كەمال رەئوف • لەدوای گۆنگرەی یەکێتی کەناوی "نوێ بوونەوە"ی لێنرابوو، دەبوو یەکەم کاری هاوسەرۆکەکانی یەکێتی، رادەستکردنەوەی بینای مەکتەب سیاسییەکەیان بوایە، کە موڵکی وەزارەتی پەروەردەیە، ئاخر ناکرێت ئەو هەموو ساڵە یەکێتی حاکمی یەکەمی ئەم ناوچەیە بێت و بەشی ئەوە زەوی و موڵکی نەبێت کە مەکتەب سیاسییەکەی لە بینایەکی پەروەردەدا بێت و لەناو ئەو بینایەوە گفتوگۆی چاکسازی بکرێت و بەڵینی و نوێ بوونەوە بدرێت. • کەس نییە نەزانێت کە ساڵانێکی زۆرە غەدر لە سلێمانی ئەکرێت، بۆیە هەق وابوو یەکێتی دوای کۆنگرە هەنگاوی یەکەمی ئەوە بوایە لەئیدارەی سلێمانی کە لەبندەستی خۆیەتی، گۆرانکاری ریشەی بکات و و بەشەفافیەت داهاتی ئەم ناوچەیەی بخستایەتە روو، دەستی لەبازار و زانکۆ تێکەڵ کردنی ئیشی حزب و حکومەت هەڵگرتایە تا جیاوازی خۆی لەگەڵ پارتی لێرەوە نیشانبدایە و ئەوکاتە لامەرکەزیەتی پێشنیار بکردایە، نەک بەشێوازە کلاسیکییەکەی ململانێ کە بەردەوام پارتی تیدا براوە بووە. • ئێستا لەم دۆخەدا کە ڤیرۆسی کۆرۆنا تەنگی بەخەڵک هەڵچنیوە، سێکتەری تەندروستی بن دەستی قەڵەمرەوی یەکێتی لەپەرێشان خراپترە، سەرباری لەخۆبوردەی کارمەندانی تەندروستی ودکتۆرە بەرێزەکان و کەفائەتی زۆر، کەچی تەندروستی سلێمانی واحاڵیان خراپ بووە، تەنانەت ناتوانن پشکنینی پێویست بۆ بەرکەوتوەکان بکەن، لەبەرامبەردا هاوسەرۆکەکانی یەکێتی هیچ بەرپرسیارێتیەکیان نەخستۆتە سەرشانیان، کەدەکرا لەرێگەی گەرانەوەی بەشێک لەداهاتی سنورەکان و داهاتی کۆمپانیاکانیان، دۆخەکەیان بگۆریایەو بەدەستپێشخەری یەکێتی کە ساڵانێکی زۆرە پشکی گەورەی کۆنترۆڵکردنی ئەو داهاتەی لەلایە، بەبرێکی بەرچاو لەبەخشتنی پارە، هەڵمەتی نیشتمانی کۆکردنەوەی کۆمەکیان بکردایە، هاوشێوەی ئەوەی پێشتر بۆ نەخۆشخانەی هیوا و چەند پرۆژەیەکی تر کرابوو. • هەموو لایەک بەسەرکردەکانی پارتی و یەکێتیشەوە خۆیان باشتر لەخەڵک دەزانن، کە حکومەتی هەرێم، نە ئەوساو نەئێستاش، لەسەرهیچ شتێک، لەجەوهەردا یەک دەست و یەک دەم ویەک هەڵوێست نەبوون، تەنها لەسەر پشک و بەشکردنی دەسەڵات وداهات نەبێت، بەلەبەرچاوگرتنی کەموزۆری پشکەوە لەنێوانیاندا. یەکێتی ئەوکاتە ئەیتوانی فشارێکی کۆمەڵایەتی لەدەرەوەی چوار چێوەی حزبییەوە لەسەرشێوازی حوکمرانی پارتی دروست بکات، کە دوای کۆنگرە خاڵی وەرچەرخانی دروست بکردایەو دەستی خۆی بەهەموو کەموو کورتیەکانەوە بۆ خەڵک بخستایەتە روو، تا چیتر بزنس و سیاسەت تێکەڵ نەکرێت و جیاوازی ئیدارەی قەڵەمرەوی دروست بکردایە ودژی گەندەڵی هەنگاوی عەمەلی هەڵبگرتایە. • سەرکردایەتی نوێی یەکێتی دەبوو مەرجی سەرکەوتنی نوێ بوونەوەی دوای کۆنگرەیان ببەستایەتەوە، بەرادەی ئاستی سەرکەوتنیان لەئاشتکردنەوە و نزیک کەوتنەوەیان لەخەڵک و دروستکردنی گۆرانکاری لەدۆخی ژیان و گوزەرانی خەڵک، نەک بەسەرخستنی کۆمەڵێک وگۆرانکاری لەخیتاب لەگەڵ پارتی، چونکە گەر یەکێتی بروای بەکاری ئایندە و هەستانەوەی خۆی هەیە، دەبوو ئەوەبکات چونکە ئەوە رێگا دروستەکە بوو، دەبوو بەشێنەی و مەحکەمی بەئیرادەوە، لێرەوە هەنگاوی هەڵبگرتایە بۆ نوێ بوونەوەکەی، نەک بە گرتنەبەری هەڵوێستی پەرچەکردار لەبەرامبەر ئەوانی دی.
مەجید ساڵح كاتێک ئیمپراتۆری رۆمانی (مارسيوس سنسورينوس) گەمارۆی شاری (قرطاجە)ی دا کە ئەو کات دەوڵەمەند ترین شاری دنیا و بازرگانی و هونەر تێدا زۆر گەشەی کردبوو لە هەما کاتدا خەڵکەکەی ئاشتی خواز بوون، داوی بە خەڵکەکەی وت: «چەکانتان دانێین و تەسلیمی منی بکەن، رۆما ئەرکی پاراستنتان دەگرێتە ئەستۆ». خەڵک بەدەنگ داواکەیەوە چوون و چەکەکانیان تەسلیم کرد،. دواتر پی وتن «کەشتیە جەنگییەکانتان تەسلیمی من بکەن، ئەو هەموو کەشتیەتان بۆچییە، خەرجی زۆری هەیە و سودی نییە بۆتان، ئیتر رۆما بەڵێنی داوە و دەتانپارێزێ،» خەڵکی ئاشتیخوازی قرطاجە بە گوێیان کرد و کەشتیەکانیان تەسلیم کرد. ئینجا پێی وتن: «سپاس بۆ ملکەچ بوونتان، ئێستا کاتی قوربانییە گەورەکەیە، رۆما بڕیاری داوە بۆ ریگری کردن لە هەر یاخی بونێک، قرطاجە لەگەڵ وێران بکات و لە گەڵ خاک یەکسانی بکات، لەمەولا ئێوە ئازادن لە کام بیابان کە بە دڵتانە بژین بەو مەرجەی هەشتا پلە لە دەریاوە دوور بێت.» ئا لەوکاتەدا خەلکی قرطاجە بۆیان دەرکەوت چ هەڵەیەکی گەورەیان کردوە، کەوتنە بەرگری کردن بەڵام دوای چی!؟ تازە شار وێران کرابوو و خەڵکەکەشی تەفروتوونا کرا و لە مێژوودا ناوی نەما... بەداخەوە، هەندێ سیاسەتمەدار و خەڵکی پۆپۆلیستی ئەم وڵاتە، وەک قرطاجەییەکان مامەڵەیان لە گەڵ فایرۆسی کۆرۆنادا کرد و بۆ مەرامەکانی خۆیان وڵاتیان توشی بەڵایەکی گەورەی وێرانکەر کرد، ئێستاس بۆ تەواوکردن و سڕینەوەی هەتاهەتایی مەملەکەت، وەک کەرە دیزە دەیانەوێ لەسەر نەخشە و میژوو بیسڕەوە...
عارف قوربانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە هەوڵەکانی بۆ رووبەڕووبوونەوە و تێپەڕاندنی قەیرانی دارایی خەریکە دەگاتە بنبەست و تەنانەت دەرەقەتی پێدانی مووچەی مووچەخۆرەکانی نایەت. هەموو ئەو هەوڵانەشی کە دەیویست لە رێگەی بەغداوە بەشێک لە داهاتی پێ دەستەبەر بکات، بێئاکام دەبن. چونکە ستراتیژی بەغدا ئەوە نییە پشتیوانی لە کوردستانێکی بەهێز بکات، بەپێچەوانەوە ئەو بەدوای ئەو رێگایانەوەیە کە زیاتر چۆک بە کوردستان دابدات. ئەگەر بەو شێوەیەش لە داهاتووی کوردستان نەڕوانێت، لە ئێستادا قەیرانی دارایی بەرۆکی خۆیشی گرتووە، ئەوەی مانگانە دەستیدەکەوێت نیوەی ئەوە نییە کە بۆ خەرجییەکانی پێویستییەتی، بۆیە هیچ لۆژیکێک ئەوە ناسەلمێنێت کە بەغدا لە دۆخێکی دارایی وەک ئێستایدا بچێتە ژێر باری پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان. ئەگەرچی ئەو سازشانەی ئێستا هەرێم کردوونی زۆر لەوە زیاترن کە پێش کۆرۆنا بەغدا داوایدەکرد، بەڵام بۆ بەغداش ئێستا هەلومەرجێکی دیکەیە. لە باشترین دۆخدا بەغدا کاتێک ئەوە دەکات کە نرخی نەوت زۆر بەرز بووبێتەوە، ئەگەر نرخی نەوتیش بەرز ببێتەوە ئەو کات کوردستان بەو ئەندازەیە پێویستی بە بەغدا نابێت. کەواتە بۆ هەردوولا دۆخەکە بە نرخی نەوتەوە پەیوەستە. تاوەکو زیاتر داببەزێت، هەردوولا دەباتە دۆخێکی مەترسیدارترەوە. هەر کات نرخی نەوتیش بەرز ببێتەوە، دەبێتە ئاسۆی تێپەڕاندنی قەیرانەکە. بۆیە دەکرێت وەک قۆناخێکی کاتی تەماشای قەیرانەکە بکرێت. بەغدا لەبەر ئەوەی دەوڵەتە و متمانەی نێودەوڵەتیی هەیە، دەتوانێت بە بەدەستهێنانی قەرز لە بانکە نێودەوڵەتییەکان ئەم قۆناخە تێبپەڕێنێت. بەڵام هەرێمی کوردستان دەستی ناگاتە ئەو کەناڵە داراییانەی جیهان تاوەکو قەرزیان لێبکات. بەغداش وەک ئەزموونی پێشووتر ئامادە نییە لەو قەرزە دەرەکییانە بەشی هەرێمی کوردستان بدات. کەواتە چارەسەر چییە بۆ ئەوەی هەرێمی کوردستان بەشێک پارەی بکەوێتە دەست تاوەکو لەوە دڵنیا بێت وەک دەستمایەیەک لە بەردەستیدا دەبێت لەگەڵ داهاتی ناوخۆ و هەوڵەکانی چاکسازی بەسەر قەیرانەکەدا زاڵ دەبێت؟ پارتی و یەکێتی وەک دوو هاوبەش لە پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و بەڕێوەبردنی لە 28 ساڵی رابردوودا وەک حیزب و بەشێک لە کارەکتەرە سەرەکییەکان و بنەماڵەکانیان لە ترۆپکی ئەم دوو حیزبە لە رێگە و کەناڵی جۆراوجۆرەوە زۆر لە حکومەت سوودمەند بوونە. بەهۆی ئەوەی لە سەردەمی شۆڕش و لەژیانی شاخیشدا خاوەنی گومرگ و رێکاری تایبەت بە خۆیان بوون لە وەرگرتنی سەرانە، کاتێک حکومەتی هەرێمیش پێکهات، لەپاڵ کارەکانی حکومەتدا تاوەکو ئێستاش بەشێک لەو داهاتانە هەر دەچنە خەزێنەی حیزبەوە. بەهۆی دەسەڵاتیانەوە بە ملیۆنان مەتر زەوی لە شوێنە گرنگ و ستراتیژییەکانی ناو شارەکان لەسەر کۆمپانیاکانیان تاپۆ کراون و دواتر فرۆشراون و پارەکەیان بۆ حیزبەکان چووە. لە پرۆژە خزمەتگوزارییەکان و تا دەگاتە شیرینیی نەوت و پشکیان لە کۆمپانیا نەوتییەکان، هەروەها لە بردنی نەوت بە قاچاخ و زۆر شتی دیکە، ئەم دوو حیزبە و هەندێک لە بڕیاربەدەستەکانیان سەروەت و سامانێکی زۆریان لە سایەی ئەم حکومەتە پێکەوە ناوە. ئەمە جیا لەوەی تا داهاتی حکومەت زۆر بوو پشکی دیاریکراویان لە داهاتی گشتیی حکومەتیش بردووە و لە پشکی فرۆشی نەوتیش هەردوولا بە رێژەی جیاجیا مانگانە پارە چووەتە سەر ژمارەی بانکییان. بە ئێستاشەوە کە قەیرانی دارایی بەرۆکی حکومەت گرتووە و خەریکە بەچۆکیدا دێنێت، هێشتا پارتی و یەکێتی داهاتیان کەمی نەکردووە و هەر دەوڵەمەندتر دەبن و ئێستا هەردوو حیزبەکە لە رووی سەرمایەی کەڵەکەبوو، لە موڵک و کۆمپانیا، لە حکومەتەکەیان دەوڵەمەندترن. بۆ داهاتووش بەرژەوەندیی گەورە و زۆری ئەم دوو حیزبە بەستراوەتەوە بە حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە. کەواتە تاوەکو تەمەنی دەسەڵاتیان درێژتر بێت، زۆرتر سوودمەند دەبن و لە ئەگەری تێکچوونی هەرێمی کوردستانیشدا پێش هەرکەس ئەم دوو حیزبە زەرەرمەند دەبن. بۆیە کاتێک دۆخی ژیانی خەڵک دەگاتە ئاستێک خۆزگەی رووخانی قەوارەکەی کورد بخوازێت، بە هەموو پێوەرێک دەبێت ئەم دوو حیزبە دەستبکەن بە گیرفانیاندا و