وەك هەرێمی كوردستان، یەكێك لە هۆكارە سەركیەكانی پێشكەوتن و چارەسەركردنی كێشەی ئابووری و دارایی و ئیداریەكان دەستنیشان كردنی خەلەل و كەم و كورتیەكانیەتی، بۆ ئەوەی رێگەچارە و چارەسەری گونجاوی بۆ بدۆزنەوە، لەگەڵ كەسانی شارەزا وپسپۆر، بە شێوەیەكی شەفاف بۆ دابین كردنی بژێوی و دەرامەتی خەڵك. بەڵام بە داخەوە لای ئێمە ئەوانەی كێشەكانیان دروست كردوە هەوڵی خۆ دزینەوە دەدەن لە بەرپرسیارەیەتی، ولە بری ئەوەی دان بە هەڵەكانیان بنین و داوای لێبوردن بكەن و ئامادەیی دەربڕن بۆ هەڵگرتنی بەرپرسیاریەتی، خەتاكە دەخەنە سەر خەڵكانی تر. من لێرەدا حكومەتی ناوەندی بێ بەری ناكەم لە بەرپرسیاریەتی لە ناردن و دابین كردنی مووچەو بودجەی خەڵكی كوردستان، چونكە ئەو لە سەرەتاوە دەبوو یاسای نەوت وغاز و ئەو یاسایانەی كەپەیوەندی بە دەرامەت و بژێوی خەڵكەوە هەیە، تەشریع بكات بۆ ئەوەی شێوازی پەیوەندی ئابووری وسیاسی نێوان هەرێم وبەغدا دابڕشتایە كە بەهیچ شێوەیەك كێشەی مەعاش ودەرامەت بۆ هاووڵاتیان دروست نەبوایە. چارەسەر كردنی ئەم كێشەیە زۆر گرنگە بۆ ئێستا ودواڕۆژیش و ئەو سەروەت وسامانە كە ئێستا بەبێ بەرنامە و بەدەر لە یاسا بەكار ئەهێنرێت موڵكی هەموو گەلە، وپێویستە بەرژەوەندی ئەمرۆ و دواڕۆژیش رەچاو بكرێت. لەپاش 28 ساڵ لەحوكمڕانی كوردی دەسەڵاتداران سەرەڕای لەدەستدانی بەشێكی زۆری سەروەت و سامان و خاك و ئاوی هەرێمی كوردستان، و لەجیاتی ئەوەی دەرهێنان و فرۆشتنی نەوت بكەنە هۆكارێكی سەرەكی بۆ پاراستنی پێگەو پێگەیاندنی وزامن كردنی ئایندەی نەوەكانی داهاتووی، بەپێچەوانەوە دەبینین دەرهێنان و فرۆشتنی نەوت خەریكە دەبێتە هۆی ماڵ وێرانی و بەهەدەردانی سەروەت وسامان و بڕینی قوتی میلەت وخەڵكیان خستۆتە ژێر قەرزێكی گەورە كەڵەكەبوو. لەهەرێمی كوردستان تا ساڵی 2014 بەبێ كێشە بودجە وشایستە داراییەكانمان لەلایەن حكومەتی فیدراڵیەوە بۆ دەهات و كورد ڕۆڵێكی كاریگەری هەبوو لە دارشتنی سیاسەتی عیراق، تا ئەو كاتەی كە حكومەتی هەرێم سیاسەتی ئابووری سەربەخوی پەیڕەو كرد، و عبدالله عبدالله ناسراو بە "ئاشتی هەورامی" لە لەندەنەوە هێنرابوەوە لەسەر راسپاردەی بەرهەم سالح و بێ لێپرسینەوە دۆسێ نەوتی ڕادەست كرا، بەبی رەچاو كردنی ئەوەی كە دەرهێنانی وفرۆشتنی نەوت وغاز لەدونیای ئێستادا شتێكی ئاسان نیە وكۆمەڵە خەڵكێكی پسپۆڕی دەوێت كە شارەزایی تەواویان هەبێت لە مەوادی دەستور ویاسادا. عبد الله عبد الله كەپۆستی باڵای وەرگرت لەهەرێمی كوردستان بەڕاوێژ كردن لە گەڵ بەرهەم سالح دۆسێ نەوتی خستە ناو جانتاكەیەو، و بێ گوێدانە هیچ یاسایەك یان ڕاوێژ لەگەڵ كەسانی شارەزا، ولەپێناو بەرژەوندی حزبی وشەخسی وبێ گەڕانەوە بۆ حكومەتی ناوەند وپەڕلەمانی كوردستان، هەستا بە واژوو كردنی چەندین گرێبەستی درێژ خایەن، بە نێوەند گیری چەند دەڵاڵێَك، لە گەڵ چەندین كۆمپانیا كە هەندێكیان نەناسراو بوون، لە بەرامبەر بەخشینی ئمتیازاتێكی زۆر. و لە جیاتی ئەوەی هەرێمی كوردستان بخاتە سەر نەخشەی ووڵاتە نەوتیەكانی جیهان وەك بەڵێنی دابوو،بە پێچەوانەوە كێشەی گەورەی بۆ هەرێمی كوردستان دروست كرد كە بوە هۆی بڵاو بوونەوەی گەندەڵیەكی زۆر، و كێشە قوڵی خستە پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم وحكومەتی فیدڕالیدا. پەپێ نووسراوێك كە لە مانگی 12 ساڵی 2007 جەنابی سەرۆك مام جەلال وەك سەرۆك كۆمار لە گەڵ نووری مالیكی سەرۆك وەزیران ئەوسای عیراق نامەیەكیان ئاراستەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان كردبوو، داوای لە سەرۆكی هەرێم مەسعود بەرزانی دكرد، كە ئەو سیاسەتەی كە لە كوردستان دانرابوو بۆ نەوت وغاز راگیرێت، كە بەدەر لەیاسا و مەوادی دەستور عیراق رێگەی بە ئاشتی هەورامی دابوو عەقدی نەوتی واژوو بكات، تا وەكو ئەنجومەنی نوێنەران عیراق یاسای نەوت وغاز پەسەند دەكات، وچوار چێوەی یاسایی دروست دائەنێت، بۆ پاراستنی بەژەوەندی گەلی كوردستان، بەڵام ئاشتی بە پشتیوانی حزبی وشەخسی بەردەوام بوو و توانی، پیلانی خۆی جیبەجی بكات. ئەوە بوو حكومەتی فیدڕالی بەشە بودجەی هەرێم كە لە 17% بودجەی گشتی عیراق ڕاگرت، و حكومەتی هەرێم بە هۆی بڕینی بودجە و دابەزینی نرخی نەوت لە بازارەكانی جیهان رووبەڕووی قەیرانێكی دارایی سەخت كردەوە، و میلەت وگەلی كوردستان بوونە قوربانی سیاسەتە چەوتەكانی ئەو لایەنانەی كەپشتگیریان لەو سیاسەتە ئەكرد. هەر ووڵاتێك كەرێز لەخۆی و هاووڵاتیانی بگرێت و شەفافیەت و دیموكراتی تیدا بەرقەرار بێت، دەبێت خاوەنی یاسای بودجەو شەفافیەت بێت لەشێوازی ئیدارەدان وبڵاو كردنەوە و ئاشكراكردنی داهات و خەرجیەكانی، و بڕی قەرز، و ئەو لایەنانەی قەرزەیان لێ كراوە، هەروەها چۆنیەتی خەرجكردنی پارەكەش دەبێت ئاشكرا بكات، و ئەو كەسانەی كەبوونە هۆی دروست بوونی گەندەڵی وئەم وەزعە پێویستە لێان بپرسرێتەوە و باجی ئەو كێشە گەورەیە بدەن نەك خەڵكی كوردستان. بەداخەوە لای ئێمە زۆربەی خەڵكی كوردستان و تەنانەت پەڕلەمانی كوردستانیش نازانێت ئەو قەرزانە چۆنە و بۆ چی كراون، ئەگەر ئەو قەرزانە راستیشبن لەچیدا خەرج كراوە وبۆچی كراوە وداهاتی ناوخۆ وفرۆشتنی نەوت چەندە وچوون دابەش دەكرێت. ولە جیاتی ئەوەی سەرۆكەكانی كابینەكانی ئێستا وڕابردووی حكومەتی هەرێم بەرپرسیاریەتی بەشێك لەو هەموو گەندەڵی وقەیرانانە بخاتە ئەستۆی خویان وحكومەتەكانیان، بویە دەبێت حكومەتی هەرێم پەلەبكات لە كۆتایی هێنان بەو گەندەلێ و ناشەفافیەت ولێپرسینەوە جدی بكات لە بەهەدەردانی سامانی گشتی و دۆسێ نەوت وغاز، لە ژێر چنگی حزب و چەند كەسێك دەر بهێنێت و بڕیاری سەربەخۆ كردنی ئەو مەلەفە و دورخستنەوەی لە دەستی دەرەكی و بەتایبەت ووڵاتانی دراوسی، و چارەسەر كردنی كێشەكانی پەیوەست بەو مەلەفە لەگەڵ حكومەتی فیدڕالی لەچوارچێوەی دەستور عیراق دا بكات، كە بەبێ ئەنجامدانی چاكسازای ریشەیی ودەستەبەركردنی شەفافیەت لەدۆسێ نەوت وغاز هیچ ئەنجامێكی نابێت. دەبێت پڕۆگرامی تێر وتەسەل دابنرێت بۆ چاك كردنی بارودۆخی هەرێمی كوردستان لە ڕوی داهات وخەرجی و مووچەو خزمەتگوزاری وپڕۆژەی ئاوەدانكردنەوە ونەهێشتنی گەندەڵی وئمتیازاتی ناشەرعی لەهەموو رووێەكەوە، ئەوەش بەوكەسانە ناكرێت كە خۆیان هۆكاری بڵاو بوونەوەی گەندەڵین وبەردەوامن لە دەسەڵات.

دڵشاد عەبدولڕەحمان  ھەرچەندە پێناسەیەکی دیاریکراو بۆ پۆپۆلیستی نیە کەھەموان لەسەری ڕێک کەوتبن ،بەڵام ئەوەی دەکرێ کۆدەنگی لەسەربێ ئەوەیە ،کە پۆپۆلیست ئەوکەس وڕێکخراووحزبانەن کە خۆیان واپیشان دەدەن کەنوێنەرایەتی گەل وخەڵک دەکەن وبەرگری لەمافەکانیان دەکەن ،دژ بە دەستەبژێری دەسەڵات.لەواقیعدا پۆپۆلیستەکان کاتێک دەگەن بەدەسەڵات لەوبەڵێنانە پەشێمان دەبنەوەو پشت دەکەنە دەنگدەرانیان.لەکوردستان ،لەدوای دروست بونی بزوتنەوەی گۆڕان ،یەکێتی وپارتی ئەوبزوتنەوەیان بە بزوتنەوەیەکی پۆپۆلیستی تۆمەتباردەکرد،لەوکاتەوە تائێستا ئەو تۆمەتە ڕووبەڕووی زۆر لایەن وتەنانەت کەسانی سەربەخۆش دەکرێ وھەندێ لەولایەنانەش بەشێکن لەدەسەڵات وبەپۆپۆلیست ناودەبرێن. باشترین زەمینەی گەشەکردنی پۆپۆلیستی بوونی قەیرانە ئنجا ئەوقەیرانە دارایی بێ،سیاسی بێ،تەندروستی بێ .....خۆئەگەر سەیری دۆخی ئێستای کوردستان بکەین بەداخەوە لەقەیراندانقوم بوە ،ھەربۆیە دیاردەی پۆپۆلیستی بەشێوازی جۆراوجۆر ناوبەناودەردەکەون وبەھەڵگرتنی کۆمەڵێک دروشم ،ماوەیەک خەڵک سەرقاڵ دەکەن و ئومێدێکی نەزۆک وبەدینەھاتویان دەخەنە بیرو زھنەوەو ھەرزووش لەبیر دەچنەوە ،بەداخەوە لەبەر کەمی ڕۆشنبیری گشتی و گرانی وقورسی قەیرانەکان، زۆرجار خەڵکێکی زۆر بەبەشێک لەڕۆشنبیرەکانیشەوە دەکەونە داوی ئەوپۆلۆلیستانەو بەکوردی وبەکورتی دەگەوجێندرێن ،نەک ھەرئەوە زۆرجار کەسانی دڵسۆز وەلەپێگەی سیاسی بەرزیشەوە لەبەرنەبونی ئەزمون یان ھۆکاری تر دەبنە دەمڕاستی پۆپۆلیستە حەقیقیەکان ،ئەوەی ئێستا گەرمە باسکردنی گواستنەوەی موچەی فەرمانبەرانە بۆبەغدا،بەدەرلە ڕەوایەتی ئەوداخوازیە ،ئەوانەی ئەودروشمەیان بەرزکردۆتەوە دەزانن جێبەجێکردنی مەحاڵە لەبەر کۆمەڵێک ھۆکار کەئێرە شوێنی باس کردنیان نیە ،بەڵام دەبینین میدیای ئەژمارکراو یان نزیک لەجەنابی سەرۆک کۆمارو پەرلەمانتاری نزیک لەو ،بانگەشەی ئەو ھەنگاوەدەکەن (کەمن بۆخۆم گومانم لەدڵسۆزی ئەوپەرلەمانتارە بەڕێزە نیە)ئەو ھەڵمەتی گواستنەوەی موجەیە بۆبەغدا جگە لە گەوجاندنی خەڵکی بەشمەینەتی کوردستان وچاندنی ئومێدێکی ھەرگیز بەدی نەھاتو لەناخی فەرمانبەرانی بێ موچەی ھەرێم ،شتێکی دیکە نیە.ئەمڕۆ فەرمانبەرانی کوردستان وەک ئەونقوم بوەیان لێھاتوە کەبەدوای چڵە پوشێکدا دەگەڕێ بۆئەوەی دەستی پێوەبگرێ ونەخنکێ ،ئەو پڕۆژەی گواستنەوەی موچە لەھەرێمەوە بۆبەغدا بەھای ئەو چڵەپوشەشی نیە . لەکۆتایدا دەڵێم، خەڵکی کوردستان چۆن شایستەی حوکمێکی زۆر شایستە ترن لەم حوکمەی ئێستا،ئاوەھاش شایستەی ئەوەنین ھەر جارەی بەجۆرێک نەھامەتی وقەیرانەکانیان بەکاربھێندرێن بۆ خەڵەتاندنیان .

