1 نهقیب هیوا دۆستێك ههواڵی ون بوونی زیاتر له دوو ساڵی نهقیب هیوا وههاب موشیری بهوێنهكهیهوه له گروپی رۆژنامهنووسانی كهركوكا بڵاو كردهوه ، نهقیب هیوا سهربهلیوای 16یهو یهكێتیه ، خاوهنی شهش مناڵه ، رۆژی 17-12- 2017عهسائیبی ئههلی ههق دهیگرن و دهیبهن بۆ بارهگاكهی خۆیان ، كامێرا به وردی ئهمه تۆمار دهكات ، دواتر خۆی و سهیارهكهی دهگوازنهوه بۆ شوێنێكی نادیارو تا ئێستا ونه ، ئهوانیش هاشا دهكهن ، ئهمه چیرۆكی پیاوێك گورگ خواردویهتی و باوكم دیار نیهم بیر دهخاتهوه ، ئاخۆ دوای دوو ساڵ زیاتر و له بۆنهی 45 ساڵهی یادی حزبهكهیاندا یهكێتی دهتوانن دڵی خانهوادهكهی نهقیب هیوا خۆش بكهن ، یان ئهویش ئاوهو ئاو چوو . 2 جۆرج فلۆید كوشتنهكهی جۆرج فلۆید ههموومانی ئازاردا ، ئاخر ئهو دهلاڵێتهوه كه ناتوانێ ههناسه بدات ، ئهم كوشتنهو له سهردهمی كۆرۆناو ترهمپا گهلانی ئهمهریكاو دیموكراسیهت دهخاته بهردهم دوو رێیانێكهوه ، ئاخۆ ئهمه ههروا تێدهپهڕێت ، یان سبهی پۆلیسهكه به بیانوی نهخۆشی دهرونی سزا دهدرێت و چیرۆكهكه كۆتای دێت ، بۆ گهلی زندوو مهحاڵه ، سهیر ئهوهیه لهم دورهوه دهجاڵ و خوێنخۆرو بكوژێكی وهك ئهردۆغان فرمێسكی تیمساحی بۆ جۆرج دهڕێژێت و بیری دهچێت رۆژ نیه سهگهكانی ئهو كۆست نهخهنه ماڵه كوردێكهوه له باكورو باشورو رۆژئاوای كوردستان . 3 بهدهل بهرواری گرتنی به دهل بهرواری و بهرنهدانی تا ئێستا ، تهنها له بهر ئهوهی داوای مافی شایستهبه مرۆڤ و موچه دهكات ، شهرمێكی گهورهیه بۆ دهسهڵاتی كوردی ، ئهو دهسهڵاتهی كهسێكی به تایبهت بۆ ئهوه دامهزراندووه ، وهڵامی ههر راپۆرتێكی نێو دهوڵهتی بداتهوه له سهر رهوشی مافی مرۆڤ له كوردستان و ئیش و كاری ئهوه بێت بڵێ "كهس راست ناكات خۆمان نهبێت " بهدهل بهرواری بهختی ههیه كه له رۆژگارێكدا نهگیراوه زۆر به ئاسانی له ناو بدرێت ، بۆیه پێویسته خهڵكی دهۆك و بادینان ، ئهم رۆژگاره بقۆزنهوه بۆ داوای ئازادی بۆ بهدهل و ههموو ئهوانهی به ناههق ستهمیان لێدهكرێت .
کاروان عەلی شامار زۆرێک لەوڵاتانی جیھان، بەتایبەت ئەوانەی کە ھەنوکە لەریزبەندی ھەرە وڵاتە پێشکەوتووەکانی جیھانن سەردەمانێک بە بارودۆخێکی پڕ لە ھەژاری و جەنگ و داگیرکاریدا تێپەریوون دواتر لەرێگەی ھەردوو سێکتەری پەروەردەو خوێندنی باڵاوە توانیویانە گۆرانێکی ریشەی لە دوبارە بنیاتنانەوەی وڵاتەکانیاندا بکەن. ئەزمونی ھەریەک لە وڵاتانی یابان و ئەلمانیا و کۆریای باشور ئاماژەیەکی رونە، کە لەدوای جەنگ و ماڵوێرانیەکی زۆر توانیان لەرێگەی سیستمی پەروردەوە بگەن بە ترۆپکی پێشکەوتن. واتە ئەوە پەروەردەبوو لەدوای جەنگێکی ماڵوێرانکەر توانی گۆرانێکی نەوعی لەو ولاتانەدا بھێنێتە ئاراوەو ھەنوکە بگەن بەو ئاستە لە پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی. حکومەتی ھەرێمی کوردستان و بەتایبەت کابینەی نۆیەم بەھۆی ئەوەی کابینەیەکی تەواو پۆلیسیەو ھیچ ماھیەتێکی نەھێشتۆتەوە بۆ شکۆی مامۆستاو زانکۆکان، بەپلانێکی پێشوەختە سێکتەرە پەروەردەییەکانی تەواو بێبایەخ کردووە، رێگەنادا ناوەندە ئەکادیمییەکان ببن بە زادەی بەرھەمھێنانی خوێندکاری داھێنەر و پر مەعریفە. ئەم کابینەیە زانکۆی کردووە بە دەزگایەکی رواڵەتی و تەنھا بۆ بەخشینەوەی بروانامەو پاسیڤکردنی خوێندکار! سەرۆکی حکومەت و زۆرێک لە وەزیرەکانی کابینەی نۆ ھێندەی بە پێودانگی دەزگا ئەمنییەکان دانراون نیو ھێندە بەھۆی توانستی زانستی و ئەکادیمیەوە دانەنراون، کابینەی نوێی حکومەت بەشێوازێکی ناراستەوخۆ (ئایدۆلۆجیای بەرخۆریزمی) بڵاودەکاتەوەو تاکێکی بەرخۆر بەرھەم دێنێ لە زانکۆکاندا کە تەواو بەتاڵە لە زانست و بیرکردنەوەی رەخنەگرانەدا، فاکتی ترس لە روخانی کابینە میللیتاریەکەی، وایکردووە سەرۆکی حکومەت و تیمەکەی ھەرجارەو بەبیانویەک دەرگای قوتابخانەو زانکۆکان دابخەن لەبەرامبەدا دەرگای دەیان دامودەزگای پۆلیسی و داپڵۆسێنەر بکەنەوە! خولاصە، لەولاتانی پێشکەوتودا پەیوەندیەکی دیالێکتی پتەو لەنێوان زانکۆو کاربەدەستانی حکومەتدا ھەیە، زۆرجار بۆ روبەرووبونەوەی پێشھات و ئاڵنگاریەکان پشت بەراو سەرنجی مامۆستایانی زانکۆ دەبەسترێ، ھیچ ناوەندێک بارتەقای زانکۆو پەروەردە گرنگ نییە بۆ پیشخستنی زیاتری وڵات و چارەسەرکردنی قەیران و گرفتەکانی بەردەم حکومەتدا. بەئامانجگرتنی ھەردوو سێکتەری پەروەردەو خوێندنی باڵا لەلایەن حکومەتی ھەرێمەوە لە ساڵانی ئایندە لێکەوتەی زیاتر دەبێ، بەجۆرێک تەنھا بۆ قەرەبوکردنەوەی خوێندنی فەوتاوی ئەم چەن ساڵەی خوێندکاراندا پێویستمان بە دەیان ساڵە. ئەگەر حکومەت بەم میتۆدەی ئێستایی بەردەوام بێ لەبێئەرزشکردنی خوێندندا ئەوا کوردستان پاشەکشەیەکی گەورەی زانستی و ئەکادیمی بەخۆوە دەبینێ و لە دەرەنجامیشدا ئاستی زانستی و رانکینی زانکۆکانی خراپتر دەبێ بەبەراورد بە ئاستی زانستی دواکەوتوترین وڵاتانی جیھان.
ئاسۆ حاجی گرەو کردن لە سەر هەولێر تازە نیە بەڵام ئەوە تازەیە دوو گرەوی جیای لە سەر دەکرێ،ژمارەیەک حیزب چاویان لەوەیە هەولێر بکەنە خاڵی وەستاندن و ترساندنی حکومەت و ساردکردنەوەی لە جێبەجێکردنی یاسای چاکسازی یان لایەنی کەم حکومەت ناچار بکەن بە لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندیە حیزبیەکانیان ئەو یاسایە جێبەجێ بکات،لەلایەکی دیکەشەوە حکومەت و پارتی کە زۆرینەی پەڕلەمان پؽکدەهێنێ و سەرۆکایەتی حکومەتی لایە دەیانەوێ هەولێر وەک دەنگ و نوێنەری خەڵکی کوردستان ئامادەیەکی کاریگەری هەبێت لە فشار دروست کردن بۆ جێبەجێکردنی یاساکە و بەرەنگاربوونەوەی ئەو هێزگەلەی هەوڵ دەدەن داخوازی زۆرینەی خەلکی کوردستان و باشترین هەنگاو بۆ سنووردانان بۆ دیاردەی گەندەڵی و بە هەدەردانی سامانی گشتی و بردنی داهات و پارەی میللەت بۆ گیرفانی کادیرەکانیان کە بە ناهەق و نایاسایی موچەی حکومەت یان خانەنشینی پلەی تایبەت وەردەگرن بەبێ ئەوەی رۆژێک کارمەند و فەرمانبەری حکومەت بووبن. وەک هەولێر و شارەکانی دیکەی کوردستانیش لە بەردەم بەرپرسیاریێتەکی مێژووی و یەکلاکەرەوە دان لە سەرخستنی ئیرادەی خەڵک و شکستهێنان بە بەرەی گەندەڵکاران و موفت خۆرەکانی حیزبەکان بهێنن،یان ئەگەر ئەو بەرەیە سەرکەوت ئەوە ئامانجی چاککردنی باروگوزەرانی خەڵک و نەهێشتنی زێدەڕۆیی لەسەر داهاتی گشتی دەبێتە تەنها بەیت و بالورە و دەبی هەر بۆ یەکدی بیڵێینەوە. ئەو حیزبانەی کە هەوڵی رێگری کردن دەدەن لە بڕینی خانەنشینی نا یاسایی و نەهێشتنی دوو و سێ موچەیی،خەریکی کۆکردنەوە و هاندانی ئەو لەشکرەن لەو هەزاران هەزار کەسانەی بە نایاسایی موچە وەردەگرن و پلە و موچەی بەرزیان هەیە لە پەنای کۆمەڵێک دروشمی بەتاڵ،ئەو حیزبانە کە بە درێژایی سەری زمان و بنی زمانیان تۆمەتبارکردنی حکومەت بوو بە گەندەڵی و وایان نیشان دەدا کە پارتی رێگرە لە بەردەم چاکسازی،بەڵام ئێستا کە پڕۆژەی چاکسازی لە پەڕلەمان دەنگی لەسەر دراوە و حکومەت بڕیاری جێبەجێکردنی لە زووترین کاتدا دەرکردوە،هەر ئەو حیزبانە هەموو کارێک دەکەن ق هەموو شتێک دەڵێن بۆ رێگری کردن لە جێبەجێکردنی ئەو یاسایە کە خێری خەڵکی هەژار و چینی مامناوەندی و موچەخۆرانی تێدایە. ئەو حیزبانە کە ترسی گەورەیان لەوەیە ئەو خەڵکانەی چەندین ساڵە بە موچەی مفت و پارەی گەندەڵیان راگرتوون لێیان بتەقنەوە و چیدیکە لە هەڵبژاردنەکان دەنگیان پێنەدەن،هەروەها ئەو هەموو دەزگا میدیاییەو میدیاکارانەشیان لە دەست دەچن کە وەک کەرستەی شەڕی حیزبی و تەسفیەکردنی حیسابە سیاسیەکان بەکاریان هێناون و زۆرینەیان بە پلەی بەرزی وەزیفی یان سەربازی خانەنشین کردوون،لەلایەکی دیکەشەوە کە پڕۆژەی چاکسازی جێبەجێ بکرێ حکومەت بەبێ کێشە و دواکەوتن دەتوانێ موچەی موچەخۆرانی موستەحەق بدات و دەستی بە پرۆژە خزمەتگوزاریەکانیش رابگات و لەوانەش گرنگتر دەستی لەبن سەری بەغدا دێتە دەرێ و چیدیکە ئەوەندە منەتی هەڵناگرێ،بەوەش ئەو حیزبانە چیدیکە ناتوانن ئەو پرسانە وەک کەرستەی میدیایی و ئامرازی هاندانی خەڵک لە دژی حکومەت و مافدان بەخۆیان بۆ دەست دۆیی کردن بۆ بەغدا و هەوڵدان بۆ بێهێزکردنی کوردستان لە بەرامبەر دەوڵەتی عێڕاقی داگیرکەر. گرەوی ئەوجارەی هەولێر یەکلاکەرەوەیە و وەک هەموو جار بە بەرپرسیاریەتی نەتەوەیی و نیشتیمانیەوەدەیباتەوە لە بەرژەوەندی خەڵک و موچەخۆران و راستکردنەوەی هەموو ئەو هەلە و زێدەڕۆیانەی حیزبەکان لەسەر داهاتی گشتی و گەنجینەی حکومەتیان کردوە،نیەتی ئەو حیزبانەش کە دەیانەوێ هەولێر بکەنە کەرستەی وێران کردنی ئەو قەوارە دەستووریەی کە بەرهەمی خەبات و قوربانیدانی زیاتر لە سەت ساڵی گەلی کوردستانە،زیاتر نیە لە گرەو کردن لەسەر ئەسپی تۆپیو.