هەریەکەو بەشێک لەو پارانەی بە رێگەی رەوا و ناڕەوا لەم حکومەتە دەستیان کەوتووە بیدەنەوە بە حکومەت، ئەمە ئەگەر وەک هاوکاریی تێپەڕاندنی قۆناخی قەیرانیش بێت، وەک چۆن ئەو چاوەڕوانییەیان لە دەوڵەمەند و سەرمایەدارەکان هەیە. کە ئەمەش ساکارترین پابەندبوونی ئەخلاقی و نیشتمانییە ئەم دوو حیزبە بیکەن و هەریەکەی ئەوەندە پارە بدەنەوە حکومەت کە حکومەت بتوانێت بۆ لانیکەم شەش مانگێک دڵنیایی دەستەبەری مووچەی فەرمانبەرانی هەبێت. جا ئەمە جیاواز لەو کەناڵانەی دیکە کە لە رێگەیەوە پارەیان پێ کۆکردوونەتەوە. ئەم دوو حیزبە بە بڕی زۆر قەبە پارەی کاشی ئەم میللەتەیان لایە. من لێرەدا باسی سێ حاڵەت دەکەم، دڵنیام لەوەش زۆرتر براوە کە من دەیزانم یان کە لێرەدا باسیدەکەم. هەموو لەبیرمانە دوای کەوتنی سەددام، پۆڵ بریمەر بە چەند هەلیکۆپتەرێک سێ ملیار دۆلاری لە پارەی عێراق هێنا و دایە کوردستان. ئەمانیش نەخستیانە خەزێنەی حکومەتەوە و نە دایانە خەڵکی کوردستان، بە دوو رێژەی جیاواز بەشیان کرد بۆ پارتی و یەکێتی و هەردوولایان پارەکەیان بردە دەرەوەی کوردستان. لە کۆتایی ساڵی 2011 ئەو کاتەی پارە لە بەغداوە زۆر دەهات و لە پێویستیی هەرێم زیاتر بوو، بڕی چوار ملیار دۆلار پارەی شیرینیی نەوتی کۆمپانیا بیانییەکان کەڵەکە بووبوو، لە ترۆپکی هەردوو حیزبەکەوە کەوتنە کەینوبەینی چۆنیەتیی خۆش و بەشکردنی ئەو پارەیە و ئەوەشیان لەنێوان خۆیان بەشکرد و بووە سەرمایەی پارتی و یەکێتی لە بانکەکانی دەرەوە. سەرەتای ساڵی 2013 بەهۆی پێشهاتێکی سیاسییەوە پارەی بانکەکان کە پارەی هاووڵاتییان، پارەی پرۆژە، پارەی لقی هەرێمیی بانکە عیراقییەکان بوون، هەمووی گوازرایەوە. ئەوەی تاکە کەسێک ئازایەتیی ئەوەی تێدا بوو باسی بکات، مەلا بەختیار لە رۆژنامە و ماڵپەڕی چاودێر وتارێکی نووسی و هاواری کرد کوردستان بەرەو قەیرانێکی دارایی ترسناک دەڕوات بەهۆی ئەوەی پارە لە بانکەکان نەماوە و ژێرزەمینەکان پڕکراون لە فەردە دۆلار. پەرلەمان و دەسەڵاتی دادوەریی و داواکاری گشتی و تەنانەت خەڵک و میدیاکانیش خۆیان لێ کەڕ کرد. ئەوەی مەلا بەختیار نووسیی و ئاماژەی مەترسیی قەیرانی دارایی خستەڕوو، 11 مانگ پێش ئەوە بوو کە مالیکی بودجەی هەرێمی کوردستانی بڕی. ئەو قسە و باسانەش کە لەبارەی ئەوەوە دەکران مالیکی خرایە سەر ئەو رێیەی بودجەی هەرێم ببڕێت، بۆ شاردنەوەی شوێنەواری فەردە دۆلارەکانی ژێرزەمینەکان بوو، ئەوەی مەلا بەختیار ئاشکرای کرد و کەسی دیکە زاتی ئەوەی نەکرد بەدواداچوونی بۆ بکات. جا پارەی ئەم سێ حاڵەتە بەشی مووچەی دوو ساڵی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان دەکات و ئەمەیان هەر بە ئاشکرا موڵکی ئەو میللەتەیە. بۆیە دەبێت پەرلەمانتاران لە جیاتی ئەو زێدەڕۆییەی لە شەڕی یەکدی و پینەوپەڕۆی عەیب و عاری دەسەڵاتداران دەیکەن، شەڕی وەرگرتنەوەی ئەم پارانە بکەن. پێویستە داواکاری گشتی لەسەر ئەمە بەدەنگ بێت، نەک ئەوەی ئێستا پێیدەکەن. هاووڵاتییانی کوردستان دەبێت داوای گەڕانەوەی ئەم پارە دزراوانە بکەن. بەمە کۆتایی بە قەیرانی دارایی دێت و رێ لە چەندبارەبوونەوەی تاڵانکردنی کوردستان دەگیرێت. RUDAAW
د. ئومێد رەفیق ههنگاوهكانی كازمی لهبرینی موچهی رهفحاو دهست بردن بۆ گێرانهوهی خاڵه سنورییهكان ، هێنانهپێشهوهی دهم وچاوی ازه بۆ ئهنجومهنی وهزیران و گۆرێنی ههندێك بهرپرسی سیاسی له پۆسته ئهمنی وسهربازی و كارگێرییهكان ، به تایبهتی ههندێك پۆستی ههستیاری و وهكو دهستهی ئاسایشی نیشتمانی ، له ههمو ئهمانهش دیار تر دهستگیركردن و ههڵكوتانه سهر بنكهی حیزبوللهی عێراقی و ئهو ههنگاوانهن، جیاوازی گهورهی كابینهكهی كازمییه لهگهڵ عبدولمههدی، كهههردوكیان به بێ پاڵپشتی كوتلهی سیاسی بێ پشتیوانی حیزبین. ههندێك وا خوێندنهوه بۆ كازمی ئهكهن كه دهیهوێت مۆدێلی پۆتین بێت بۆ گۆڕانكاری و ئیدارهدانی عێراق. پرسیارهكه ئهوهیه ئهم گۆرانكارییانه چهند له توانای كازمیدایه و تاچهند ئهتوانێت بۆ پشت وپهنای حیزبی لهگهڵ ئهو ههمو دۆسێ قورس وئاڵۆزهدا ، ئهتوانێ ئهوه كا كه چاوهڕوانی خهڵكهو ، دژ ههرژههوهندییه هێزه سیاسیهكانه، چونكه زیار له جارێك و له شوێنێك ئهوهی وتوه حیزبی ئهو گهله. كازمی له بریاردانه خێراو ، له دانوستان پشو درێژ دیاره، بۆیه لهم ههڵمهتهی دهستی پێكردوه دژ بهچهكدارانی وهكو خۆی ناوی نا وهههڵگهڕاوه لهدهوڵهت ، زۆر قورسه بهڵام موستهحیل نییه، لهلهحزهی سهرهتادا زۆربهی هێزه سیاسیهكان بروایان وابو لهبهرامبهر ئهو فشاره گهورهیهی به ناوی مقاوهمهی عێراقی و له ژێر پهردهی حیزبو ولائیهكان لێیكراوه پهشیمان ئهبێتهوه، بهڵام ههرززو به راگهیهندراوێكی به ناوی فهرماندهی پرۆسه هاوبهشهكانهوه دهركردوو ، پێداگری له ههڵوێستهكانی كردوو، گیراوهكانی به ههڵگهراوه له دهوڵهت دایه قهڵهم. ئم روداوگرژی وئاڵۆزیانه بۆ لهم كاتهدا دروست دهبن و ئامانجهكه چییه 1ـ هۆكاری سهرهكی ئهوهیه گفتوگۆی ستراتیژی ئهمریكی ـ عێراقی زهمینهسازی بۆدهكرێت بۆ ڕێكهوتن و بریاره كازمی سهردانی واشنتۆن بكات، زهرهرمهندییهكهم لهم ڕێكهوتنه ئهم هێزانهن وبۆیه بهههر ئامرازو شێوازێك بیر له ئاڵۆزی ئهكهنهوه. 2ـ له چاكسازی ئابوری و فهرزكردنی دهسهڵاتی دهوڵهتدا مافیاو چهتهو گروپی بهرژهوهندیخواز دۆخهكهی لێ تێك دهچێت و نانبڕاو ئهبن، بۆیه بۆئهوان بۆشایی و نهبونی دهوڵهت دۆخهلهبارهكهیه. ههندێك زانیاری باس لهوه دهكهن دانانی ئهو سهكۆ موشهكیانهی كه دهیان ویست ئاراستهی فڕۆكهخانهی بكهن، لهپهرچهكرداری ئهوه بوه ، كهئهم هێزانه بهكازمیان وتوه نابێت هاوكارییه پزیشكیهكانهی ئیماراتی عهرهبی وهربگرێت، بهڵام كازمی پێداگری كردوهو ، وهری گرتوه. 3ـ كازمی له ئێستادا له ژێر كاریگهری چهند گروپێكی ئاخێنراو به ئهجێندای تایبهتین، كهههندێكیان گروپی كابینهی پێشون ، ههندێكیان گروپی عهبادین و، گروپێكی تر لهژێر كاریگهری شهقام و ئهو جوڵه تازهیهی ئهمریكان ، كه دهیهوێت بهڕهكه لهژێر پێی ههندێك دهوڵهت دهربكات كهبریاردهری سهرهكی بون له عێراق ، بۆیه ههڵمهتی ئاوهژوكردنهوهی بهم گروپانه سپێراوه. بۆ كازمی ئهم قۆناغه ههستیارو یهكلاكهرهوهیه ، ههندیك لهسهركردهی ئهم گروپانه ههڕهشهی ئهوهی لێدهكهن ، ئهگهر واز لهم رهفتاره نههێنێت، ئهوا چارهنوسی (ناصر عبد ربه) چاوهڕێی ئهكات، كازمی له نێوان چارهنوسی خۆی و كابینهكهی نمونهی ریفۆرمیستێكی راستهقینه دهبێت، یا له نیوهی ڕیگه بهدهردی عبدولمههدی دهچێت. ئهگهری بههێز و واقیعی ئهوهیه كه سهرهرای ئاڵنگاری راستهقینه ، كازمی به پشتیوانی جهماوهری توڕه له گهندهڵی و دۆخی خراپی دارایی ، ئاراستهی روداوهكان له بهرژهوهندی كابینهكهی دهبێت.
.gif)
لەتیف فاتیح فەرەج 1 ئەم دەسەڵاتە بەڕادەیەك پێشمەرگەی سوك و بێ بایەخ كردووە ،تەنانەت پاشكوشتنی خەڵكی سڤیل و وێرانكردنی ژیانی خەڵكیش پێشمەرگەو وەزارەتەكەی ئازایەتی ئەوەیان نیە بەیاننامەیەك دەربكەن ، هەر ئەو پێشمەرگەیەی كە رۆژگارێك شەڕی سوپای تورك و پاسدارو سوپای عیراقی دەكرد ، ئێستا بەرانبەر كوشتنی میللەتەكەی نقەی لێوە نایەت ، من نازانم جەنابی وەزیرو وەزارەتەكەی ئیشیان چیە ئەگەر نەتوانن بە توركیا بڵێن تا ئێرەو بەس . 2 لە وەڵامی سەرۆكایەتی كۆماردا حامی ئاكسۆی وتە بێژی وەزارەتی دەرەوەی توركیا چەند درۆی شاخدار دەكات كە لە راستیدا ئەوە ئەركی نوسەرێك نیە بە كوردی ئەم سەرنجە لە سەری بدات ، ئەو دەڵێت ئێمە هەرگیز خەڵكی سڤیلمان نەكردوەتە ئامانج ، باشە درۆو بێ ئاكاری بەو رادەیە ئەوە كەس نیە وێنەو ناوی قوربانیەكانی بۆ بنێرێت ، هەروەها دەڵێت سوپا قارەمانەكەمان هەڵبەت هەموو دەزانین ئێڤ 16و ناتۆو بێدەنگی دنیا نەبێت سوپای ترسنۆكی توركیا لە ناو ئەنكەرەش ناتوانێ شەڕی گەریلا ئازادیخوازەكانی كورد بكات . 3 هۆشیار زێباریدەڵێت ئەمە جینۆسایدە توركیا دەیكات ، ئەم قسەیە هەم راستە هەم زۆر گرنگە ، بەڵام پێویستە هەمان قسەی هۆشیار زێباری لە تویت دەربچێت و ببرێتە ناو كۆبوونەوەی مەكتەب سیاسی و سەركردایەتی پارتیەوە ، ئەمە ئەگەربتوانن كۆبنەوە ویەكتر ببینن، زێباری دەبێت بە سەرۆكی پارتی بڵێت ئەوە جینۆسایدە تورك دەیكات ، ئەوەشی پێبڵێت كە خەڵكی بادینان رایان وایە توركیا لە سەر داوای سەرۆكی پارتی و پارتی بۆ سەركوتی كورد هاتوە ، بە تایبەت دوای خۆپیشاندانەكانی دهۆك و دواتر . 4 هەڵوێستی جوامێرانەی حكومەتی هەرێم لە ئێستادا بەرانبەر توركیا نەبێدەنگیە نەبەیاننامە دەركردن ، ئەوان ئەگەر دەیانەوێت بە گژ توركیادا بچنەوە هیچ نەكەن تەنها نەوتەكە بۆ یەك هەفتە رابگرن ، ئێ نەوت بۆ بڕوات كە لە ساڵێكا حكومەت نەتوانێ دوو مانگ بە ڕێكی موچە بدات ،هەر هیچتان پێناكرێت نەوتەكە رابگرن ، ئەو نەوتەی هەموو خێرو بێرەكەی دەچێتە بەركی ئەردۆغان و دەورو بەرەكەیەوەو تەنانەت گەلی توركیش وەك گەلی كورد زیانی زیاتر لێدەبینێ تا ئەوەی سودێكی هەبێت . 5 ئێ باشە هاوسەرۆكەكانی یەكێتی ، ئەگەر وەزیری پێشمەرگە كە یەكێتیە نەتوانێ كونسڵی توركیا بانگ بكات و پێی نەڵێت ئێوە مناڵ و ژن دەپێكن ، ئیتر چاوەڕێی چیتان لێبكرێت ؟.