د. محەمەد عەلی زیاد لە بیست و پێنج ساڵە بارزانی باوک و کوڕو برازا، لەپۆستە گرنگ و حەساسەکانی حکومڕانی ھەرێمن (سەرۆکایەتی ھەرێم و حکومەت و ئەنجومەنی ئاسایش). یەکەم: کاتی ئەوەیە بپرسین: ئەگەر بە ڕێژەییش بێ، ئەم سێ کەسایەتیە سەرکەوتوبون لە پرۆسەی حکومڕانی؟ ئایا سەردەمی دەسەڵاتی ئەم سێ کەسایەتیە، سەردەمانێکی تاریکە یاخود درەوشاوە؟ دوەم: لەسەردەمی ھەرسێ بارزانیەکە، ئاستی دیموکراسی، ئاسایشی تاک، خزمەتگوزاری، ئابوری ھەرێم، شەفافیەت و قەڵاچۆکردنی گەندەڵی، عەدالەتی کۆمەڵایەتی، سەربەخۆیی دادگاکان، دۆخی کەرکوک و ناوچەجێناکۆکەکان، پەیوەندیەکانی ھەرێم و بەغدادو وڵاتانی ناوچەکە....ھتد، بەرەو پێشەوە ڕۆشتوە یاخود پاشەکشەی کردوە؟ ڕاستە ھۆکاری زاتی و مەوزوعی ھەبوە بۆ ئەم بوارانەو یەکێتی و حیزبی تریش بەشداربون لە حکومڕانی ئەم چارەکە سەدەیە، بەڵام لەحاڵەتی شکستی ھەر حیزب و دامەزراوەیەک و تەنانەت لە یارییەکی وەرزشیشدا، کەسی یەکەم بەرپرسیارێتێ دەکەوێتەسەرشان. ئەڵبەتە بۆ دۆخی سەرکەوتنیش، کەسی یەکەم پشکی شێری بەردەکەوێت. سێیەم: ھەردو پرۆسەی سەربەخۆیی ئابوری و ڕیفراندۆم، بەکارەسات کۆتایهات و ئەنجامێکی تەواو پێچەوانەی هەبوو. لەبری سەربەخۆ بوون و ئابورییەکی بەهێز: قەرزاری نەوەکانی ئێستە و داھاتوو، ئابوری ھەرێم بوەتە پاشکۆی تورکیاو پێگەی سیاسی ھەرێمیش، لەوپەڕی خراپیدایە. چوارەم: پێوەرە نێودەوڵەتیەکانی حکومڕانی باش: "شەفافیەت، ھاوڵاتی بون، حکومەتی وەڵامدەرەوە، لێپرسینەوە، بەشداربون، سەروەری یاسا، چوست و چالاکی دامەزراوەکان و دەسەڵاتی دادپەروەرو یەکسانیخواز". ئەگەر کەمێک بێلایەنانە داوەری بکەین و بەپێی ئەم پێوەرانە بێ، مەعلومە ھیچکام لەسێ بارزانیەکە سەرکەوتونەبون لە پرۆسەی حکومڕانیدا. پێنجەم: دەشێ پرسیار یاخود گومان ھەبێ لەسەر حکومڕانی مەسرور بارزانی و بوترێت ھێشتا زووە بۆ داوەری کردنی. بەڵام لەبیرمان نەچێت ناوبراو بۆ چەندین ساڵ سەرۆکی گرنگترین دامەزراوەی ئاسایش و ھەواڵگری بوە: "ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێم" ، دەزگای پاراستنی پارتیشی لابوە. شەشەم: شکستی سەرۆکی ئەم کابینەیە، بەشێکی پەیوەندی بە کۆرۆناو دابەزینی نرخی نەوتەوە ھەیە. بەڵام بەڕای ئێمە ھۆکاری سەرەکی: ھێنانی ستاف و تیم و عەقڵیەتی دەزگای پاراستنە بۆ حکومەت و پەرلەمان و دامەزراوەکانی تر. حەوتەم: کارکردن بە نەفەس و ئەجێندای ئەمنی لەدامەزراوەکانی ھەرێم، بوەتە گەورەترین بەڵا. بۆ نمونە: باشترە پەرلەمان وەکو خولی پێشو، بەزەبری ھێز داخرێت نەوەک وەک ئێستە ببێت بە مەخسەرەترین و کارتۆنیترین دامەزراوە بەدەست عەقڵیەتی پاراستن لەو دامەزراوەیە. ھەمان قسە بۆ حکومەت و بەکارھێنانی دادگاکان لەخزمەت ھەمان ئەجێندا ڕاستە. ھەشتەم: دوای چارەکە سەدەیەک لە حکومڕانی مەسعود بارزانی و نێچیرڤان بارزانی و یازدەمانگ لە پێکھێنانی کابینەکەی مەسرور بارزانی: ھەژاری بوەتە دەردێکی کوشندەی بەربڵاو، دوئیدارەیی و لەتبونی ھەرێم تۆختربوەتەوە، حکومەت بەرپرسی پەرلەمانە نەک بەپێچەوانەوە، نەتوانرا زوتر لەگەڵ بەغداد ڕێکەوتن بکرێت، تائێستەش سەرۆکی کابینەکە دەستبەرداری پۆستە ئەمنیەکانی نەبوە، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بێ وەزیرەو بێمتمانەیی ھاوڵاتیان بە دەسەڵاتداران لە لوتکەدایە. نۆیەم: بەدڵنیاییەوە کاتی ئەوە ھاتوە: ھەرسێ بارزانیەکە ئیعلانی شکستی خۆیان بکەن لە حکومڕانیداو بچنە دواوە. کارەسات ئەوەیە ئەم کارە ئەنجامنەدەن و لەمەش کارەساتر: بەنیازبن نەوەکانیان بێننە پێشەوە بۆ پۆستە حکومیەکان.

سۆزان سەعید   مرۆڤەکان هەمیشە تامەزرۆی خۆشیەکانن، مرۆڤ تەنها کاتێك دەتوانێت خولیای خۆشیەکان بێت کە خۆشی بونی هەبێت. کاتێک لە کۆمەڵگایەکی دیاریکراودا تاکەکان بە ژمارەیەکی زۆری لەبەرچاو بەختیار بن ئەوسا ئەوە نیشاندەری ئەوەیە کە کۆمەڵگایەکی خۆشبەختە. سەرنجی یەکەم بۆ نیشاندانی خۆشبەختی کۆمەڵگا بە پلەی یەکەم باری خۆشگوزەرانیەتی کە لە ئاستێکی باڵادایە. ئەوەی ئەمڕۆ زۆر زەق و لەبەرچاوە گوزەران و توانا ماتەریەکانی تاکەکانی کۆمەڵگای کوردیە کە بۆتە پێوەرێك بۆ خۆشبەختی. بە دڵنیاییەوە باری گوزەرانی باش و لەبار ئاسودەیی و سەقامگیری دەبەخشێت لە بەرامبەر کەسانی خراپگوزەران و بێدەرەتان، بەڵام خاڵێ ناوەرۆکی سەرەتای خۆشبەختی بە پلەی یەکەم ئەوە نییە کە هەژاری بونی هەیە، بەڵکو لەلایەنێکی سەرەکیەوە لە بەراوردکردندایە؛ لەوەدایە کە ئەو هەیەتی و من نیمە. ئەو بەراوردە ڕۆڵی سەرەکی هەیە لەوەدا کە تۆشی نابەختەوەریمان دەکات. ئەم بەراوردە نوێیە لە کۆمەڵگاکەمانا لە سەردەمانێکدا هێندە جێگەی سەرنج و گرنگی پێدان نەبوو. ئەگەر چاوێك بخشێنین بە سەرەتا و ناوەندی سەدەی ڕابردودا کۆمەڵگاکەمان ترادسیۆنێلی بوو، ژیان تیادا سادە ساکار بوو، چاوەڕوانی تاکەکان گەلێك سنوردارتر بوو. زۆر لە بەتەمەنەکان باس لەوە دەکەن ئەو رۆژانەی قوبڵیان خواردبێت وەك جەژنێك وابووە لایان. بەو هۆکارەی هەڵبژاردەکان و ئاوات و چاوەڕوانیەکانیش کەم و سنوردار بون. بە پێچەوانەی ئەمرۆی کۆمەڵگای کوردی بەبەراوردکردن لەگەڵ ئەو سەردەمە تاك و خێزانەکان بەتواناترن لە وەدەستهێنانی ماڵ و کەرەستەی ماڵ و هۆکاری گوێزانەوە، بەڵام نابەختەوەرترن. ئەوەش بە پلەی یەکەم دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە تاکەکان چاوڕوانی و ئاواتەکانیان زیاتر و بەربڵاو ترە. ئەمەش ناکرێت وەکو داواکاریەکی نا مەشروع و ناڕەوا تێیبڕوانرێت لەبەر ئەوەی ژیان و داواکاری و چاوەڕوانیەکانی ژیانی سەردەمە. کۆمەڵگاکەمان بە گشتی و نەوەی نوێ بە تایبەتیلەم سەردەمەدا هەمیشە بەدوای خۆشبەختیا دەگەڕێن، بەڵام بە شێوازێکی نادروست. زۆر لەوانە دەیانەوێت لە ژیانی خۆنمایشکردن و لە ڕێگایشتە ماتەریەکانەوەبیدۆزنەوە ، ئەمەش بۆتە ستایلێکی نوێی ژیانیان؛ شێوازێکی ژیانی چالاکانە لە گەڕان و هەڵپە بەدوای شتە ماتەریەکانا تا لەو ڕێگایەوە خۆی و بونی خۆی نمایش بکات و لەو ڕێگایەوە خۆشبەختی بەدەست بێنێت ودەوروبەرەکەی بە خۆشبەخت تێیبڕوانن.   