پشکۆ ناکام * سەیرکەن ئەو عالەمە چاک خۆیان مەشغوڵ کردوە ئاخۆ پارەکەی بەختەوەری سەرۆکی بەناو حکومەتی هەرڕێم کورتی هێناوە و بە ئیرادەی خوا لە قاسەکانی بەناو حکومەتا نەماوە 27/یان 15 یان رەقەمێکی تری ملیارد!!دۆلارە؟ ئاخۆ ئەو پارەیە بە دزی حسابە یان جەنابی بەختەوەر بۆ دروست کردنی چەن کۆمپانیایەکی تری بازرگانی پێویستی بە پارە بوە و کوردیش ئەڵێ : گۆشتی خۆت بخۆ و منەتی قەساب هەڵمەگرە ، جا بۆ ئەوەی قەرز لە بێگانە نەکا لە قاسەی قووتی خەڵک و داهاتی هەرێم ئەو پارەیەی بردوە بە قیست ، کە نرخی نەوت بەرزبۆوە ئەیگێڕێتەوە..جگە لەوەش هەر کاکە بەختەور بەشدار نیە لەو (حیلە شەرعی/دزییە شەرعی)یە بەڵکە ئامۆزا بەشووشەکەی کە بەسەری یەکتر سوێند ئەخۆن پێشتر هیچ کەمتەرخەمی نەکردوە لە بەتاڵ کردنەوەی دەغیلەی بژێوی خەڵکی هەرێم ، بەکورتییەکە مەسەلەکە ئاوایە : دوو ئەندامی بنەماڵەی دەسەڵاتداری هەرێم بۆ کاری تایبەتی خۆیان بیست و حەوت ملیارد دۆلارییان بەناوی حکومەتی هەرێمەوە لە قاسەی بژێوی خەڵک بردوە ، دزیوە ، ماشیوەتەوە ، چی ناو ئەنێی بنێ ، گرنگ ئەوەیە ئەو پارەیە لە بەینی دوو ئامۆزایا گیانی بەخشی بە کورد و کوردستان ، هەر وەک چۆن لە ئاشبەتاڵا 25/ملیۆن دۆلاری ئەو کاتەی قاسەی بزووتنەوەی ئەیلول ئاودیو کرا و کەس ئاسەوارێکی نەبینییەوە ئەم بیست و حەوتەش بە هەمان شێوە هەبوو نەبوو بیست و حەوتێک هەبوو !!گەر پەلەش نەکەین چەن جارێکی تریش دە و پانزە و بیست ملیار دۆلاری وون ئەبێ و ئەبێ بەهەڵم و تا ئەو بنەماڵەیە دەسەڵاتدار بن کەس هیچی پێ ناکرێ ، جگە لە بۆڵە بۆڵ و نووسین و ئیدانە کردن ، ئاخر پارلەمانێک کە خۆی کارتۆنیە تا ئێستا نەیتوانیوە یەک مەسئولی دز ، یەک وەزیری گەندەڵ ،یەک کادری جەردە ، تەنانەت لە یەک ئیستیعلاماتیش بپرسێتەوە ئێستا ئەم پارلەمانە ئەندامێکی بنەماڵەی دەسەڵاتدار بانگ بکا بۆ لێرسینەوە !!مەیخۆ تاڵە ..تا ئەم بنەماڵەیە بەم سیستەمە سەقەتە و بەم حیزبە و گروپە ئفلیجیانە لە ئارایا بن هەر وا ئەمێنێتەوە وەزعەکە ، خوا کەریمە تەنها ووتەیەکە و دادی کەس نایات ، کەرکوک کە سەر و بنی زمانی بنەماڵەیە و ناویان ناوە دڵی !! كوردستان !!جەنی لەو دزییە بەرکەوتوە؟ هیچ ، چونکە ئێستا کەرکوک بۆ بنەماڵە " ڕیخۆڵە کوێرە"یە و بوون و نەبوونی وەک یەکە..ئەی پرۆژەی بە دوبەی کردنی هەرێم لەو بیست و حەوت ملیۆنە چەنی بەر کەوت؟ بیست و حەوت ملیار دۆلار لە پارە و قووت و دەغیلەی خەڵک ئەماشرێتەوە بەڵام لە رۆژێکی میحنەتا هەژارانی ئەم هەرێمە ئەبێ چاویان لە خێر و سەدەقە بێ.. كەسیش چاوڕێی سبەی نەکا لەمڕۆ باشتر بێ ،بنەماڵەیەک خۆی لە میللەت و خاک و مێژوو گەورەتر ببینێ ، دەیان بیست و حەوت ملیاری وون ئەبێ و هیچیش لە وەزعەکە ناگۆڕێ ، تا ئەو کاتەی خەڵک بریاری گۆڕین ئەیەن .... * جاران لە سلێمانی پیاوێکی نیمچە ناتەواو هەبوو بە ناو هێنانیووشەی "یاپراخ" توڕە ئەبوو ، تا رۆژێک جەماعەت لە ناو بازاڕ ڕێککەوتن هەریەکەی بابەتێکی دروستکردنی یاپراخ بڵێ ، یەکێک ووتی سڵق ، ئەوی تر ووتی برنج،،یەکێ لەولاوە هاواری کرد گۆشت ، لەولاشەوە یەکێ ووتی پیاز و تا هەموو بابەتاکان ووترا ، کابراش هاواری کرد پیاوم ئەوێ بیپێچێتەوە ،، یەکێک لەولاو ووتی یاپراخ و بە پێکەنینەوە ڕای کرد ، ئەم مەسەلەی ناوهێنانی یاپراخە وەک ترسی ئەمڕۆی دەسەڵتدارانی هەولێرە لە ووشەی" خۆپیشاندان" رەنگە ناوهێنانی خۆپیشاننان بە شیعریشا ببێتە مایەی گێچەڵ بۆ ساحێبەکەی ، مەگەر یەکێ بڵێ "خۆ" و یەکێکی تر" پی" و کەسێکی تر"شا" و دواجار یەکێک بڵێ"نان" و ئیتر بزانە ئەو هەموو پاراستن و پۆلیس و هیزانەی بنەماڵە چۆن لەرزیان لێ یەت،، ڤورسەتی پارێزگاری هەولێر فورسەتی هێنا و بەناوی بنەماڵەوە هەرەشەی کرد کە کەس ناتوانێت ئارامی شار تێک بات و بە توندی ئەچن بە گژ هەر هەوڵێک بۆ دروستکردنی نارەزایی لە پایتەختا ، لە بیرمان نەچێ ئەمە هەمان فورسەتە کە لەسەروبەندی 17/ی شوبات بەزۆر تەلەبەکانی خەڵکی سلێمانی سواری پاس ئەکرد و ئەیناردنەوە بۆ سلێمانی لەترسی تەشەنە یانی خپیشانانەکان بەرەو هەولێر ، کاتی خۆی زەمانی بەعسیش لە ترسی خۆپیشاننان هاتو چۆ قەدەغە ئەکرا وەک ئەوەی ئەمڕۆ دەسەڵاتی هەرێم بە ناوی کۆرۆناوە ئەیکات ، بەڵام با کاکە فورسەتەکەی هەلێر بزانێ کاتێ خەڵک بریاری خۆی یا ، بەعس هیچ فورسەتێکی مانەوەی نەما ، ئەوسا و ئێستاش دەسەڵات پشتی بەهێز قایم بوو ، بەڵام خەڵک فورسەتی هێزی نەیا،،،،،
شوان سدیق - ئیتاڵیا ئەو خەڵکەی کوردستان، خۆی بارودۆخەکەی بەدڵە ناکرێ بیشگوترێ خەڵک ھەمووی ناڕازین، ئەگەر ڕوبعێکی ناڕازیش لەجیاتی لایک و کۆمێنت، بڕژێنە سەرجادە شتێک دەکەن بەشتێک. ئەوکاتە لایەنگری دەسەڵاتیش تووشی شەرمەزاری دەکەن، ناچار بەگەڵ خۆیان دەخەن! بەڵام ئەگەر ھەر خەریکی وتی وتی بن و ئەو ھەموو بانگەشە کردنە گوایە لەھەولێر خۆپیشاندان دەکرێ و دونیا دەڕووخێ. بەدڵنیایەوە درۆیە ھیچی وانییە ئەوانەی خۆپیشاندان دەکەن، چەند کەسێکن و بەس! ئەوانەی کەخۆپیشاندانیش دەکەن، ھەرگیز نابنە خاوەنی ھیچ کۆمەڵێک کەسی بەویژدان و ماندوو نەناسن، زۆرجار ژیانی خۆیان لەبیرکردوەو قوربانیش دەدەن! بەڵام، چونکە کۆمەڵگەی ناڕازی ھەمیشە بێدەنگەو بەشتی بچووکەوە خۆی سەرقاڵ دەکات. لەتەنیشت ئەوانەوە کۆمەڵێک کەسی ساختەچی ھەڵدەتۆقێن و دەبنە وردە شت! بۆنموونە بەشێک لەوانەی لەنێو پاڕلەمانن، نەوەی نوێیش ساختەچیەکی ترە! ئەوجا شەڕی دەسەڵات ئێستە ئەوەندی لەگەڵ کۆمەڵێک کەسە لەگەڵ کۆمەڵگەی ناڕازی نییە. ئەگەر کۆمەڵگەی ناڕازی ئامادەی ھەبێ ھەرگیز جڵەوی وڵات ناکەوێتە دەست کەسانی ساختەچی. پاشان بەھۆی ئامادنەبوونی کۆمەڵگەی ناڕازی بەردەوام دەسەڵاتی خراپ نوێ دەبێتەوە، کەس لەخۆی ناپرسێ بۆچی بارودۆخەکە بەلایەکی باشدا ناکەوێ؟ وەڵامەکەی ئاسانە ئەگەر کۆمەڵگە خۆی ئامادەبێ ڕێگە بەکەسانی خراپ و درۆزن نادرێ شوێن ئەو دەسەڵاتە خراپەی ڕابردوو بگرێتەوە. بەڵام وەک ئەوەی ئێستە کۆمەڵگەی ناڕازی تەنیا تەماشاکەربێ، بێگومان ھیچ شتێک ناگۆڕدرێ و بارودۆخەکە وەک خۆی دەمێنێتەوە!