ساڵح ژاژڵەیی دوای 29 ساڵ حوكمڕانی جۆت حیزبی و جوت بنەماڵەیی وجوت ئیدارەیی ، لە ئێستادا هەرێمی كوردستان لە خرابترین دۆخی سیاسی ، دارایی ، ئابوری ، كۆمەڵایەتی دایە . لە هەموی خرابتر كۆی قەوارە ی سیاسی هەرێمی كوردستان لە ژێر مەترسی نەماندایە . لە دوای ئەو هەموو ماڵ وێرانی و دەربەدەری و ئاوارەیی و ڕشتنی دەریایەك لە خوێن . دوای كارەساتی ئەنفال و كیمیاباران و كۆڕەوی یەك ملیۆنی و بەدەستهێنانی گەورەترین پشتیوانی نێودەوڵەتی لە مێژوی كوردا . دوای پێكهێنیانی هەرێمێكی نیمچە سەر بەخۆ . دوای دامەزراندنی دام و دەزگای حكومەت ، وەكو پەڕلەمان ، فەرمانگە حكومیەكان ، هێزی پێشمەرگەو ئاسایشی سەربەخۆ ، پەیوەندی دیبلۆماسی لە گەڵ وڵاتانی دەرەوە . دواجار هاتینەوە سەرخاڵی سفر لە سایەی دەسەڵاتی جوت بنەماڵەوە .ئێستا ئاڵای سپیمان هەڵكردوەو بەرەو بەغدا گەڕاوینەوە . بەڵام تا ئێستا وەریان نەگرتوینەوە . ئەگەر مێژوو نوسێكی بێلایەن و بە ویژدان بێت و مێژووی خەبات و تێكۆشانی گەلی كورد لە شەستەكانی سەدەی ڕابوردووەوە وەكو خۆی چۆن بوە بینوسێتەوەو شەن و كەوی بكات ، دەگاتە ئەو ئەنجامەی كە كۆی هەموو ئەو نەگبەتیانەی بەسەر ئەم میللەتە هاتوە ، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو لێك ترازانەی لە ناو شۆڕشی ئایلولی 1961 ڕویداو بەرەی جەلال و مەلایی بەرهەم هێنا . لەو كاتەوە كێشەو ململانێكانی نێوان ئەو دوو بەرەیە لە گەشەی بەردەوامدایەو لە ئێستادا پێی ناوەتە قۆناغێكی زۆر مەترسیدار و ترسناك و هەوڵ دان بۆ پاكتاو كردنی یەكتری . لە ئێستادا كێشەی نێوانیان نەك لە كەمبونەوەدایە ، بەڵكو دوای وەفاتی مامجەلالیش كێشەكە كەوتۆتە نێوان بەرەی ئامۆزاكانی ناو هەردوو بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی . لەوەش خراپتر لەئیستادا كێشە لەناو خۆی ئامۆزاكانی یەك بنەماڵەشدا بە ئاشكرا دەستی پێكردوە . كەواتە ئەگەر كار هەر ئاوا بڕوات دەبێ چاوەڕوانی نیو سەدەی تریش بكەین خەڵكی كوردستان باجی ململانێی ئەمانە بدات . مەترسییە گەورەكە لێرەدا ئەوەیە لە ئێستادا ئامۆزاكان بونە حاكم و بڕیار دەر ئەوانیش هەرزەكاری سیاسین و شارەزاییان كەمەو هاتونە سەر حازری و ئەوەندەی دواڕۆژی خۆیان بەلاوە گرنگە ، نیوەی ئەوە بەرژەوەندی گەل و نیشتمانیان لەبەر چاونییە . ئەگەر ئەم هەموو خەڵكەش چاوە ڕوانی بڕیاری ئەوانە بكات ، دەستیان خۆش بێت بۆ هەرچی پێمان دەكەن . سەیركەن لە ئێستادا كێشەی هەموو جیهان ڤایرۆسی كۆڕۆنایە . ڤایرۆسی كۆڕونا دنیای هەژاندوە . ئابوری جیهانی وێران كردوە ، ژیانی مرۆڤەكانی كردۆتە دۆزەخ . كەواتە تا ئەم ڤایرۆسە بمێنێت ، بارودۆخ خراپتر دەبێت . بۆ ئەوەی بارودۆخی جیهان ئاسایی ببێتەوە ، دەبێ چارەسەرێك بۆ ڤایرۆسی كۆڕۆنا بدۆزرێتەوە ، ئەو كات ژیان ئاسایی دەبێتەوە . كەواتە ئەگەر من و تۆ بێین و باسی چۆنیەتی چاك كردنی ئەم بارودۆخە بكەین ، دەبێ باسی ئەو دوو بنەماڵەیە بكەین . ئەوەتا هاوڵاتیانی كورد لە نێوان بەرداشی ئەم دوو بنەماڵەیدا دەبن بە ئارد . ناكرێت قسە لەسەر چارەسەری كێشەكانی هەرێمی كوردستان بكەیت ، بەبێ قسەكردن لەسەر ئەداو ڕوڵی ئەم دوو بنەماڵەیە . لە ئێستادا ئەم دوو بنەماڵەیە ، ئەم دوو بەرەیە یان ئەم دوو حیزبە كە لەناوەرۆكدا هەمویان یەك مانایان هەیە ڕوڵی ڤایرۆسی كۆڕۆنا دەبینن لەناو كوردانی باشوردا . ئەمانە ڤایرۆسی ڕاستەقینەی ناو ئەم كۆمەڵگایەن و هەتا ئەوانیش وەكو ئێستا بە فەرمان ڕەوایی بمێننەوە ، بارودۆخەكەش هەر وەكو خۆی دەمێنێتەوە و بەرەو خرابتریش دەڕوات . باشە لێگەڕێین هەر كار ئاوا بڕوات و زیاتر ماڵ وێران بین ، یان بە هەمومان بیر بكەینەوەو بەدوای چارەسەرێكدا بگەڕێین ؟؟. كەواتە ئەوەی كە ئێستا پێویستە هەمومان قسەی لەسەر بكەین و لەسەری كۆكبین ئەوەیە چۆن چارەسەرێك بۆ ڤایرۆسی حیزبی یان بنەماڵەیی بدۆزینەوە كە ماوەی 56 ساڵە جەستەی تاك بەتاكی ئەم میللەتەی داڕزاندوە . لە پەل و پۆی خستوە ، هێزی لێ برێوە . چارەسەری هەموو كیشەكانی ئەم كۆمەڵگایە ، لە چارەسەری ڤایرۆسی كۆڕۆنای حیزبی و بنەماڵەییدا خۆی دەبێنێتەوە . باسی هەر بابەتێكی تر بكرێت ، زیادەیەو خۆ خەڵەتاندنە . دیارە پێشتریش بەڕێز حاكم شێخ لەتیف كۆمەڵێك پێشنیاری بۆ ئەم دەسەڵاتە كردوە ، بەڵام ئەوان گوێ بۆ پیشنیارێك ناگرن ئەگەر لەبەرژەوەندی خۆیاندا نەبێت . بۆیە لە ئێستادا تۆپەكە لە گۆڕەپانی هەردوو بنەماڵەدایەو چارەسەری بارودۆخەكە لە دەستی ئەواندایە ئەگەر بیانەوێت چارەسەری بكەن . لە ئێستادا یان دەبێت ئەم دوو بنەماڵەیە بەڕاستی بێنە پێشەوەو كۆتایی بە كێشەكانی نێوانیان بهێنن و چی تر هاوڵاتیان نەكەنە قوربانی خۆیان . یان باشتر وایە لایەنێكیان تەنازول بۆ لایەنێكی تر بكات و كۆتایی بەم بارودۆخە بهینرێت . یان باشتر وایە هەردوو لایان بە ئاشتیانە و ئارەزومەندانە دەستبەرداری دەسەڵات ببن و لێگەڕێن میللەت حوكمڕانییەك بۆخۆی دامەزرێنێت . بەڵام ئێمە دڵنیایین ئەم دوو بنەماڵەیە بە هیچ یەكێك لەم پێشنیارانە ڕازی نابن . كەواتە دەبێ لەم قۆناغەدا میللەت پێداگری لەسەر ئەنجامدانی ئەمانەی خوارەوە بكات و چیتر بێدەنگ نەبێت ، چونكە قۆناغەكە زۆر مەترسیدارەو كارە ساتی گەورەتر بەدوای خۆیدا دێنێت : 1- ئەم حكومەتەی ئیسَتا دەست لە كار بكَشێتەوەو حكومەتێكی نیشتمانی بیلایەن پێك بهێنرێت و و خەڵكی كوردستان ئاشت بكاتەوە و لە ژێر هەیمەنەی یەكێتی و پارتیدا نەبێت واتە هەردوو بنەماڵە . 2- ژمارەی وەزارەتەكان بۆ 8 وەزرەت كەم بكرێتەوە . چاكسازی بەمە دەكرێت نەك بڕینی موچەی خەڵك . سەیركەن ئێستا گۆڕان و یەكێتی داوای دامەزراندنی خەڵك دەكەن گوایە بەشی خۆیان بە تەواوی وەرنەگرتوە . كەواتە ئەگەر ئەمە بیركردنەوەی حیزبی سیاسی بێت لەم كاتی قەیرانە و لە بری هەوڵ دان بۆ كەمركردنەوەی خەرجییەكان ، تازە داوای دامەزراندنی خەڵك بكەن . كەواتە چاوەڕوانی چ چاكسازییەك لەم دەسەڵاتە دەكرێت ؟. 3- ئەم حكومەتە دەسەڵاتی تەواوی هەبێـت كە چارەسەرێكی گونجاو و مامناوەندی بدۆزێتەوە بۆ هەموو ئەوانەی وەكو بندیوار موچە وردەگرن و بە نایاسایی خانە نشین كراون یان پلەی سەربازی زیاتریان بۆ حساب كراوە . لەناو هێزی پێشمەرگە بە تایبەتی پاسەوانی بەرپرسەكان ، ژمارەیكی یەكجار زۆر موچە خۆری بندیوار هەیە . بە سەدان باخەوانیان هەیەو لەسەر لیستی پێشمەرگە موچە وەردەگرن . ئەگەر دەست بۆ چارەسەركردنی ئەم كێشانە نەبرێت ، چاكسازی مانایەكی نابێت و هەر قسە دەبێت بۆ خەڵەتاندنی جەماوەر . 4- ئەم حكومەتە دەسەڵاتی تەواوی هەبێت و بە دوادا چون بكات بۆ دۆسیەی نەوت و چۆنیەتی گرێبەستەكان و بڕی قەرزەكان و شێوازی قەرزكرنەكاندا بچێتەوەو ڕێگا چارەیەكی گونجاو بدۆزنەوە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان . 5- ئەم حكومەت بۆی هەبێت لەگەل َبەغدا كیشەكان بە پێی یاسا چارەسەر بكات و ڕێگا نەدات پارتی و یەكێتی بە جیا بچن لە بەغدا مامەلە بە مافەكانی كوردەوە بكەن . 6- بەزوترین كات بڕیاری هەڵبژاردنێكی پاك و بێگەرد بدات ، دوور لە دەست تێوەردانی یەكێتی و پارتی . بە كورتی لەم قۆناغەدا ئەمانە باشترین بژاردەو باشترین چارەسەری ئەم بارودۆخەی ئێستان . ئەگەر پارتی و یەكێتی بەمانە ڕازی نین و دەیانەوێت چۆنیان كردوەو چۆنیان لێخوڕێوە هەر ئاوا بەردەوام بن ، هەرێمی كوردستان زیاتر ڕوبەڕوی مەترسی دەبێتەوە. ئێستا كاتی ئەوەیە ئێمەی هاوڵاتی لە دەرەوەی دەسەڵات كە زەرەرمەندی یەكەمین ، چاوەڕوانی ئەوە بكەین ، بارودۆخەكە هەر ئاوا بڕوات و یەكێتی و پارتی یان بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی بە هەمان شێوەی ڕابوردوو سامانی ئەم وڵاتە تاڵان بكەن خەڵك فەقیر بكەن نیشتمان بفرۆشن ، یان دێینە دەنگ و بەم دەسەڵاتە دەڵێن : بەسە تاڵانی سامانی وڵات ، بەسە یاریكردن بە ژیانی خەڵكەوە ، بەسە سازش و مامەلكردن بە گەل و نیشتمانەوە بۆ بەرژەوەندی خۆتان . هاونیشتمانیانی خەمخۆر . ئەوە بزانن هیچ كاتێك هەرێمی كوردستان بەقەدەر ئێستا لە ژێر مەترسسدا نەبوە . بە هۆی ریفراندۆمە شومەكەی مەسعود بارزانی سەر لێشێواوەوە ، نیوەی زیاتری ناوچە دابڕێنراوەكانمان لە دەستدا . بە هۆی خیانەتی بنەماڵەی بارزانییەوە ئەوەتا هەموو ناوچەی بادینان لە ژێر پۆستاڵی جەندرمەی توركدایە . ئەوەتا هاوینەهەواری كونە ماسی بە هۆی فڕۆكەی بێ فڕۆكەوانەوە لە بندەستی شاری سلێمانی موشەك باران دەكرێت و خەڵك شەهید و بریندار دەكرێت . ئەوەتا ئێرانیش كەوتۆتە هەڕەشەو لە نزیك سنوورەكان هێزی كۆكردۆتەوە. دەڵێن : ئەگەر دوو جار لە كۆنێكدا ، مارپیوەی دای جاری یەكەم خوا مارەكە بگرێت .بەڵام جاری دووەم خوا خۆت بگرێت . میللەتی زیندوو ئەو میللەتەیە كە هەمیشە بە ئومێدەوە دەژی ، هەموو تاكێك خۆی بەسەركردە دەزانێت و پێویستی بەكەس نییە پیشی كەوێت . میللەتی مردوش ئەو میللەتەیە كە هەمیشە لە بێ ئومێدیدا دەژێـت و دەڵێت : بەخوا تازە هیچ ناكرێـت و كەس نییە هیچمان بۆ بكات ، چونكە ئەو لە بنەڕەتەوە باوەڕی بە خۆی نەبوە . ماوەتەوە ئەوەی بڵێم ئەگەر مرۆڤ ئیرادەی هەبێت ، دەتوانێت گەورەترین دەسەڵاتی دیكتاتۆر لە ڕەگ و ر ِیشە هەڵكێشێت و خۆی لە ژێر دەستەیی ڕزگار بكات ، ئەگەر بەهانە بۆ باربردن نەدۆزێتەوە . 21/6/2020
رێبین هەردی تۆ چیت؟ من کوردم خۆ ترسنۆک نیت؟ حاشا نەبەردم چی تۆی لەناوبرد؟ دوودڵی و نیفاق چۆن ڕزگار ئەبی؟ هەر بە ئیتیفاق هەردی باوک بۆی دەگێڕاینەوە کە لە سیەکانی سەدەی رابردوودا کاتێک فایەقە فەنی(واتە فایەق بێکەس) ئەبیت بە ماموستا لەیەکێک لە قوتابخانەکانی چەمچەماڵ، دەبینێت چی قوتابی پۆلەکەیەتی کە لێیان دەپرسێت ئێوە چین دەڵێن ئێمە تورکین...چەند مامۆستایەکی تورک لە قوتابخانەکە وانەیان گۆتۆتەوە و هەموو خوێندکارانیان وا فێر کردووە کاتێک ئەو پرسیارەیان لێدەکرێت وا وەلام بدەنەوە کە ئەوان تورکن..بێکەسێ گەورە کە ئەمە دەبینێت ئەو شیعرە دادەنێت بۆ مناڵان و بەسەر هەموو قوتابیاندا دەیسەپێنێت کە دەبێت هەموو لەبەری بکەن و ئەوەی لەبەری نەکات لە وانەکەیا دەرناچێت. مرۆڤ هەر کە ئەم چیرۆکە دەبیستێت ئەتوانێت مەزەنەی ئەوە بکات گەر فایەقە فەنی توشی ئەو ئەزموونە نەبوایەو مناڵانی کوردی نەدیایە کە خۆیان بەتورک دەزانن، ڕەنگە هەرگیز ئەو شیعرەی نەنوسیایە کە وابزانم تا ئێستاش لە وانەی خوێندنی کوردیدا بە خوێنداکاران دەگوترێتەوە. ئەریک فرۆم لە کتێبە نایابەکەیدا لەسەر ڕەگوریشە شەڕانگێزی دووجۆر توندوتیژی لەیەک جیادەکاتەوە..جۆرێکیان توندتیژیەکی هێرشکەرە کە دژ بە ژیان و بە حاڵەتی نەخۆشی دەزانێت و جۆرێکیشیان بەرگریکەری ژیانە و بۆ مانەوە و پاراستنی ژیان و ئازادی، بە پێویستی دەزانێت. رەنگە هەمان شت بۆ ناسێۆنالیزمیش راست بێت. ناسێۆنالیزمێک کە هێرشکەرە بۆ سەر ژیان و ئازادی خەڵکی تر و ناسێۆنالیزمێکیش کە بەرگریکەرە لە بوون و ئازادی خۆی. هەمیشەش ئەوە ناسێۆنالیزمی هێرشکەرە ناسێۆنالیزمی بەرگریکەر دروست دەکات. پرسی بوونی نەتەوەیی و ئازادیەکانی تەنیا لەو کاتانەدا دەبنە کێشە و پرسیاری سەرەکی مرۆڤ کە دەکەونە بەر هەڕەشە..بەس گەر هیچ هەڕەشەیەکە بۆ سەر ئەو بوونە نەبێت، نەکەس بیر لە نەتەوە و نە لە پرسیارەکانی دەکاتەوە. سەردەمێک لینین لەسەر کاغەز باشترین چارەسەر بۆ ئەم پرسە خستە ڕوو کە زوربەی مارکسیەکانی دوایی هەر فەرامۆشیان کرد: مافی چارەی خۆ نوسین بۆ هەمو نەتەوە و گەلێک..رێگەی کۆتایهاتن بە ناسێۆنالیزم تەنیا بەیەک ڕێگەدا دەڕوات سەلماندی مافەکانی و نەهێشتنی هیچ هەڕەشەیەک لەسەر مافە نەتەوەییەکان. رێگەی کۆتایهانی ناسێۆنالیزم بە نکوڵیکردن و سەرکوتکردن و پەلاماری نەتەوەدا ناڕەوات، بەلکو بە دانپیانان و دەستەبەرکردنی مافەکانیدا دەروات. تا هێرشیش بۆسەر ئەو مافانە بەردوام بێت، ناسێۆنالیزمی بەرگریش بەردەوام دەبێت و راناوەستێت. تورکیا دوژمنە سەرەسەختەکەی کوردە کە لەگەڵ ئەوەشدا دەیان و سەدان جار دەستی رێکەوتن و برایەتی بۆ راکێشراوە، بەڵام ئەنجامەکەی هەمیشە پەلامار و نکوڵیکردن بووە لە مافەکانی..ئەردۆگان وتێتی باشتیرن کورد ئەوەیە کە مردووە..کەوابوو پێچەوانەکەشی دەبێت راست بێت خراپترین کورد ئەوانەن کە ماون..کاتێک کەسێک ئمە بروایەتی دەولەتێکی گەورەی بەو هەموو چەک و تفاق و لەشکرەوە دکەوێتە دەست، دەبێت چاوەرێ بکەین چ تاوان و دەستدرێژەیەک ئەنجام دەدات. مێژووی بەرگری کوردیش بەو چەک و کەرەسە کەمانەی لەبەردەستی دایە، لەهەموو ڕوویەکەوە جێگەی شانازیەکی گەورەیە… ئێمە لەو گەلانەین کە شانازی بەو بەرگریەوە دەکەین کە گەرچی ڕەنگە زوربەی شەرەکان بدۆڕێنین و سەدان و هەزرانمان شەهید بن، بەلام شانازی دەکەین کە هەر بەردەوامین و ئیرادەی مانەوە و بەرگریمان بە درێژای دەیان و سەدان سال نەشکاوە...براوە نین. بەلام لەناو نەچوین و هەموو ئەو زەبرە کوشەندانەش بەر گەلەکەمان کەوتووە، نەیتوانیووە وای لێبکات دەست لە داواکاری مافەکانی هەڵبگرێت...ئەم مێژووە بە هەموو تاڵی و ناخۆشیەکانیەوە جێگەی شانازین. بەڵام ئەوە رەفتاری داگیرکەر نیە بێزار و توڕەت دەکات، ئەوە ترسی باڵادەستی چەک و کەرەسەی ئەو نیە کە نائومێدت دەکات، تەنانەت ئەوە بێدەنگی دنیاش نیە کە سەیرکەری ئەو هەموو تاوان و کوشتارەن و هیچ ناڵێن...ئەوەی لە ناخەوە ..زۆر لە ناخەوە تورە ونائومێدت دەکات، نەک بێدەنگی بەڵکو هاوکاری ئەو کوردانەیە کە دەستی داگیرکەر زیاتر و زیاتر بۆ کوشتار دەکەنەوە...ئەوەی کوشەندەیە خیانەت و ناپاکی ئەو برا و کەسانەی خۆتە کە هەرگیز چاوەڕێ نەبووت ناپاکیت لێ بکەن. ئەمەشە هەموومان نائومێد و بێزار و توڕە دەکات. گەر ناپاکی و خیانەتی براکان نەبێت..لە کوێ و چۆن فرۆکەیەکی تورکی دەتوانێت سەیارەیەکی لە سەیرانگەیەکی دەوری سلێمانیدا بکاتە ئامانج و ئامانجەکەش بپێکێت؟ گەر سیخوڕی خۆیی نەبێت، ئەو ماشینە چۆن دەبینرا و دەکرایە ئامانج؟ چاوەڕوانیەکانی ئێمە گەورە نیە...کەس داوای خستنە خوارەوەی فرۆکەکان ناکات، کەس داوای رێگەگرتن لە بومباران ناکات (چونکە دەزانین بە ئێمە ناکرێت) داواکەی ئێمە زۆر سادەتر و کەمترە: هیچ نەبێت هاوکاری مەکەن، سیخۆرەکان بدۆزنەوە و رێگە لە ناپاکی ناوخۆمان بگرن..بێدەنگیش بن قەینا، بەس کە قسەتان کرد شەرمەزار و ڕوو ڕەشمان مەکەن..هیچی تر نا.