ئەمڕو تاکی کورد لە هەوڵی خۆ خۆشبەختکردن بەردەوام و بە ڕێگای جیاواز لە هەوڵدایە سەرنجی بەرامبەرەکەی بەلای خۆدا رابکێشێت، بەرامبەرەکەشی سەرنجی تەنها بۆ ماوەیەکی کورت رادەکێشرێت  بەلای ئەو کەسە و ئامرازە ماتەریە نوێیەکەی، لە ماوەیەکی کورتا کۆتایی بەو سەرنجڕاکێشانە دێت و دەگەڕێتەوە بۆ باری ئاسایی بون. ئەمەش گەرچی بەردەوام لە دوبارەبونەوەدا بێت هەمیشە هەمان ئەنجام دێتەوە پێش، کاتێك شتەکان بێناوەرۆك بن، لە نمونەی ؛ کەرەستەکانی ناو ماڵو، خانوی سەرنجڕاکێش و ئۆتۆمۆبیلی مۆدێل باڵا و تایبەت و تەنانەت دبلۆم و بڕوانامەکانی زانکۆ دور یان لاوزی بواری زانستی و نمایشکاریەکان. ئەم گەڕانە بەردەوامانە بەدوای نوێکاریەکانی ژیانی ماتەری و کەرەستەکانەوە بە مەبەستی خۆ نمایش کردن تاکی کوردی خستۆتە ژیانێکی جۆرێك لە دڵەراوکێوە، کە هەمێشە چالاك بێت بۆ گەڕان بەدوای ئەمرازێكدا کە خۆی لەوڕێگایەوە نمایش بکات. ساڵانێكە تەنها لە چوارچیوەی شتە ماتەریەکاندا نەماوە و بە ئاراستەی تردا ڕۆشتووە و بەرفراونتر بۆتەوە، دیاردەی ئەمڕۆی سوشیال میدیای کوردی باشترین نمونەیە. ئەم گەڕانە بێ ناوەڕۆکە تاکەکانی بە ئاراستەیەکدا بردووە کە لە کاتی نەدۆزینەوەی هیچ ئەمرازێك بۆخۆ نمایشکاری توشی بێ هیوای سست بن ببن. هەر بۆیە  دەبینین کۆمەڵگاکەمان بەشێکیان بێهیوان و بەشێکیان لە دڵەراوکێی بەردەوامدان.    بەشێکی زۆر لە خۆشبەختی لەوەدایە کە دەوروبەر گرنگیت پیبدەن و نرخت بۆ دابنێن، بەڵام کاتێك خۆت تەنها و تەنها بە مەبەستی نرخ بۆ دانانت و خوێندنەوەت لە هەوڵدا بیت گەلێك ئاستەمە بخوێنڕێیتەوە. نرخپێدان و گرنگی پێدانی تاکەکان لەلایان دەوروبەرەوە لەو رێگایەوە نایەتەدی کە بۆ ئەو مەبەستە کاری بۆ بکرێت، بەڵکو لە کاتێکدا بەدی دێت کە هەرگیز بیرت بۆ ئەو مەبەستە نەچوبێت و لەدەرەوەی ویستی خۆتەوە دەوروبەرت نرخت بۆ دابنێن، ئەوسا ئەوەش بەرەو خۆشبەختیت دەبات و خۆشبەختی بەرهەم دەهێنێت و بەختەوەر دەبیت، بۆ بەدیهێنانیبەختەوەری ناکرێت بەدوایدا بگەڕێت. خۆشبەختی لە شێوازی دیاریەك دایە کە پێت دەبەخشرێت بێ ئەوەی بە دوایدا وێڵ بیت، وەك ڕاکردنی منداڵێك بەدوای سێبەری خۆیدا. خۆشبەختی هەمیشە لەدەست و ویستی خۆتا نییە، بۆ گەیشتن بە خۆشبەختی لە کۆمەلگادا پێویستە بەختش یاوەرت بێت. پێکهاتنی زەمینەسازی وهێنانەدی دەرفەتەکان بۆتئەو هەلومەرجەت بۆ بهێننە دی کە لە توانا و ووزەتا بێت بەدوای خۆشی و خۆشبەختیدا بگەڕێت. لای گریکەکانی دێرین دەبوایە خواکان ( دایمۆن) خۆشیان بویستیتایە تاکو خۆشبەخت و سەرکەوتوبیت. ئەمڕو سیستەمی سیاسی و ئابوری وڵاتەکان جێگای دیمۆنەکانیان لە تەواوی کۆمەڵگاکاندا گرتۆتەوە. ئەم دەرفەت و زەمینەسازیەش لە کۆمەڵگاکەماندا لە ئاستی نەبوندایە؛ سیستەمی حوکمڕانی هەرێمەکەمان دەرفەت و ئاسانکاری ئەوەی بۆ نەکردوین کە ڕوبەڕوی خۆشبەختی ببینەوە،بۆیە ناچارین جارێکی تر وەکو سەردەمی گریکەکان ناهۆشیارانە ناچار بین ڕو بکەینەوە دایمۆن یان خوای تاق و تەنها بە هیوای ئەوەی خۆشبەختیمان پێ ببەخشێت. ئەوەش دیاردەیەکی ڕۆژانە و لەبەرچاوە و جێگای نکۆڵی نیە کە بە لێشاو ڕوکردنە خوای تاق و تەنها و ئایین لە لایەن تاکەکانی هەرێمەکەمان ئەنجامی بێهیوابونە لە بەدیهێنانی خۆشبەختی، کە دەکرێت لە ڕێگای زەمینەسازی بۆکردن و هێنانەدی دەرفەتەکان بۆی کەم تا زۆر پێی بگەین. سیستەمی دەسەڵات وەک دەزگای یەکەم دەبینرێت کە ئەو بەختە یان دەرفەتە بهێنێتەدی بۆ هاوڵاتیان تاکو خۆشی تیادا بدۆزنەوەو ببنە مرۆڤێکی(خوشبەخت). هاوتەریب لەگەڵ ئەمەدا خۆشبەختی پەیوەستە بە دەوروبەرەوە؛ بە مانای ئەوەی دەوروبەر چۆن تێت دەڕوانێت، کاتێك هەست بەوە بکەیت دەوروبەر بە چاوێکی نزم تێت دەڕوانێت چەندە ساماندار و خاوەندی پلە و پایەی بەرزیش بیت نابەختەوەری لە ناختایە. دەوروبەر ئاوێنەی خۆتە کە خۆتی لێوە دەبینیت. کە خۆشبەختی یەکتاکی نییە و تەنها لە پێوەری خودەوە تیی ناڕوانرێت. دەرفاندن و شانسی دۆزینەوەی خۆشی و خۆشبەختی تەنها لەوەدا نەماوە کە سیستەمی دەسەڵات دەرفەتی ئەوەمان بۆ ناگونجێنێت، بەڵکو بەختی ئەوەشمان پێنادرێت لە ژیانی کۆمەڵایەتیشماندا ئازاد بین.ڕێبەستی و نەریتەکانی ژیانی کۆمەلایەتیش لایەنێکی گڕنگی تری لەبەرچاوە بۆ نابەختەوەربونمان. پێکهێنانی ژیانی هاوسەرگیری کە دەبێتە رەگو ریشە و کاریگەری لەسەر پەروەردەی خێزانی تاکو ئەمڕۆ لە کۆمەلگاکەماندا لە ڕێگای هەڵبژاردنی هاوسەر لە لایەن کەسی سێهەمەوە ئەنجام دەدرێت و نەخشەی بۆ دەکێشرێت. ئەوەش هاوسەرگیری دەخاتە ناو پرۆسەیەکەوە بەبێ هەست و ویستی بە ئاگا هاوسەرەکان توشی پەشیمانی ناو دڵ و دەرونی دەکات، گەرچی زۆر جار گوشاری کۆمەڵایەتی هۆکاری بەردەوامی تا مردنی ئەو هاوسەرگیریانەن. ئەنجامی ئەوەش ڕۆڵەکانی ئەو هاوسەرگیریە دەکەونە ژیانێکی نابەختەوەر و لەدوا ئەنجامدا کۆمەلگایەکی لاوازی کۆمەڵایەتی پێکدێت. ئەمە تەنها نمونەیەکە و سەدان نمونەی لەو جۆرە لە کۆمەڵگاکەماندا باون و پەیڕەو دەکرێن. خۆشبەختی تەنها پەیوەست نیە بەسکتێری و باری گوزەران، مەرج نییە کە مڕوڤ تێر بوو ئیتر خۆشبەختە! ئەوە ئاژەڵە کە هەمیشە خۆشی لەنان خواردن و جواندنەوە دەبینێت. مڕۆڤ لەدەرەوەی نانخواردن پێویستی تری هەیە. وە ك ئەوەی ئەرستو دەڵێت: “گرنگی لەوەدایە خۆشبەختی ناورۆکی بێت و پەیوەست بێت بە مامەڵەی رۆحەوە”. مرۆڤی خۆشبەخت ئەو مڕۆڤەیە لە ژیانێکدا بێت کە مانای هەبێت بۆ خۆی و بۆ دەوروبەرەکەی. مرۆڤی خۆشبەخت ئەو مڕۆڤەیە کە بەردەوام لە گەڕاندایە بەدوای شتە پڕ ماناکان. هەربۆیە کاتێك کەسێك دەبینین بێزارە لەژیانیدا دەڵێت: ژیان بێمانایە! زۆربەی فەیلەسوفەکان هەمیشە تیشك دەخەنە سەر ئەوەی کە مڕۆڤ دەبێت بەدوای مانادا بگەڕێت لە ژیاندا، تاکو نرخ بدات بە ژیان. لە مانادان بە ژیان لەڕێگای شتە بەنرخەکان خۆشبەختی دەدۆزرێتەوە، ئەوەش زۆر جار لە دەرەوەی خۆمانە؛ شتێک کە لە خۆمان زۆر گەورەتر و بەنرختر بێت بە ئاسانی بەدەست نەیەت. دەکەوێتە سەر هزری خۆمان کە لە چ بوارێکدا بەدوای خۆشیدا بگەڕێین. کاتێك مانا دەدەینە کەرەستە و دیاردە و ئارەزوە بێ نرخەکان ئەوسا خۆشیمان زۆر کاتی و تێپەڕ دەبێتو بە زویی دەمانگێڕێتەوە سەر خاڵی سفر. بۆیە لەشتە بەنرخەکانی ژیانا خۆشی دەدۆزرێتەوە، کە خۆی لە خۆیدا مانادارە، بەبێ ئەوەی ئێمە خۆمان مانای ڕوکەشی و دەسکردی پێبدەین. زۆر لە ئێمە ژیانی خۆی تەرخاندەکات بۆ منداڵەکانی و دەوروبەری بۆ خەبات و چالاکی و پێشمەرگایەتی یاخود ئایین یان موزیك یان زانستە مرۆییەکان و ... هتد. هەرکەس هەوڵ نەدات بەوەی کە بەدوای خۆشیدا بگەڕێت لەو شتانەی لەخۆی گەورەتربێت ناتوانێت خۆشی بدۆزێتەوە. لە هەوڵنەدان و ماندونەبون و خۆ سەرقاڵنەکردن بە شێوازێکی ڕاستگۆیانەمەحاڵە بگەیتە خاڵی خۆشبەختی. ئەوەش وات لێدەکات وەك مڕۆڤێکی خاوەن ژیانێکی پوچ و بێمانا لە خۆت بڕوانیت، لە ناخی خۆت و لە ئاوێنەدانەوەتا لەنێودەوروبەرەکەت. خودی پڕوسەی گەڕان بەدوای شتە بەنرخەکان خۆشیت پێدەبەخشرێت و دەبیتە کەسێکی خۆشبەخت. خۆشبەختی تەنهالە ئەنجامدا نییە، بەڵکو لە پرۆسەی گەرانەکەیدایە. کاتێك بە وەرزشەوانێك ڕابگەیەنرێت: تۆ پێویست ناکات لە مەشق و پێشبڕکێکەدا بەشدار بیت، بە بێ ئامادەکاری و بەشداریت مەدالیای براوەت پێدەبەخشرێت، بە