جۆزێف نای لە زانکۆی ھارڤارد بە داھێنانی چەمکی سۆفت پاوەر، ھێزی نەرم، توانی رای گشتیی ئەمەریکا بگۆڕێ، ئەم چەمکە کە بەر لە پرۆسەی ئازادی عێراق، جۆزێف فڕێیدایە نێو فەرھەنگی سیاسی جیھانی، ئەو دەیزانی کە ئەمەریکا جەنگی عێراقی لە پێشە، بەڵام ئەو وای بینی کە ئیدی ھێز لە کۆتاییدا ھەر ھێزی بازوویی سەربازیی نییە، بەڵکوو ھێزی نەرم وەسیلەیەکی دیکەیە بە پشتبەستن بە دیپلۆماسیەت، دوورکەوتنەوە لە رکوکین و دەمارگرژی سیاسی، بە پشتبەستن بە سەرچاوەیی مرۆیی، پێشکەوتنی پیشەسازی و ئابووری و ژێرخانی فکری و ئەدەب و رەوشتی دیپلۆماسی و گەڕانەوە بۆ لۆژیکی گەل، لەسەر بنەمای دیموکراسی، ئەم رێگەیەی ھەڵبژارد کە جیھان زیاتر لە دەوری ئەمەریکا کۆدەکاتەوە و لە بژاردەی ھێزی سەربازی کاریگەرتری زیاترە، لە ساڵی ٢٠١٤ ئەمەریکا تەبەنی ھێزی نەرمی کرد، چونکە بینی چین بە سیاسەتی ھێزی نەرم نفوزی ئابووریی گەیشتە نێو ئەمەریکا، دوای ئەوانیش ئەڵمانیا بە پیشەسازی، رووسیا بە ھەڵسانەوە لە رۆژھەڵاتی ناوین، فەڕەنسا بە گەڕانەوە بۆ رۆژھەڵاتی ناوین، بەریتانیا بە دەرچوون لە یەکێتی ئەورووپا و، زۆر وڵاتی دیکە... لە ھەرێمی کوردستانیش سەرۆکی ھەرێمی کوردستان نێچیرڤان بارزانی، تەبەنی ھێزی نەرمی کرد کە بە کەرەستەی دیپلۆماسی توانی ھەرێم لە نێو گۆڕەپانی سیاسی ناوچەکە تاڕادەیەکی زۆر بخاتە گەشەی دیموکراسی و پێکەوەژیان و ئاوەدانی و راگرتنی باڵانسی سیاسی نێوخۆیی و ئیقلیمی و دەولی، ئەم چەمکە کاتێ لە ساڵی ٢٠١٧ نێچیرڤان بارزانی لە دوای ریفراندۆم بە کردەیی جارێکی دیکە مومارەسەی کرد، سوودی زۆری بەھەرێم گەیاند، گەمارۆکانی بەبێ شەڕ لەسەر ھەرێم شکاند، دەرگای ئاسمانی و زەمینی بە سەڕدانی بۆ فەڕەنسا کردنەوە و، لەگەڵ عێرایش گەیشتە رێککەوتن و قەوارەی ھەرێمی کوردستانی لە سڕینەوە پاراست. ئێستا جیھان لەسەردەمی کۆتایی مومارەسەی ھێزی سەبازی دەژی، بە نمونە ئەگەر ھێزی سەربازی بە تەنیا ژمارەی سەرکەوتن بووا ئەوا کۆریای باکوور دەبووا پێشەنگی جیھانی لە کۆنتڕۆڵی جۆری گرتبا، بەڵام ئەمە روینەدا و لە کۆتایدا سازشی بۆ ئەمەریکا کرد، بۆیە ئەوەی لەم سەردەمە دەخوێندرێتەوە گۆڕینی روئیای سەپاندنی ھێزە گۆڕینیەتی بۆ نفوزی دیپلۆماسی بە رێگەی وەسیلەی گەیاندن و دروستکردنی رای گشتی، ھەتا بیل کلینتن لەو ماوەیەی کۆتایی، گوتی ئەگەر لە سەردەمی خۆمدا مومارەسەی ھێزی نەرمم کردبا لە ژێر بیرکردنەوەی پەرتوکی the end of power کۆتایی سەردەمی ھێز، کە مەبەست لێی کەوتنە ژێر کاریگەری ئەم پەرتوکەیە، کە پەرتوکەکە باسێکی لەسەر سەردەمی رەقەمییە، کلینتن دەڵێ، رەنگە زۆر شتی گەورەترم بۆ ئەمەریکا ئەنجام دابوا..ئێستا لە ھارڤارد کە باس لە تەمەنی رەدەمی دەکرێ لە ئێستاوە سەرقاڵی داھێنانی چەمکێکی ترن کە لەماوەی دەیەکی تردا تەمەنی رەقەمی بکرێتە وەرقەیەکی خوێنراو لە فەرھەنی سیاسی جیھانێ وەک گەیاندن بە رێگەی خۆکاری سۆشیالی، ئەم تەمەنە رەقەمییە شوێنی راگەیاندن و سیاسەتی ئێستاو سیناریۆکانی ئێستا لەق دەکات.. لێرەش لە ھەرێمی کوردستان کە رای گشت ھۆشیارە و ئێستا رای گشتی بارگرژی سیاسی ناوێ، گرینگە لە ھەرێمی کوردستان سرکێتی پێکەوەژیان دابگرن، بارگرژی سیاسی بکوژێننەوە و حزبە سیاسییەکان بگەڕێنەوە سەر مێزی دیالۆگ و چاوێک لە جیھان بکەن کە ئێستا مۆدێڵی سیاسی چۆن گۆڕاوە و فکری عەسکەرتاری و بارگرژی سیاسی خزمەتی ھیچ لایەک ناکات، گرینگە بگەڕێنەوە سەر دەستپێشخەری سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان و بتوانن لەوێدا رێگە چارەیەک بۆ ئەم دۆخە بدۆزنەوە، چونکە ھیچ لایەک لە سەپاندن و فەرزی حساب سوودمەند نابێ.
سەرتیپ وەیسی كەریم له دوای وتارهكهی سهرۆكی حكومهت و به فهرمی راگهیاندنی 27 ملیار دۆلار قهرزی كهڵهكهبوو لهسهر حكومهت، سهرۆكی پهرلهمانی كوردستان له نوسینێكدا ئاماژهی بهوهكرد، کە دوای جەژن ئەبێت هەمووان پێکەوە کار لەسەر ئهو دۆسیهیه بكهین و 27 ملیار دۆلار قهرزهكهی سهر حكومهتیشی رهتكردوه. به پێی زانیارییهكان له ئێستادا ناوبراو به بهرپرسانی حزبهكهی و فراكسیۆنی یهكێتیی له پهرلهمان راگهیاندوه، ناتوانێت سهرۆكی حكومهت به تهنها لهسهر ئهو مهسهلهیه بۆ پهرلهمان بانگهێشت بكات، ئهگهر ئهو كارهبكات پێویسته جێگری سهرۆكی حكومهت و وهزیری دارایش بانگهێشت بكرێن، لهكاتێكدا خۆی ئهو بابهتهی وروژاندووه و گومانی لهسهر قهرزهكانی حكومهت دروستكردوه. فراكسیۆنی یهكیتیش بهههمان شێوه نهیانویست واژوو لهسهر یاداشتی ئهو 17 پهرلهمانتارهی ئۆپۆزسیۆن بكهن، كه داوای بانگهێشتی سهرۆك و جێگری سهرۆكی حكومهت دهكهن بۆ پهرلهمانی كوردستان، بهو بیانووهی قوباد تاڵهبانی سهرۆكی بۆردی قهرزه و ئامانج رهحمیش سهرپهرشتیاره كه ههردووكیان یهكێتین. فهرید ئهسهسهردی سهرۆكی ئهنجومهنی سهركردایهتی یهكێتیش له لێدوانێكدا رایگهیاندبو، قوباد تاڵهبانی ئاگای له قهرزهكانی حكومهتی ههرێم نییه، كه چی قوباد تاڵهبانی له ئێستادا ئامادهیی خۆی نیشانداوه بچێـته پهرلهمان و لهسهر قهرزهكان داتا و زانیارییهكان پێشكهش بكات. بزوتنهوهی گۆڕانیش هاوشێوهی دۆخی یهكێتیی،نهیویستووه خۆی له قهرهی ئهو بابهته بدات، پارتیش لهبهرئهوهی دهزانێت لهسهر ئهو بابهته دهبێت یهكێتییهكانی تیمی حكومهت وهڵامی پهرلهمان بدهنهوه و ئهوان بهرپرسی یهكهمن لهم دۆسیهیه، ههربۆیه له ئێستادا لهسهر ئاستی چهند ئهندام پهرلهمانێكی فراكسیۆنهكهیان، داوا لهسهرۆكایهتی پهرلهمان دهكهن، حكومهت بانگهێشتی كۆبوونهوهكه بكرێت، چونكه دهزانن ئهو كات تهنها قوباد تاڵهبانی و ئامانج رهحیم له یهكێتیی دهبێ وهڵامی قهرزهكان بدانهوه و قسهكانی سهرۆكی پهرلهمانیش پوچهڵ دهبێتهوه. كهواته لهمهسهلهی قهرزهكان له حاڵهتی بانگهێشتكردنی حكومهت، پارتی و سهرۆكی حكومهت یهكێتیی و گۆڕان دهكهنه هاوبهشی خۆیان و ههڵوێستی ههردوو فراكسیۆنهكه لاواز دهكهن، جگه لهوهی لهسهر زاری بهرپرسانی یهكێتیی و گۆڕان له حكومهت به تهواوی قسهكانی سهرۆكی حكومهت دهسهلهمێنرێت. لهم نێوهندهشدا هێزهكانی دیكهی ئۆپۆزسیۆن له ههموو حاڵهتهكان به پێشكهشكردنی ئهو یاداشته تاوهكو هاتنی حكومهت بۆ پهرلهمان ههر براوه دهبن. سهرۆكی پهرلهمانیش وهكو ههموو جارهكانی دیكه بههۆی نه شارهزایی له یارییه سیاسییهكان و پرس نهكردن به راوێژكار و بهرپرسانی حزبهكهی، بهو نوسینهی له بارهی قهرزهكان بڵاویكردهوه، دووباره تێكهوتهوه، چونكه له لایهك دهڵی حكومهت قهرزار نییه، له لایهكیش توانا نییه سهرۆكی حكومهت به تهنها بۆ ئهو پرسه بانگهێشت بكات، ئهگهر ئهو كاره ش بكات دهبێت قوباد تاڵهبانی بهێنێته پهرلهمان رووبهرووی رهخنهی بكاتهوه. سهرۆك بهم لێدوانهی تهنها كارێكی نوێی بۆ ئامانج رهحیم دۆزیوه ئهویش ئامادهكردنی راپۆرتێكه لهوبارهیهوه بۆ پهرلهمان، له ههمانكاتیشدا ههرچی ههڵوێست و موزایهدهی چهند مانگی رابردووی فراكسیۆنی یهكێتییه لاوازی كردوه، له دوای ئهوهی واژووی خۆیان لهسهر بانگهێشتكردنی سهرۆكی حكومهت و جێگرهكهی كشاندهوه. كهواته سهرۆكی پهرلهمان بۆئهوه چوو بوو كه كهروێشك راوبكات، كهچی مامزی خۆمانی راوكرد ! ههر بۆ زانیاریتان قوباد تاڵهبانی رۆڵی گهورهی ههبوو له دهرچوواندنی یاسای ژمارە(۷)ی ساڵی ۲٠۱٥، یاسای ڕاکێشانی مایە لەڕێگای قەرزکردن لە هەرێمی کوردستان ـ عێراق، تاوهكو ئێستاش سهرۆكی بۆردهكهیه و دوای ههوڵێكی زۆر له ساڵانی رابردوو نهیتوانی یهك دینار له دهرهوه قهرز بكات.
کاوێز مەلا پەروێز مادام حکومەت ئێمەین، دۆخی کوردستانیش کەس بەغیلی پێ نابات، نەدەبوو کۆبوونەوەی پەرلەمان کە نەفەسی تۆڵەی زیاتر تیابوو بکرێ، چونکە پارتی پێویستی بە کۆمەکی حزبەکانە هەر وەک سەرۆک وەزیران لە پەیامی پێش جەژن رایگەیاند. دەبێ حکوومەت نەبێتە بەشێک لە گرفتەکان، چونکە هەل ومەرجی ناوخۆیی و ئێراقی ئاماژەی خراپ بۆ رووداوی گەورە نیشان ئەدەن. پارتی حزبەکانی لەگەڵ بن باشە یان تەنیا شان بداتە بەر ئەرکێک کە شان و شەوکەتی هیچ حزبێک قودرەتی هەڵگرتنی ئەو ئەرکانەی نیە؟! بە کەم سەیرکردنی حزبەکان و نەخوێندنەوەی توڕەیی خەڵک، لەسەردەمی قەیرانی بێ مووچەیی و پەتای کۆرۆنا هەڵەیەکە باجەکەی لە دەست دەرچوونە، لە ئەنجامدا وەک هەرەس و شکستی کەرکووک دروستکردنی ناو و ناتۆرەش هیچ هەڵەیەک ڕاست ناکاتەوە. نیگەرانیی هەیە، نیگەرانیی سەر دڵی پارتیەکان زیاترە لە هی لایەنەکانی تر، جگە لە کەمینەیەکی هەڵتۆقیوی ماستاوچی کێ هەیە لە پارتی لەم دۆخە نیگەران نەبێ؟! کەرکووکتان کرد بە قوربانیی بە گوێ نەگرتن هەولێریش بەو دەردە مەبەن، گوێ گرتن لە دز و درۆزن، نەتیجەکەی باش نابێ هەر ئەوەندە بەسە تێبگەن کە خەلەل هەیە، بۆ ئەوەی بە تەنیا نەبینە وارسی ئەو خوار و خێچیانەی بەرێوەبردن؛ باشترە لە راستکردنەوەی بەشێکیان داوای کۆمەک لە حزبەکان بکەین پێکەوە نەک بە تەنیا ئەتوانین ئەم قۆناغە تێپەرێنین. سەرەکانی حکومەت لە کەشێکی ئارامدا ئەتوانن بیر بکەنەوە، فەوزا هیچ خزمەتێک بە دروشمی کوردستانێکی بە هێز ناگەیەنێ، هەر وەک چۆن لە جەوی تەشەنوجاوی نەمانتوانی رووداوەکان بە قازانجی خۆمان راستەڕێ بکەین لە کەرکووک، لەم دۆخەشدا کە تەشەنووج لە ئاستە بەرزەکەیەتی و لایەنەکان ددانیان لەم حکومەتە چیرکردۆتەوە، ئەگەر راستگۆ بین زۆرینەی خەڵکیشیان لەگەڵدایە، بۆیە هەر شتێک روو بدات ناتوانین بە سەلامەتی و سەربەرزی لێی دەرچین. تێبینی: گەرچی تەنیا ناونیشانی ئەم وتارە بەسە بۆ تێگەیشتن، وەلێ هەندێ جار شەرحیش پێویستە، بۆیە ببورن گەر کەمێک درێژ دادڕیم کردبێ.