شیلان رؤوف حکومەتى سیستەمى پەرلەمانى وهاوشێوەکانى لەسادەترین پێناسینیدا، ئەو دەزگایەیە کەبەشێوازى گروپ ووەکو یەک تیم کاردەکات لەپێناو جێبەجێکردن وبەدیهێنان وخستنە واقیعى ئەو بەرنامەیەى کەهەوێنى پێبەخشینى متمانە بووە پێى لەلایەن پەرلەمانەوە، هەڵسەنگاندنى کارەکانى حکومەت ولێپێچینەوە لێى لەسەر بنەماى ئەو بەرنامەیە دەبێت کەلەلایەن پەرلەمانەوە وهەر لەسەرەتاوە متمانەى پێبەخشراوە، کەواتە دەزگایەک بوونى نابێت بەناوى حکومەت ئەگەر زۆرینەى پەرلەمانى لەگەڵدا نەبێت وپشتگیرى نەکات بەبەردەوامى، لەهەر کاتێکدا حکومەت پشتیوانى زۆرینەى پەرلەمانى لەدەست بدات ئەوا متمانە پێبەخشینەکەش کۆتایى پێدێت ودەبێت حکومەت دەست لەکاربکێشێتەوە وحکومەتێکى نوێ پێکبهێنرێت کەبتوانێت متمانەى زۆرینەى پەرلەمانى مسۆگەر بکات، هەربۆیە بەرپرسیارێتى وەزیرەکانى حکومەت بەرپرسیارێتیەکى هەماهەنگکاریى ودەستەجەمعیە سەربارى ئەوەى هەر وەزیرێک خۆى بەتەنها بەرپرسە لەو وەزارەتەکەى کەپێى سپێردراوە. ئەم بەرپرسیارێتیە هەماهەنگکاری ودەستەجەمعیە کۆمەڵێک ئەرک لەسەرشانى تاک بە تاکى ئەندامانى حکومەت دروست دەکات، لەگرنگترینیان ئەمانەن: 1) سەرجەم بڕیارەکانى حکومەت بەزۆرینە دەردەچن، ئەمە ئەگەر نەکرا بەکۆى دەنگ بێت، کەزۆرینەشى بەدەست هێنا ناوزەند دەکرێت بەبڕیارى حکومەت وکۆى حکومەت بەرپرسیاریەتیەکەى هەڵدەگرێت هەر وەکو ئەوەى لەبنچینەدا بڕیارەکە بەکۆى دەنگ دەرکرابێت. 2) پارێزگاریکردن لەبەنهێنى هێشتنەوەى گفتوگۆکانى ناو کۆبونەوەکانى ئەنجومەنى وەزیران، چونکە ئەوەى گرنگە بڕیارەکەیە کەبەزۆرینە دەردەچێت لەکۆتایدا وهەر ئەم بڕیارەشە کەشوێنەوارى یاسایى لەسەر بنیاد دەنرێت، نەک ئەوەى چى گوترا وچى گوزەرا وچى نەگوترا وچى دەبوو بگوترایە و بکرایە..... . 3) بەرگریکردن لەسیاسەتى حکومەت وبڕیارەکانى ئەرکى کۆى وەزیرەکانى پێکهێنەرى حکومەتە. 4) دوورکەوتنەوەى وەزیر لەهەر ڕەفتار وگوفتارێک کەشەرمەزارى بۆ سیاسەتى حکومەت دروست بکات لەبەردەم پەرلەمان وهاوڵاتیاندا. 5) ئەبێت ڕەفتار وگوفتارى وەزیر کۆک وگونجاو بێت لەگەڵ سیاسەتى گشتى وئاڕاستەى حکومەتدا. 6) وەزیر بەرپرسیارە لەکۆى سیاسەت وبڕیار وڕەفتارەکانى حکومەت کەئەندامە تیایدا، خۆ ئەگەر ڕەزامەند نیە وباوەڕى پێى نییە دەتوانێت دەستلەکاربکێشێتەوە وبەشێک نەبێت لێى، ئەگەریش دەستی لەکارنەکێشایەوە ناتوانێت خۆی لەبەرپرسیارێتى قوتار بکات بەبیانووى ئەوەى جەنابى وەزیر قسە وڕەخنەى هەبووە لەسەر فڵان بڕیار وفیسارى تر یان دەنگى پێنەداوە یان دژى بووە یان .....، بگرە دەبێت بەرگریشى لێبکات، چونکە هەتا ئەو ڕۆژەى ئەندامە بەرپرسیارێتى کۆى سیاسەتى حکومەتى ئەکەوێتە ئەستۆ، ڕۆژى دەستلەکارکێشانەوەى ڕۆژى پچڕانى زنجیرەى بەرپرسیارێتیە لەئەستۆى. پێویستە ئەوە ڕوون بێت، لەسیستەمى پەرلەمانیدا زۆرینەى پەرلەمانى وحکومەت سەنگەریان لەیەکترى نەگرتووە، بەڵکو هاوکار وهەماهەنگ وتەواوکەرى یەکترن، بەواتایەکى تر زۆرینەى پەرلەمانى تەنها لەڕێگەى حکومەتەوە ئەتوانێت بەرنامەى هەڵبژاردنى خۆى جێبەجێ بکات، ئەو بەرنامەى هەڵبژاردنەى زامنى دەنگى زۆرینەى دەنگدەرانى بۆکردووە لەهەڵبژاردندا، حکومەتیش هەر لەڕێگەى پەرلەمانەوە دەتوانێت بەرنامە متمانە پێبەخشراوەکەى جێبەجێ بکات. خۆ ئەگەر حکومەتەکەش زادەى زۆرینەى ڕەها وبەهێزى پەرلەمانى نەبێت بەڵکو حکومەتى بنکە فراوان وزادەى هاوبەشیکردنى دوو پارت یان سێ پارت یان زیاتر بێت وهەموویان پێکەوە گوزارشت لەزۆرینەى پەرلەمانى بکەن لەپەرلەماندا وەک ئەوەى هەرێمى کوردستانى تێدایە، ئەوا ئەم پارتە هاوپەیمانانە بێگومان کۆمەڵێک بنەماى سەرەکى وگشتى هاوبەش لەنێوانیاندا هەبووە کەکۆیکردوونەتەوە، ئەگەر نا چۆن حکومەت پێکهات! خۆ ئەگەر هەر بەڕاست ودوور لەسیناریۆ حکومەت ولایەن وپارتە پێکهێنەرەکانى زۆرینەى پەرلەمانى ناکۆکن ئەوا حکومڕانى لەبەردەم دوو بژاردەدا دەبێت، یەکەمیان لێسەندنەوەى متمانەیە لەحکومەتى ئێستا ومتمانە بەخشین بەحکومەتێکى نوێ کەکۆک وگونجاو بێت لەگەڵ زۆرینەى پەرلەمانیدا وگوزارشتى تەواوەتى لێبکات تاوەکو بتوانن پێکەوە هەڵبکەن وکاربکەن. بژاردەى دووەمیان بریتییەلە هەڵوەشاندنەوەى پەرلەمان ودووبارە پەنا بدرنەوە بۆ دەنگى خەڵک لەهەڵبژاردنێکى پێشوەختدا (بێگومان بەئومێدى بێخەوشى هەڵبژاردنەکە!) ئەوکاتیش دەنگدەران یەکلایبکەنەوە کێ و کام لایەن مافى نوێنەرایەتى کردنیانى هەیە لەڕێگەى پێبەخشینى زۆرینەى دەنگەکانیانەوە. لەناو شارى هەولێردا دوورى نێوان باڵەخانەى پەرلەمان وباڵەخانەى حکومەتى هەرێمى کوردستان تەنها چەند مەترێکە، ناکرێت وناگونجێت بڕیارێک کەلەحکومەتەوە دەردەچێت لەناو باڵەخانەى حکومەتدا تۆ لەگەڵى بیت، بەڵام لەدەرەوەى باڵەخانەکە بانگەشەى دژایەتى بڕیارەکە بکەیت، بەڕاستى ناکرێت تیمى حکومەتت لەگەڵ بڕیارەکە بن بەڵام لەدوورى چەند مەترێکەوە تیمى پەرلەمانت بانگەشەى دژایەتى بڕیارەکە بکەن، نە ئەرکى پەرلەمان ئەمەیە ونە کارى پەرلەمانتارى ئاوا دەبێت، ئەگەر ئەمە لەئەنجامى نەزانین وبێ ئاگایى وتێنەگەیشتن بێت لەکارى پەرلەمانى ئەوا بەڕاستى کارەساتە، خۆ ئەگەریش بەئاگایى وپلان ومەبەست بێت لەپێناوى هەڵخەڵەتاندن وگەوجاندن وشێواندنى ڕاستیەکان لەپێش چاوى کۆمەڵگادا وبەتایبەت بۆ ڕاکێشانى هەست وسۆزى هاوڵاتیانى دەرەوەى پارت ولایەنە سیاسیەکان ولەبابەتى موچەشدا بۆ سەرگەرمکردن ودابەشکردنى توێژى موچەخۆران بێت ئەوا کارەساتەکە گەورەترە. لەچیرۆکى شکستى ئەم کابینەیەدا هەموو لایەنە پێکهێنەرەکان بەشدارن چ لایەنى سەرەکى پێکهێنەرى حکومەت، چ هاوبەشى دەسەڵات وفەرمانڕەوایى چەندین ساڵەى، چ ئۆپۆزسیۆنى دوێنێ وهاوبەشى ئەمڕۆى دەسەڵات، بۆیە ڕەخنە وناڕەزایى وهاوارکردن وئەم جۆرە شتانە بەرامبەر بڕیارێکى حکومەت کەخۆت دروستکەر وپێکهێنەر وهاوبەش وهاوپەیمان بیت تیایدا هیچ لەدۆخى شکستەکە ناگۆڕێت وباشترى ناکات، بەڵکو شکستەکە فراوانتر وگەورەتر دەکات، لەشکستى حکومڕانیەوە شۆڕی ئەکاتەوە بۆ شکست لەمۆڕاڵ وسەرجەم بەها وپێگە وپایەکانى ئەم کۆمەڵگایەدا، هەربۆیە زۆر بەسادەیى بەشداریکردن لەحکومەتدا ئاوا نابێت، هەروەکو چۆن حکومڕانیش ئاوا نابێت.