دڵنیاییەوە نابەختەوەردەبێت. بەختەوەری لە بزوتنەوەدایە، بزوتنەوەی بەمانا لە تەحەدا کردن. ئەمڕۆ کەسانێك لە کۆمەڵگا کەماندا کە بە بێ کارو هیلاکی و رەنجی شانی خۆیان دەژین بە ناوی خانەنەشینی و موچەی نارەوا یان سەرانی خاوەن پلە و پایە بەڵام دز و گەندەڵ و ناڕەوا بە دڵنیاییەوە لە ناخی خۆیاندانابەختەوەرن، وەك ئەووەرزشەوانەی  بەبێ هەوڵ و هیلاکی مەدالیایەکی براوەی بێناوەرۆکی پێبەخشراوە. هەر بۆیە کۆمەڵگای کوردی بە خۆشگوزەران وبێدەرامەتەوە بەختەوەری تیادا بەدیناکرێت. مۆڕاڵی خۆشبەختی گرنگی نییە بۆ ئەوەی تۆ خۆشبەخت بیت، بەڵکو گرنگی لە چۆنێتی مامەڵەتا هەیە. لە گەڵ خودی مامەڵەکردنی مۆڕاڵیت خۆشبەختی وەکو ئەنجامێك بە دی دەهێنیت. هەوڵ و مامەڵەکە دەبێتەبەرهەم. نەك بەرهەم بە بێ هەوڵدان. ئەم بەرهەمە بە ڕێکەوت دێتە پێش بە شێوازێك کە ئەوکەسەی مامەڵەی ئەخلاقی دەکات بۆ ئامانجی خۆش بەختی خۆی لە پلەی یەکەمدا بۆ بەرهەمەکەی نایکات، بەڵکو خۆشی لەکردارە ئەخلاقیەکەی خۆی دەبینێت پاشان بەرهەمی خۆشبەختی پێدەدرێت. تێکۆشان و پێشمەرگایەتی باشترین نمونەی کۆمەڵگاکەمانە ؛ هێچ پێشمەرگەیەك خۆش بەخت نەبووە لە سەرما و برسێتی و سەختی ناو دێهات و دەشت و چیاکان و شەڕ و بەیەکدادانی چەکدارانەی، بەڵکو لە پرۆسەی هەوڵەکەیدا خۆشبەختی بەدەست دێنێت، گەرچی هەرگیز بیری لە خۆشبەختی نەکردۆتەوە وەکو ئەنجامێك یان بەرهەمێك. تاکو ئەمڕۆش ئاوڕدانەوەی لەو مامەڵانە چەندە پڕ لە ئازار و نەهامەتی بوبێت دوبارە خۆشبەختی بۆ دێنێتەوە. ئەم نمومەیە ئەوە نیشان دەدات کە خۆشبەختی لە مامەڵە رۆحیەکاندابەدیدێت بە شێوازێك کە ئەوکەسەی ئەو مامەڵە ئەخلاقیانە ئەنجام دەدات خودی خۆی لە یاددەچێتەوە، مامەڵەکەی لە سەرنجێکی پرنسیپی و ئاییدیاڵیدا بەدی دەکات کە هەم کەسایەتی خۆی، هەم دەوروبەرەکەی خۆشی تیا دەبیننەوە. وەك ئاوێنەیەك خۆی تیا دەبینێت و دەوروپشتەکەشی ئاوێنەدانەوە دەبێت بۆی. سەرەڕای سەختی ئەم ڕەنگدانەوەیەدەبێتە لوتکەی خۆشیلێبینین. هەر بۆیە هێچ وێنەیەك لەلایەن مڕوڤی کورد ئەوەندەی وێنەی تێکۆشەرێك بە لوتکەی شاخێکەوە جێگای شانازی و سەرسامی و بەمانانییە و وەك ئەوپەڕی لوتکەی سەربەرزی تێیدەرواندرێت. لێرەوە ماناو مامەڵەی ژیانی خۆشبەخت پێناسە دەکرێت. لە قوتابخانەی فەلسەفەی جولەکەدا باس لەوە دەکرێت گوایە ؛ خوا کاتێك پێکەنینی بە مرۆڤەکان بەخشی، ئەوکاتە بو کە بینی مرۆڤەکان بەدوای راستیدا دەگەرێن. کاتێك خۆشبەختیش دەدۆزڕێتەوە کە تاکەکانی ناو کۆمەڵگاکەمان بە شێوازێکی ڕاستگۆیانە مامەڵەلەگەڵ ناوەڕۆکی خۆشبەختیا بکەن، بەبێ رەچاو کردن بۆ دۆزینەوە لە خودی خۆشبەختی خۆی وەکو ئامانج، بەڵکو وەکو مامەڵەکانمان کە ئەمەش خۆی لە خۆیدا بەرهەمی خۆشبەختیمان پێدەبەخشێت.

 هیوا سەید سەلیم   ئۆپراسیۆنی سوپای تورکیا بۆسەر هەرێمی کوردستان دەمێکە لە رۆژەڤی دەوڵەتی تورکیا دایە، تورکیا دوو ساڵە لەبواری سەربازی و هەواڵگەری و میدیایی کاری لەسەر دەکات و هەوڵەکانی چڕکردۆتەو،  لەو چەند ساڵەدا بۆردومانی فڕۆکەکان و سوودوەرگرتن لە بەکارهێنانی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی بۆ کاری شوێن پێهەڵگرتنی گەریلاکانی (PKK) ە ، دەستپێکی ئەو ئۆپڕاسیۆنە بوون. شەوی١٤/ ١٥ی حوزەیران لە ڕێگەی ٢٢ فڕۆکەی F16ی  جەنگی سوپای تورکیا هەڵسا بە بۆردومانکردنی دەیان بنکە مەدەنی و سەربازی،  لە شەنگال تا گوندەکانی بناری قەندیل، بەم کارەشی تورکیا دەستی کرد بە ئۆپراسیۆنی سەربازی دژ بە هەرێمی کوردستان، بیانووشی بۆ ئەو ئۆپراسیۆنە بوونی هێزەکانی PKK یە، بەڵام ئەو شوێنانەی کرانە ئەنجام وەک هەر جارێکی دیکە،  بریتی بوون کەمپی پەنابەران و شوینی مانەوەی خەڵکی ئاوارە و دەربەدەری شنگال و مەخموور. وەک دەزانرێت چەندین هۆکاری دەولی و ئیقلیمی و ناوخۆیی وایان لە تورکیا کرد ئۆپڕاسیۆنەکەی بۆ سەر هەرێمی کوردستان پێشبخات.  لە ئاستی دەولی دەوڵەتی تورکیا بە هۆی دەستوەردانی لە کاروباری تورکیا کەوتۆتە ژێر فشاری ڕای گشتی، ڕاگەیاندنی قاهیرە تینی زۆری بۆ تورکیا هێناوە، تا دەست لە سیاسەتی دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی لیبیا هەڵگرێت،  و چیتر پشتیوانی لە گروپە تیرۆرستیەکان لە لیبیا نەکات. لەسەر ئاستی ناوچەیش (ئیقلیمی)، دیارە ڕێکەوتننامەی ستراتیژی نێوان ئەمەریکا-عێراق، تورکیای نیگەران کردووە،  هەر بە هۆی  ئەو نیگەرانیانە،  بەرپرسانی ئەو وڵاتەی ناچاربوون بە پەلە و بە نەهێنی شاندێکی باڵای سەربازی و هەواڵگری بنێرنە بەغدا، تا لە نزیکەوە نیگەرانی خۆیان سەبارەت بە ئایندەی پەیوەندیە ئابووری و سیاسیەکانی تورکیا-عێراق بگەینە کابینەکەی مستەفا کازەمی. سەردانی هاکان فیدان، بەرپرسی هەوڵگری تورکیا کە لەسەر ئاستی دبلۆماسی بە پیاوە ڕەشەکەی تورکیا ناسراوە، دوو گومان هەڵەگرێت.  یەکەمیان بۆ قۆستنەوەی پەیوەندیەکانیەتی لەگەڵ مستەفا کازمی کە دووەمیان پێشتر بەرپرسی هەواڵگری بووە لە عێراق، دووەمیان ئاگادارکردنەوەی بەرپرسانی عێراق بووە لەو ئۆپڕاسیۆنەی کە شەوی ١٥ حوزەیران دەستیان پێکرد. مستەفا کازمی،  کە تا ئێستا روون نیە هەڵوێستی سەبارەت بە ئۆپڕاسیۆنی تورکیا و پێشێلکردنی سیادەی عێراق لە لایەن تورکیا چی دەبێت؟ بەڵام کازمی لە کاتی سەردانەکەی شاندی تورکیا و سەبارەت بە وەڵامی پرسیاری رۆژنامەنووسێک، سەبارەت بنەمای رێکەوتنی ستراتیژی ئەمەریکا- عێراق ووتبووی : رێکەوتنەکە لەسەر بنەمای گێڕانەوەی (سیادە- سیادە- سیادە) دەبێت، کە زۆرێک لە چاودێران پێیان وایە ئەوەیان پەیامێک بووە بۆ شێ‌ندی تورکیا  و ئیدیکەش. لایەنی ناوخۆیی کە هۆکاری پێشخستنی ئۆپڕاسیۆنەکەی تورکیا بووە بۆ سەر خاکی هەرێمی کوردستان، بریتیە لەو چالاکیە سەرتاسەریەی کە ئەمڕۆ ١٥ی حوزەیران HDP لەسەرتاسەری تورکیا ئەنجامی دەدات بۆ پرۆتستۆکردنی دەستگیرکردنی پەرلەمانتارەکانیان لە لایەن دەولەتی تورکیا، کە دواینیان وەرگرتنەوەی پارێزبەندی بوو لە لەیلا گۆڤەن و پەرلەمانتارێکی دیکەی HDP کە دواتر زیندانیکردنیان. تورکیا بۆ هەناردەکردنی کێشە ناوخۆیەکانی بۆ دەرەوەی تورکیا پێویستی بەو ئۆپڕاسیۆنە بوو تا بیکاتە سەر هەرێمی کوردستان. تورکیا ئۆپڕاسیۆنەکەی پێشخست نەوک رێکەوتنی ستڕاتیژی نێوان ئەمەریکا – عێراق و ئەو بەڵێنەی کە مستەفا کازمی، بە ڕای گشتی داوە بۆ دانانی سنوورێک بۆ دەستوەردانی دەرەکی لە کاروباری عێراق لە ئایندەدا کێشە بۆ ئۆپڕاسیۆنەکە درووست بکات. هەڵوێست بەرپرسانی عێراق لە هەڵبژاردنی بێ دەنگی یان ئیدانەکردنی دەوڵەتی تورکیا، هەموو ئەجێنداکانی پشتی پەردەی  کۆبوونەوە نەهێنیەکەی بەرپرسانی عێراق لەگەڵ هاکان فیدان ئاشکرا دەکەن، با چاوەڕوان بین.      

