درەو: جیاوازی ئاماری پێشێلكارییەكان بەرامبەر رۆژنامەنووسان لە نێوان سەنتەری میترۆ و سەندیكای رۆژنامەنووساندا زۆرە، بە جۆرێك بەپێی ئامارەكەی سەندیكا (46) پێشێلكاری كراوە، بەڵام ئامارەكەی سەنتەری میترۆ دەڵێت (315) پێشێلكاری. ئەمڕۆ سەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستان لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا بڵاویكردەوە : لە ساڵی رابردوودا (23) پێشێلكاری بەرامبەر بە (45) رۆژنامەنووس و (1) دەزگای راگەیاندنكراوە كە كۆی گشتی دەكاتە (46) پێشێلكاری. دەقی راپۆرتەكەی سەندیكای رۆژنامەنووسان  دوێنێ سەنتەری میترۆ لە سلێمانی بڵاویكردەوە: لە ساڵی رابردوودا (315) پێشێلكاری بەرامبەر بە (252) رۆژنامەنووس و دەزگای راگەیاندن كراوە. دیاری محەمەد بەڕێوەبەری سەنتەری میترۆ بڵاویكردووەتەوە كە تەنیا لە یەك رۆژدا (9ی شوباتی 2025) لە خۆپیشاندانی مامۆستایان لە دێگەڵە (59) پێشێلكاری بەرامبەر بە (36) رۆژنامەنووس و (2) دەزگای راگەیاندن كراوە.  

درەو: لەماوەی چەند رۆژی رابردوودا هەسەدە لەكۆی (51) هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشەی خاكی ژێر دەسەڵاتی (21) هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشەی لەدەستدا بەڕێژەی (42%)، دوو پارێزگاو 12 شارو شارۆچكەی لەدەستداو لە ئێستادا پارێزگایەك و سێ شاری لەژێر دەستدا ماوە. لەدوای هێرشی سەر گەڕەكی شێخ مەقسو د و ئەشرەفیەوە تا گرتنی رەقەو دێرەزوور، هێزەكانی سوریای دیموكراتی ناوچەیەكی فراوانی ژێر دەسەڵاتی لەدەستداوە، مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات پێی وایە شەڕەكەیان لەسەر فەرزكراوەو گەلە كۆمەكێی نێودەوڵەتی بووە لە دژی ئەزمونی رۆژئاوای كوردستان، ئەم جەنگە بە پلانی توركیا و هێزی سوریا و توركیا و گڵۆپی سەوزی ئەمریكاو بێدەنگی ئیسرائیل و پێخۆشبوونی وڵاتانی عەرەبی ئەنجامدرا. لەماوەی شەڕی دوو هەتەی رابردووی نێوان هەسەدەو سوپاو گروپەكانی سەربە سوریا چی لەدەستدراوە. خاكی سوریا بە گشتی (185 هەزارو 180) كیلۆمەتر چوارگۆشەیە، لەو ژمارەیە تا پێش رووداوەكانی شێخ مەقسود و ئەشرەفیە: -    ناوچەی ژێر دەسەڵاتی حكومەتی سوریا: 69.3% -    ناوچەی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە: 27،8% -    ناوچەی دروز: 2.8% -    جۆلان: 0.1% پێش دەستپێكردنی شەڕی (شێخ مەقسود و ئەشرەفیە) كۆی ناوچەی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە (51،961) كیلۆمەتر چوارگۆشە بوو بەسەر پارێزگاكانی (حەسەكە، دێرزور، رەقە، حەلەب)دا دابەش بوون: -    حەسەكە: كۆی رووبەری (23،334) كیلۆمەتر چوارگۆشە -    رەقە: كۆی رووبەری  19،616 كیلۆمەتر چوار كۆشەیە، نزیكەی  -    حەلەب: كۆی رووبەری  18،500 كیلۆمەتر چوار گۆشەیە، -    دێرزور:كۆی روبەری  33،060 كیلۆمەتر چوار گۆشەیە. یەكەم: پارێزگای حەسەكە  كۆی رووبەری پارێزگای حەسەكە (23،334) كیلۆمەتر چوارگۆشەیە بەڵام بەشێكی بە نزیكەی (3) هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشە لەژێر دەسەڵاتی گروپەكانی سەربە توركیا لە باكوریەوە، كەواتا نزیكەی (20،334) كیلۆمەتری لەژێر دەسەڵاتی هەسەدە ماوە، كە گرنگترین شاری قامیشلۆیەو كەمپی هۆڵ لە سنوری پارێزگای حەسەكەیە.  دووەم: پارێزگای رەقە: كۆی روبەری پارێزگای رەقە (19،616) كیلۆمەتر چوار گۆشەیە، سەنتەری پارێزگای رەقەو تەبقە لەژێر كۆنترۆڵی هێزەكانی هەسەدە بوون، واتا لە كۆی (19،616) كیلۆمەتر چوار گۆشەیە نزیكەی (11 هەزار 700) كیلۆمەتر چوار گۆشەی لەژێر دەسەڵاتی هەسەدەبوو، لەو رێژەیە ئێستا نزیكەی تەنیا (3،300) هەزار كیلۆمەتر چوارگۆشەی لە ژێر دەسەڵاتی هەسەدە ماوە. دوو بەنداوو وێستگەی كارەبا و كێڵگەی نەوتی لێیەو پێشتر لەژێر دەسەڵاتی هەسەدەبوون.  سێیەم: پارێزگای دێرەزوور كۆی رووبەری پارێزگای دێرزور: 33،060 كیلۆمەتر چوار گۆشەیە، لەو ژمارەیە نزیكەی (14،527) كیلۆمەتری لەژێر دەسەڵاتی هێزەكانی هەسەدە بووە بە سەنتەری پارێزگاكەشەوە، بەڵام لە ئێستادا نزیكەی (3،500) هەزار كیلۆمەتری لەژێر دەسەڵاتی هەسەدە ماوە. زۆرینەی كێڵگە نەوتیی و غازییەكان لەم پارێزگایەن.  چوارەم: پارێزگای حەلەب كۆی رووبەری پارێزگای حەلەب ( 18،500 )كیلۆمەتر چوار گۆشەیە، كە كۆبانی و ناوچەكانی دەوروبەری لەژێر دەسەڵاتی هەسەدەبوون بە دێر حافر و مەسكەنەو هەردوو گەڕەكی شێخ مەقسود و ئەشرەفیە، بە نزیكەی نزیكەی (5،400) كیلۆمەتری لەژێر دەسەڵاتی هێزەكانی هەسەدە بووە ، بەڵام لە ئێستادا دێر حافر و مەسكەنەو شێخ مەقسود و ئەشرەفیەی لەدەستدا ئێستا نزیكەی (3،250)  كیلۆمەتری لەژێر دەسەڵاتی هەسەدە ماوە، بەنداوی تشرین و شاری كۆبانی سەربە پارێزگای حەلەبە هەسەدە چەند خاكي لەدەستداوە: هەسەدە هەریەك لە (پارێزگای رەقە، پارێزگای دێرەزوور، شارۆچكەكانی، دێر حافر، مەسكەنە، تەبقە،چەندین شاروشارۆچكە)ی لەدەستدا، كە زۆرینەی دانیشتوانەكەی عەرەب نشینن. -    پارێزگای