د.حلمی رەسول رەزا * دۆخە نێو دەوڵەتی و هەرێمایەتیەکان بە شێوەیەک ئالۆزە، وای لێهاتوە، پیشبینی کردن بۆی دەچێتە قاڵبی فاڵگرتنەوە، کەواتە بێ سێ و دوو پێویستە ئەکادیمیانەو واقیعبینیانە لێکدانەوەی بۆ بکرێت. ئەوەشی گومانی تێدا نیە بەرهەم ساڵح سەرۆکی قۆناغێکی پڕ گرفت و کێشمەکێشی عێراقە، هەر لە دروست بوونی خۆپیشاندانەکان و پاشان داتەبینی دۆخی ئابوری و لە هەموانیش بەڵاتر بڵاوبونەوەی پەتا جیهانیەکەیەو و گرفتی ئابوری کە عێراقیش یەکێکە لەو وڵاتانەی گرفتاری دەستی ئەو نەخۆشیانەیە، ئەمە ئەگەر فشارە نێو دەوڵەتی و هەرێمایەتەکانی لێ دەربکەین. دکتۆر بەرهەم لەسەرەتای دەستبەکاربونیەوە خاوەن دیدو دونیا بینی خۆی بوە بۆ کێشە کەڵەبوەکان و ویستویەتی عێراق لە پاشکۆیایی بێنێتە دەرو رێگربێت تا نەبێتە گۆڕەپانی پێکدادادنی زلهێزو هێزە هەرێمەیەتیەکان و بە ئاشکراش لە بۆنە نێو خۆی و نێو دەوڵەتیەکاندا ئەمەی بە گوێی سەرجەم وڵاتاندا داوە. کەواتە، وەک کۆسیستەم بەرهەم ساڵح داینەمۆی ئەو سیاسیەتەیە کە ئێستا عێراق گرتویەتیە بەرو هێدی هێدی وای کردوە بەزاندنی سنوری عێراق و سەروەریەکەی بەرێتە نێو یاسا نێو دەوڵەتیەکان و لەو رێگایەوە چارەیەکی بۆ بدۆزێتەوە، نەک بە هاژو هوژی نێو میدیاکان، دیارە بەسروشتی خۆی ئەو کەسێکی پۆپۆلیست نیەو حەز بە هەرا نانەوە ناکات، وەک پیاوێکی دەوڵەتمەدارو لێهاتوی ناوچەکە گەرەکێتی ململانێکان خاو بکاتەوەو سەرجەم گەلانی عێراق لەو نەهامەتیە دەرباز بکات کە یەخەی پێگرتوە، بۆیە سەیرە کەسێکی خۆ بەئەکادیمی زان، لە سەنگەری پۆپۆلیستیەوە هەڵوزێستەکانی ئەو شیبکاتەوە. * سەبارەت بەوەی بێ دەنگە لە ئاست مافەکانی گەلی کورد بە شێوەیەکی گشتی، دکتۆر بەرهەم لە رۆژی دەست بەکاربوونی سەرۆکی هەرێمدا لە هەولێر، وەک سەرۆک کۆماری عێراق و لە بۆنەیەکی رەسمیدا بەرامبەر نوێنەری ولاتان و بالیۆزەکانیان و لە نێویاندا وەزیری دەرەوەی تورکیا، ئەوەی بە گوێی جیهاندا نا، لە تەک پرسە گەورەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بەبێ چارەسەرکردنی کێشەی رەوای کورد، زەحمەتە رۆژهەلاتی ناوین سەقامگیری بەخۆیەوە ببینێ، ئەگەر ئەم ناوچە جوگرافیە گەرەکێتی بە ئارامی و پێکەوە ژیان ژیانی بۆ بچێتە سەر، پێویستە چارەسەری کێشەی کورد بکرێت. * ئەو سەردەمەی بەرهەم ساڵح سەرۆک وەزیرانی کوردستان بوو، بە گەواهیدانی یارو نەیار، یەکێک بوو لە سەردەمە پڕ بەرهەمەکان و سەقامگیری و ئاوەدانی جگە لە چەند رووداوێکی دروست کراو نەبێت، کە پاشان بۆ خەلکی ژیر روون بوەوە، چ سەردەمێکی زێڕین بوە بۆ هەرێمی کوردستان، ئەو کاری دەکرد، نەیگوت ولات دەکەم بە بەهەشت و بەسەر کەسیشدا نەیفرۆشتەوە، و لە کۆتایی دەسەڵاتەکەیشیدا، نەک قەرزار نەبوو، قاسەیەکی پڕ پارەشی بۆ بەجێهشتن، ئەوانەی ئەو سەردەمە لە گەڵیدا وەزیر و گزیرو کاربەدەست بوون، خۆیان بەو دەسکەوتانەوە بادەداو بزەی سەرکەوتنیان دەکرد، گەر دەوترێت ئەوکاتە پارەی بەغداد زۆر بووەوە نرخی نەوت باش بووە ئەوا پاش و پێش ئەویش نەوت نرخی هەر باش بووەو عێراقیش پارەی هەرناردوە. * ئێستا جۆرەها کێشەو گرفت لەم هەرێم و عێراقەدا هەیە، هەرێم قەرزارە، مووچەی پێ نادرێت، داهات شەفاف نییە، هەمووان وەکو شەیتان وێنای یەکتری دەکێشن، لە فەیسبووکدا هیچ نەماوە سوکایەتی پێ نەکرێت، کەچی دەبینرێ لەژێر برۆوە و بەناوی قسەی نەستەقەوە لەو هەموو مالوێرانیەی بەسەر ئەم گەلەدا هێنراوە هەندێک بۆ مەرامی تایبەتی خۆیان و رازیکردنی ئەوی دی، دەیانەوێت ملی کاک بەرهەم بادەدەن و بە جۆرێک لە جۆرەکان دەیانەوێت هەموو کێشەو گرفتەکان بکەنە ئەستۆی ئەو، بێ ئەوەی ئەو پاڵەوانانە بتوانن شتێکی جدی لەسەر دۆخی ئێستای کوردستان بڵێن، لە کاتێکدا ئەو وەک سەرۆک کۆماری عێراق شەوو رۆژی خستۆتە سەر یەک بۆ ئەوەی دۆخەکە لەوە ئالۆزتر نەبێت، سەیرەکەش لەوەدایە، ئەوانەی جار جار چرنوک دەگرن، وەک مانگە شەو دۆخەکەیان لێوە دیارەو دەزانن چ پارسەنگێک راگیراوە بۆ ئەوەی هەمووان بەناو یەکتری نەکەون. *هاتنە دەنگی حکومەتی عێراق لەبەرامبەر پێشێلکاریە هەرێمایەتیەکان کە ئێستا رێچکەیەکی یاسایی بە خۆیەوە بینیوە، بۆیەکەم جارە لە مێژووی عێراقی دوای رژێمی کۆن، بەغداد ئەوەندە توند بێت لەسەر سنور بەزاندن و پەلاماردانەکانی تورکیا، میدیا جیهانیەکان سەرنجی زۆریان داوەتە هەڵوێستەکانی بەغداد لەو بارەیەوە، ئەمە وێرای ئەوەی هەنگاوی ئایندەش رووکردنە نەتەوەیەکگرتوەکانە بەشێوەی فەرمی، ئەمە لەکاتێکدایە کە ئەم پرسە زیاتر پەیوەستە بە وەزارەتی دەرەوەو ئەنجومەنی وەزیرانەوە. ئەمانە هەمووی داینەمۆکەی بەرهەم ساڵح ە، بەڵام ئەو وەک کەسێکی مەدەنی کە پارە تەخشان و پەخشان ناکات بۆ کەناڵە میدیاییەکان، وەها وێنا دەکرێت بێ دەنگەو پاڵی لێداوەتەوە. بۆیە ئەوانەی پێیان وایە بەرهەم ساڵح بێ دەنگە، دەیانەوێ لە ژێر برۆوە رەماش و ئاماژە بنێرن بۆ ئەوانی دی کە ئێمە سەرۆک کۆمار بە ناسەرکەوتوو لە قەڵەم دەدەین، و دە ئێوەش رەحمێک بەم بێ کارییەی ئێمە بکەن.
هونەر تۆفیق بەتەنیا سەیریکردنێکی سەرپێی ی لەو نەخشەیەی تورکیا بۆ ساڵی ٢٠٢٣ ئامادەی دەکات ، بەناوی عەهدی میللیەوە بەسە ، بۆئەوەی لە دیدی سیاسی و جیوگرافی دەوڵەتی تورکیا تێبگەین بەرانبەر بەکورد و نیشتمانەکەی . پەیوەندی کورد و تورک دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ٩٠٠ ساڵ پێش ئێستا . کاتێک تورکە سەلجوقیەکان لە خۆرئاوای ئێستای تورکیا ( ئانادۆڵ )وە پاڵیان بە بەیزەنتەکانەوە ناو خۆیان لە شوێنەکەیان دەوڵەتی سەلجوقی ڕۆمیان دامەزراند کەدواتر عوسمانیەکان بوونە میراتگریان . کورد هەمیشە دیواری بەرگری خۆرهەڵاتی تورکەکان بووە ، لەشاڵاوەکانی مەغول و دواتر سەفەوەیەکاندا کوردەکان ، تورکەکانی ئانادۆل ( تورکیای ئێستا)یان پاراستووە . لە جەنگی جیهانی یەکەمەدا ، هەرچی نەتەوەی ناو دەوڵەتی عوسمانی هەبوون ، بە ئەرمەنی ، مەقدۆنی ، یۆنانی و عەرەبەوە هەبوون لە تورکەکان هەڵگەڕانەوە و دژی عوسمانیەکان بوونە هاوپەیمانی ڕوس و ئینگلیز و فەرەنسیەکان . تەنیا کورد نەبێت تا دوا سات لەگەڵ تورکەکاندا مانەوە . دژی بەریتانی و فەرەنسی و ڕوسەکان دەجەنگان . بەشداری کاریگەری دروستکردنی کۆماری تورکیاش بوون . بەڵام پێچەوانەی هەڵوێستی کوردەکان ، تورکیا لەهەردوو بۆچوونی سیاسی و فەرهەنگیدا کورد بە دوژمن و مەترسی گەورەی سەر خۆی دەزانێت . بۆچوونی فەرهەنگی تورک لەو پەندەوە دەناسرێتەوە کە دەڵێن : کورد گیرفانێکی دڕاوە ، بەکەڵکی ئەوە نایەت هیچی تیادا هەڵبگریت . لە دیدە سیاسیەکەشیانەوە لەزمانی تەواوی سەرکردەکانی تورکەوە دەگوترێت : تەنیا ئەو کوردە دۆستە کە مردووە ، دەنا زیندووەکانیان دەبێت وەک دوژمن سەیربکرێن . لەو باگراوندە کورتەی پەیوەندی نێوان تورک و کوردەوە ، پێم سەیرە لەناو کورددا ، بۆچوونێک هەبێت کە پێ ی وابێت پەکەکە بیانو دەدات بەتورکیا هێرش بکاتە سەرمان ؟! یان بۆچی پەکەکە قەندیل چۆڵ ناکەن ؟! پەکەکە هەبێت یان نەبێت بە نەخشەی عەهدی میللیەکەی تورکیادا دیارە و نایشارێتەوە ، ئەوان تا سلێمانیش بە مستەعمەرەی خۆیان دەزانن و ئیش بۆ داگیرکردنەوەی دەکەن ، پەکەکە بە بەربەست دەزانن ، کەچی کورد هەیە خۆی بە پەکەکە دەڵێت : با قەندیل چۆڵ بکەن ! بەمانای با تورکیا پرۆژەکەی بهێنێتەدی !! پەکەکە دەستی وەرنەداوەتە کاروباری سیاسی و ئەمنی هەرێمی کوردستان ، بەڵکە پێش دروستبوونی پەکەکەش تورکیا دەستی لەژیان و بوونی ئێمەدا هەیە و هۆکاری هەرچی نەهامەتی سیاسیە بەسەر کورددا هاتووە : - ١٩٣٦ کاتێک دەوڵەتی عێراق و بەریتانیەکان داوایان لە کوردەکانی عێراق کرد ڕێنووسێکی تایبەت بەخۆیان دیاری بکەن ، بۆئەوەی بەکوردی پێ ی بخوێنرێت . کوردەکان پیتی لاتینیان هەڵبژارد . تورکەکان بوون دەستیان خستە خوێندنی کوردی عێراقەوە ، فشاریان خستە سەر عێراق نابێت کورد بە پیتی لاتینی بنوسێت و بخوێنێتەوە ! - ١٩٧٠ کاتێک کوردەکان لەگەڵ عێراقدا گەیشتنە ڕێککەوتن بۆ ئۆتۆنۆمی ، تورکەکان بوون ، شڵەژان و داوایان لە عێراق کرد ڕازی نابن جێبەجێ بکرێت . - حیلفی سەنتۆ ( بەغداد) لە ١٩٥٥دا تورکەکان بوون لەدژی کورد دروستیان کرد . - مفاوەزاتەکەی ١٩٨٤ ، بە فشاری تورکیا ، هەڵوەشایەوە . - فەشەلی کۆمەکی سیاسی نێو دەوڵەتی و دروستکردنی هەرێمێکی سەربەخۆ بۆ کورد لە عێراقدا ، تورکیا پەکی خست . ئەمانە هەمووی دەست تێوەردانەکانی تورکیان لەکاروباری ناوخۆی کورد و عێراق لە دژی کورد ، بەر لەوەی پەکەکەش بوونی هەبێت لە هەرێمی کوردستاندا ، کەچی بێ لەوەی ئاگامان لەخۆمان بێت ، خەریکە پەکەکە تاوانباردەکەین ، گوایە هۆکاری دوژمنکاریەکەی تورکیایە بەرانبەر بەئێمە . بەڕای من بۆ ئەوەی بەرگری لە پلانی داگیرکاریەی تورکیا بکرێت کەوەک لەنەخشەی عەهدی میللیەکەی تورکیادا هەیە و هەرێمی کوردستانیش دەگرێتەوە ، پێویستە بەرگری لەمانەوەی پەکەکە بکرێت ، چونکە بەبوونی ئەوانەوە ناهێڵرێت ئەو پلانەی تورکیا سەربگرێت . هێرشەکەی دوێنێ ی کونە ماسیش باشترین بەڵگەیە بۆ وەک یەک سەیرکردنی تورکیا بەبێ جیاوازی بۆ کورد ، کە دەست پارێزی لەژن و منداڵ و خەڵکی مەدەنی کورد ناکات ، لەناو سەیرانگەکانیشدا بێمنەتانە کورد دەکوژێت . ئەگەر دەوڵەتێک زەڕەیەک شەرەفی عەسکەری هەبێت ، لەکاتی بۆردمان کردنی دوژمنەکانیدا ، خەڵکی سڤیل و ژن و منداڵ ، لە دوژمنەکانی جیادەکاتەوە و دەست پارێزی دەکات . بەڵام تورکیا دوێنێ هەمووانی بەیەکەوە بەبێ جیاوازی کۆمەڵکوژ کرد .