شێرکۆ حەمەئەمین   ئەوەی ئێستا لەھەرێمی کوردستاندا روودەدات، لەھەموڕووییەکەوە حکومەت لێی بەرپرسە، ئەم حکومەتە کە لەم قەیران و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنایەشدا، تۆزقاڵێک عەقڵ و بیرکردنەوەی نەگۆڕاوە، سەرچاوەی نەھامەتییەکان و ئەگەری چۆڵکردنی نەخۆشخانەکان و ھۆکاری سەرەکی زۆربوونی ژمارەی توشبووانی کۆرۆنایە. حکومەتێک نەتوانێت موچەی تەنیا وەزارەتی تەندروستی دابین بکات، بەڵام ئامادەبێت لەماوەی ۱٥تا۲٠رۆژدا قەرزی کۆمپانیاکانی مەسولە حیزبی و بنەماڵە حوکمڕانەکان بداتەوە، کەواتە لە کۆرۆنا ترسناکترە. حکومەتێک دانەوەی قەرزی چەند کۆمپانیایەکی مەسولی حیزبی یان حاشیەی حیزب و بنەماڵەسیاسیەکان پێش قەرزی پاشەکەوتی ھاونیشتمانییەکانی بخات، کە لە ۲٠۱٦ بە پاشەکەوتی نایاسایی لێی بڕدراوە، بۆ دادگایی و ھەڵوەشاندنەوە، باشە. حکومەتێک نەتوانێت، وەک دەڵێن ۸٠٠ ملیار دیناری قەرزی خۆی، لەکۆمپانیاکانی دۆست و ئەحباب و حاشییەکانیان وەرگرێتەوە، کەچەندین ساڵە لایانە، بەڵام لەماوەی ۱٥تا۲٠ رۆژدا قەرزی ھەمان ئەو کۆمپانیایانە بداتەوە کفری سیاسیە بە حکومەت ناوی ببرێت و لە کۆرۆنا ترسناکترە. حکومەتێک خاوەنی رۆژنامەیەکی دوو لاپەڕەیی، کەناڵێکی لۆکاڵی خۆی نەبێت، بەڵام سەرۆک و جێگر و حیزبەکانیان  و عایلەسیاسیەکانی کوردستان، خاوەنی ھەموجۆرەکانی میدیا و کەناڵی ئاسمانی بن و لەم قەیران و بێ موچەییەشدا نەوەستابن، بە ویژدانتان ئەم حکومەتە رەوایە بمێنێت؟ ئەم نوخبە حوکمڕانەی کوردستان، کە چەندین ساڵە سامانی سەرزەوی و ژێر زەوی ئەم ھەرێمە، بەتاڵان دەبەن و خزمەتکاری ئێران و تورکیان. لەئێستادا،ئامادەنین دەستباریان بگرن، ئەی ئەمانە چەندین ساڵە چییان کردوە و کێ دۆستیانە؟! کە دۆخەکە ئاوایە و کەس دۆستیان نییە، ئەی بۆ دەست بەگیرفانی خۆیان و حیزبەکانیان ناکەن و ئەم قەیرانە تێپەڕێنن و خەڵک ئاشتکەنەوە؟! ئەم حکومەتە ئەڵێ چاکسازی دەکەم، خەرجی کەم دەکەمەوە، کەچی ئێستا خەریکی دانانی پۆست و وەزیروگزیری نوێن، بۆھاوبەشەکانی؟! ئەمانەو زۆری تریش،...... کەواتە ئێستا حکومەت جا دامەزراوەکەیە یان عایلەسیاسیەکانی پشتی، لە کۆرۆنا ترسناکترن، چونکە ئەوان بەرپرسی قوت و سەلامەتی ژیانی خەڵکن. کە موچەی تەندروستی و موچەخۆران نادەن و پزیشک و کارمەند نەخۆشخانەکان چۆڵدەکەن، ئەمە ئەنجامە و ھۆکارەکەی حکومەتە. تا ئێستا حکومەت، ھەر قسەی ھەیە و ھیچی تر، ئەوانن دەبنەھۆی زۆربونی ڤایرۆسەکە وخەڵک ناچاری چونەدەرەوە دەکەن بۆپەیداکردنی نانی رۆژانەی، چونکە حکومەت ژیانیان بۆ دابین ناکات، قەرەبوی کەس ناکاتەوە، خەڵکیش دەچێتەدەرەوە بەھیوای سەلامەتی و پارێزراوی ھەموان و پابەندبونمان بەخۆپارێزی.

 له‌تیف فاتیح فه‌ره‌ج ئه‌م هه‌رێمه‌ به‌ ته‌نها موڵكی پارتی و یه‌كێتی نیه‌ تا له‌ داخی ئه‌وان ته‌سلیمی به‌غدا بكرێته‌وه‌ ، ئه‌م هه‌رێمه‌ به‌ هه‌موو كه‌م و كوڕی و كێماسی و خراپیكه‌وه‌ موڵكی هه‌موو خه‌ڵكی باشوری كوردستانه‌و سێ‌ پارچه‌كه‌ی دیكه‌ش چاویان له‌ سه‌ریه‌تی ، له‌ گه‌رمه‌ی له‌ ده‌ستدانی كه‌ركوك و 16ی ئۆكتۆبه‌ری 2017 دا هه‌زاران گه‌نجی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان ئاماده‌ بوون بێن له‌سه‌ر ئه‌و شاره‌ ببنه‌ قوربانی ، من له‌گه‌ڵ زۆر دڵبرینداری ئه‌وێنده‌ر قسه‌م كرد ، كه‌واته‌ باشوری كوردستان وه‌ك هه‌رێمێكی فیدراڵی كابه‌ی هه‌موو ئه‌و كوردانه‌یه‌ خه‌ون به‌ ئازادی و خۆ خاوه‌نیه‌وه‌ ده‌بینن ، پارتی و یه‌كێتی كه‌م و كوڕیان هه‌یه‌ ، به‌ڵێ‌ ، خه‌راپن ، به‌ڵێ‌ ، ناتوانن ئیداره‌ی ئه‌م ناوچه‌ بچوكه‌ بده‌ن ، راسته‌  گه‌نده‌ڵ و نادادو مشه‌خۆرو كۆیله‌ سازن هه‌موو به‌ راده‌یه‌كی زۆر وایه‌ ، به‌ڵام پرسی باشورو ئه‌م هه‌رێمه‌ فیدراڵه‌ هی ئه‌وه‌ نیه‌ مامه‌ڵه‌ی پێوه‌ بكرێت. ئه‌وه‌ی باسی ئه‌وه‌ده‌كات به‌غدا راسته‌و خۆ موچه‌ بدات ، له‌ ڕووی ده‌ستوری و قانونیه‌وه‌ نابێت و جۆرێكیشه‌ له‌ خزان و هه‌روه‌ها هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ده‌ستوری ئه‌م هه‌رێمه‌ كه‌ ئه‌وه‌ جۆرێكه‌ له‌ كوفر ، له‌ ده‌ستچوونی هه‌رێم واته‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ خاڵی سفر ، موچه‌خۆرانی هه‌رێم شه‌ش سه‌ت هه‌زاره‌ یان ملیۆن و دوو سه‌ت چه‌ندی راستیه‌و چه‌ندی هی حزبه‌ ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی تره‌ ، به‌ڵام داواكردن له‌ به‌غدا بۆ ئه‌وه‌ی موچه‌ی ئه‌و ژماره‌یه‌ بدات كه‌ ته‌نانه‌ت له‌ 2014ه‌شه‌وه‌ یه‌ك كه‌سی بۆ زیاد نه‌كراوه‌ ، ئه‌مه‌یان وه‌ك فرۆشتنه‌وه‌ی كوردستان وایه‌ به‌ به‌غدا . كارێكی زۆر خراپ و ناجۆره‌ خه‌ڵك به‌ ده‌نگی خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان گه‌یشتبێته‌ به‌غدا ، له‌وێ‌ موچه‌و ئیمتیازی زۆر باشی هه‌بێت ، له‌ بری ئه‌وه‌ی شه‌ڕ له‌ سه‌ر قه‌واره‌كه‌ی هه‌رێم و ماده‌ی 140 و ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان و موچه‌ی خه‌ڵكی كوردستان بكات داوای ئه‌وه‌ بكات به‌غدا راسته‌و خۆ موچه‌ بدات و حساب بۆ قه‌واره‌كه‌ نه‌كات ، له‌ راستیدا من تا سه‌ر ئێسك له‌ ته‌ك ئه‌م حوكمڕانیه‌ نیم ، ئازاری زۆریشی داوم ، له‌ 2010شه‌وه‌ له‌ وه‌زاره‌تی رۆشنبیری فه‌سڵی كردوم بێ‌ هۆ ، دۆسیه‌ی فه‌رمانبه‌ریه‌كه‌شم ماوه‌ و لای خۆمه‌ ، له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ش نامه‌وێ‌ حكومه‌تی عیراقی بیانووی ده‌ستوه‌ردانی زیاتری ده‌ستكه‌وێت له‌ هه‌رێم ، فه‌رموون با پێكه‌وه‌ له‌ ناوخۆ چاكی بكه‌ین ، حكومه‌تی عیراقی ئه‌وه‌نده‌ شه‌ریف نین و خۆیشیان تا سه‌ر ئێسك گه‌نده‌ڵ و دزو وێرانكه‌رن ، ئه‌وه‌تا ملیاره‌ها دۆلار له‌و وڵاته‌ كه‌س نازانێ‌ بۆ كوێ‌ چووه‌ ، خێره‌ من به‌ بیانوی بوونی  گه‌نده‌ڵی وڵاته‌كه‌ی خۆمی بده‌مێ‌ ؟.

  محەمەد عەلی ھەمیشە ئەوەی زیاتر مەترسی لەسەر كیانی ھەرێمی كوردستان دروست كردووە، ئەو مەترسییانە نین كە لە دەرەوە دێن، بەڵكو كارەساتەكان ھەمیشە لە ناوەوە سەرچاوەیان گرتووە و ھۆكاری سەرەكیش ململانێی ناتەندروستی ھەندێ ھێزی سیاسییە، كە بەردەوام كوردستانی ڕووبەڕووی مەترسی كردووەتەوە. لە ڕابردوودا، ئەو هێزە سیاسییانە بۆ بەردەوامیدان بەم شێوازە ناتەندروستە، ھەموو هەوڵێكیان بە مەبەستی قوڵكردنەوەی بیرۆكەی ناوچەگەری و شارچیەتی بووە، ئەوان لەم ڕێگەیەوە دەیانەوێت لە ئێستادا بەرژەوەندییە كەسیەكانیان بپارێزن و ھاوكات مەبەستی دوورمەوداشیان، دروستنەبوونی نەتەوەیەكی یەكگرتووە، كە بنەمای سەرەكیی ھەر پێشوەچوونێكی كوردستانە، ئەم ھەنگاوەش بە پاڵپشتیی تەواوی وڵاتانی ھەرێمی بەڕێوە دەچێت، ئەوەتا ھەر كاتێك حكوومەتی ھەرێم ھەنگاو بە ئاراستەی چاككردنی دۆخی حكومڕانیی ھەرێم دەنێت، رووبەڕووی شەپۆلێكی فراوانی ھێرشی ڕاگەیاندن دەبێتەوە، داخستنی ٣٢٠ پەیج و ئەكاونتیش لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، ئەم ڕاستییە دەسەلمێنێت. لە سەروبەندی جێبەجێكردنی پرۆسەی چاكسازی لە كوردستان، ململانێكان گەیشتنە خاڵی پێكدادانی سەربازی و ھێزی حیزبی ھێنرایە بەرامبەر ھێزی پێشمەرگەی كوردستان لە زینی وەرتێ و لەگەڵ ئەوەشدا ھەڕەشەی بەدووئیدارەییكردنی كوردستان دەكرا، ھەموو ئەمانەش بۆ ئەوە بوو كە ئەم پڕۆسەیە پەك بخرێت، بەو ھۆكارەی لە ئەگەری جێبەجێكردنی ئەم یاسایە، بەرژەوەندییان دەكەوێتە مەترسییەوە و ئەمەش كاریگەری لە پێگەی سیاسییان دەكات، بۆیە  ئامادەن كوردستان بگەڕێننەوە بۆ خاڵی سەرەتا و ھەموو ئەو دەستكەوتانەی چەندین ساڵە بە خوێنی ھەزاران شەھید بەدەست ھاتوون، بخەنە مەترسییەوە، تەنھا بۆ ئەوەی بەرژەوەندییەكانی ئەوان پارێزراو بن. لە مامەڵەی ھەرێمی كوردستانیش لەگەڵ بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆنا، ئەم شێوازی ململانێ ناتەندروستە تەواو ڕەنگی داوەتەوە، ئەوەتا لە سەرەتاوە بە شاھێدی نوێنەری ڕێكخراوی تەندروستیی جیھانی، حكوومەتی ھەرێم زۆر سەركەوتووانە ڕێگری كرد لە تەشەنەكردنی ئەم ڤایرۆسە، بەڵام جارێكی تر ململانێی سیاسی و بەرژەوەندیی تاكەكەسیی ھەندێك لایەن و بەسیاسیكردنی ئەم پرسە، ژیانی زۆرێك لە ھاونیشتیمانیانی خستە مەترسییەوە، كە لێشاوێك لە تیڤی و پەیج و ئەكاوتنی ساختە بۆ ئەم مەبەستە بەكار ھێنراون، مەبەستیشیان بچووككردنەوەی سەركەوتنی حكوومەتی ھەرێم بوو لەم پرسەدا و دەشخوازن متمانەی ھاووڵاتیان بە حكوومەت لاواز بكەن، ئەنجامەكەشی ڕوونە و ڕۆژانە دەیان تووشبووی نوێ و مردنی ئازیزان دەبینین. ئەوەش بیر بهێنینەوە، دەرھاویشتە خراپەكانی ئەم ململانێ ناتەندروستە، كاریگەری ھەبووە لەسەر پێگەی  ھەرێمی كوردستان  لە بەغدا، چونكە ململانێكان ھۆكارێكن بۆ ئەوەی ئێستا كورد كەمترین پۆستی وەزاریی ھەبێ و نزیكەی ٤٠٠ پۆستی حكوومی خوار وەزیر لە بەغدا بە بەتاڵی بمێننەوە، لە لایەكی ترەوە كۆمەڵێك بە ناو پەرلەمانتاری ھەندێك ھێزی سیاسی، بەردەوام خەریكی دژایەتیكردنی ھەرێمن و كار گەیشتووەتە ئاستێك كە پەرلەمانتاری كورد داوای بەكارھێنانی ھێز بكات بۆ ڕاگرتنی فرۆشتنی نەوتی ھەرێم، ھاوكات بڕینی بودجە و مووچەی ھەرێم بەشێكی زۆری پەیوەندیی راستەوخۆی بەو ململانێیە ھەیە كە لە نێوان لایەنە سیاسییەكاندا بوونی ھەیە و بە جۆرێكە بەرژەوەندیی حیزبی و كەسی، جێگەی بە بەرژەوەندییە باڵاكانی گەل و ھەرێم گرتووەتەوە لە مامەڵەكردن لەگەڵ بەغدادا. ئەوەی لە ھەمووشی زیاتر جێی سەرنجە، چۆنیەتیی مامەڵەی ھەندێك حیزبە لەگەڵ حكوومەتی ھەرێم، زۆرێك لەوانە بە ئاسانی ناتوانی دیاری بكەیت ئۆپۆزسیۆنن یاخود بەشدار لە حكوومەتدا، چونكە كاتێك بارودۆخی ھەرێم باشە، ئەوان خاوەن ماڵن، ھەر كاتێكیش قەیران ڕووی لە حكوومەت كرد، ئەوان ئۆپۆزسیۆنن و ھیچ كات بەرپرسیارێتی ھەڵناگرن.    