رەقە: (11 هەزار 700) كلم لەژێر دەست بوو، ئێستا (3،300) كلم ی ماوەتەوە، واتا (8،400) كیلۆمەتر چوارگۆشەی لەدەستداوە. -    پارێزگای دێرزور: (14 هەزار 527) كلم لەژێر دەستی هەسەدە بوو، ئێستا (3،500) كلم ی لەژێر دەستدا ماوەتەوە، واتا (11،027) كیلۆمەتر چوارگۆشەی لەدەستداوە. -    پارێزگای حەلەب: (5،400) كیلۆمەتری لەژێر دەسەڵاتی هێزەكانی هەسەدە بووە، ئێستا (3،250)  كیلۆمەتری لەژێر دەسەڵاتی هەسەدە ماوە، واتا (2،150) كیلۆمەتر چوار گۆشەی لەدەستداوە،  كۆی گشتی ئەوەی لەدەستیداوە: (21،577) كیلۆمەتری چوار گۆشەی لەدەستداوە. -    كۆی گشتی خاكی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە: (51،961) كیلۆمەتر چوارگۆشەیە -    كۆی گشتی ئەوەی لەدەستیداوە: (21،577) كیلۆمەتری چوار گۆشەی لەدەستداوەو بەڕێژەی (42%) كلم -    كۆی گشتی ئەوەی لەژێر دەستی ماوە: (30،384) كیلۆمەتری چوار گۆشەی لەدەستداوە بەڕێژەی (58%) كلم سەرەرای لەدەستدانی خاكی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە كە ئەوەی تا ئێستا لەدەستی داوە هەمووی ناوچەی عەرەبنشینەو كە بەشی زۆرییان لە هێزەكانی هەسەدە هەڵگەڕانەوەو چوونە پاڵ سوپا و گروپەكانی سەربە دیمەشق، چەندین شوێن و ناوچەی گرنگ گەوتە دەست سوپا و حكومەتی سوریا:  -    بەنداوی تەبقە (فورات) ئەم بەنداوە لە پارێزگای رەقەو لە ساڵی 1973 درووستكراوەو بەرزیەكەی (60) مەترەو توانای گلدانەوەی (11،6) ملیار مەتر سێجای هەیە. -    بەنداوی ئازادی (سەورە) لە پارێزگای رەقەو ساڵی 1981 درووستكراوەو بەرزیەكەی 14 مەترە  -    وێستگەی كارەبای تەبقە -    كێڵگەی نەوت و غازی كۆنیكۆ كە توانای بەرهەمهێنانی رۆژانەی (36) هەزار بەرمیل نەوتی هەیە لە دێرەزوور -    كێڵگەی نەوتی عومەر توانای بەرهەمهێنانی رۆژانەی (8) هەزار بەرمیل نەوتی هەیە لە دێرەزوور  -    كێڵگەی نەوتی تەنەك توانای بەرهەمهێنانی رۆژانەی (1) هەزار بەرمیل نەوتی هەیە لە دێرەزوور -    كێڵگەی نەوتی كەشمە لە دێرەزوور  -    كێڵگەی نەوتی جفرە لە دێرەزوور  -    كێڵگەی نەوتی سەورە توانای بەرهەمهێنانی رۆژانەی (6) هەزار بەرمیل نەوتی هەیە لە رەقە  -    كێڵگەی نەوتی قسیرە لە رەقە     خۆ ئەگەر رێككەوتنەكەی نێوان ئەحمەد شەرع و مەزڵوم عەبدی بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە ئەوا هەسەدە ناوچەیەكی زۆرتر لەدەستدەدات و تەنانەت سەربەخۆیی ئیداری و هێزو خۆ بەڕێوەبەریش لەدەستدەدات.   