بەهمەن تاهیر نەریمان ئەو دابڕانە هەرە قووڵەی لەنێوان دەسەڵاتداران لە هەرێم و خەڵک؛ بەڕادەیەکە وێنەی زۆر دەگمەنە، ڕقێکی ئێجگار ئەستوور، ڕقێک لەناو خەڵکدا دژ بە دەسەڵاتدارانی هەرێم سەرئاوکەوتووە، ئیتر لەوە دەرچووە بشاردرێتەوە و بوترێت دەسەڵاتدارانی هەرێم بەهۆی ماستاوچییەکانی دەوروبەریانەوە نایبینن. کینەکە لە ئاستێکدایە ئەگەر هەر یەک لەو کاربەدەستە بەرزانەی ناو دەسەڵات بە زەلیلی بچێتەبەردەم خەڵک، لە قەززافی باشتری پێناکەن! هەواڵێک بڵاوبۆتەوە لەسەر بەرپرسێکی پلەبەرزی هەرێم، گوایە تووشی کۆرۆنا بووە، نوسینگەی ئەم بەرپرسە وتویەتی توشی کۆرۆنا نەبووە و نەخۆشیی تری هەیە. تا ساتی نووسینی ئەم بابەتە، چوار سەد و چل و هەشت کۆمێنت لەسەر ئەم هەواڵە لە سایتێک دانراوە؛ تەنها یەک کۆمێنتی تیایە بۆ پشتگیری بەرپرسەکە، هەموو ئەوانی ترخوازیارن تووشی پەتاکە بوبێت، بگرە وێنەی هەندێک کۆمێنتم داناوە، هەر هەمویان، جوێن و سوکایەتی تێدایە، هەموو بەداخن نەخۆشییەکەی کۆرۆنا نییە و گوایە نەخۆشیی ترە. هەر بەڕاست ئەم دەسەڵاتدارانە سەیرێکی دوای خۆیان ناکەن و هەندێک لەو کۆمێنتانە ناخوێننەوە کە بۆیان دەنوسرێت؟ ئایا ئەوانە تا ئەو ئاستەش گەشتونەتە ئەو بێباکییە و هیچ گوێنادەن بە چەمکە مۆڕاڵییە-سیاسییەکانی وەک(خۆشەویستی گەل، ڕێزی ڕاستەقینەی گەل بۆ سەرکردە)، ئایا ئەوانیش، وەک هەر مرۆڤێکی ئاسایی، پێویستیان بەخۆشەویستیی دەوروبەریان نییە، هیچ نەبێت لەڕووی مەعنەوی و دەرونییەوە ئاتاجیان بەخۆشەویستیی نییە؟ ڕقی گەل لە دەسەڵاتداران، بەپێی پێگەکەیەتی، تا چەندە پلە و پۆستی بەرزبێت، ئەوەندە ڕقی ئەستووری گەل و جەماوەر ڕووبەڕووی ئەو دەسەڵاتدارە دەبێتەوە. ئەم بۆشاییە قووڵەی نێوان دەسەڵاتداران و خەڵک ڕق و کینە پڕی کردوەتەوە، دەسەڵاتدارانی هەرێم شەڕی کورد بەکورد دەکەن، خاک دەفرۆشن، شۆفاری و چاوساغی بۆ ڕژێمە داگیرکەرەکانی مێژوی کورد دەکەن، دەچنە بەغداد و داوا دەکەن ئێراق دژی لەشکرکێشییەکانی دوژمنەکانی گەلەکەی هەڵوێستوەرنەگرێت، بەبەرچاوی هەموانەوە، زۆر ڕوون، نەک شەوکوتی، ڕۆژکوتی دەکەن و دزیی و گەندەڵییان بەڕادەیەک قەبارەی گەورەبووە، قابیلی شاردنەوە نییە، تەنانەت ئەوەندە بێچاوو بێڕووبون، شەرم ناکەن گەلەکەی خۆیان بەهۆی شکستی حوکمدارییانەوە توشی برسییەتییەکی خەتەرناک کردوەتەوە و پارەی گیرفانیان دەرهێناون و بەردەوامیشن لە دادۆشینی نیشتمان. کار گەشتۆتە ئەوەی گەندەڵیی دەسەڵاتداران و ڕاووڕوتیان، وەک گۆشتی سەرچەپەر، بۆ خەڵک ڕوونبۆتەوە و لەوە دەرچووە هونەری دزین بتوانێت دزییەکان بشارێتەوە. کاتێک سەیری ڤیدیۆی بانگەشەکانی دەسەڵاتدارانی هەرێم دەکەیت، دنیایەک بەڵێنی ڕەنگاڵە دەدەن، دنیایەک خەونی گەورە دەخەنە بەرچاوی گوێگر و بینەرانیان، کەچی لە ئێستادا کاتێک ئەم خەونانە قڵپدەبنەوە و پێچەوانەی بانگەشەکان، وڵات دەبێتە کاولاش، هیچ شەرم نایان گرێت و لەبەردەم کەناڵەکانی ڕاگەیاندن، بە جلوبەرگە (دبلۆماسی!) و کەشخەکانیانەوە باڵڕادەوەشێنن، ئیتر بەتەواوەتی لەوە دەگەیت، لای ئەم بەرپرسانە سیاسەت بەتەواوی لە مۆراڵ دابڕاوەو سیاسەت بریتییە لەبێشعوری و حسابنەکردن بۆ هەست و نەستی ئەو گەلە بەدبەختەی بونەتە قوربانیی سیاسەتە بێئەزمونەکانی ئەوان. سەیرتر لەوە ئەوەیە، ئەمانە لەسەر شاشەکان کە دەردەکەون، هەر خەریکی پێکەنین و حیلکەحیلکی خۆیانن! شتێک کە مرۆڤ لێی تێناگات ئەو بێباکییە گەورەیەی ئەم دەسەڵاتدارانەی هەرێمی کوردستانە بەرانبەر خەڵکی خۆیان، بەرانبەر داهاتوو و مێژووی خۆیان، ئەم دەسەڵاتدارانە ئەوەندە بێباکن تا ئاستی دەبەنگی، هیچ ڕەحم بە مێژووی خۆیان و بنەماڵەیان ناکەن، بەشێوەیەک ڕەفتاردەکەن وەک ئەوەی دەموچاویان هەڵبەسترابێت و چەتەبن و کەس نەیان ناسێت و سبەی لەم باسکە چەتەیی دەکەن و دووسبەی لەو باسکەی تر، وا ڕەفتاردەکەن وەک ئەوەی شەقێکیان لە داهاتووی خۆیان هەڵدابێت و پەلەپڕوزەیانە لە کۆکردنەوەی گەنجینەی دزراوی ئەم وڵاتە. من لەوە دەگەم ئەم ڕقە هەر لەناو خەڵکدا نامێنێتەوە، ئەم سەرکردانە، بەهەمان ئاست، ئەوانیش ڕق و کینەیان لە جەماوەر هەڵگرتووە، چونکە ئێجگار ئەوەندەش لە خەڵک بێئاگانین، دەزانن ئائێستا بەتەنها بچنە بازاڕێکی قەرەباڵخی ئەم وڵاتە شاربەدەردەکرێن و حەسیرمەیانیان پێدەکرێت. ئایا ئەوان گەشتونەتە ئەو دۆخەی نەتوانن پردی پەیوەندیی لەگەڵ خەڵک دورستبکەنەوە و خۆشەویستیی خەڵک بەدەستبهێننەوە، ئەگەر بە گوێیاندا بچێت من ڕێیان نیشاندەدەم، بەڵام لەبەر دزی بەگوێیاندا دەچێت؟
هاوار محەمەد* له دونیای پێشكهوتودا یهكێك له بنهما گرنگهكانی دیموكراسی ئهنجامدانی پڕۆسهی ههڵبژاردنی پاك و بێگهرده، به تایبهتیش ئهو وڵاتانهی كه خهرمانی دیموكراسیان پڕ ئهزمونه، و ئالیهتی دهستاودهستكردنی دهسهڵات به ڕێگای ئاشتی بهڕێوه دهبهن، له كاتی بونی ههركێشهو گرفتێكدا ببێته ئاستهنگ له بهردهم بهڕێوهچونی كاروباری ڕۆژانهی خهڵك، كه له ئهنجامی گرفتی سیاسی یان ئابوری و پهككهوتنی حكومهت دێته ئاراوه، په نا دهبرێته بهر بژاردهی ههڵبژاردنی پێش وهخته. ههڵبژاردنی پێشوهخته چیه؟ ههڵبژاردنی پێشوهخته بریتیه له پڕۆسهیهكی ههڵبژاردن كه بهر له وادهی دیاریكراوی سروشتی و یاسایی خۆی بهڕێوه دهچێت، به هۆی ههڵوهشاندنهوهی پهرلهمان به پێ ی ڕێكاره یاسایی و دهستوریهكان له پێناو چارهسهركردنی كێشه سیاسی یان ئابوریهكان كه له ئهنجامدا حكومهت و پهرلهمان دهگهن به بنبهست . كهواتا به پێ ی ئهم پێناسهیه له كاتی پهنا بردن بۆ ههڵبژاردنی پێشوهخته پێویسته سهرهتا پهرلهمان ههڵبوهشێتهوه . ڕێكاره یاسایهكانی ههڵوهشاندنهوهی پهرلهمان بۆ ههڵوهشاندنهوهی پهرلهمانی كوردستان ئهم بژاردانهی لای خوارهوه ههیه : به پێ ی یاسای سهرۆكایهتی ههرێمی كوردستان ژماره (1) ساڵی 2005 ی ههمواركراو، مادهی (10) بڕگهی چوارهم لهم حاڵهتانهی خوارهوه پهرلهمانی كوردستان ههڵدهوهشێتهوه: 1- ئهگهر پتر له نیوهی ئهندامانی پهرلهمان دهستیان له كار كێشایهوه. 2- ئهگهر له ماوهی (45) ڕۆژدا له بانگهێشت كردنی بۆ كۆبونهوهی خولی ههڵبژاردن، ژمارهی یاسایی ئهندامان به دهست نههات. 3- ئهگهر پهرلهمان متمانهی به ئهنجومهنی وهزیران ، له سێ پێكهاتهی وهزاری جیاوازی یهك به دوای یهكدا نهدا. 4- ئهگهر سیستهمی ههڵبژاردنی پهرلهمان گۆڕاو، خولی ههڵبژاردنیش شهش مانگ یان كهمتری مابو. جگه لهم ڕێكاره یاساییانهی كه ئاماژهمان پێكرد بۆ بهڕێوهچونی ههڵبژاردنی پێشوهخته چهند بنهمایهكی گرنگ ههیه گهرهكه ڕهچاو بكرێت لهوانه: ا- بڕیاری دهسته جهمعی لایهنه سیاسیه كان . ب- زهمینه سازی دارایی . ج- زهمینهسازی كۆمهڵایهتی جێگیربوونی بارودۆخی تهندروستی گشتی د- زهمینه سازیهكانی كۆمسیۆنی باڵای ههڵبژاردن . ئهگهر له ڕووی تێڕامانێك بۆ ئهم خاڵانهی سهرهوه بكهین له هیچ ڕوێكهوه ئامادهسازی نیه به تایبهت له كاتێكدا ههرێمی كوردستان و عیڕاق و ناوچهكهو جیهان به گشتی گیرۆدهی پهتای كۆرۆنایه تهنانهت وڵاتێكی زلهێزی وه كو وڵاته یهكگرتوهكانی ئهمریكا سهرقاڵی ئهوهیه جێگرهوهیهك دابڕێژێ بۆ ههڵبژاردنی سهرۆكایهتی داهاتو كه بڕیاره له 3 ی نۆڤهمبهری ئهم ساڵ بهڕێوه بچێت، ئهگهر بێتو بڵاوبونهوهی ئهم پهتایه ههر بهم شێوهیه بێت یان زیاتر تهشهنه بكات. له ڕوانگهی ئهم شیكردنهوهی باسمان كرد دهگهینه دهرئهنجامی ئهوهی له ئێستادا بژاردهی سازدانی ههڵبژاردنی پێشوهخته نا واقیعیهو ئهوانهی داوای دهكهن یان دیراسهی ووردیان نهكردوه یان له ڕووی سایكۆلۆژیاوه دهیانهوێت خۆیان له پێگهیهكی به هێزهوه نمایش بكهن كهم و كورتی و كێشهكانی تری خۆیان بهمه پهردهپۆش بكهن. *مامۆستا ی زانكۆ و ئهندامی دهزگای ههڵبژاردنی (پ.د.ك) .
سابیری سەندیکا ئێمە بەخێرای درک بە ھەندێک لە بەرەنگارییەکانی بوونی ساوایەک دەکەین. وە بە تەواوی درک بە گۆڕینی شێوازی ژیانمان دەکەین لەبەرئەوەی ساواکە بە تەواوی پشت بە ئێمە دەبەستێت، بە بەردەوامی داوا لە ئێمە دەکات، بیست و چوار کاتژمێر لە ڕۆژێکدا! ساواکان زیاتر دەبنە ھۆی گومان. بە ڕێگەیەکی ڕاست دەبێت ئێمە بەرپرسیار بین بەرامبەر چاودێری کردنی منداڵەکە، بەتایبەتی کاتێک ئەو تەندروستی باش نەبێت. خەڵک زۆر ھەیە کە ئامۆژگاری دەبەخشن بەڵام چ جۆرێکی ئامۆژگاری ڕاسترینە؟ ئێمە پێویستمان بە کاتی زۆر ھەیە بۆ پارێزگاری کردنیان. کاتێک ئێمە ساوایەکمان دەبێت (یان زیاتر) دەتوانرێت شتەکانی تر فەرامۆش بکرێن وەک ئیشی ماڵ و دوکاندارێتی و ھتد. ھەرچۆنێ بێ، پێویست ناکات سەیری منداڵەکانمان بکەین وەک ئەوەی کە ئەوان جاڕسکەر و کێشەبن. خەڵاتێکن لە ووشەی وەرگێڕدراوی "خەڵات" واتە سامان و میراتی. بەم شێوەیە، کاتێک منداڵەکەتان لە دایک دەبێت، متمانەتان بە سامانی خواوەند دەبێت. خواوەند ئەو منداڵانەی پێداون کە ئەو دەیەوێت ئێوە ھەتان بێت بەھۆی خۆشەویستییەکەیەوە. ھیچ یەکێک لە منداڵەکانمان لە دایک نابن بە ڕێکەوت بەڵکو بەھۆی پلانی خواوەندەوە لە دایک دەبن، کەواتە پێویستە پێیان ڕازی ببن و بەخێریان بھێنن. بەڵام منداڵەکانمان ھی خۆمان نین، ھی خواوەندن! تیرێکن لەناو دەستی جەنگاوەرێکدا: ئەوان ھێزو شانازین. منداڵ لە کۆندا دەوری بەشێکی بەنرخیان دەبینی لە خێزاندا وەک، ھاوکاریکردن لە کاری کشتوکاڵیدا بۆ پاڵپشتیکردنی خێزان و وە شەڕکردن لە کاتی پێویستدا بۆ پارێزگاریکردنی ژیانی خێزانەکە. کاتێک ئێوە دەبن بە باوک یان بە دایک، ئەو نەمامە بچووکە وەدەگرن و بە ئاگادەبن لێی و ئاوی دەدەن و چاودێری گەشەکردنی دەکەن تاوەکو دەبێت بە دار زەیتوونێکی بەھێزو بەرھەم ھێنەر. سێ ئەرکی زۆر گرنگی دایک و باوکایەتی: بەشێک لە گرنگی پێدانمان بۆ پێداویستییە جەستەییەکانی منداڵەکانمان (ھەر وەک خواردن پێدان و پاککردنەوەو گۆڕینی دایبی و چاودێری کردنیان لەکاتی نەخۆشکەوتنیاندا و ھتد)، سێ ئەرکی زۆر گرنگی دایک و باوکایەتی ھەیە کە پێویستە کاریان لەسەر بکەین بۆ پێگەیاندنی منداڵەکانمان لە عازەبێتیدا. ئەوانیش: دروستکردنی بارودۆخێکی خۆشەویستی و سەقامگیر لە ماڵدا. ڕاھێنانی منداڵ بۆ و وەبەکارھێنانی بۆ ڕێبەریکردنی ڕێگەی منداڵەکانمان لە ھەڵسوکەوتی خراپ و خوود زاڵبوون . ئێمە تەماشای ھەریەکە لە مانە دەکەین بە ڕیز. ١. دروستکردنی بارودۆخێکی خۆشەویستی و سەقامگیر لە ماڵدا: ئەو جۆرە ماڵەی ئێمە دابینی دەکەین