 د. سەیران تەها   لەكاتێكدا بارودۆخی كوردستان بە قۆناغێكی ترسناكدا تێدەپەڕێت، لەلایەك بەهۆی ئەو داڕمانە ئابورییەی دووچاری جیهان و ناوچەكە بۆتەوە لە دەرەنجامی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا، بەڵام لەلایەكی تر( لەعێراق و بەتایبەتی لە كوردستاندا) لە ئەنجامی ئەو گەندەڵیە كۆنكریتیە بەربڵاوەیە كە هەموو جومگەكانی حیزب و حكوومەت،  لەسەر هەموو ئاستەكانی كارگێڕی وسیاسی وئابوری وكۆمەڵایەتیەكاندا تەشەنەی كردووە، وە كاریگەری ڕووبەڕووبوونەوەی و مەترسیەكانی ژیانی هاووڵاتیانی قورستر كردووە.  لە دەرئەنجامدا شێرپەنجەی گەندەڵی هۆكاری سەرەكی مایەپووچ بوون و شكستی تەواوەتی بوودجەی هەرێمە. ئەو گەندەڵییە كە میراتی  دەستكەوتی حیزبەكان وكابینەكانی پێشووتری ئەم هەرێمەن كە زۆربەیان هەمان بەرپرس و هەمان سیاسیەتمەدار وكەسوكاریانن كە تەنها ئاڵوگۆڕ لە پلە و پۆستەكانیان تێدا دەكەن. جا بۆ ڕزگاربوونی دەسەڵات لەم قەیرانە دەبێت هەنگاوی ئازایەنە و چارەسەری بنەبڕی بۆ كێشەكان بدۆزێتەوە . كارەساتێكی گەورەیە لەم قۆناغەدا كە هەرچی بەرپرسی ئەم هەرێمەیە بێدەنگن و پشتیان لە داواكاری خەڵك كردووە ؟.دەبیستن و دەبینن كە چەند میللەت ناڕازییە  و دێتە سەرجادە، كەچی هیچ كاریگەری نیە؟ تاوانە پزیشك و كارمەندانی تەندروستی ئەم هەرێمە لەبری پاداشت  كردن و هاندانیان بێ مووچەبن؟  مامۆستا و فەرمانبەرانی  ئەم هەرێمە  بگەیەنرێتە ئاستی نەبوونێتی  بەم شێوەیە ڕسوا بكرێن؟   لەم قۆناغەدا بۆ چارەسەری كێشەكان ناتوانرێت پەنا بۆ  كاریگەری دروشمی حیزبایەتی  و قەوانی شۆڕش و خەباتی چەكداری ببرێت كە بوون بە مێژوو بە هەموو سەختی و چەوتیەكانیەوە. لەم قۆناغەدا دروست بوونی كاریزما و مەرجەعیەتی سەركردەكان بە پاكتاوكردنی قووت و سامانی میللەتێك، یان بە گەورەكردنی  قەبارەی  وێنەكان و داپۆشینی شەقام و بەرزە پرد و دەز‌گاكانی حیزب و حكومەت نابێت. بەڵكو بە هەڵگرتنی قورسایی و بەرپرسیارێتی  نەهەماتی میللەتێكە كە خۆیانی بە خاوەن بزانن. لەم قۆناغەدا كە دوا قۆناغی تاقیكردنەوەی متمانەی هاووڵاتیان و دەسەڵاتە، لە پێناو رزگاركردنی خودی دەسەڵات و هاووڵاتیان،  وە خامۆشكردنی  گڕكانی تووڕەیەكانیان  وە ڕوونەدانی كاری نەخوازراوی چاوەڕوانكراو ڕووبدات. پێویستە یەكەم هەنگاوی كرداری بە پەلە دەست پێ بكرێت. لەبری شەڕی میدیایی  حیزبەكان و هەڵدانەوەی لاپەڕەی ڕەشی یەكتری كە هیچ سوودێك بەخەڵك ناگەیەنێت، چاكسازی ڕاستەقینە  لە لیستی بندیوار و چەند مووچەیەكان بكەن. پرسیارێك كە لە فیكری هەموو خەڵكی كوردستاندایە،  لەبری پەنا بردن بۆ قەرزكردن؟ پاشان بڕینی قەرزەكان لە پارەی مووچەكانیان ؟ وەك بەرپرسیارێتی ئەخلاقی و وویژدانی ، ئایا ڕەوا نیە مووچەی مانگێكی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان لە سامانی سەرۆك و بەرپرسەكانی ئەم هەرێمەوە بدرێت؟ ئایا ئەمە كارێكی قورس دەبێت بۆ ئەو بەڕێزانەی كەخۆیان بە پێشمەرگە و خاوەن خەبات و شۆڕش دەزانن؟ یان داواكاریەكی نابەجێ دەبێت بەرامبەر بەو خاك و خەڵكەی كە سەرچاوەی داهات وخۆشگوزەرانی ئەوانن؟ ئایا هەریەكە لە بەرێز مەسعوود بارزانی سەرۆكی هەرێمی پێشوو وە بەڕێز نێچیرەڤان بارزانی  سەرۆكی هەرێمی ئێستا وسەرۆكی كابینەی پێشووتر،  وە جێگرەكانیان بەڕێزان  (كۆسرەت ڕەسوڵ و قوباد تاڵەبانی) لە توانایاندا نیە چەند ملیارێك لە سامانەكانیان ببەخشن. ئایا بۆ خانەوادەی خوالێخۆش جەلال تاڵەبانی قورس دەبێت كە چەند ملیارێك لە سامانی بەجێهێڵراوی وەك ڕێزێك بۆ شكۆو ناوی ببەخشن. ئایا بۆ كوڕەكانی نەوشیروان مستەفا ئاسایی نابێت لەبری ئەوەی بۆیان تاپۆكراوە  و بەجێ‌هێلراوە وەك دەستپێشخەریەك بیگەڕێننەوە بەشداری كۆمەك بۆمیللەت بكەن.   ئایا  ناكرێت بە سێ سەرۆك  كۆماری كورد، و جێگری سەرۆكی پەرلەمانەكان و وەزیری دارایی و وەزیری دەرەوەی عێراق و پۆستە سیادیەكانی تر لە بەغداد بەو بوودجە و نەسریەو مووچە زەبەڵاحەی هەیان بووە ناتوانن مووچەی چەند مانگێكیان ببەخشن؟  ئایا هەموو بەرپرسە عەسكەری و سیاسیەكانی كورد لە هەرێم و بەغداد  ئامادەنین  چەند ملیونێك  لە سامانەكانیان بۆ میللەتەكەیان تەرخان بكەن؟ ئایا سەرۆكی حكوومەت ناتوانێت داوا لە موستەشاری ئێستا و وەزیری سامانە سروشتیەكانی پێشووتر (ئاشتی هەورامی) بكات جەند ملیارێك لە سامانە بێشوومارەكەی ببەخشێت كە هۆكاری دۆڕاندن وقەرزداركردنی حكوومەتە ؟ ئایا سەرۆكی حكوومەت ناتوانێت لە ئێستا مووچەی خانەنشینی وەزیر و ئەندام پەرلەمانانە ببرێت كە زۆربەیان  مووچەیەكی تری حیزبی وەردەگرن ، یان كاری سەربەخۆ و بازرگانی دەكەن یان كوڕ و كچەكانیان پۆست و پلەی باڵایان هەیە.  یان داوا لە هەموو ئەو ئەندام پەرلەمانانە بكرێت  كە پێشتر بری ٥٠ ملیون دیناریان وەك خەڵات وەرگرتوە بۆ كڕینی ئوتومبیل جگە لە زەوی و شوقەكانیان، با بەشداربن لە كۆمەك كردن بە پێدانی نیوەی ئەو بڕە پارەیە، ئایا كاتی ئەوە نەهاتوە كۆتایی بە دۆسیەی قەرزی حكومەت و پشكەكانی چاڤی لاند بهێنرێت پارەی خاوەن پشكەكان بدرێتەوە. بە دڵنیایی بۆ دەست پێكردنی هەنگاوێكی  دەست پێشخەری و دڵسۆزانە دەتوانرێت هەڵمەتی كۆمەك كردن بۆ ڕزگاربوون لە قەیران ڕابگەیەنرێت ، وە دەبێت یەكەم  كەس و دەست پێشخەری سەرەكی سەرۆكی حكومەت وجێگرەكەی وكابینەكەی بێت، پاشان بە فەرمی داوا لەهەموو بەرپرسەكانی ئەم هەرێمە بكرێت كە بەشداربن  . هەروەك چۆن لەسەردەمی (سەدام حوسەین ) بۆ كۆمەكردنی (مجهود حربی) وهەڵمەتەكانی لە بەرپرس و وەزیرەكانی خۆیەوە دەستی پێدەكرد. بێگومان ئەم هەنگاوە باشترین چارەسەر دەبێت بە هۆیەوە بتوانرێت بۆ مانگێك مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی پێ دابین بكرێت.  