بەگوێرەی دەقی ئەو  رێككەوتنە (14) خاڵییەی لەنێوان ئەحمەد شەرع، سەرۆكی سوریاو مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات واژوكراوە، كە بە رێككەوتنی ئاگربەست و تێكەڵاوكردنی تەواوەتی ناسراوە، هێزەكانی سوریای دیموكرات بەشێوەی تاكەكەسی تێكەڵاوی سوپای سوریا دەكرێن، لەگەڵ رەچاوکردنی بارودۆخی تایبەتی ناوچە کوردییەکان، پارێزگارێكی كورد بۆ شاری حەسەكە دادەنرێت و ئەو لیستە كاری پێدەكرێت كە سەركردایەتی هەسەدە رادەستی دیمەشقی كردووە بۆ وەرگرتنی پۆستە سەربازی، ئەمنی و مەدەنیە باڵاكان لە ناو پێکهاتەی دەوڵەتی ناوەندیدا. دەقی رێككەوتنەكە: یەکەم: ئاگربەستێکی دەستبەجێ و گشتگیر لە هەموو بەرەکان و هێڵەکانی بەریەککەوتن لە نێوان هێزەکانی حکومەتی سوریا و هێزەکانی سوریای دیموکرات، لەگەڵ کشانەوەی هەموو یەكە سەربازییەکانی هەسەدە بۆ رۆژهەڵاتی رووباری فورات وەک هەنگاوێکی سەرەتایی بۆ دووبارە بڵاوبوونەوە. دووەم: رادەستکردنی تەواوەتی و دەستبەجێی ئیداری و سەربازیی پارێزگاکانی دەیرەزورو رەققە بە حکومەتی سوریا، كە گواستنەوەی سەرجەم دامەزراوەو بنکە مەدەنییەکان دەگرێتەوە، لەگەڵ دەرکردنی بڕیاری دەستبەجێی جێگیرکردنی فەرمانبەرانی ئێستا لە ناو وەزارەتە پسپۆڕەکانی دەوڵەتی سوریادا. سێیەم: تێکەڵکردنی سەرجەم دامەزراوە مەدەنییەکان لە پارێزگای حەسەکە لە ناو دامەزراوەکانی دەوڵەتی سوریا و یەكە کارگێڕییەکانی. چوارەم: رادەستكردنی تەواوی دەروازە سنورییەکان، کێڵگە نەوتییەکان و کێڵگەکانی غاز لە ناوچەکە بە حكومەتی سوریا، کە پاراستنیان لەلایەن هێزەكانی حكومەتەوە دابین دەکرێت بۆ دڵنیابوون لە گەڕانەوەی سەرچاوەکان بۆ دەوڵەتی سوریا.  پێنجەم: تێکەڵکردنی تەواوەتی هەموو کارمەندانی سەربازی و ئەمنیی هەسەدە لە ناو پێکهاتەکانی وەزارەتەکانی بەرگری و ناوخۆی سوریا بەشێوەی "تاکەکەسی" لە دوای وردبینیی ئەمنیی پێویست، لەگەڵ پێدانی پلەی سەربازی، شایستە داراییەکان و پێداویستییە لۆجستییەکان، لەگەڵ رەچاوکردنی بارودۆخی تایبەتی ناوچە کوردییەکان. شەشەم: سەرکردایەتیی هەسەدە پابەند دەبێت بەوەی پاشماوەکانی رژێمی پێشوو لە ناو ریزەکانیدا لەخۆنەگرێت، لەگەڵ رادەستكردنی لیستی ناوی ئەو ئەفسەرانەی لە پاشماوەکانی رژێمی پێشوون و لە ناوچەکانی باکوری روژهەڵاتی سوریادان. حەوتەم: دەرکردنی مەرسومێکی سەرۆکایەتی بۆ دامەزراندنی بەربژێرێک بۆ وەرگرتنی پۆستی پارێزگاری حەسەکە، وەک دڵنیاییەک بۆ بەشداریی سیاسی و نوێنەرایەتی خۆجێی. هەشتەم: چۆڵكردنی دیاردەی سەربازیی قورس لە شاری کۆبانی و، پێکهێنانی هێزێکی ئەمنی کە لە