بۆ منداڵەکانمان زۆر گرنگە. ماڵ دەتوانێت داڕمانێکی گەورە دروست بکات بۆ منداڵان یان دەتوانێت ببێت بە سەرچاوەیەکی بەزەی گەورە بۆ ئەو منداڵە. کاریگەری دەوروبەری ماڵ دەردەبڕدرێت بەشێوەیەکی شانۆی لە ھۆنراوەی میللیدا. ئەگەر منداڵێک لە ڕەخنەگریدا بژی، فێری سەرکوتکردن ئەبێت. ئەگەر منداڵێک بە دوژمندارێتی بژی، فێری شەڕکردن دەبێت. ئەگەر منداڵێک لە گاڵتەدا بژی، فێری شەرم دەبێت. ئەگەر منداڵێک بە شەرم بژی، فێری ھەست کردن بەبێ نرخی دەبێت. ئەگەر منداڵێک بە ھاندان بژی، فێری ئەوە دەبێت کە متمانەی ھابێت. ئەگەر منداڵێک بە دادپەروەری بژی، فێری دادپەروەری دەبێت. ئەگەر منداڵێک بە ئاسایشبژی، فێری ئەوە دەبێک کە وەفای ھەبێت. ئەگەر منداڵێک بە قەناعەتەوە بژی، فێری ئەوە دەبێت کە خۆی خۆش بوێت. ئەگەر منداڵێک بە ھاوڕێیەتی بژی، فێری ئەوە دەبێت کە درک بە خۆشەویستی بکات لە جیھاندا. ھیچ یەکێک لەم تایبەتمەندییانە پشت بەوە نابەستێت کە ئەگەر ئێمە پارەیەکی زۆرمان ھەبێت. ھەموو خێزانەکان، ئەگەر دەوڵەمەند بن یان ھەژار، دەتوانن خۆشەویستی و بارودۆخێکی جێگیر بۆ منداڵەکانیان دروست بکەن. تەنانەت کاتێک منداڵان دێنە ناو ھاوسەرگیرییەوە، پێویستە پەیوەندییەکە ببەخشین بە بەرزترین پێشینەی ھاوسەرەکانمان و نابێت فەرامۆش بکرێت. گەورەترین کاریگەریتان لەسەر منداڵەکانتان لە پەیوەندیتانەوە دێتە بەرھەم وەک ژن و مێرد، نەک وەک دایک و باوک. گەورەترین خەڵات کە ئێوە بتوان بیبەخشن بە مناڵەکانتان خۆشەویستییەکی بێ پایان و بە ئاگاو ڕاستەقینەیە بۆ یەکتر وەک ژن و مێرد- ئەمە باشترین بنەمایە بۆ خێزانێکی سەقامگیر! ٢. ڕاھێنانی منداڵ: بۆ ڕێنمویکردنی منداڵەکانمان بە دڕێژای ڕێگەیەک کە دەبێتە ھۆی پێگەیاندنی . منداڵ فێری زۆربەی بەھا بنچینەییەکانی و ھەڵوێست و ھەڵسوکەوتەکانی دەبێت لە ماڵدا. بێگومان ھەر منداڵێک کەسایەتیەکی خۆرسک و ویستێکی کاریگری ھەیە. بەم شێوەیە، دەتوانێت ڕازیبوون و ڕەتکردنەوەی بەھاکانتان ھەڵبژێرێت. بەڵام ئێستا، دەستی لە ئێوەدایە و ئێوەش ڕێنیشاندەری ئەون. کاتێک بیر لە مەشق کردن دەکەینەوە، ھەمیشە بیر لە چالاکییەکی پڕ لە مەبەست و پلان داڕێژراو دەکەینەوە: مەشقی وەرزشەوانێک بۆ یارییەکانی ئۆڵۆمپیک یان شاگردێک لە ئۆرک شۆپێکدا. ھێشتا جۆرە پرۆسەیەکی ڕاھێنانی تر ھەیە کە لە ھاموو کاتێکدا بەردەوامە: ھەموومان فێردەبین لەلایەن چاودێری کردنێکی سادەی خەڵکانی ترەوەو وە ووردەووردە لە ھەڵسوکەوتیان نزیک دەکرێینەوە. بە دڵنیاییەوە منداڵەکانمان ئەمە ئەنجام ئەدەن. ئەوان کردارەکانمان دەبینن و دەست دەکەن بە دەور بینینی ھەمان ڕێگا و مەبەستەکانمان دەبینن. بەلایەنی کەمەوە منداڵەکانمان زۆربەی کاتەکانیان لە ماڵەوە بە فیرۆئەدەن وە ھەرچییەک ببینن ودرکی پێبکەن بەشێوەیەکی فراوان جۆری ئەو پێگەشتوویەتیە دیاری دەکرێت کە منداڵەکانمان پێیدەگەن. ئێمە دەتوانین منداڵێک فێربکەین کە چۆن توڕەبێت، چۆن سکاڵا بکات، چۆن تەماشای تەلەفیزیۆن بکات چوار کاتژمێر لە ڕۆژێکدا. ھەروەھا دەشتوانین فێری گوێڕایەڵی و ئارامی و پیاوەتی و سوپاسگوزارییان بکەین. وە بە پشگیری کردنی مرۆڤ ( گەشەی کۆمەڵایەتی). ھەروەھا ئێمەش پێویستە ھاوکاری منداڵەکانمان بکەین بۆ ئەوەی گەشە بکەن لەم چوار ڕووەوە. ٣. تەمبێکردنی منداڵ: مەبەست لە تەمبێکردن ئەوەیە کە پێویستە ئێمە منداڵان دابڕێژینەوە دوور لە ھەڵە و بەرەو کەسایەتییەکی باش: بەتایبەتی بە ئاراستەی خوود زاڵبوون و خوود تەمبێکردن. کە منداڵ زانیاری و ووریای لەدەست دەدات. پێویستە ڕابھێنرێت گەشە بە ڕێگا باشەکانی بیرکردنەوە بدات. لە ڕوانگەدا تەمبێکردن ھەمیشە کۆتاییەکی ئەرێی ھەیە. ". لێرەدا ئێمە درک بە دوو جۆری تەمبێکردن دەکەین: تەمبێکردنی پارێزراو: کاتێک ئێمە مەشق و ڕاھێنان بە منداڵ دەکەین بۆ ئەوەی گەشە و ھەڵسوکەوت بکەن و بژین وەک تاکێکی ژیر، تەمبێکردنێکی نادروستیان پێ دەبەخشین. ، ئێوە دەتانەوێت پەیوەندییەکی بەھێز لەگەڵیان دروست بکەن و بیسەلمێنن کە ئێوە سەرڕاست و متمانە پێکراون. ئینجا ئەوان دەتوانن ڕێزتان بگرن و گوێڕایەڵتان بن. ئێوە بنەمایەکی باشتان لە ژیانیاندا دامەزراندووە کە یارمەتی مانەوەیان دەدات لەسەر ڕێڕەوە ڕاستەکە. تهمبێکردنی ناپارێزراو: منداڵ مهشقی باوک و دایکی بیربچێتهوه له ڕۆژگارێکدا وه پێدهچێت ڕهتی بکاتهوه له کاتهکانی تردا! کاتێک ئهمه ڕوودهدات که دایک و باوک تهمبێکردنی دروست بهکاربهێنن. ئهم جۆره تهمبێکردنه ئازاردانێک نیه به سادهی؛ لهجیاتی ئهوه جهخت کردنهوهیه لهسهر دورخستنهوهی ههڵسوکهوتی نهویستراو لهبهر ئهوه ههڵسوکهوتی ویستراو دهتوانێت گهشه بکات. بهپێی تهمهن و ئاستی تێگهشتنی ههر منداڵێک، وهههروهها بهپێی کهسایهتییان، ههندێک لهو ڕێگایانه چین که ئێمه ئاستی ههڵسوکهوت و ههڵوێسته نهرێکان کهم دهکهینهوه له منداڵهکانماندا؟ 1. ئاڵوگۆڕکردنی بیروڕا: منداڵ پێویسته له پێشبینیهکانمان تێبگات- وه ئێمه له ڕێگهی قسهکردنهوه ئهمهیان لهگهڵ دهکهین. پێویسته ئێمه فێرببین به منداڵهکانمان بڵێین "نا" له کاتی پێویستدا و وه ئهوهیان پێ بڵێین که چ شتێک ڕێگهپێدراوه بۆ ئهوهی بیکهن یان نهیکهن (ئهمه ناودهبرێت به دانانی سنورێک یاخوود سنور بۆ ههڵسوکهوتیان). 2. پاڵپشتی کردن: ئێمه ههڵسوکهوته باشهکان بههێز دهکهین بههۆی بهخشینی دیارییهک به منداڵهکه کاتێک که شتێکی ڕاست دهکات: بهخشینی ووتهکانی سوپاس و ستایش کردن، له ئامێزگرتن یان نووقڵێک ئهوانه ههموو ڕێگاکانی خهڵاتکردنی ههڵسوکهوتی بهشن. 3. قازانجهکان لابدهن: بۆچی ئهو به ههڵه ههڵسوکهوت دهکات؟ ئهگهر بۆشتێک بگهڕێت که ڕاست نهبێت، ههروهک دیقهتدان، توانا، یان تۆڵه، پێویسته دڵنیابین لهوهی که بهدهستی ناهێنێت. دڵنیابه ههرچی بوێت بهدهستی ناهێنێت بههۆی دهوربینین لهم ههڵسوکهوته خراپهدا وه لهگهڵ ئهوهشدا ههڵسوکهوته ههڵهکان دهوهستێن! 4. ئاکامه سروشتییهکان: ئێمه وا له ههڵسوکهوتی منداڵ دهکهین که بهردهوام بن تاوهکو درک به ههندێ ئهنجامی تێکدهرانه دهکهن. بۆ نموونه، پهنجهی خۆیان دهسووتێنن کاتێک یاری به شقارته دهکهن! ههروهک ئهوه کاتێک کارێکی ههڵه دهکهن خهڵکانی تر کردارێکی تێکدهرانهتر وهردهگرن دژیان. بۆ نموونه، منداڵێکی بێ بهزهی (دڕ) درک بهوه دهکات که ئهوانی تر لێی دهدهن، وه منداڵێکی تهمهڵ درک بهوه دهکات که مامۆستا ئازاری دهدات! 5. ئازاردانی جهسته: لێدان له سمت یان له دهستی منداڵێک به کهوچکێکی دارین یان به نهعل بهسه بۆ پێدانی ئازارێکی کهم خایهن. ئهم جۆره ئازاردانه منداڵهکهتان ڕادههێنێت که دوورکهوێتهوه له ههڵسوکهوتی خراپ له ئاکامی ئازاری ههستیدا- بهڵام بهبێ ئهوه پێویسته درک به ئاکامی زاراوهیهکی سروشتی درێژی ههڵسوکهوتی خراپ بکات ههندێک وانه فێری کوڕهکانی بکات و وه ئێمهش پێویسته ئهمه وهکو خۆی بکهین- بهبێ ترس یان بهبێ بێ ئومێدی! پێش ئهم ئازاردانه جهستهییه، پێویسته کاتێک دابنێین بۆ ئهوهی بۆ منداڵهکهی ڕوون بکهینهوه که بۆچی پێویسته ئازار بدرێت بهم شێوهیه و وه بهڕاستی ئێمه چیمان لهوان دهوێت فێربن. ئهوه گرنگه که منداڵێک له تهمهنی لاویدا فێری ئهوه ببێت بێت بۆ لای دایک و باوکی و داوای لێخۆشبوون بکات دوای ئهنجامدانی کارێکی ههڵه، " بمبوره بۆ یان بمبهخشه بۆ....." وه به ئاشکرای ئهو ههڵهیه بڵێت که کردویهتی. ئینجا دایک و باوک ههلی لێخۆشبوونی بداتێ و له ئامێزی بگرێت و وه خۆشهویستییه بێ مهرجهکهی خۆیی بیربخاتهوه. ئهمه شێوازێکی گرنگیان بۆ دهرهخسێنێت کاتێک تاوانێک دهکهن ، دهتوانن بێن و داوای لێخۆشبوونی لێ بکهن. ههندێک وتهی زاناکان (ژیران) بۆ دایک و باوکێتی: - ئاستی تێگهشتن بۆ هاوسهرهکهتان نیشان بدهن کاتێک دهڵێت من هیلاکم بههۆی ههندێک کاری چاودێری کردنی ساواکهوه. شێوازی دابهشکردنی کاره پێکهوهییهکانتان ڕێک بخهن. مێردهکان- زۆر شانازی مهکهن بهوهی که یارمهتی ئهرکهکانی ساواکان دهدهن. له ڕاستیدا هیچ کهسێک بهشێوهیهکی نهرێ بیر له ئێوه ناکاتهوه ئهگهر دایبیهک بگۆڕن! - دایک و باوکان پێشڕهون له ماڵدا نهک منداڵهکان. به کرداری دهست به ڕاهێنان و تهمبێکردنی منداڵهکانتان بکهن به زووترین کات. هیچ منداڵێک به گریان نهمردووه! منداڵ و ساواکهتان فێری ئهوه مهکهن که قۆرختان بکات بههۆی وهرگرتنی ئهو شتانهی که ههموو کاتێک دهیانهوێت و بۆی دهگرین. - چێژ له ساواکانتان وهرگرن: ههندێک خۆشی ههیه دابهش دهکرێت کاتێک ساوا پێدهگات و وه خۆشهویستییهکی بهردهوام ههیه لهسهر ههریهکه له گهشهکردنی نوێی ژیانی منداڵهکانتان و پهروهردهکردنیان. ئهم خۆشیه درک پێکراوانه فهرامۆش مهکهن- وه لهگهڵ ئهوهشدا ههندێک لهو وێنانه لای خۆتان بپارێزن له ئێستاوه. - ههردوو دایکان و باوکان پێویسته کات بهسهر بهرن و یاری لهگهڵ منداڵهکانیان بکهن لهبهرئهوهی یاری کردن بهشێکی گرنگی گهشهکردن و پهروهرده کردنیانه. ڕێگهی گهشهکردنیان دهدات له ڕووی هۆش و جهسته و کۆمهڵایهتییهوه. وه ههروهها ئهوه نیشان دهدات که ئێوه بایهخیان پێدهدهن چوونکه ئێوه کات تهرخان دهکهن بۆ ئهوهی ببن به بهشێک له جیهانیان. بۆچوون: ڕاگرتن و بهخێوکردنی منداڵ پیشهیهکی بهئهرکه. کاتێک منداڵێک دێتهوه بۆ ماڵهوهتان ئێوه ماف و بهرپرسیاریهتیهکی گهوره وهردهگرن. ههرچهنده ئێوه لێپرسراو نین له ههموو ژیانی منداڵ، وه یهکێک له ئهرکهکانتان پێگهیاندنی منداڵهکهتانه بۆ ژیانی عازهبی یان پێگهشتووی خۆی، هێشتا ناتوانن بژین که ئهگهر منداڵهکه ههرگیز نهبووبێت به بهشێک له خێزانهکهتان. ئێوه خۆشی و مافی تایبهتی دهست پێکردن ئهوهتان به ئاڕاستهیهکی ڕاست و بهخشینی خۆشهویستی و چاودێری که ساواکه پێویستی پێیهتی و وه دانانی دامهزراوهیهکی ڕاست بۆ ئهوهی منداڵهکه بتوانێت بێته ناو دڵسۆزییهکی ڕاستهقینهوه
.gif)