.gif)
ئارام سەعید فەیلەسوفی فەرەنسی ژاک دێریدا (١٩٣٠-٢٠٠٤) لە کتێبیکیدا بەناوی " مێژووی درۆ" باس لە ئاڵۆزییەکانی درۆی ئەم سەردەمە دەکات و چەمکێکی گرنگ لەسەر درۆ باس دەکات. دێریدا دەڵیت " درۆ پێی ناوترێت هەڵە کردن وەک ئەوەی نیتشە بۆی چوە، چونکە دەکرێت هەڵە بکەین بەڵام درۆزن نەبین. درۆ شتێک نیە بەبێ مەبەست بکرێت وەک ئەوەی لای ئەفلاتون باسکراوە، مەحاڵە درۆ بکرێت بە بێ مەبەست،ئەرستۆ زۆر بەجوانی ئەمەی شیکردۆتەوە کە دەڵیت: درۆ تەنها کرداری درۆکە نیە بەڵکو نیەتێک هەیە بۆ درۆکردن. درۆکردن کردارێکە دژی بڕوای کەسێک، واتە کەسێک کە درۆ ئەکات شتێک دەڵێت بە پێچەوانەی بیرکردنەوەی خۆیەوە" ئەم شیکردنەوەیە پێمان دەڵیت یەکەم بەبێ مەبەست درۆ ناکرێت و ئەوەش کاریک نیە بڵێین هەڵەیەک بوەو رادەگوزەریت، بەڵام لەسەردەمی ئێستادا وەک هەموو بوارەکانی تر درۆش بەرەوپێش چوە ،وەک هانا ئارنێت دەڵێت "درۆی مۆدێرن جیاوازە لە درۆی تەقلیدی کە بۆشاردنەوەی راستیەکان بوە، درۆی مۆدێرن بۆ وردوخاشکردنی راستیە و ئەوکاتەی سیاسی بەسەر حەقیقەتدا زاڵ دەبێت ئیتر دەسەڵاتی دیکتاتۆر پێک دێت. جۆزیف گۆبڵز وەزیری پڕوپاگەندەی سیاسی بووە لەسەردەمی ھیتلەر و ئەڵمانیایی نازی (١٩٣٣-١٩٤٥)و یەکێک بووە لەدیارترین کەسایەتیەکانی حکومەتەکەی ھیتلەر وتەیەکی بەناوبانگی هەیە کە لەسەدەی رابردودا و تا ئێستاش زۆر لە سیاسیەکان و بەتایبەتی لەو وڵاتانەی دیکتاتۆرین و دەسەڵاتی ستەمکار تیایدا حوکمڕانە، زۆرکاری لەسەر دەکەن و پەیڕەوی دەکەن، گۆبڵز دەڵی " درۆ بکە، درۆ بکە تا بڕوات پێ دەکەن" بەڵام بۆ تەواکردنی ئەم چەمکە لە بیرکردنەوە شیکردنەوەی تری هەیە بۆ وتەکە و دەڵیت "درۆ ئەگەر یەک جار بوترێت هەر بە درۆ ئەمێنیتەوە، بەڵام ئەگەر هەزارجار بیڵێیتەوە دەبێتە راستیی" لەمێژودا زۆر لە درۆکان ئیستا لای ئەم نەوەیە بۆتە راستی و خەڵک پێی وایە ئەوانە ڕاستیین، چونکە بەردەوام دەوترێنەوە.ساڵانێکی زۆرە نوێنەران و سەرکردەکانی کوردایەتی دروشمەکانیان دوبارە دەکەنەوە و چەندین روداوی گرنگیی مێژویی لەژیانی ئێمەدا هەیە کە دەیانگێڕنەوەو چەندین جار وەک قەوانی کۆن لێی دەدەنەوە نەوەیەکی لەسەر رادەهێنن کە ئەوانە راستیین. پارتی دەیەوێت خوێندنەوەی خۆی بۆ روداوەکانی ١٦ ی ئۆکتۆبەر زاڵ بکات بەسەر یادەوەری کوردا و ئێستاش دەڵێن جەماعەتەکەی ١٦ ی ئۆکتۆبەر! یەکێتی دەیەوێت خوێندنەوەی خۆی زاڵ بێت بەسەر ٣١ی ئابدا بەخیانەت ناوی دەبات. گەر بنکۆڵی روداوەکانی شکستی ١٩٧٤ و شۆڕشی ئەیلول و ناکۆکیەکانی باڵی مەکتەبی سیاسی بکەین لەگەڵ خوالێخۆشبوو مەلا مستەفا ئەوا چەندین هەڵوێستی سیاسیی هەیە شیکردنەوەی حزبیانەو سیاسی بۆکراوەو چەندین ساڵ وتراونەتەوەو لە درۆوە بونەتە راستی. حکومەتی هەرێم قەرزارە، ئەم قەرزە دەمێکە باس دەکرێت، سەرەتا لە پارلەمانی کوردستانەوە وترا، دواتر میدیا،پاشان سیاسیەکان، بۆیە مەسرور بارزانی یەکەم کەس نیە باسی قەرز بکات و گەر بە تۆمارەکاندا بچینەوە ئەم قەرزە هەمیشە لەبۆنەکاندا دوبارە دەکرێتەوە، دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن و رۆشنبیر و میدیاکان بەردەوام دەیڵێنەوە، چونکە هەتا بوترێتەوە نزیکی دەکەنەوە لە راستیی ، دەسەڵات بە ئانقەست وازناهێنن لە باسکردنی چونکە ئەوە کاریگەریی زۆری لەسەر ئەقڵ و سایکۆلۆژیای مرۆڤی کورد دەبێت، وەک ئەوەی تەلقینی دابەن ، ئەوان درۆیەک دادەهێنن و بەردەوام دەیڵێنەوە، حەوت بۆ هەشت ساڵ دەیڵێنەوە، کاتێک دەزانی نەوەیەکیان لەسەر ئەو درۆیە دروستکردوە،کە بروای تەواوی کردوەو لێی بوە بە ڕاستیی و ئیترداوای هیچ بەڵگەیەک ناکات.
رێبوار عەلی چەلەبی فەلسەفەی کوردبوون ھزی مرۆڤی کوردە لە رۆژی بوونیەوە ،ھەر ئەوەشە ماوەی سەدەیەکە خەباتی کوردی گڕداوە و شەڕی مانەوەی خۆی کردووە. ئەم ھزرە جیاوازە لە چەمکی کوردایەتی ،کەزیاتر داھێنانی پارتیە و بۆبەرژەوەندی خۆی بەکاری ھێناوەو ھێزەکانی تریش وەدوی کەوتوون و کاوێژیان کردۆتەوە... بەری ئەو خەباتە لە ساڵی ١٩٩١ وە ھەرێمێمێکی سەربەخۆ و دەسەڵاتێکی کوردیی لێ کەوتەوە. ھەرێمی کوردستان لەدوای راپەرینەوە،چووەقۆناغی بنیادنان .. دەسەڵاتی کوردی ھەر لەسەرەتاوە،بەبێ پلان کەوتنە ھەڵەی ستراتیجی گەورەوە و ھەرێمەکەگرفتاری ململانێی ناعەقڵانی و لاوازی کاگێڕی بوو،کە دواجار سەری لە ناکارامەی سیاسی و گەندەڵی جۆربەجۆرەوە دەرچوو،ماوەی ٢٩ساڵە بەردەوامە و ئێستا گەیشتۆتە لەتکەی قەیرانەکان و داڕزانی سیاسی و داروخانی ئابووری. لە بەرامبەردا ھێزەکانی تر،ھەوڵیانداوە فشار لەسەر دەسەڵات دروستبکەن و گۆڕانکاری و گەشە بێننە ئاراوە،ئەو رەوتە زنجیرەیەک ھەوڵ و کاری بەردەوامە ھەوراز و نشێوی بینیوە ،بەڵام نەوەستاوە.... ئەگەر چی سەرەتا کۆکۆمۆنیستەکان دژی دەسەڵات وەستانەوەو داوای گۆڕانکاریان کرد،ھەرئەوەندەیان بۆکرا شورای گەڕەکەکان دروستبکەن و رەخنە لەدەسەڵاتی فیوداڵی کوردی بگرن . دواجار بیروڕاتوندوخەیاڵاویەکانیان کەناری خستن! دوای ێەوان ئیسلامیەکان پرۆژەی گۆڕان و چاکسازیان ھەڵگرت ،کاریان لەسەر پەروەردە و پێ گەیاندنی مرۆڤی کورد دەکرد،بەڵام بەھۆی گۆڕینی ئامانجەکان و چونەناودەسەڵات و ململانێی توندی ناوخۆیانەوە، لەسەر دەسەڵات و پۆست و پایە!لاوازی کردن و پاشەکشەی پێ کردن... دواتر لە ساڵی ٢٠٠٩قۆناغی بزوتنەوەی گۆڕان ھاتەکایەوە،(نەوشیروان مستەفا )لەکاتی گونجاودا پرۆسەی وەستاوی گۆڕانکاری گڕداو تائاستێکی گەورە ھەڵی کشاند، لەروی تێۆری و ھەڵوێستەوە کلتورێکی دەوڵەمەندی ھێنایە ئاراوە،بەڵام ئەویش بە ھۆی ململانێی توندی پارتی و یەکێتیەوە داڕشتنی چەندین پلان لەدژی وەستانیان ،کاک نەوشیروان ئەگەرچی رەخنەی لێ دەگیرێت !و لە خاڵی لاوازیی بەدەر نیە،بەڵام بەراستی کوردستانی بردە قۆناغێکی تری خەباتی ئۆپۆزسێۆنیەوە. لەدوای ساڵی ٢٠١٧ دوو ھێزی تازە لەدایک بوون ،بە مەبەستی نەوەستانی پرۆسەی گۆڕانکاری و گەشەی سیاسی . ھاوپەیمانی بەسەرۆکایەتی د.بەرھەم ساڵح کە سەرەتاکەی راچەنینێکی گرنگ بوو ،بۆ داواکاری دادپەروەری و ھەڵگەڕانەوە لە زۆردای. بەڵام بەداخەوە دواتر ،ھاوپەیمانێتیەژە ھەڵوەشایەوە و ئەوەشی مایەوە پەرتەوازە بوون و کاریگەریان کەم بوویەوە. دوا ھێز کە ناو ئەو کەشی نائومئدیەی ریفڕاندۆمەشومەکەدا دروستی کردبوو، جوڵانەوەی نەوەی نوێ بە سەرۆکایەتی شاسوار عبدولواحد،بەبیرکردنەوەیەکی رادیکاڵانە کە راستەوخۆ داوای کۆتاھیھێنان بە حوکمڕڕانی دوو بنەماڵە دەکات،لە ماوەی ھەشتمانگدا توانی ٤کورسی پەرلەمانی عێراق و ٨کورسی پەرلەمانی کوردستان بێنێت و سەرەڕای پیلانە قورسەکانی دەسەڵات بۆ لە باربردنی ، ئەوھێزەبووەتە ئۆپۆزسیۆنێکی سرکی دژە دەسەڵات و لە رابەرایەتی کردنی بزافی ناڕازی ھەرێمی کوردستان بەردەوامە... ئەم خەباتە مەدەنیە،زنجیرەیەکە دەکرێت کەسان و بزافی تر تەواو تۆکمەی بکەن،نەک بیشکێنن و لە خاڵی سفرەوە دەستپێبکەنەوە! بزاڤی رێنیسانسیش لە ئەوروپا ھەروا رۆیشتووە ،چەندین بیرمەندو نوسەرو زانا و کارەکتەری سیاسی بەشداربوون لە دروست بوون و گەشەکردنیدا و دواجار تەواو کراو گەێنرا بە پایان و سەری گرت و سەرکەوتنی بەدەستھێنا و شارستانیەتی ئەوروپای بەرھەم ھانی..