دانیشتوانی شارەکە، لەگەڵ هێشتنەوەی هێزێکی پۆلیسی ناوخۆیی کە لە رووی کارگێڕییەوە سەر بە وەزارەتی ناوخۆی سوریا بێت. نۆیەم: تێکەڵکردنی ئەو ئیدارەیەی بەرپرسە لە دۆسیەی زیندانیانی داعش و کەمپەکان، لەگەڵ ئەو هێزانەی بەرپرسن لە پاراستنی ئەم شوێنانە لەگەڵ حکومەتی سوریا، بە جۆرێک حکومەتی سوریا بەرپرسیارێتیی تەواوەتیی یاسایی و ئەمنی بگرێتە ئەستۆ. دەیەم: پەسندکردنی لیستی ئەو بەربژێرانەی لەلایەن سەرکردایەتی هەسەدەوە پێشكەش كراون بۆ وەرگرتنی پۆستە سەربازی، ئەمنی و مەدەنیە باڵاكان لە ناو پێکهاتەی دەوڵەتی ناوەندیدا بۆ زامنكردنی هاوبەشی نیشتمانی. یازدەیەم: پێشوازیکردن لە مەرسومی سەرۆکایەتی ژمارە 13ی ساڵی 2026، کە دان بە مافی کولتور و زمانی کورد دا دەنێت بۆ چارەسەرکردنی کێشە یاسایی و مەدەنییەكانی کەسانی تۆمارنەکراو وبێناسنامەو مافی خاوەندارێتی کەڵەکەبووی دەیەکانی رابردوو. دوازدەیەم: هەسەدە پابەند دەبێت بە دەرکردنی هەموو سەرکردەو ئەندامە ناسوریاییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان بۆ دەرەوەی سنورەکانی کۆماری عەرەبی سوریا بۆ دڵنیابونەوە لە سەروەری و سەقامگیریی دراوسێ. سێزدەیەم: دەوڵەتی سوریا پابەند دەبێت بە بەردەوامبوون لە جەنگی دژی تیرۆر (داعش) وەک ئەندامێکی کارای هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی، بە هاوئاهەنگی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بۆ دڵنیابوونەوە لە ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکە. چواردەیەم: کارکردن بۆ لێکتێگەیشتنەکان سەبارەت بە گەڕانەوەی سەلامەتی شکۆمەندانەی دانیشتووانی ناوچەکانی عەفرین و شێخ مەقسود بۆ سەر ماڵ و حاڵیان.      

درەو: ژیری دەستکرد چی دەڵێت؟ 🔻 بۆ پێکهێنانی حکومەت پێویستمان بە 51 کورسییە. بەپێی زانیارییە نوێیەکان، بلۆکبەندییەکان بەم شێوەیەن: 🔹 پارتی: 39 کورسی (پێویستی بە 12 کورسی دیکە هەیە). 🔹 بەرەی (یەکێتی + نەوەی نوێ): 23 یەکێتی + 15 نەوەی نوێ = 38 کورسی (پێویستی بە 13 کورسی دیکە هەیە). 🔹 کورسی پێکهاتەکان: 3 کورسی نزیک لە پارتی + 2 کورسی نزیک لە یەکێتی = 5 کورسی. 🔹 بەرەی ئۆپۆزسیۆنی مسۆگەر: 7 یەکگرتوو + 4 هەڵوێست = 11 کورسی. 🔹 لایەنە یەکلانەبووەکان: 3 کۆمەڵ (2 بایکۆتی پەرلەمان)، 2 بەرەی گەل (1 سوێندی نەخواردووە)، 1 سۆشیالست، 1 گۆڕان = 4 - 7 کورسی. نەخشەی هاوپەیمانییەکان و سیناریۆکانی پێکهێنانی کابینەی دەیەم دوای لێکنزیکبوونەوەی یەکێتی و نەوەی نوێ، و ڕاگەیاندنی ئۆپۆزسیۆنبوونی یەکگرتوو و هەڵوێست و سۆشیالست، و بە لەبەرچاوگرتنی دابەشبوونی کورسیی پێکهاتەکان، دیمەنی سیاسی هەرێم بەم جۆرە کورت دەبێتەوە: 1.    