  هیوا سەید سەلیم هەڵمەتی هاشتاگی كوا ٤٠٠ ملیارەكە؟ كە چەند رۆژێكە لە تۆڕەكۆمەلایەتیەكان دەستی پێكراوە ، هەڵمەتێك بوو كە هاوڵاتیانی كوردستان بە گشتی و مووچەخۆرانی هەرێمی كوردستان بە تایبەتی، لە سۆراخی ئەو ٤٠٠ ملیار دینارە دەپرسن،  كە بەغدا بۆ پێدانی مووچەی مانگی شوبات ڕەوانەی هەررێمی كوردستانی كردووە.ئەو هەڵمەتە دەچێتە چوراچێوەی بەدەنگەوەهاتنی هاوڵاتیان لەسەر مافی خۆیان، و كۆتیهێنان بە بێ دەنگی و ڕووبەڕوبوونەوەی سیاسەتی دەستگرتن بەسەر ماف و شایستە داراییەكانی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان. ئەگەرچی هاشتاگی كوا ٤٠٠ ملیارەكە؟  بەهۆی واقیعی سیاسی كوردستان لە دەڤەرێكەوە بۆ دەڤەرێكی دیكە جیاواز بوو، بەڵام ئەوەیان بەو مانایە نایەت كە هەموو لایەك نەیەوێت بزانێ چارەنووسی ئەو پارەیە چی لێهاتووە،حكومەت بۆچی ئامادەنیە مووچەی فەرمانبەرانی لێبدات؟ لە ئێستادا كە تۆرە كۆمەڵایەتیەكان سەكۆیەكی گرنگی خەباتی مەدەنی گەلان پێك دێنن، لە دوای سەڕهەڵدانی بەهاری عەڕەبیش تواندرا ئەو تۆڕانە بكرێنە شوێنی دەڕبڕینی داخوازیەكانی خەڵكی ناڕازی لەو ولاتانەی كە بەر باهۆزی شۆڕش كەوتن. هاشتاگی كوا ٤٠٠ ملیارەكەش لە هەرێمی كوردستان،  خەباتێكی مەدەنیانەی خەڵكە،  كە گوزارش لە لایەنی كەمی مافەكانیان دەكات، ئەویش ئاشكراكردنی چارەنووسی ئەو پارانەی بەناوی ئەوانەوە لە بەغداوە هاتۆتە هەرێمی كوردستان.   بۆیە  دەبێت لە كوردستانیش  بۆ درووستكردنی ڕای گشتی و كاریگەركردنی هەوڵەكانی گرووپی فشار، لەپاڵ شێوازەكانی دیكەی خەبات، پەنا بۆ تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان ببردرێت. ئەوەی جێگای هەڵوەستەیە ئەوەیە،  كە بۆ یەكەمین جارە لە هەرێمی كوردستان لە بەرامبەر هاشتاگێكی تۆڕە كۆمەلایەتیاكان، دەسەڵات نەتوانێت بێدەنگی هەڵبژێرێت.   بۆیە لە بەرمبەر هاشتاگی كوا ٤٠٠ ملیارەكە؟   وەزارەتی دارایی بەدەنگ هات، و لە روونكردنەوەیەكدا كە لە لای زۆربەی خەڵكی باوەڕپێنەكراوە، شێوازی تەخشان و پەخشانكردنی ئەو پارەیان بڵاوكردەوە.   دوای روونكردنەوەی وەزارەتی دارایش چەند پەلەمانتار و راگەیاندكاریكی سوودمەند لە پارە و داهاتی خەڵكی،  كەوتنە دژایەتی ئەو كەسانەی داوای چارەنووسی مووچەی مانگی شوبات دەكەن،  و هاشتاكی كوا ٤٠٠ ملیارەكەیان بڵاوكردۆتەوە، ئەوان وەك هەر جارێكی دیكە كەوتنە بەشینەوەی تۆمەت بۆ ئەوانەی داوای چارەنووسی قووتی ژیانیان دەكەن! بەڕاستی هەڵوێستی ئەو چەند پەرلەمانتارە  سەیر و جێگای پرسیارە، چونكە  لە تەواوی جیهان یەكێك لە ئەركەكانی پەرلەمانتار ئەوەیە بەدواداچوون بۆ داهات و سەرفیاتی وڵات بكات، لە لای ئێمە پێچەوانە بۆتەوە،  پەرلەمانتار دێت لە وەڵامی داواو داخوازی ڕەوایی خەڵك،  دەپێتە پینەچی دەسەڵات و خەڵك تۆمەتباردەكات. دواجار دەڵێین وەڵامەكەی وەزارەتی دارایی، و تەنگەتاوبوونی كەسانێكی سەر بەدەسەڵات، ئاماژەیە بۆ ئەوەی هاشتاكی كوا ٤٠٠ ملیارەكە؟  كاریگەری خۆی كردووە، بۆیە دەبێت ئەو جۆرە خەباتە درێژەی هەبێت، و چیتر خەڵكی لەبەرامبەر زەوتكردنی مافەكانیان بە تایبەت زەوتكردنی مووچە،  نابیت بێ دەنگی هەڵبژێرێت. دەبێت لەمەودوا خەڵكی لەبەرامبەر پرسیاری كوا داهاتی هەرێمی كوردستان؟ كوا مووچەكەم؟ كوا خزمەتگوزاری پێویست؟ وەڵامی درووست و باوەڕپێكراوی دەستكەوێت، نەك بێ دەنگ بكرێت،  وتۆمەتی بدرێتە پاڵ.  

  کەریم کاوە رایەتی کۆمپانیاکانی سۆشیال میدیا لە "سلیکۆن ڤالی" لە ساڵی 2012ەوە تەکنەلۆژیای "زیرەکیی دەستکرد" بەکار دەهێنن بۆ دەستنیشان کردنی هەر جوڵەیەکی ناسروشتی لە پلاتفۆرمەکانیان دا، بە تایبەت کە لە سەروبەندی بەهاری عەرەبی چ شۆرشگێرەکان و چ رژێمەکان کاریان لەسەر درووستکردنی سوپای ئەلیکترۆنی (لە ڕۆژئاوا پێی دەڵێن شەروانانی کیبۆرد Keyboard warriors) دەکرد. یەکێک لە ڕێکارەکانی ناسینەوەی جوڵەی ناسروشتی ئەوەیە لە ماوەیەکی کەم لە ڕێی ڕۆبۆتەوە چەند هەزار هەژمارێکی فەیسبووک یان تویتەر درووست دەکرێن و هەموویان ناوەڕەکی هاوشێوە یان نزیک لە یەکتری بڵاو دەکەنەوە بە مەبەستی بە لاڕێدا بردنی ڕای گشتی و دروست کردنی فەزایەکی ساختە کە وا لە خەڵک دەکات باوەڕ بە پرۆپاگەندەکان بکەن. ئەو دیاردەیە لە دنیای تەکنەلۆژیا بە echo chamber ناسراوە، بە واتای دەنگدانەوەی ناو دەفر و ئەشکەوت دێت، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ دەنگدانەوەی ناسروشتی. وەک دەزانین لە ئەشکەوت و دەفری داخراودا دەنگی تاکە کەسێک وەک تەوژمی دەنگی دەیان و سەدان کەس دەنگدەداتەوە. لە سۆشیال میدیا دا کەسێک یان گروپێک کە کەمینەن، هەڵدەستن بە ساز کردنی فەزایەک بۆ ئەوەی وەک زۆرینە خۆیان نمایش بکەن و کاریگەری لەسەر ڕای گشتی درووست بکەن، بۆ ئەمەش پێویستیان بە سەدان و هەزاران هەژمار و پەیج هەیە. جا ئەو پەیج و هەژمارانە چ لەڕیی چەند کەسێکەوە یان لە ڕێگەی رۆبۆتی بەرنامەکراوەوە بەڕێوە دەبرێن. زۆرجار سوپا ئەلیکترۆنیەکان بەوەوە ناوەستن بۆ چەواشەی ڕای گشتی بەڵکو هەڵدەستن بە سپۆنسەر کردنی ناوەڕۆکی پۆستەکانیان بە بڕە پارەی زۆر و زەوەند. ئەو تەکنیکە ساڵانێکی زۆر توانی کار لە ڕای گشتی بکات بەڵام لە ئێستادا لەجێی سوود، بە زیان بۆ ئەو کەس و ڕێخراوانە دەشکێتەوە و ناوبانگیان لە کەدار دەکات و چیتر بڵاوکراوەکانیان بە هەند وەرناگیرێن ئەگەر پرۆپاگەندەش نەبن. لەو دواییانەدا کۆمپانیای فەیسبووک ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە تێیدا هاتووە کە سەرووی سێ سەد هەژمار و پەیجی سڕیوەتەوە لە پلاتفۆرمەکانی دوای ئەوەی بەشی بەدواداچوون لە کۆمپانیاکە بۆیان ڕوون بۆتەوە ئەو هەژمارانە ڕاستەقینە نین و هەموویان لە لایەن گروپێکی دیاریکراوەوە بە شوناسی ساختە یەکجۆر لە گوتار پەخش دەکەن. ئەوەی جێی نیگەرانیە فەیسبووک ئەوەشی خستۆتە ڕوو کە ئەو دەزگایەی بەو کارە هەستاوە دەزگای زانیاری-ی یەکێتی نیشتیمانی کوردستانە. وەک لە ڕاپۆرتەکەی فەیسبووک دا هاتووە دازگای ناوبراو بڕی 270 هەزار دۆلاری ئەمریکی خەرج کردووە بۆ سپۆنسەر کردنی ئەو پەیجانە. لێرەدا تێڕامانی خەڵکی کوردستان دەکەوێتە سەر ئەوەی ئاخۆ سەرچاوەی ئەو پارانە لەکوێوە دێن؟ ئەو حزبە دەبێت چی لە داهاتی زۆنی سەوز کردبێت کە بەو جۆرە تەخشان و پەخشانی دەکات بۆ سپۆنسەر کردنی گوتارەکەی لە فەیسبووک؟ بۆچی ئەو بڕە پارەیە بۆچی لە پێناو بە ئامانج گرتنی خەڵکی وڵاتپەروەر و خەمخۆر خەرج دەکرێت؟ئایا کە بە ڕواڵەت خۆیان بە داکۆکیکاری خەڵک دەزانن بۆچی وەها پارەیەک لە خەڵکی هەژار خەرج ناکەن؟ ئایا تاکەی یەکێتی بە دوو فاقی سیاسەت دەکات، برا بەشی حکومەتە و لە لایەکیتریش ئۆپۆزسیۆنێکی ناواقعی و فەیک. سەرباری هەموو ئەوانە، ئاکاری ئەلیکترۆنی ئەو دەزگایە وادەکات کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە هەستیاریەوە سەیری ڕاگەیاندنی فەرمی وڵاتەکەمان بکەن چونکە دەزگای زانیاری بەشێکە لە ئەنجومەنی ئاسایش و پاراستنی هەرێمی کوردستان، هەڵبەت لای هاوڵاتیانی کوردستان ڕوونە کە تەنها بەناو بەشێکە لەو دەزگا فەرمیەی کوردستان و لە حەقیقەت دا دەزگایەکی تەواو حزبیە ئەوە ئەگەر تەواو شەخسی نەبێت. چونکە کەسانی پسپۆڕ و سەنتەر و پەیمانگاکان لە ئاستی نێودەوڵەتی کە چاودێری لایەنی ئەمنی و راگەیاندن و حکومەتەکان و سیاسەت دەکەن ئەمە بە خاڵێکی نەرێنی هەژمار دەکەن و بێ گومان کاریگەری نێگەتیڤی دەبێت بۆ سەر پێگەی هەرێم کە دەزگایەکی ئەمنی بەم کارە هەستێت وەک مەترسی سەیر دەکرێت. دەزگای زانیاری و سەردەستەکانی لە ڕابردوو دا هێندەی هەوڵی لەکەدار کردنی حزب و کەسایەتیە نیشتیمانیەکان داوە، نیو هێندە خەریکی پاراستنی هاوڵاتیان و سەقامگیر ڕاگرتنی زۆنی سەوز نەبووە. پێویستە ئەو سکانداڵە هەروا تێنەپەڕێت و لێپێچینەوە لە خەڵکانی بەرپرسیار لەو دەزگایە بکرێت، بۆ ئەوەی چیتر بۆ مەبەستی تەسکی حزبی ناوبانگی هەرێمی کوردستان لەکەدار نەکرێت و سنوورێک بۆ هەڵمەتە ئەلیکترۆنیەکانی ئەو خەڵکە نابەرپرسە دابندرێت. *ماستەر لە یاسای نێودەوڵەتی