خالید رەزا بە ئاوردانەوەیەکی خێرا لە حوکمڕانی خۆماڵی، نیگەرانیەکی قوڵ سەرتاپای لەشمان دا ئەگرێ. ئەوەی ئەمرۆش روئەدات، ئەنجامی ئەو سیستمی حوکمڕانیە حیزبیە یە کە پارتی و یەکێتی دایان مەزراندوە. لیرەدا باسمان لە ژمارەی موچەخۆرانی هەریمی کوردستانە کە دیسان پەیوەندی بەو ململانێ نا دیمۆکراسیانەی ئەو دوحیزبەوە هەیە. هەر یەکەیان لە دژی ئەویان بەلیشاو خەلکیان لەسەر بودجەی گشتی بۆ کڕینی ویژدان و دەنگ لە هەلبژاردنەکاندا دامەزراندوە و، تەنانەت جوتیاریان لە کەسێکی بەرهەم هێنەوە کرد بە کاربەرو بە جۆرەها شێوە بەتاڵەی دەمامکداریان دروستکرد. گرنگە بەرواردێک لەگەل ژمارەی فەرمانبەرانی هەریم و هۆلەندا وەک نمونەیەک بکەین بۆ ئەوەی بە داتا ئەو کیماسیە نیشان بدەین و، هەولیش ئەدەم ئەو ژمارەیەی فەرمانبەرانی هەریم بۆ حکومەت راستبکەمەوە کە هەمو جاریک لە راگەیاندە فەرمیەکانی خۆیاندا لە سەر زاری سەروەزیر و وەزیرو بەرپرسەکانەوە بڵاوی ئەکەنەوە. بۆچی ئەو ژمارەی موچەخۆرانی هەریم زۆرە؟ # بەپێی ئاماری هەریم، ژمارەی دانیشتوانی هەریمی کوردستان 6033814 شەشملیۆن و سیوسێهەزارو هەشتسەدوچواردە کەسە. لەم ژمارەیە نزیکەی 2413526 دوملیۆن و چوارسەدوسیانزەهەزرا و پێنجسەدو بیستوشەش کەس تەمەنیان لە 18 سال کەمترە. کە دەکات ریژەی ٤٠٪ ی دانیشتوان. واتە هیشتا نەگەیشتونەتە تەمەنی دامەزراندن. کۆمەڵگەی کوردستانی کۆمەڵگەیەکی گەنجە. بەداخەوە لە جیاتی ئەم وزە گەنجە وەک سەرچاوەیەکی مرۆیی داهێنەرانە مامەڵەی لەگەلدا بکرێ، وڵاتیان پڕکردوە لە زانکۆی بی مەعریفە و بێ داهێنان و، هاوشێوەی بە موچەخۆرکردنی کۆمەڵگە مامەڵەیان لەگەل کردوەو، ئاستی زانکۆ پەیمانگاکانیشیان لە ململانێێ نا دیمۆکراسیانەی حیزبی دا، بێ بەها و بێ توانا کردوە.! # بە پێێ ئاماری فەرمی هەریم، ریژەی بیکاری ٩٪ یە. کەواتە ژمارەی بیکاران بریتیە لە 325 هەزار و782 کەس لە کۆی 3 ملیۆن و 620 هەزار و 288 کەس. 325782-3620288= 3294462 کەس کە لەتەمەنی کار و خانە نشینی دان لەم ژمارەیەش بەپێێ ئاماری هەریم 1255272 کەسیان موچەخۆری حکومەتن. بە ڕەوا و نارەواوە ! # بەم پێیە ژمارەی موچەخۆران دابەشی ژمارەی دانیشتوان دانیشتوان (دوای لیدەرکردنی بیکار و ئەوانەی لە خوار ١٨ سالەوەن)ئەکەین بۆ زانینی ریژەی مۆچەخۆرانی حکومەت ! 3294462/1255272=38٪ کەواتە لەسەدا سیوهەشت ی ژمارەی دانیشتوانی حەقیقی هەریم موچە خۆرن!!! بەمانایەکی تر لە هەر 100 کەس 38 کەس موچەخۆری حکومەتن. لە هیچ شوینیکی دونیادا شتی وا ڕوی نەداوە و، هیچ بودجەیەکیش بەرگەی ئەم ڕێژە بەرزەی موچەخۆر ناگرێ. بۆیە ئەو رێژەیەی کە وەزارەتە پەیوەندی دارەکان تائیستە بلاویانکردۆتە کە گوایە ریژەی موچەخۆرانی هەریمی کوردستان ٢٠٪ دروست نیە. ڕاستیەکەی ئەوەیە کە لە سەرەوە سەلماندومانە و لە ٣٨٪ ە. + نابێ ئەوەشمان لە بیر بچێ کە ژمارەیەک لە موچەخۆران (خانەنشینی، پاسپۆرت، بەنداوەکان و باسەوانانی سنور) لەسەر حکومەتی فیدراڵن کە ژمارەیان نزیک ئەبێتەوە لە 40 هەزار کەس. بەداخەوە هیچ داتایەکی دروستم دەست نەکەوت. # ئەمە سەرباری ئەو بەهەدەردان و گەندەڵیەی کە لە فرە موچەیی کەسەکاندا کراوە. ++ رەنگە بۆ بەرچاوی رونی خوێنەر خراپ نەبێ ئەگەر باسی ژمارەی موچەخۆرانی هۆلەندا بکەین. ژمارەی دانیشتوانی هۆلەندا 17 ملیۆن و 400 هەزار کەسە. کۆمەلگەی هۆلەندی کۆمەڵگەیەکی گەنج نیە، واتە ریژەی گەنج تیایدا کەمە، بۆیە پێێ ئەڵێن کۆمەڵگەی خۆڵەمێشی (رەساسی). بۆیە تەمەنی خانەنشینی تیایدا بەرز کرایەوە بۆ 67 ساڵ و ٣ مانگ. بۆ ئەوەی زۆرتر کار بکەن چونکە ولاتەکە پێویستی بە دەستی کارە. + ژمارەی ئەوانەی کە تەمەنیان لە 0-18 ساڵن، 3 ملیۆن و 400 هەزار کەسن. واتە گەنج لە کۆمەڵگەی هۆلەندی دا 19.5٪ ە. + بەپیی تۆماری ئاماری هۆلەندا ریژەی بیکاری بریتی یە 3٪ لە سەدا سێ. کەواتە 17400000-3400000=14000000ملیۆن لەسەرو تەمەنی هەژدە سالیەوەن. لەم ژمارەیە لە ٣٪ یان بێکارن کە واتە ژمارەی بیکار بریتیە لە 420 هەزار. 420000-14000000=13580000کەس ئەمێنێتەوە. لەم ژمارەیەش 815 هەزاریان موچەخۆری دەولەتن. + بەم پێیە ژمارەی موچەخۆرانی دەولەت دابەشی سەر ژمارەی دانیشتوان(دوای لێدەرکردنی ژمارەی بیکار و کەم تەمەنەکان) ئەکاتە 13580000/815000=06٪ کەواتە لە هەر١٠٠ کەس تەنها ٦ کەس موچەخۆری دەولەتن. # گەلۆ بۆ پارتی و یەکێتی و خەڵکی کوردستانیش باشتر نەبو لەجیاتی ئەم بە موچەخۆرکردنەی کۆمەڵگەی کوردستانی و دروستکردنی کۆمەڵێکی بێ بەرهەم ، پلانی گەشەکردنی ئابوری، بوژاندنەوەی کشتوکاڵ بۆ دابینکردنی ئاسایشی خۆراک، بوژاندنەوەی کەرتی گەشتوگوزار و پیشەسازی یان جی بەجێ بکردایە. لەجیاتی ئەو هەمو دامەزراندنە نایاساییانە پلانی سیستمی سۆسیال یان پێرەوبکردایە و، هەر هاوڵاتیەک لە کاتی بێ کاری یان نەخۆش کەوتن و پەککەوتن دا، لانی کەمی ژیانیان بە یاسا بۆ دابینکرایە؟ تۆ بڵێی دوای ئەم هەمو قەیرانە، ئەم هەمو برسێتی و ماڵویرانیە، هیشتا لەسەر هەوەس و هەڵەکانی رابردویان بەردەوام بن؟ هیچ کاتێک درەنگ نیە بۆ پەشیمان بونەوە و بە خۆدا چونەوە، بە مەرجێک بە بەریوە مابێ !! بۆیە ئەگەر حکومەتی هەریم ئەیەوێ چاکسازی بکات و نە ڕوخێ ئەبێ لێبراوانە دەستبکات بە چاکسازی ڕێستەقینە، ئەبێ میلاکات بە هەمو جۆرەکانیەوە ریک بخاتەوە. داهات بە تایبەتی نەوت و سەرچێوەکانی تر، خەرجیەکان بە شەفافی بخاتە بەردەستی پارلەمان وڕای گشتی. هەرچی زوە بودجە رەوانەی پەرلەمانی کوردستان بکات. پارلەمانی کوردستانیش پێویستە ئەرکی چاودێریکردن و لیپرسینەوە لە دەسەلاتی جێبەجێکردن، جێ بەجێبکات.