دۆخی ژمارەیی فراکسیۆنەکان بۆ پێکهێنانی حکومەت پێویستمان بە 51 کورسییە. بەپێی زانیارییە نوێیەکان، بلۆکبەندییەکان بەم شێوەیەن: •    پارتی: 39 کورسی (پێویستی بە 12 کورسی دیکە هەیە). •    بەرەی لێکنزیکبوونەوە (یەکێتی + نەوەی نوێ): 23 یەکێتی + 15 نەوەی نوێ = 38 کورسی. (پێویستی بە 13 کورسی دیکە هەیە). •    کورسی پێکهاتەکان: ئەگەری 3 کورسی نزیک لە پارتی + 2 کورسی نزیک لە یەکێتی = 5 کورسی. •    بەرەی ئۆپۆزسیۆنی مسۆگەر: 7 یەکگرتوو + 4 هەڵوێست = 11 کورسی. •    لایەنە یەکلانەبووەکان: 3 کۆمەڵ (2 بایکۆت)، 2 بەرەی گەل (1 سوێندی نەخواردووە)، 1 سۆشیالست، 1 گۆڕان = 4 - 7 کورسی. 2.    سیناریۆ چاوەڕوانکراوەکان بۆ پێکهێنانی حکومەت سیناریۆی یەکەم: "هاوپەیمانیی سێقۆڵی" (پارتی + یەکێتی + نەوەی نوێ) ئەمە بەهێزترین سیناریۆیە بۆ پێکهێنانی حکومەتێکی جێگیر. •    کۆی کورسییەکان: 39 (پارتی) + 38 (یەکێتی و نەوەی نوێ) = 77 کورسی. شیکاری: ئەم حکومەتە زۆرینەیەکی ڕەهای دەبێت، بەڵام کێشەی سەرەکی لە دابەشکردنی پۆستە سیادییەکان (سەرۆکی حکومەت و سەرۆکی هەرێم) دەبێت. نەوەی نوێ لەم دۆخەدا دەبێتە "شەریکی سێیەم" و ڕەنگە پۆستی جێگری سەرۆکی حکومەت یان سەرۆکی پەرلەمان داوا بکات. سیناریۆی دووەم: "ڕێککەوتنی دوو زۆنی" (پارتی + یەکێتی) گەڕانەوە بۆ مۆدێلی کۆن بە مەرجی نوێ. •    کۆی کورسییەکان: 39 + 3 (پارتی و پێکهاتەکان) + 23 + 2 (یەکێتی و پێکهاتەیەک) = 67 کورسی.  شیکاری: لێرەدا نەوەی نوێ (15 کورسی) دەچێتە بەرەی ئۆپۆزسیۆن لەگەڵ یەکگرتوو و هەڵوێست. ئەمە حکومەتێکی "تەقلیدی" دروست دەکات، بەڵام ئۆپۆزسیۆنێکی زۆر بەهێز (نزیکەی 26-30 کورسی) لە پەرلەمان دروست دەبێت کە دەتوانێت شەقام بجوڵێنێت. سیناریۆی سێیەم: "گرێکوێرەی سیاسی"  ئەگەر بەرەی (یەکێتی + نەوەی نوێ) سوور بن لەسەر ئەوەی پێکەوە بچنە حکومەت و پارتی داواکارییەکانیان (بەتایبەت پۆستی سەرۆکی حکومەت یان گۆڕینی سیستەمی ئیداری) ڕەت بکاتەوە: •    پارتی ناتوانێت بە (39 + 3 پێکهاتەکان) کورسییەکەیەوە حکومەت پێکبهێنێت (چونکە یەکگرتوو و هەڵوێست بڕیاری ئۆپۆزسیۆنیان داوە و نایەنە ناو حکومەتی پارتی). •    ئەمە دەبێتە هۆی پەککەوتنی پڕۆسەی سیاسی و درێژکردنەوەی تەمەنی کابینەی نۆیەم بە شێوەی "کاربەڕێکەر". 3.    