شوان سدیق - ئیتاڵیا چوار مانگ تێدەپەڕێ بەسەر کۆرۆنا لەوڵاتی ئیتاڵیا ڕەوشی ئێستا بەراورد بە سێ مانگی دوومانگی ڕابردوو ژیان لەم وڵاتە ئاسایی بۆتەوە، دەرگای ماڵ و بازاڕ و پارکەکان کراونەتەوە، بەسیستەمێکی خۆپارێزی. ڕۆژی ١٢ی مارس جوسێپێ کۆنتی سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیا بەگەل و دانیشتوانی ئیتاڵیای ڕاگەیاند: بەناچاریەوە ئەم بڕیارەمانداوە، بۆیە دەبێ ھەموومان پێکەوە لەماڵ بمێنینەوە، تکایە ئەگەر لەماڵەوە نەبین، ژیانمان پارێزراو نابێ کۆرۆنا ھەڕەشەیەکی جدیە بۆ سەر کۆمەڵگەکەمان! پڕیاری داخستنی تەواوی ئیتاڵیا لە ١٢ی مارس دەستی پێکرد پاشان لە١٨ی ئایار بەبڕیاری حکوومەت باڕو کافتریاو ھەندێ شوێنی دیکە کرانەوە. دوا بەدوای ئەوەیش پاولا دێ میکێلی، وەزیری گواستنەوەو گەیاندن ڕایگەیاند: ٣ی مانگی شەش ھەموو فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکانی وڵات کراوەدەبن". سەرکەوتنی ئەم وڵاتە بەسەر قەیرانەکە بەئاسانی تێنەپەڕی لە سەرەتای کوارێنتێنەکردنی وڵاتەکە ئیتاڵییەکان ترسیان لێ نیشت ڕووبەڕووی برسێتی و ژیانێکی سەخت ببەنەوە بەتایبەتی ئەوانەی توانای ئابووریان خراپبوو چونکە ناکرێ ھاوڵاتییان لەژوورەوە بکرێن و بژێوی ژیانیان خراپ بێ بەڵام بەردەوام حکوومەتەکەی کۆنتێ جەختی لەسەر ئەوە دەکردوە، کە ناھێڵن ھاوڵاتییان بکەونە بارودۆخێکی دژوار. جۆسێپێ کۆنتی سەرۆکوەزیران کەم ڕۆژێک زۆربەی ئێواران لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک لایڤی دەکردەوەو لەسەر بارودۆخی ئیتاڵیا قسەی دەکرد. یەکێک لەقسەکانی کۆنتێ ئەوەبوو "ئیتاڵییەکان جاران قوربانیان بۆ ئیتاڵیا دەداو لەپێناویدا دەمردن، بەڵام دەبێ ئێستە ئیتاڵیا لەپێناو ئیتاڵییەکان قوربانی بدات". ئەم قسانەی "کۆنتێ" مایەی دڵخۆشی بوو بۆ ئیتاڵییەکان لەگەڵ ئەوەیش ھاوڵاتیان، متمانەی تەواویان بەسیاسییەکان نییەو داوای کرداریان دەکرد. ھەر ئەو بێ متمانەییە بەسیاسییەکان لەم وڵاتە وایکردوە، ھەرجارەو ھەڵبژاردن بکرێ حزبێک لەدەسەڵات بھێننە خوارەوە، یان لاوازی بکەن. ئەمەیش وایکردوە ھیچ حزبێک لە ئیتاڵیا ناتوانێ زۆربەی دەنگەکانی ٦٣٠ کورسی پەرلەمانی مسۆگەر بکات. لەخوولی پێشوو پارتی دیموکراتی چەپ زۆرینەی کورسیەکانی لەدەست بوو بەڵام لەدوا ھەڵبژاردن خەڵک سزای ئەو حزبەیانداو ڕوویانکردە ناسیۆنالیزم و ڕاسیست و پارتە پۆپۆلیستییەکان، ھەرچەندە ئێستە پارتی پێنج ئەستێرەی پۆپۆلیستی کەزۆرترین کورسی پەرلەمانی ھەیە بەناچاری لەگەڵ پارتی دیموکراتی چەپ حکوومەتێکی لاوازیان لەبەرامبەر ئۆپۆزیسیۆنێکی بەھێزی ٢٧٢ کورسی پێکھێناوە. بەڵام جیاوازی ئەم کابینەیە ئەوەیە سەرۆکوەزیران کەسێکی سەربەخۆیە ئەمەیش ھەندێ باوەڕی لای ئیتاڵییەکان دروستکردوە، کە "جۆسێپێ کۆنتێ" کارەکانی بەباشی بەڕێ بکا و ڕووی ئەوەی ھەیە بێتە نێو ھاوڵاتیان و ڕووبەڕووی تەشھیر و ناڕەزای نەبێتەوە. مەرجی سەرەکی سەرکەوتن، بەسەر کۆرۆنا ئەوەیە دەبێ دەسەڵات زاڵ بێ بەسەر ھەژاریداو نەھێڵێ خەڵک بێ نان و خزمەتگوزاری بن، ئەوکاتەیش دەسەڵات پلانی ھەبوو بۆ ئەمە دەتوانێ داوا لەخەڵک بکات لەماڵ مبێننەوە. پاش چەند ڕۆژێک لەھەڵکشانی ئامارەکانی کۆرۆنا حکوومەت بڕیاریدا بەھاوکاریەکی ٦٠٠ ئیرۆی بۆ ئەوکەسانەی کاریان لەدەستداوە، ئەم ھاوکاریەیش ھەموو کەسێک دەیتوانی بەپێی سیستەمی ئۆنلاین و لەچوار چێوەی مەرجەکاندا پڕی بکاتەوە. پاشان ھەندێ ھاوکاری تریش لەڕێگەی شارەوانی شارو شارۆچکەکان خرایە خزمەتی ھاوڵاتییانی کەم دەرامەت وەک پێدانی فۆڕمی خۆراک ھەرکەسێک وەری بگرتبیایە لەمارکێتەکان چی پێویستبایە دەیتوانی ھەڵیبگرتبایە. لەم ماوەی کۆرۆناو قەدەغەی ھاتوچۆکردیش بەڵام لە نێوشارەکان بەبڕیاری حکوومەت بەردەوام بانک و مارکێت و دەرمانخانەکان کرابوونەوە. ھێڵی گواستنەوەی ھاتووچۆی پاسیش لەنێو شاردا تا درەنگانی شەو ھاتووچۆکردن بۆ ھاوڵاتییان بەبێ بەرامبەر خزمەتیان پێشکەش دەکرد! بۆ ئەو پەنابەرانەیش لەنێو کەمپەکان بوون ھاتوچۆکردنیان لێ قەدەغە کرا، لەبەرامبەردا تەواوی خزمەتگوزاریەکانیان بۆ دابینکرا، چونکە حکوومەت بەھەستیاریەوە مامەڵەی لەگەڵ کۆچبەرانی نێو کەمپەکان دەکرد لەبەر ئەوەی ئەگەر کۆرۆنا لە ھەر کەمپێک بڵاوبوایەتەوە قوربانی زۆری لێ دەکەوتەوە. ئێستە پاش ئەوەندە مانگە تەواوی وڵاتەکە بەگشتی کراوەتەوە ھاتووچۆ لەنێوان ھەرێمەکاندا ئاسایی بۆتەوە بەئۆتۆمبێل و پاس و شەمەندەفەر و فڕۆکەیش. ھاوڵاتیان ھاتووچۆ دەکەن. بەگشتی ئێستە حکوومەت کاری خۆی دەکات، تەواوی وڵاتەکەی بەیەک پاکێجی ھاوبەش بەناوی "کۆڤید دیچەنۆڤێ _ کۆڤید نۆزدە" ڕێکخستووە. لەنێو بازاڕ و دەرمانخانەکانیش ھەموو پێداویستیەکی خۆپارێزی ھەیە بەنرخێکی گونجاو بۆنموونە بەبڕیاری فەرمی لەپێش دەرمانخانەکان نووسراوە "دەمامک بە ٥٠ سەنت واتە دووان بەیەک ئێورۆ". بەڵام سەرەتای سەرھەڵدانی کۆرۆنا بەو نرخە دەست نەدەکەوت. ئەرکی ھاوڵاتیانیشە خۆیان بپارێزن، ئێستە ئیتاڵییەکان ئەم ھەستی بەرپرسیارێتیەیان بەھەند وەرگرتووە، پێش کۆرۆنا کۆبوونەوەو تا درەنگانێ شەوە ئاھەنگیان دەگێڕا ئێستە ئەمە گۆڕاوە، یان زۆر کەمبۆتەوە. ئیتاڵییەکان، وەک شتێکی کەلتووری ھەرکات یەکیان ببینیبایە لەبری تەوقەکردن یەکیان ماچ دەکرد ئێستە ماچ و تەوقەو ماچکردنەکەی جارانیش زۆر کەمبۆتەوە یان نەماوە! گەیشتنی ئیتاڵیاو دانیشتوانی ئیتاڵیاو حکوومەتەکەی "جۆسێپێ کۆنتێ" بەم ڕۆژە ئاسان نەبوو ئەوەی لەم مایەوە بەرچاوت دەکەوت بەرپرسانی ئیتاڵی بەردەوام لەسەر ھێڵ بوون چۆن بتوانن وڵاتەکە لە قەیرانی کۆرۆنا ڕزگار بکەن، سەرۆکوەزیران و وەزیری دەرەوەیش "لویجی دی مایۆ" زۆرترین کات لەسۆشیال مێدیاو مێدیاکان دەبینران ھانی کۆمەڵگەکەیان دەدا تەنیا ئارام بگرن و پابەندی ڕێنمایەکان بن، ئەوان ھەموو کارێک دەکەن، بۆ دەربازبوونی ئیتاڵیا لەو قەیرانەی تێی کەوتووە. ھەرچەندە حکوومەتی ئیتاڵی لەئاست داواکاری گشتی خەڵکدانەبووە، پبشتریش بەڵام لەم زەمەنی کۆرۆنایە ھەوڵی خۆیانیاندا بۆ دەربازبوونی ئیتاڵیا ئەمەت لەچاوی سەرۆکوەزیرانەکەوە دەبینی کەدەیەوێ بەئیتاڵییەکان بڵێ "خەمتان نەبێ" لەماوەی ئەم چوارمانگە چوارجار سەرۆکوەزیران بەجیا ڕۆیشتووەتە بەردەم ئەندامانی پەرلەمان و ئەنجوومەنی پیران. کۆنتێ بەردەوام لەنێو ھۆڵەکانی ئەم دوو دامەزراوە، ڕووبەڕووی ڕەخنەو بۆتەوەو ئەویش بەرگری لەخۆی کردوە. ئێستە بڵاوبوونەوەی کۆرۆناڤایرۆس زۆر جیاوازە لەگەڵ ڕابردوو ماوەی چەند ڕۆژێکە لە کۆی ھەر ٢٠ ھەرێمەکەی وڵات لە ١٦ ھەرێمی ئیتاڵیا ھیچ حاڵەتێکی نوێی کۆرۆنا تۆمار نەکراوە. ئەماری ڕۆژانەش زۆر دابەزیوەو دۆخەکە بەجیاوازیەکی زۆر گۆڕاوە. بۆنموونە ڕۆژی ٢٣ی ئەم مانگە لەئیتاڵیا تەنیا ١٩٠ حاڵەتی نوێ تۆمارکراوە. کۆی گشتی قوربانیانی کۆرۆنا ڤایرۆس لە ئیتاڵیایش تا ئێستە بەم شێوەیە: توشبووان: ٢٣٩،٤١٠ کەس چارەسەرکراو: ١٨٦،١١١ کەس گیان لەدەستدان: ٣٤،٦٤٤ کەس
عومەر عەلی پاش ٢٩ ساڵ له لە پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان ، ئه گەر لە هەر ڕوویەکی سیاسی و فیکری و کولتوری وە خوێندنەوەی بۆ بکرێت،لە خراپترین دۆخ دایەو هەریەکە له نوسەرو ئەکادیمی و هاوڵاتیانی سەر شەقامیش لە ڕێگەی سۆشیال میدیاوە ،بە پێی باکگراوندە کولتوریەکەی خۆی سەرچاوەی قەیرانەکان دەگێڕێتەوە بۆ هۆکاری جۆراو جۆر . بەڵام ئەگەر بەووردی سەرنجی کۆی بۆچونەکان بدەین ،ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت کە سەرچاوەی سەرەکی قەیرانەکان دیدو جیهانبینیەکی ئەخلاقیە ،چونکە هەر سیستەمێکی سیاسی ئەگەر جیهانینیەکەی لەسەر بنەمایەکی ئەخلاقی گەردونی دابڕێژێت هەرگیز کاراکتەرە سیاسییەکانی نابنە هەڵگری کۆمەڵێک ئەخلاقی دزێو کە ببنە مایەی نەفرەتی کۆمەڵگەکەیان ، کۆمەڵگەی کوردی بە درێژایی مێژوو خاوەنی کۆمەڵێک بەهای ئەخلاقی گەورە بووە وەک ڕێزو وەفاو دڵسۆزی و هاوکاری و لێبوردەیی و نیشتمان پەروەری و لە کۆنیشدا بنەمای شۆڕشەکانی لە سەر ئەم بنەمایانە بوە ،کۆمەڵگەی کوردی ئەم بنەما ئەخلاقیانەی بە پیرۆز زانیوەو هەرگیز لێی لا نەداوە. بەڵام لەدوای ئەوەی شۆڕشگێڕەکان لە شاخەوە گەڕانەوە ناوشار .دوای ئەوەی جڵەوی حوکمیان کەوتە دەست ،بە پێچەوانەی هەموو ئەوەی کە لە ئەدەبیاتی سیاسیاندا بانگەشەیان بۆ دەکرد، وەک چەسپاندنی دادی کۆمەڵایەتی و پاراستنی خوێنی شەهیدان و ڕاستگۆی و لێبوردەیی و ....هتدئەوەیان چەسپاند. وا ئەو ئەخلاقەی لە دوای ڕاپەڕین بەرجەستە یان کرد زۆر شتێکی جیاواز بوو لەوەی کە دەیان ساڵ بو بانگە شەیان بۆ دەکرد.لێرەوە دەتوانین بڵێین کە جەوهەری جیهانبینی و ئەخلاقی ئەمانە ئەوەیە کە چەسپاندیان نەک ئەوەی کە بانگەشەیان بۆ دەکرد . دەبوایە خەڵکی کوردستان هەر لە سەرەتای دروست بوونی بەرەی کوردستانیە وە بیانزانیایە کە بەرەی کوردەستانی سەرەتاکەی بە تەل و شۆفڵدزین دەست پێ بکات .دەبێت چاوەڕێ ی چی لێ بکرێت؟ د وای ئەوەی کە یەکێتی و پارتی جڵەوی حوکمڕانیان بەدەستەوە گرت .کۆمەڵێک ئەخلاقی نوێیان لە بواری سیاسیدا بەرهەم هێنا، لەبەر ئەوەش کە خاوەنی میدیاو دەسەڵات و دارایی بون ،هەر لە سەرەتاوە کەوتنە دژایەتی و لاوازکردنی ئەخلاقە ڕەسەنەکانی کوردەواری،لە جیاتی ئەوە برەویان دا بە داهێنانێکی نوێ کە ئەویش گەندەڵی و خیانەت و بەرتیل و خزم خزمێنەو ...هتد لەناو سیستمی حوکمڕانی دا تۆڕێکی بەرفراوانیان دروستکرد ،لەبەر ئەوە هەرکەسێک کە دەچووە ئەو بازنەی حوکمڕنیە، دەبوایە وەک خۆیان وابوایە یان جێی نەدەبوەوە .حوکمڕانە نوێیەکان بەم ئەخلاقەوە دەستیان دایە کار ،بەم دیدە ئەخلاقیەوە دەستیانکرد بە دزی و گەندەڵی و ناشەفافیەت و وێرانکردنی هەمو ژێر خانی ئابوری .هەتا گەیشتنە ئەو ئاستەی کۆنترۆڵی هەمو بواری ئابوری و سیاسی و بازاڕیانکرد، تەنانەت ئەم دیدە نائەخلاقیە وای لێکردن کە لەبەر چاوی کۆمەڵگە وەک دزێکی گەورە دەر بکەون ،ئەمەش لە دوای ئەوەی بڕیاری پاشەکەوتی موچەیان راگەیاندو بە ڕۆژی ڕوناک دزیان لەگیرفانی فەرمانبەر کرد .ئەمانە لەبەر ئەوەی خاوەنی فەلسەفەیەکی ئەخلاقی نین بۆ حوکمڕانی .لەبەر ئەوە هەتا سەرچاوەی داهاتە کە زۆرتر بێت بیر لە دزی زیاتر دەکەنەوە .لەبەر ئەوە لەدوای ساڵی ٢٠١٤کە سەربەخۆیی ئابوریان راگەیاندو دەستیان دایە فرۆشتنی نەوت .بەتەواوی دەستیان بە سەردا گرت و حکومەت و پەڕلەمان و هەموو دامەزراوەکانی تریان کردە قوربانی و گەلیشیان خستە سەر ساجی عەلی . لەبەر ئەوە خۆی ئەم نوخبە حوکمڕانە هەڵگری ئەو دیدە نا ئەخلاقیەن بۆ سیاسەت ،نابینی هیچ هەست و بەرپرسیاریتێکیان هەبێت بەرامبەر بە خراپی باری گوزەرانی هاوڵاتیان و بێ موچەیی فەرمانبەران و وێرانی بازاڕو بێکاری گەنجان و دەیان قەیرانی تر .بە پێچەوانەوە ئەمانە کاتێک دڵخۆشن کە دەبینن هاوڵاتیان لە خراپترین دۆخدان و نیشتیمانیش وێران دەبێت.
(1).jpg)
.png)