هادی حەمەرەشید دروشمی(کوردستانێکی بەهێز) و ڕیکلام و تەدارەکی پارتییەکان بۆ «براگەورە»، جۆرێك لە ئیحساسی هاوبەشیان لەلای زۆرینەی خەڵك دروست کردبوو، ئیحساسێکی تێکەڵاو لە ترس و هیوا، ترس لە جەبەروت و پێشینەی خوێناوی، هیوا بەوەی بۆ گەورەکردنی زیاتری مەسروریش بێت بارزانیی باوك موراهەنە لەسەر ئەم خول و کابینەیە ئەکات و سەری ئەخات. زیاتر وەهمێك بوو، بۆ چما مەسعود بارزانیی خۆی چەندە سەرکەوتوو بوو، تا گرەو لەسەر سەرخستنی کوڕە گەورەکەی بکات؟! ئەبێت دان بەوەدا بنێین کە ڕیکلامەکە کاریگەر بوو، زیاتر لە دۆخی ناو ڕۆمانی 1984ی جۆرج ئۆرێل ئەچوو، ڕستەیەك کە ویردی سەرزمان بوو«برا گەورە چاودێرییت ئەکات» لە چەشنی سروتێك لە ڕۆمانەکەدا ئەوترایەوە و وەك راستییەك قەبوڵکرا بوو، لێرەش بە چەند مانگێك ناوی "برا گەورە" لە تەنیشت "کوردستانێکی بەهێز"ـەوە بە قوڵایی کۆنەستی کۆمەڵگادا ڕۆچوو، بێ پەروا زۆرێك لە خەڵکیی فریوی ئەم دروشم و فووتێکردنەیان خوارد. تەنانەت زۆرێك لەوانەی کە بڕێك هۆشیاریی و شارەزاییان لە مێژووی دەسەڵاتی ئۆلیگارشیی کوردییدا هەبوو، ئەیانویست بە تۆپزیی ئەو مێژووە لە زیهنیاندا بسڕنەوە و بڕوا بهێنن بە وەهمی "بەهێزیی کوردستان" لەسایەی ئەفسون و جادوی برا گەورەدا لە چارەسەرکردنی کێشە کەڵەکەبووەکاندا، هەمان ئەو کێشانەی کە «بیگ براژەر» زیاتر لە دوو دەیەیە تیایدا بەرپرسی هەستیارترین دەسەڵاتە و کە بازاڕ و مەملەکەت قۆرخ کراوە گروپی کۆمپانیاکانی ئەویش هاوشانی گروپی کۆمپانیاکانی پسمامی و جووت پسمامی ئەملا وێرانیان کردووە، ئەگەر بەلێشاو قەوم و قیلەی(کوردایەتیی) بە موچەخۆر کراون و پشت بە نەوت وەك«تاك سەرچاوە» بەستراوە ئیشی هەموویان و لەسەرو هەموویانەوە «بارزانیی و تاڵەبانیی» باوك لە مەراسیمی شاهانەی پڕ خەرجییدا قوفڵەکەیان کردەوە و جاڕی مژدەی گەیاندنی کوردستانیان بۆ سەر نەخشەی وزەی جیهانیی دا! تاکی کوردیان لە مرۆڤێکی ڕەنجدیدە و سەربەرزەوە کرد بە کائینێکی دەستەمۆی ڕانتخۆری چاوشۆڕ، دەیان هەزار بۆینباخ لەملی چاکەت لەبەریان هاویشتە ناو بازاڕی میدیاوە، دەسەڵاتی یاسادانانیان سوك و بێ کاریگەر کرد و ناوی پەرلەمانتار و پەرلەمانیان بەست بە لینك و هاشتاگی(موچەی قەبە، ژیانی پڕ لە ڕەفاهیەت، ئیفاد و سەفەر بۆ چوارقوڕنەی دنیا، بڕوانامەی باڵا و تەجمیلاتی سەر تاخواری ئەعزای بەدەنیان...) دەسەڵاتی دادوەرییان بە پارە و پاوەر خنکاند و ترساند، کۆمیسیۆن و کۆمیسارانیان پابەستی بڕیارەکانی خۆیان کرد، خەونی نەوەیەكیان لەباربرد کە چاوەڕێی دەستاو دەست کردنی دەسەڵات بوو، خەڵکی کوردستان چەند جارێك لە ڕێگای سندوقەکانی دەنگدانەوە ئەمانەی سزا دا، بەڵام کۆمیسیۆنێکی کڕاوی حیزبۆکراتیی ساختەکاریی بۆ کردن، دادگا موبارەکە و شەرعییەتی پێدان، ئەمن و عەسکەر نەك تەنیا لە ڕیزی دەنگداندا ساختەکاریی بۆ کردن، بگرە لە هۆڵ و کۆگای دەنگەکاندا شەرعییەتیان خستە ژێر پۆستاڵ و شەرعییەتیان بە ساختەکاریی دایەوە، میدیای سێبەر و بەرهەتاو چەواشەکارییان کرد و مارکێتینیان بۆ ئەنجامێکی ساختەی دڵخوازی ئاغاکانیان دا، حیزبەکانی دەرەوەی ئەم دەسەڵاتە ئۆلیگارشییە دەستیان بە هاوار و قیژە قیژ کرد، میدیا و سۆشیالمیدیایان پڕکرد لە زاراوەی نوێی(پەرلەمانتاری ئەلیکترۆنیی)وەك ئاماژە بە ساختەکاریی لە ڕێگای سیستمیی ئەلیکترۆنیی هەڵبژاردنەوە و هەمووان ئەرخەیان ئەکەن کە هاوشانی ئەو جۆرە پەرلەمانتارە ساختانە ناچنە ئەنجوومەنی نوێنەرانەوە، کەچی پاش دامرکاندنەوەی دڵگەرمیی لایەنگرانی ڕەشوڕووت و تێپەڕاندنی کەمپەینی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ، دێنەوە لەژێر کارکردی نەرجسیەت و ئەنانیەتی چەند کاندیدێك و سەفەقاتی بنەماڵە و بەرژەوەندیی بەناو چەند سەڕکردەیەکدا، بەخشکیی ئەکەونەوە شوێن قەوم و خوێشی کوردایەتیی و بە ئاستەمیش ئەم حیزب لەویتریان جیاناکرێتەوە!! هەڵبژاردنی کوردستان بە ئەندازەیەکی زۆر کەمی خەڵك پێشوازیی لێئەکرێت، کەمتر لە ٣٥%ی دەنگدەران بەشداریی تێدا ئەکەن، کە ئاماژەی ڕوونە بە بردنی دەسەڵات بۆ تایپی (کەمینەی باڵا-ئۆلیگارشیی) کەچی لەناو کۆمەڵگاکەی بیگ براژەردا، ئەوە تەنیا مورید و دەروێشەکانی پارتیی نین گۆرانیی بۆ قدومی ئەو ئەچڕن، سەرۆکی فراکسیۆنی حیزبێکی ئۆپۆزسیۆنی پێشوو کە تازە سەنگەریان گواستووەتەوە بۆ بەرەی دەسەڵات، دڵیان گەرمە و ناچاریشن لە پارتیی زیاتر ستایشی دەسەڵات بکەن، وەك ئەڵێن( ملكیٌّ أكپر من الملك)! لەسەروەختی بەخشینی متمانە بە مەسرور بارزانییدا بە ئەوپەڕی بڕواوە ئەنووسێت:((بۆ موچە پاشەكەوتكراوەكانی فەرمانبەران ژمارەی بانكیان بۆ دەكرێتەوە، مانگانە لەگەڵ موچەدا بڕێك لە پاشەكەوت دەدرێتەوە بە فەرمانبەران، ئەو كەسانەی بە نایاسایی خانەنشین كراون خانەنشینیان هەڵدەوەشێنرێتەوە، چاكسازی لە خانەنشینی پلە باڵاكاندا دەكرێت، لەماوەی مانگێكدا هاوڵاتیان تێدەگەن كە ئێمە بۆچی چووینەتە ناو حكومەتەوە)) پاش ئەم لێدوانە مێژووییە لەتەنیشت مورید و دەروێشانی پارتییەوە میدیاکار و قەڵەمە دیارەکانی گۆڕانییش ئەکەونە ستایشێکی بێ مانای کابینەی نۆیەم، تا ئاستێك کە بەشێك لە پارتییەکان و یەکێتییش ئیحراج ئەکەن و تێیانئەپەڕێنن! خەڵکیی کوردستان کە چەند ساڵێك بوو قەهری پاشەکەوتیان دیبوو، لە کۆتا رۆژەکانی ویلایەتی نێچیرڤان بارزانییدا موچەیەکی بەبێ پاشەکەوتیان وەرگرتبوو، خەریك بوو باوەڕیان بە شعوری موزەییەفی خۆیان ئەکرد کە فیعلەن هەژموونی قودومی «براگەورە» بوو کە «دەوڵەتمەدار نێچیر»ـی ناچار بە شکاندنی ڕۆژووی پاشەکەوت کرد، ئاخۆ ئەبێت حوکمی ڕاستەقینەی خۆی چی بێت؟! بە پێچەوانەی هەموو ئەو دەهۆڵ کوتین و هەلهەلەکێشانەوە «مەسروور» بە مەسروریی هات و ڕەنگە حەزینترین خیتامی هەبێت! فشەڵترین و لاوازترین کابینەی هەیە، دروست وەك ماڵی جاڵجاڵۆکە بە فوویەك هەرس دێنێت! لەسەردەمی ئەودا نەك موچە پاشەکەوتکراوەکان نەگەڕایەوە و کردنەوەی ژمارەی حسابیی بانکیی بۆ فەرمانبەران لە گۆڕێ نییە، بەڵکو ژمارەی پێوانەیی لە پێنەدانی موچە هەنوکەییەکانیش تۆمارکرد! نەك نەیتوانیی قەرزیی حکومەت لە کۆمپانیا مافیاکان وەربگرێتەوە و بیداتەوە بە بەڵێندەران کە لەسەردەمی داعش و قەیرانی داراییدا تەحەمولی کابینەکەی پسمامیان کرد و ساڵانێکە سەبری ئەیوبییان گرت لە وەرگرتنەوەی قەرزەکانیان لەحکومەت، بەڵکو خەرجی دروستکردنی نەخۆشخانەی کورۆناشیان کەوتە ئەستۆ و هێشتا ڕاپێچ کران بۆ هۆڵێك و براگەورە پێیووتن:( هَل مِن مزید)؟! لەسەردەمی ئەودا پارتیی لە حیزبێکی مەرکەزیی توندەوە، وەك هێزێکی کەیل و شپرزە و پڕ لە بەیەکداکێشان دێتە بەر چاوان، گرفتەکان لەناوخۆی حیزبەوە دێتە ناو فەزای گشتیی، جیاوازییەکان لە شیکاریی و شرۆڤەی چاودێرانی سیاسییەوە دێنە سەر زاری خودی بیگ براژەر و ناو دووتوێی «پەیامی پیرۆزبایی جەژن»! لەسەردەمی ئەودا پەیوەندییەکانی یەکێتیی و پارتیی چەند جارێك لەقرتان نزیك بوویەوە و هێشتا ئاسۆی چارەسەرەکان نادیارن، پەیوەندیی حکومەتەکەی لەگەڵ دنیای دەرەوەشدا دیسان تەنیا مەگەر خۆی ئیرەیی پێببات! ئەو رۆژنامەنووسانەی کە ڕۆژگارێك بەڕاست و چەپدا بارەکەڵڵایان بۆ کارەکانی پارتیی و حکومەت و کابینە جیاوازەکانی ئەکێشا، ئێستا ئەوانیش دوڕدۆنگن، هەر ئەوان ئەڵێن: ((سهیر لهوهدایه كه قهت پارتی بهو ههموو نفوز و رابردووهی له سلێمانی نهیتوانیوه ببێته خاوهنی بهرهیهكی ناڕازی لهو دهڤهره، كهچی یهكێتی دهتوانێ له بادینان ئهوه بكات، كهواتا قهڵاكه مهحكهم نییه. وهك چۆن ههموو سۆرانییهك یهكێتی نییه، مانای وایه ههموو بادینییهكیش پارتی نییه. )) دڵنیام براگەورە بۆ ئەوە نەهاتووە کە بەخێرایی بڕوات، بەڵام سەرەتایەکی گەلێ هەش و فشەڵی پیشانی دۆست و ئەغیار دا، کە ئەگەر حیزبە دارشەقەکانی بن هەنگڵی پارتیی بهێڵن، ئەوا ڕووخانی ئەم ماڵی جاڵجاڵۆکەیە تەنیا فوویەکی خەڵکی ئەوێت و سەری دەسەڵاتی کوردییش ئەخوات! حیزبی کوردیی پانتایی گشتیی بە مەیدانی تەراتێنی خۆی ئەزانێت، تا لەوێوە خزمەتێك بەخۆی بکات لەڕێگای سواربوونی شەپۆلی ناڕەزاییەوە، خزمەتیش بەدەسەڵات بکات و دڵنیای بکاتەوە کە ناڕەزایەتییەکە جڵەوی لە دەست ئەودایە و دواجار لەبەردەم ماڵی دارۆغادا هەمووان مل بۆ قەڵەمڕەویی ناکۆتای ئێوە کەچ ئەکەین! ئەم ڕۆژانە خەڵکیی کوردستان شاهید و گوێبیستی جاڕی ئیفلاس و فەشەلی دەسەڵاتن لەزاری خودی مەسرور بارزانییەوە، کەچی ئەوە هیچ کە (یەکێتیی و گۆڕان) خۆیان نەبان کردووە و لە هاوکێشەکەدا تەواو شوێنبزرن، لەهەمان کاتدا ڕۆڵی شەرماوەرانەی حیزبە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئەم خولەش ئاماژەی بەلاڕێدا بردنی چالاکیی ناڕەزاییە خۆڕسك و ڕەخنە ڕیشەییەکانی خەڵکیان لێئەخوێنرێتەوە! ڕەنگە بوترێت کە لە دنیادا پارتی ئۆپۆزسیۆن پێشڕەویی ناڕەزایەتییەکان ئەکات و بەڕێگای تەندروست کەناڵیزەی داوا و دۆزەکانیان ئەکات، ئەمە ڕاستە، بەڵام کاتێك کە ئەم دوو حیزبە و بنەماڵەکانیان زیاد لە جارێك هەر مەترسییەك بۆ سەر قەڵەمڕەویی و کورسییەکەیان لە ڕێگای (دەنگدان و هەڵبژاردن، خۆپیشاندان و بایکۆت و ئەکتی مەدەنیی و ...تاد)ـیەوە بەڕێگای نادیموکراسیی، نایاسایی، دوور لە عورفی کۆمەڵایەتیی سەرکوت کرد و دوورخستەوە، تەنیا ویستێك هەیان بێت بریتییە لەوەی کە ؛ حیزبە ڕکابەرەکانمان ئازادن چۆن هێرش ئەکەنە سەرمان، وتاری حەماسییمان لەدژ ئەدەن، تەنانەت گەردنیان ئازاد بێت جار جار جنێوی مزر و قەبەش تێکهەڵکێش بکەن لەگەڵ پەرەگراف و ڕستەکانیاندا، کۆی بکەنەوە چەندە حەشامات ئیمکانی هەیە، خڕی بکەنەوە چەندە دەنگ هەیە، بیاننێرن چەند پەرلەمانتار ئەتوانن بۆ پەرلەمان، بەڵام ئەوە بزانن ئێمە خۆمان بنەماکانی یارییەکەمان داناوە و کۆی سیستمەکە لە خزمەتی ئێمەدایە... کەواتە مانەوەی ئەم حیزبانە و خولانەوەیان لەم بازنەیەدا چ سوودێکی هەیە؟! ئایا دارشەقی ڕاستەقینە بۆ بن هەنگڵی دەسەڵات، خودی ئەم هێزە مشەخۆرانە نییە؟! هەر حیزبێك ئەیەوێت ببێت بە ئۆپۆزسیۆنی ڕاستەقینە و پێشڕەوایەتیی خەڵك بکات، ناوی خۆی بە تۆخیی لەمێژووی ئێمەدا بنووسێت و جووڵە و چالاکییەکانیشی لەخزمەتی چاکەی گشتییدا بێت، ئەوا ئەبێت بەهەمان ڕێگای تاقیکراوەدا نەچێت و بەجدیی لەبەرەی خەڵکەوە ڕای بگەیەنێت کە ئەوان ئەبن بە ئۆپۆزسیۆنی سیستم و چاولەبەری هەڵبژاردنی پڕ لە ساختەکار نین و کۆتاییان بە مەهزەلەی بەشداریی پەرلەمانیی هێناوە و حیزبەکە و مەیدانەکانی خۆپیشاندانیش ناکەن بە بازاڕی ساخکردنەوەی قاتپۆشە شیكپۆش و وتاربێژەکانی بەردەم مایك و شاشە! حیزب یان ئەبێت بە نەفرەت بکرێت و نەهێڵرێت کەیسی پڕ لە سازشی خۆی تێکەڵ بە داوای ڕەوای خەڵك بکات، وەك هەمیشە لە دۆڵێك بێت و خەڵکییش لەدۆڵێك، یان بڕیار بدات سواری شەپۆلی ناڕەزایەتی نەبێت و ئەم شەپۆلە خۆڕسکەی ئەمجارەش خاڵیی نەکەنەوە بۆ دەسەڵات! یان چۆن نزیکەی دوو ساڵە گۆڕتان ونە و لە دەسەڵات بێ هەڵوێستترن، بەردەوام بن. یان فەرموون بەرەی خۆتان لەگەڵ دەسەڵات جیابکەنەوە، ئێوە لە ئاستی حکومەتی خۆجێییدا بەشداریی حکومەتن، جێگری پارێزگار و بەڕێوەبەری گشتیی و بەرپرسی دیکەتان هەیە، لەئاستێکیتردا شەرمنانە جارجارێك دەنوك ئەگرن! ڕەشوڕووت ئەخەنە سەرجادە، بە فەرمانی پارێزگار دەستگیر ئەکرێن، کەچی بەرپرسی مەڵبەندەکەتان هەمان ڕۆژ ئەچێت بۆ سەردانی باوکی ئەو پارێزگارەی کە ئەندامانی دەستگیرکردوون؟ حیزبێکیتری ئۆپۆزسیۆن؛ بەتوندیی سەرکۆنەی دەسەڵات ئەکات کە قوتی خەڵکی بڕیوە و چەند مانگ موچەی فەرمانبەرانی نەداوە(ئەمە تەواوە) بەڵام بۆ خۆیشی چەند مانگە موچەی کارمەند و میدیاکارانی نەداوە، پشکی پشکدارانی کۆمپانیاکەی هەر باس مەکە، ئەمە لە ئۆپۆزسیۆندا ئەم لەف و دەورانە بکات، لە دەسەڵاتدا خەڵك ماڵوێران ئەکات! ڕێگاکە ڕوونە هەر گرەوکردنێك لەسەر ناڕەزایەتیی خەڵك، گرەوکردنە لەسەر ئەسپی تۆپیو، ئێمە ناهێڵین!