خاڵە وەرچەرخێنەرەکان •    پاشەکشەی پارتی لە "زۆرینەی ڕەها": پێشتر پارتی لەگەڵ 11 کورسی پێکهاتەکان دەگەیشتە 56 کورسی و پێویستی بە کەس نەبوو، بەڵام ئێستا بە تەنها و بە 3 کورسی پێکهاتەکانیشەوە ناگاتە 51. ئەمە وای کردووە کەلیلی پێکهێنانی حکومەت لە دەستی یەکێتی و نەوەی نوێدا بێت. •    سەرهەڵدانی "بلۆکی 38 کورسی": لێکنزیکبوونەوەی یەکێتی و نەوەی نوێ هاوسەنگییەکەی گۆڕی. ئێستا پارتی تەنها 1 کورسی لەوان زیاترە. ئەمە وادەکات یەکێتی لە دانوستانەکاندا داوای پشکی "پەنجا بە پەنجا" یان پۆستی زۆر باڵا بکات. •    ئۆپۆزسیۆنێکی کاریگەر: بۆ یەکەمجار بەرەیەکی ئۆپۆزسیۆنی وەک یەکگرتوو و هەڵوێست هەیە کە نایانەوێت بچنە ناو حکومەت، ئەمەش شەرعییەتی هەر حکومەتێک کە پێکبێت دەخاتە ژێر چاودێرییەکی توندەوە. کام پۆستانە دەبنە خاڵی ناکۆک کاتێک سەیری نەخشەی نوێی کورسییەکان دەکەین (39 کورسی بۆ پارتی بەرامبەر 38 کورسی بۆ بەرەی یەکێتی و نەوەی نوێ)، ململانێ لەسەر پۆستەکان تەنها لەسەر "ناو" نابێت، بەڵکو لەسەر "دەسەڵاتی بڕیاردان" دەبێت. لێرەدا وردەکاری ئەو پۆستانە دەخەمە ڕوو کە دەبنە "گرێکوێرە" و خاڵی سەرەکی کێشەکان: 1.    پۆستی سەرۆکی حکومەت (پشکی شێر) ئەمە گەورەترین خاڵی ناکۆکی دەبێت. •    پارتی: وەک براوەی یەکەم (39 کورسی) واز لەم پۆستە ناهێنێت و بە مافی خۆی دەزانێت. •    بەرەی یەکێتی و نەوەی نوێ: بەو پێیەی پێکەوە (38) کورسییان هەیە، داوای "سەرۆکایەتییەکی دامەزراوەیی" دەکەن. واتە یان داوای پۆستی سەرۆکی حکومەت دەکەن (کە پارتی پێی قبوڵ نییە)، یان داوای "جێگرێکی سەرۆک حکومەت بە دەسەڵاتی تەواو" دەکەن، بە جۆرێک کە هیچ بڕیارێکی ستراتیژی (وەک نەوت، دارایی، یان پەیوەندییەکانی دەرەوە) بەبێ واژۆی ئەوان تێنەپەڕێت. 2.    پۆستی سەرۆکی هەرێم ئەم پۆستە لە خولەکانی ڕابردوو لای پارتی بووە. •    کێشەکە: ئەگەر پارتی سەرۆکی حکومەت بۆ خۆی ببات، یەکێتی بە پاڵپشتی نەوەی نوێ فشاری توند دەکات کە سەرۆکی هەرێم بۆ ئەوان بێت. لێکنزیکبوونەوەی ئەم دوو لایەنە وادەکات پارتی نەتوانێت بە ئاسانی کاندیدی خۆی لەناو پەرلەماندا تێپەڕێنێت، چونکە هەڵبژاردنی سەرۆکی هەرێم پێویستی بە دەنگی زۆرینە هەیە (50+1). 3.    سەرۆکایەتی پەرلەمان (کارتە بەهێزەکە) ئەم پۆستە زۆر گرنگ دەبێت چونکە پەرلەمان شوێنی یاسادانانە. •    ئەگەرەکە: ئەگەر نەوەی نوێ ڕازی ببێت بچێتە ناو حکومەت، ئەوا بە ئەگەری زۆر داوای پۆستی "سەرۆکی پەرلەمان" دەکەن. ئەمە بۆ ئەوان دەستکەوتێکی گەورەیە تا نیشانی دەنگدەرانیان بدەن کە چاودێری حکومەت دەکەن، بۆ یەکێتیش باشە چونکە پۆستێکی باڵا لە پارتی دەستێنرێت و دەدرێتە هاوپەیمانەکەیان. ٤. وەزارەتە "سیادی و داراییەکان" کێشەکە تەنها لەسەر پۆستە باڵاکان نییە، بەڵکو لەسەر