زانا عەبدولڕەحمان لەدوایی كۆنگرەی چوارەمی یەكێتی و دەست بەكاربوونی تیمی تازەی سەكردایەتی  دۆخێكی نەخوازراوی سیاسی و تەندروستی و كومەڵایەتی و یٔابورییەكی داتەپیوو بەگەندەڵی بووە گەورەترین بار و یٔاستەنگ لەبەردەم یٔەم تیمە تازەییەی سەركردایەتی، كەوایكردووە بەرچاوڕوون نەبین كە یٔاخۆ بەرەو كوێوە دەچین و بەچی دەگەین؟ لەپێشتردا هەموو ئەندام و لایەنگرانی یەكێتی  بەو نییەتە پشتیوانی بەستنی كۆنگرەمان دەكرد، كە لایەنی كەم قۆناغەكانی گۆڕانكاری بەخێرای دەستپێبكات و بارەگرانەكەی رابردوو لەسەر شانی خەڵك كەمبكرێتەوە و تاڕادەیەك سووك بكرێت. بەو نیەتە دەمان وویست كۆنگرە بكرێت و دوای سەركەوتنی قۆناغێكی نوێی سیاسی دەستپێبكات، كەچیتر سیاسەتی كات كوشتن درێژەی پێنەدرێت و وەڵامێكی جددی و لۆژیكی خواستەكانی خەڵكبدرێتەوە. بەڵام ئێستا بۆ هەموو یەكێتیەكان پرسیارە ؟! یٔایا سەكردایەتی نۆێ قۆناغی پێش كۆنگرەی جێهشتوە یان هەر لەو بازنەی رابردوو دەخولێتەوە... یەكێتی بە نەفەسی یٔۆپۆزسیون مامەڵە لەگەل حكومەت یٔەكات و بۆ خۆی پێیەكی لە ناو حكومەتەو پێیەكیتری لەدەرەوەی بارزنەی حكومەتە، كە ئەمە هەمان  سینارۆیی پێش كۆنگرەیە كەیەكێتییەكان بەگشتی خواستیان یٔەوەبوو كە دوا بەدوای دەریٔەنجامەكانی كۆنگرە و دەست بەكاربوونی تیمی تازە، یەكێتی وەك هێزێكی سەرەكی  یان هاوبەشێكی راستەقینەی حكومەتبێت، یان بەتەواوەتی لەدەرەوەی یٔەو حكومڕانییەبێت. یٔێستاش هەرپێش سەردەمی كۆنگرەیە؟ راستە كۆنگرە كراوە و سیستمی بەڕێوبردنی یەكێتی گۆڕاوە و شكلییەن كارەكتەرە سیاسییەكان كەسانی ترن بەڵام لەحەقیقەتدا چاوەكان لەسەر یٔەوەیە كە جەوهەری راستەقینەی یەكێتی بگۆڕێت، تەماشاكەن هێشتاش یەكێتی بەهەمان نەفەسی رابردووی پێش كۆنگرە، خەریكی گووتار نوسین و بەیان نامەیە، لەكاتێكدا خەڵك و لایەنگرانی یەكێتی و هەڤاڵانی یٔەم حیزبە، چاوەڕوانی هەنگاوی كردارین بۆ یٔەوەی یٔەم دۆخە سەپاوە خراپە لایەنی كەم كەمێك باشتربكرێت، نەك هەر خراپ و خراپتربێت. یەكێتی هێشتا بێدەنگە بەرامبەر بەو ستەمكاری و زڵمانەی لە لایەنگر و جەماوەرەكەی دەكرێت لە زۆنی زەرد. هەروەك پێش بەستنی كۆنگرەیە و یٔەو زڵمانە درێژەیان هەیە. یٔەوەی یٔێستا گۆڕاوە یٔەوەیە هەموو هیوای زۆرمان لەسەر یٔەم سەركردایەتییە نوێیە هەڵچنیوە، چاوڕوانی یٔەوانین تا بەكردار گۆڕانكاری یٔەنجام بدەن. بەڵام پێدەچێت باوەڕیان بەخۆیان نەبێت تا لەم دۆخە سەختە خۆیان دەربازبكەن. یٔەگەر پرسیاری ٤٠٠ ملیاردەكە بەشێكی رووی لە پارتی بێت، بێگوومان بەشێكی یٔەوپرسیارە رووی لەیٔێمەیە، كە یٔێمە چۆن لەناو حكومەتێكین كە یٔاگامان لە شێوازی سەرف و دابەشكاری پارەو داهاتی گشتی نییە؟! یەكێك لە كۆڵەكەكانی مانەوەی  یٔەم حكومەتەی مەسرور بارزانی یەكێتیە، دەنا یەكێتی یٔەگەر بێتە دەرەوەی حكومەتەكەی مەسرور بارزانی یٔەوا تەرازووەكە لاسەنگ دەبێت و شتێك لەواقیعدا نامێنێت بەناوی حكومەت بۆیە یەكێتی پێش ئەوەی پرسیاری چوارسەد ملیاردەكە بكات دەبێت وەڵامی ئەوە بداتەوە خۆی ئیشی چیە لەناو حكومەت ؟ بۆیە گرنگە سەركردایەتی نوێی یەكێتی لەوە بگات قۆناغی پرسیار و كات كوشتن  كۆتایی هاتووە؟ یٔێستا قۆناغی وەڵامدانەوەیە، هەروەك پێشكۆنگرە چاوەڕێین كە بزانین كەیٔاخۆ چۆن وەڵامی خواستەكانی خەڵكی كوردستان و لایەنگر و جەماوەری یەكێتی دەدەنەوە.  

بابەكر دڕەیی پۆپۆلیزم، بەو مانایەی کە درۆو ڕاستی تێکەڵ بکەی بۆ هەڵخراندنی خەڵک و هاندانیان بۆ جوڵە یان ئامانجێکی سیاسی، لە کوردستاندا گەیشتۆتە حاڵەتێکی ترسناک. پۆپۆلیزمی کوردی وەک هەر دیاردەیەکی خۆرهەڵاتی، ئاوێتە بوە بە زبری و توندوتیژی و بێ هیچ ڕەحم بەزەیی و بیرکردنەوەیەک، ئەوەی دێتە بەرچاوی دەیکوتێ و جوێنبارانی ئەکات.. هێندە بەسە پەیجێکی سێبەر قسەیەکی کراو یان نەکراوی سیاسیەک یان بەرپرسێک بخاتە بەر فلاش و پلاجکتۆرێکی لێبدات، ئیتر باران و لێزمەی سوکایەتی و ریسواکردن لەڕێی کۆمینت و سەرنج و قسەی ڕەق و ناشرینەوە وەک تەرزەی بەهاران دائەبارێ و وزەو کاتێکی زۆری دەوێ تا بەرپرسی ناوبراو لە ژێر کوتەکی پۆپۆلیزمی شەڕانی کوردیدا پشت ڕاستکاتەوە.. ئەم پۆپۆلیزمە ترسناکەو ماڵی کورد وێران دەکات... ئەم پۆپۆلیزمە لە لایەن یەکێتی و پارتیەوە مشتوماڵ دەدرێ و عاقیبەتەکەی ماڵوێرانیەکی زۆرتر دەبێ لە شەڕی براکوژی..، من شاهیدی شەڕی براکوژی بوم و لە چەندین شوێنی تریش وتومە کە ئەوانەی شەڕیان هەڵایساند، تەنیا ئەو فەرماندەو بەرپرسانەی خوارەوە بون کە بە هەڵە یان بە ڕاست پێیان وابو دەبێ پارتی و یەکێتی شەڕبکەن تا ئەوان ( هەر خودی ئەوان) سودی زیاتری مادی و مەعنەوی بکەن. میدیای سێبەری یەکێتی و پارتی، ئەمجارەیان بە هوشیاری تەواوەوە، بەوپەڕی قەناعەتەوە ئەزانن کە کردەوەو پراتیکیان ناڕاستەو وتنی حەقیقەت نیە، بەڵام بۆ خۆبردنەپێش و بۆ دەسکەوتنی پارەوپول، ئەم یاریە نەگریسە بەرەوپێش دەبەن و بەو حوکمەش کە میدیای ڕاقی و ڕەسمی حزبەکانیان ناتوانێ بێتە ئاستی ئەوان و لە هەمان کاتدا ناتوانێ لە پرۆتۆکۆل و ڕەسمیات و بەرژەوەندە ڕاستیەکانی دو حزب دەرچێ، بازاڕی ئەمان تادێ گەرمترو گەرمتر دەبێ و واوەیلا بۆ ئەو کەسەی بکەوێتە بەر پەلامارو هایلایتی ئەم ئەژدیها سێبەرەی دوحزبی کۆنی وڵاتمان... میدیای سێبەری یەکێتی و پارتی چۆتە قۆناغی بوختانکردن و چەواشەکردن و گەوجاندن ی خەڵک... با هەمومان پێکەوە بەدەنگی بەرز بە یەکێتی و پارتی بڵێین: میدیای سێبەرتان بازیداوەتە قۆناغێکی ترسناکەوە.. ڕاستە لەم شەڕە میدیاییەدا فیشەک و قەنناسە ناتەقێنرێ و بە جەستە کەس ناکوژرێ، بەڵام بە دڵنیایێەوە قوربانیانی ئەم شەڕە پیسە، پێش هەموکەس، سەرکردەکانی هەردو حزبن و بە چەکێک بریندار دەکرێن کە زۆۆر لە فیشەک بەئازارترە کە ئەویش چەکی " وشە" و وەسفی ناڕاست وناحەقیقیە... شەڕی نەگریسی پۆپۆلیزمی بوختانچی بوەستێنن.. ئەو چەکە پێش هەموکەس سەری ئەو کەسانە دەخوات کە بودجەی بۆ تەرخان دەکەن...

پەیكار عوسمان شیری مناڵ نانی سفرە کرێ ی خانوو بەغاش ناردی نەما بیانوو کوا چوارسەکە؟ حوکمەتی دز حیزبی گەندەڵ مەسولی گەڕ پینەو پەڕۆ دزی و درۆ ناچێتە سەر کوا چوارسەکە؟ زلەی برا مامی سمۆڵ شێخی جەناب هەر خۆتان وان؟ یان جیناتی ئەژدادو باب کوا چوارسەکە؟ حیزبی دەوڵەت و ڕیفراندۆم جووت ئامۆزاو مامی گەڵەگای بارەگا میلەت کەرنیەو مەڕو گا کوا چوارسەکە؟ حیزبی شەهیدو هەلی کار جووت ئامۆزای دەباشان و دنیایەك باڵی مشك و مار هاشوهوشی لامەرکەزی نەبووە پاروویەك بۆ برسی کوا چوارسەکە؟ حیزبەکەی گردو ئەیگۆڕین شێری قسەو بەیاننامەو ڕەقەمسازیی مردین و سوتاین نەماندی تۆزێ گۆڕان و چاکسازیی کوا چوارسەکە؟ موعارەزەی تیجارەت و دوکانی نوێ درۆی ئەوان درۆی ئێوە دزیی ئەوان دزیی ئێوە هەر یەکێکەو لێمانگەڕێ کوا چوارسەکە؟ ئیسلامەکانی سیاسەت سەلەفی و ئیخوان و بانگخواز خەڵك گەیشتە سەر مەریخ ئێوەش وان لە عیلمی تارەت کەوا چوارسەکە؟ ڕۆشنبیری باخ و ڤێلا دێزیی ئێوەش کەم نیە ها کوا چوارسەکە؟ ڕق و خێڵگەری و شارچێتی حیزبچێتی و مەزهەبچێتی و گیرفانچێتی چێتی و چێتی و چێتی و چێتی دەوای هەمووی هۆشیارییە هۆشیارییش وا لەناو خۆتاو بیرکەرەوە لە چاکێتی کوا چوارسەکە؟ . . . . . . . هەڵبەتە من دژی مەوجەی تووتیم، ئەوەی کە دوو سێ ڕۆژێك (ئاڕاستەکراو یان بەریئانە) هەموومان وەکو تووتی شتێك ئەڵێینەوە.. کاریشم بەوەنیە مەوجەی ئەمجارە دژی کام حیزب و کەسە.. ئەوەی بۆ من گرنگە ئەخلاقی سیاسییەو لەم پرسەشدا زیاد لە بنەمایەکی ئەخلاق پێشێلکراوە! مەسەلەن وترا بەغا پارە بنێرێ موچە ئەدەین. دەی بەغا ناردنی و نەیاندا! (ئەمە درۆ) بەڵێن درا کە پارە هات دابەشی ئەکەن. دەی پارە هات و دابەشنەکرا! (ئەمە بێ بەڵێنی) لەبری ئەوەی قەرز لە پارەی حیزب و دەوڵەمەنەکان بدرێتەوە، لە پارەی فەقیرو موچەخۆران دراوەتەوە! (ئەمە ناعەدالەتی) هەموو ئەمانەو شەرمیش نەکەیت! (ئەوەش بێشەرمیی) قەیرانی ئێمە لە ئەساسەوە قەیرانی ئەخلاقەو ئەخلاقیش یەك پاکێجەو کە لە بنەمایەکی ترازایت، لەوانیتریشی ئەترازێیت و وەکو حیزبی کوردیت لێدێ، کە مەلەفەکەی هەموو جۆرەکانی نائەخلاقیەتی تێدایە لە دزی و درۆو کوشتن و خیانەت و ساختەکاریی.. چارەسەریش ئەوەنیە کێ لاچێ و کێ بڕوخێ و کێ بژی.. چارەسەر ئەوەیە هەموومان بگەڕێینەوە بۆ ئەخلاق، بۆئەوەی دواتر شتەکان و پەیوەندییەکان لەسەر بنەمای ئەخلاق دروستبکەینەوە. ئینجا دیسان هەمان پرسیار کوا چوارسەکە؟