بەهرە حەمەڕەش لە دووەم رۆژی رەمەزان، نامەیەکم بۆ هات، نووسرابوو "بۆ حەوت کەسی بنێرە، هەواڵێکی خۆشت پێدەگات"! تا پازدە رۆژی رەمەزان، نزیکەی شەست نامەی لەم جۆرەم لە ماسنجەرەوە بۆ هات. هەر بەوە ڕادەگەیشتم ئەم نامانە بسڕمەوە، کە ئەو کەسەی ناردوویەتی بە نیەتی ئەوەیە هەواڵێکی خۆشی پێبگات. دوای ئەوە ڤیدیۆیەکم بۆ هات، کە سەیرم دەکرد پارچە پەڕۆیەک دیار بوو زۆر ناڕوون بوو، لەسەرەوەی ڤیدیۆکە نووسراوە: "بەرماڵێک خۆی نوێژ دەکات". دوای دوو رۆژ لای کەم پەنجا ڤیدیۆی لەم جۆرەم بۆ هات، هەمووی نووسیبووی "سبحان اللە، بەرماڵێک خۆی نوێژ دەکات"، "زوو بگەڕێنەوە و تۆبە بکەن" و "ئاخیرزەمان نزیک بووەتەوە"! ئەگەر رۆژانە سەردانێکی سۆشیال میدیا بکەی دەبینی، کە ئەگەر یەکێک هەر بەئەنقەست بیەوێ هەواڵێک لە هەر بوارێک فڕێ بدات، هەموان بەبایەخەوە لێی وەردەگرن، بێ ئەوەی سەرچاوە و زانیاریی دروست لەبارەی هەواڵەکە بزانن، یان تەنانەت خۆشیان گوێیان لە هەواڵەکە بووبێت. دەکەونە تانەدان و هەتا جنێودان و قسەی ناشیاو. گەلۆ ئەم خەڵکە بۆچی تا ئەم ئاستە خۆشباوەڕە، کە هەموو هەواڵێکی راست و ناڕاست وەربگرێت؟ هەواڵدەر چی بوێت و بە هەر مەبەستێک بە گەرووی خەڵکیدا دەکات! کێ لە بڵاوکردنەوەی ئەم درۆ و دەلەسەیە لەناو کۆمەڵگەدا سوودمەندە؟ بۆچی لەم سەردەمی پێشکەوتنی عەقڵ و تەکنەلۆژیادا، خەڵک وا زوو دەکەوێتە ژێر کاریگەریی ئەم بڵاوکراوە ناڕاست و بێ سوودانە؟ باوەڕدارەکان خودا دەپەرستن و باوەڕیان بە پەیامهێن و کتێبی ئایینییەکەیان هەیە، ئیتر ئەو مێشک ئاخنینە بەم درۆیانە لەپای چی؟ سیاسەتوانان ئەگەر ئامانجیان بەڕێوەبردن و گرتنەدەستی دەسەڵاتە، دەبێت پێشبڕکێیان لەسەر خزمەت و بەدەستهێنانی متمانەی خەڵک بێت، خۆ ئەگەر بیانەوێ لەسەر بنەمای درۆ و دەلەسە و بوختان هەڵبەستن بێت، ئەوا وەکوو دەڵێن، پەتی درۆ کورتە و درەنگ یان زوو ساغ دەبێتەوە، لەم حاڵەتەدا کۆمەڵگە دەشێوێت و خودی ئەوان زەرەرمەند دەبن. کولتووری خۆشباوەڕی، یەک لە پەتایە هەرە بڵاوەکانی کۆمەڵگەی کوردییە، کە تا ئێستا نەک هەر چارەسەری نەدۆزراوەتەوە، بەڵكوو تا دێ کوشندە و بەربڵاوتر دەبێت و گەیشتووەتە ئاستێک، کە راست و هەڵە تێکەڵ کراوە. زۆرجار هەواڵێکی ناڕاست بڵاو دەکرێتەوە، خەڵك بەجۆرێک دەکەوێتە ژێر کاریگەرییەکەی، کە بێسەروبەری لە هەموو بوارەکاندا دروست کردووە. سەرکەوتن و پێشکەوتنی هەر کۆمەڵگەیەک، بە ئاستی تاکی کۆمەڵگە بۆ پێداگریکردن و هەستکردن بە ماف و ئەرکەوە بەستراوەتەوە. لە کۆمەڵگەیەکدا، کە خەڵک تەنیا باسی ماف بکات، بێ ئەوەی کە بزانێ ئەرکی چییە، ئەوە لە فەرهەنگی ئەرز و ئاسمان جێگای نابێتەوە. تەنیا خەڵک لە بازنەی ناهوشیاریدا دەخولێنێتەوە. ئایا هۆکاری خۆشباوەڕی و مانەوەی کۆمەڵ لە بازنەی خورافە و ناهوشیاریدا لە بەرژەوەندیی کێدایە؟ بۆچی دەیانەوێ خەڵک قەوانی ماف، بەبێ باسکردنی ئەرک لێبداتەوە، کە ئەنجامی نابێت، کۆتاییەکەی دروستکردنی ئاڵۆزی و بێسەروبەرییە. ئەرکی کێیە کار لەسەر رێکخستنی ئەم رەوشە بکات؟ بۆچی هەم خەڵک و هەم لایەنە پەیوەندیدارەکان حەزیان لە مانەوەی دۆخەکەیە بەم جۆرەی ئێستا؟ ئەمە پرسیارێکە وەڵامدانەوەی لێکۆڵینەوە و لەسەروەستانی دەوێت. یەک لە هۆکارەکان تەمبەڵبوونی ئەو کۆمەڵگایانەیە، کە لەسەر بەرهەمی سروشتی دەژین، کۆمەڵگەیەک لەسەر بەرهەمی سامانی سروشتی بژیت، کۆمەڵگەیەکی بەرخۆر دەبێت، لەجیاتی کۆمەڵگەیەکی بەرهەمدار. سروشتی کۆمەڵگەی بەرخۆر ئەوەیە، کە هیچ جۆرە ململانێیەک لەنێوان خودی تاکەکان دروست ناکات. ئەمەش جۆرێک لە تەمبەڵیی عەقڵ دروست دەکات، چونکە کاتێک مرۆڤ بیرنەکاتەوە. پێویستی بە هیچ نەبوو تا بیری لێبکاتەوە، مرۆڤێکی عەقڵبەستوو دروست دەبێت. لە کۆمەڵگەیەکدا، کە باوک لەجیاتی هەمووان بیر بکاتەوە، هێشتا لەسەر سروشتی کۆمەڵگەی عەشیرەتی و باوکسالارییە. کۆمەڵگەیەکی بێ رۆح دروست دەبێت، چونکە چارەنووس و بڕیار بەدەست کەسێکی ترە. هەروەها کە چارەنووسی خەڵک لە دەستی تاکە سەرچاوە و لایەنێک بوو، ئەم سەرچاوەی داراییە دەبێتە بەشێک لە سەرچاوەی زانیاری و تێگەیشتنی تاک. ئەم جۆرە کۆمەڵگەیە لەجیاتی ئەوەی تاک بیر لە چارەنووسی خۆی بکاتەوە، چارەنووسی لە دەستی ئاغا، بەگەكانیدا دەبێت. لە کۆمەڵگەیەکدا، کە عاقڵ کاری پێ نەکرا، لەبەرامبەردا فکری ئەفسانەیی و خورافات دروست دەبێت، ئەمە خۆی لە خۆیدا زەمینەسازیی بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی خۆشباوەڕ دروست دەبێت. کەواتە لە کۆمەڵگەی ئێمەدا، هێشتا گوێ سەرچاوەی مەعریفەیە نەک چاو. راستە لەبەر پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا سەردەمی وێنەیە، کە دەبوایە چاو سەرچاوەی مەعریفە بێت، بەڵام لە کۆمەڵگەی دواکەوتووی وەک ئێمە، گوێ سەرچاوەی مەعریفەیە. ئەمەش وادەکات هەر کادرێکی حزبی، مەلا یان ئاغایەک قسە بکات، دەبێتە جێی باوەڕێ ئەم جۆرە کەسانە/ حزبانە. ئەگەر ئەم زەمینەسازییە لە دوێنێوە هەبێت، ئەوا ئەمڕۆ لە سایەی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا جۆرێک لە فەوزا و بەڕەڵایی لە رێگەی تەکنەلۆژیا بۆ خەڵك کرایەوە. راستە ئەم کەناڵانە لە دەرئەنجامی عەقڵێکی مۆدێرنەوە پەیدا بوون، بەڵام ئێمە بە عەقڵی کۆن مامەڵەیان لەگەڵدا دەکەین. ئیتر خەڵکیش هەیە لە رێگەی ئایین، حزب و سیاسەت، ئەم خەڵکانە زیاتر لە رێگەی ئەم کەناڵانەوە خەڵك چەواشە دەکەن. ئەمە کەشوهەوایەکی دروست کردووە، کە خەڵک زانیاری و سەرچاوەی راست و ناڕاست جیانەکاتەوە. ئیتر کۆمەڵگەی دواکەوتوو، هەموو شتەکانی خۆی بە چاوێکی دواکەوتووانە هەڵدەسەنگێنێت، ئەگەر کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو یان مۆدێرن بێت، هەموو رووداو و شتەکان، کە دێنە پێشەوە، بە چاوێکی کراوە دەبینێ و هەست بە بەرپرسیارێتی دەکەن. ئەم زەمینەسازییە عەقڵێک لەناو کۆمەڵگەدا پەروەردە دەکات، کە خەڵك تەسلیمی قەدەر بێت، ئەمە بەرەبەرە بە کەڵەکەبوونی ئەم جۆرە دیاردانە، وادەکا خەڵکێک بڕوا بە هەموو شتێک بکات، بێ ئەوەی پەنا بۆ سەرچاوە و بەڵگەکان ببات. ئەمەش وای لێهاتووە، کە بچێتە ناو هەموو جومگەکانی کۆمەڵگە و زۆرجار کاریگەریی لەسەر بڕیاری سیاسییش دەکات. هەڵبەت راگەیاندنیش بەدەر نییە لە هەڵگرتنی بەرپرسیارێتیی ئەم رەوشە، لەبەرئەوە دەبێت دەزگای پەیوەندیدار بەشێوەیەکی جدیتر و عەقڵانیتر، کار لەسەر ئەم جۆرە دیاردانە بکات، چونکە ئەگەر ئاوا بەردەوام بێت، لەدواڕۆژدا کۆمەڵگەیەکی ئیفلیج و سەقەت دروست دەبێت. ئەمەش دەبێتە کۆسپ و ئاستەنگ لەبەردەم پێشکەوتنی کۆمەڵگە. لەوانەیە بە چاوی هەندێ کەس شتی لاوەکی بن و گرنگ نەبن، بەڵام بەردەوامبوون و کەڵەکەبوونی ئەم جۆرە دیاردانە، کۆمەڵگایەک لەسەر بنەمای عەقڵی خۆشباوەڕ دروست دەکات. ئەمەش وادەکات، کە راستی و ناڕاستی لای خەڵک تێکەڵ بێت، بەڕاستی ئەمە نە خزمەتی حزب و دنیا دەکات، نە خزمەتی ئایین و ئاسمان دەکات. لەئەنجامدا، وەرن بابیر بکەینەوە، یان کار بکەین، لەجیاتی عەقڵی خۆشباوەڕ، عەقڵێكی رەخنەگر و چاودێر پەیدا بکەین، کە بتوانێت لەگەڵ ئاست و پێداویستییەکانی سەدەی بیستویەکدا بگونجێت.
.gif)
هیوا سەید سەلیم هێشتا ڤایرۆسی کۆرۆنا لە شارەکانی هەرێمی کوردستان بە تەواوی کۆنتڕۆل نەکرابوو، ڕێوشوێنەکانی خۆپارێزی لە لایەن حکومەتی هەرێمی کوردستان شلکران، ئەوەیان هۆکار بوو، کە جارێکی دیکە ڤایرۆسەکە بڵاوبێتەوە، و نەخۆشیەکە سەر لە نوێ تەشەنە بکات. بڵاوبوونەوەی ئەم جارەی ڤایرۆسەکە مەترسیدارتر دەبێت لەوەی جاری پێشوو، چونکە ڕیوشوێنەکانی خۆپاریزی و بەرپێگرتنی وەک جاری پێشوو نابێت، ئەویش لەبەر چەندین هۆکار کە دووانیان زۆر سەرەکین لێرەدا هەڵوەستەیان لەسەر دەکەین. هۆکاری یەکەم پەیوەندی بە دامودەزگا پەیوەندیدارەکانەوە هەیە، کە بە ئەرکی رێگری لە بڵاوبوونەوەی ئەو ڤایرۆسە هەڵدەستان، لە ناویاندا کەرتی تەندرووستی و هێزەکانی ناوخۆ. لە قۆناغی یەکەم و سەرەتایی بلاوبوونەوەی ڤایرۆسی Covid 19 لە هەرێمی کوردستان، رێوشوێنەکان بۆ بەرپێگرتن و کۆنتڕۆل و چارەسەری نەخۆشەکانی هەڵگری ئەو ڤایرۆسە زۆر سەرکەتووبوون، پلانەکان لە دۆزینەوە و بەدواداچوون بۆ سەرچاوەی ڤایرۆسەکە و کۆتڕۆلکردنی پلانی باش و بەبەرنامەبوون. لایەنی دووەم کە زامنی سەرکەوتنی پلانەکانی دەزگا پەیوەندیدارەکان بوون هاوڵاتیان بوون، لە پابەندبوون بە ڕێنمایەکان، وێڕای ئەو دۆخە قورسەی کە لە بورای ئابووریەوە کەوتە سەرشێنیان، بەڵام هاوڵاتیان بەرگەی رۆژگارێکی یەکجار سەخت و ناخۆشیان گرت. لە ئێستادا کە جارێکی دیکە ڤایرۆسەکە لە نێو خەڵکی بڵاودەبێتەوە، بۆ کۆنتڕۆلکردنەوەی ئەو ڤایرۆسە هاوڵاتیان ئەو ئامادەیی جارانیان تێدانیە کە هاوکار و پشتیوان بن بۆ پلانەکانی حکومەتی هەرێم ، ئەوەشیان پەیوەندی بە ژیان و کەسابەتی خەلک لە لایەک و بێ متمانەیی خەڵکەوە هەیە لە بەرامبەر حکومەتی هەرێمی کوردستان، کە لەدوو مانگی کەرەنتینە بەهۆی دواکەوتنی مووچە و بێ کارکردنی خەڵک فشارێکی زۆری ئابووری کەوتە سەر شانی خەڵکی. لێرەدا دەپرسین ئایا ڤایرۆسی کۆرۆنا مەترسیەکەی ماوە، ئەگەر ماوە بێ متمانەیی خەڵک لە چیەوە سەرچاوەی گرتووە؟ ڤایرۆسی کۆڕۆنا لەسەر ئاستی جیهان هێشتان مەترسیە، چونکە وەک پەتایەکی جیهانی نە پێکوتەکەی (لقاح) دۆزراوەتەوە، و نە چارەسەرکەی توانیویەتی بنبڕی ئەو پەتایە بکات. هەرێمی کوردستان کەتۆتە نێوانی ژینگەیەکی پیسی ئەو ڤایرۆسە، ئێران و تورکیا دوو دەوڵەتی دراوسێی هەرێمن، کە هیشتا لە ئاستی ڕیزبەندی یەکەمەکانی جیهانن بۆ بڵاوبوونەوەی ئەو ڤایرۆسە تیایاندا، وا عێراقیش دێتە سەر، کە لەو دوو هەفتەی دوایی رێژەی تووشبووانی بەرز بۆتەوە، و ژمارەی مردنیش لە عێراق لە ئێستادا مەترسیدارە. لە دۆخێکی وادا هەرێمی کوردستان بە سەلامەتی لێی دەرناچێت، بۆیە وەک دەبینین، بۆ هۆکاری خاوکردنەوەی رێوشوێنەکانی خۆپارێزی لەلایەک ، و بێ متمانەیی خەڵک لە لاکەیی دیکە، خەریکە ڤایرۆسەکە جارێکی دیکە لە شارەکانی هەرێمی کوردستان تەشەنە دەستێنێت. لە ئێستادا کە حکومەتی هەڕیم ناتوانێت ریوشوینەکانی پێشوو پیادەبکات، بەڵگەش بۆ ئەویان بڕیاری قەدەغەی هاتووچۆی رۆژانی چەژن بوو، کە بەهۆی پابەندنەبوونی هاوڵاتیان وەک پێویست جیبەجێ نەکرا، لەوەی لە زۆربەی مزگەوتەکان نوێژی بە کۆمەڵی چەژن ئەنجامدرا و خەڵکیش بۆ چەژنانە قەدەغەی شکاند. بۆیە دەبێت لە نێوانی ترس لە یڵابوونەوەی ڤایرۆسەکە و بێ متمانەیی خەڵك دەزگا پەیوەندیدارەکانی هەرێم بیر لە ڕێوشوێنی تازە بکەنەوە، ئەگینا وەک وڵاتەکانی دیکە دۆخەکە لە کۆنتڕۆڵ دەردەچێت، ئەوسا نابێت گلەیی لە کەرتی تەندرووستی بکرێت، چونکە وەک دەزانرێت ئەوان تەنیا بۆ شەڕی خۆپارێزی ئامادەبوون، بەڵام کاتێک کۆنتڕۆل لەدەستی ئەوان دەردەچێت دەبێت هاوڵاتیان بۆ خرابترین بژاردە خۆیان ئامادەبکەن. با کەسیش نەڵێت ڤایرۆسەکە بۆ خۆدزینەوە لە دابەشکردنی مووچە و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریەکان سیناریۆی دەسەڵاتە ، ڤایرۆسەکە هەبێت یان نا حکومەت بۆ دابینکردنی مووچە و پێشکەشکردنی خزمەگوزاریەکان بەرپرسە. ئەوەی جێگایی مەترسیە ئەویە حکومەتی هەرێم وەک مەلەوانە درۆزنەکەی لێبێت، و خەڵک با باش و خرابەکانی باوەڕ نەکات، بە تایبەت ئەوەی پەیوەندی بە ڤایرۆسی کۆرۆناوە هەیە.
بەیار عومەر عەبدوڵا لە مێژوی سیاسی و کاری حیزبایەتی کوردا، ئەو سەرکردانە زۆر کەمن کە خەمی خاک و چارەنوسی نەتەوەکەیان خستۆتە سەروو بەرژەوەندی خێڵ و خێزان و بنەماڵە و وەچەکانیانەوە. هەندێک لە سەرکردەکان کە ویستویانە بەرژەوەندی میللەت بکەن بە ئەولەویەتی کاریان، نەوەکانیان ڕیسەکەیان لێکردونەتەوە بە خوری و بەهای خەباتی باوکیانیان لەبەر چاوی میللەت کەمکردۆتەوە. عەبدوڵا ئۆجەلان بەختەوەرە کە منداڵی نیە تا لە بەهای کەمبکەنەوە؛ سەرەنجام بووە بە یەکێک لە ڕەمزە گەورەکانی میللەتی ئێمە. سەرباری زیندانی خۆی و دوژمنایەتی تورکیا کە دووهەمین گەورەترین سوپای ناتۆیە، پەکەکە توانیویەتی بەرگەبگرێت و بەردەوام لە بەهێزبوندابێت. هەروەها دکتۆر عبدالرحمان قاسملو، سکرتێری حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران کە ساڵی ١٩٨٩ لە ڤیەنای پایتەختی نەمسا تیرۆر کرا. خێزانەکەی خەلکی وڵاتی چیکە و ناوی هێلینە و لە ناو پێشمەرگەدا بە نەسرین بانگدەکرا، هەرچی پارەی بانکە کە بە ناوی دکتۆر قاسملۆوە بوو تەسلیمی حزبی دیموکراتی کردەوە. لە کاتێکدا دەیتوانی وەسێتەکە دەرنەخات و پارەکە بۆ خۆی هەڵبگرێت چونکە بە ناوی مێردەکەیەوە بوو. بەڵام بە ویستی خۆی چووە دادگا و وتی دکتۆر قاسملوی مێردی وەسیەتی کردوە کە ئەو پارانەی بە ناویانەوەیە لە بانکدا هی حزبی دیموکراتە و دەبێت دوای مردنی تەسلیمی حزب بکرێتەوە. ئێستا حزبی دیموکرات مانگانەی بۆ نەسرین و دوو منداڵەکەی (مینا و هیوا) بڕیوەتەوە. بوونی منداڵ مافێکی سروشتی هەموو کەسێکە، لە دنیای ڕۆژئاوادا هیچ کێشەیەک بۆ سەرکردە دروستناکات، چونکە منداڵی سەرکردە سەرقاڵی ژیانی ئاسایی خۆی دەبێت، مەگەر خولیای سیاسەتی هەبێت و بە توانای خۆی سەرکەوێت. بەڵام لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕستدا، منداڵی سەرکردە بەهرەی هەبێت و نەیبێت خۆی بە خاوەنی وڵاتەکە دەزانێت و سامانی سەرزەوی و ژێرزەوی بە موڵکی خۆی دەزانێت و پێیوایە لە باوکیەوە بۆی ماوەتەوە. دواجار میللەت گیرۆدەی دەستیان دەبێت. بۆ نمونە لە ئەمریکادا جۆرج واشنتن و بینجامین فرانکلین و ساموێل ئادەمز لەگەڵ پێنج کەسی تردا کە بە باوکی دامەزرێنەری ئەمریکا دادەنرێن (Founding Fathers)، هیچیان منداڵەکانیان دەستیان بەسەر سەرمایەی مادی و مەعنەوی باوکیان و وڵاتەکیاندا نەگرتوە و موڵکی گشتیان داگیرنەکردوە و وەک هاوڵاتیەکی ئاسایی ژیاون. ئەمە وایکردوە جۆرج واشنتن و هاوڕێکانی لە باوکی چەند کەسێکەوە ببن بە باوکی هەموو گەلی ئەمریکا و تا ئێستاش بەو پەڕی ڕێز و خۆشەویستیەوە یادیان بکرێتەوە.
(1).jpg)
.png)