ئەم وەزارەتانەیە: •    وەزارەتی سامانە سروشتییەکان و دارایی: بەرەی یەکێتی و نەوەی نوێ داوای شەفافییەت و گۆڕانکاری ڕیشەیی لە دۆسێی نەوت و داهات دەکەن. ڕەنگە داوا بکەن یەکێک لەم دوو وەزارەتە بدرێتە کەسێکی "تەکنۆکرات" یان کەسێکی نزیک لە نەوەی نوێ بۆ ئەوەی کۆتایی بە "قۆرخکاری" بهێنن (وەک خۆیان دەڵێن). •    وەزارەتی پێشمەرگە: کێشەی یەکخستنی هێزەکان هەمیشە خاڵی ململانێ بووە و لەم کابینەیەشدا قورستر دەبێت. کێشە گەورەکە گەورەترین "گرێ" ئەوەیە کە یەکێتی و نەوەی نوێ پێکەوە دەبنە خاوەنی "ڤیتۆ". واتە ئەگەر پێکەوە بڕیار بدەن بایکۆتی دانیشتنێکی پەرلەمان بکەن یان دەنگ بە یاسایەک نەدەن، پارتی (تەنها بە 39 کورسییەوە) ناتوانێت هیچ یاسایەکی گرنگ یان بودجە تێپەڕێنێت. پوختە و دەرئەنجام > دانوستانەکان لەسەر پۆست نابێت، بەڵکو لەسەر "دابەشکردنی دەسەڵات" دەبێت. پارتی دەیەوێت وەک "براوەی یەکەم" حوکم بکات، بەڵام بەرەی (یەکێتی + نەوەی نوێ) دەیانەوێت وەک "هاوبەشی ڕاستەقینە" بن و چیتر پارتی تاکڕەو نەبێت لە بڕیارە نیشتمانییەکاندا. > ئەم دۆخە ئەگەری هەیە پێکهێنانی حکومەت بۆ چەندین مانگ دوا بخات. > کابینەی دەیەم یان "کابینەی سێ قۆڵی" دەبێت (پارتی، یەکێتی، نەوەی نوێ) کە تێیدا پارتی دەبێت دەسەڵاتێکی زۆر بداتە هاوبەشەکانی، یان هەرێم بەرەو "بنبەستی سیاسی" دەچێت ئەگەر لایەنەکان لەسەر دابەشکردنی پۆستەکان ڕێک نەکەون. تێبینی؛ دوای ئەوەی نەخشەی دابەشبوونی کوردسییەکانی پەرلەمانی کوردستان و دوا پەرەسەندنە سیاسییەکانمان لە ڕێی ژیری دەستکردەوە شیکردەوە، ئەم سیناریۆیانەی پێداین کە لەم ڕاپۆرتەدا.  

درەو: دۆنالد ترامپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕێگەی بەیاننامەیەکەوە لە هەژماری تایبەتی خۆی لە سۆشیال میدیا، دامەزراندنی "ئەنجومەنی ئاشتی" لە غەززە ڕاگەیاند  ئەندامانی (ئەنجومەنی ئاشتی)ی لە غەززە سەربە ئیدارەی ترەمپ -    ترەمپ خۆی سەرۆكایەتی ئەنجومەنەكە دەكات -    ئەنجومەنەكە سەرپەرەشتی كاری ئەو لیژنەیە دەكات كە بەشێوەیەكی كاتیی حوكمی غەززەو ئاوەدانكردنەوەی دەكەن و؛ پێكهاتوون لە خەڵكانی تەكنۆكراتی فەلەستینی.  -    هەریەكە لە ئەندامانی (ئەنجومەنی ئاشتی) بەرپرسیارێتیی دۆسیەیەك لە غەززە دەگرنەئەستۆ ئەندامانی ئەنجومەنی ئاشتی -    تۆنی بلێر – سەرۆك وەزیرانی پێشووی بەریتانیا  -    ماركۆ رۆبیۆ- وەزیری دەرەوەی ئەمریكا -      -    ستیڤ ویتكۆف- نێردەی تایبەتی ئەمریكا بۆ رۆهەڵاتی ناوەڕاست   -    جارید كۆشنەر- زاوای دۆناڵد ترەمپ   -    مارك روان- ملیاردێری ئەمریكی   -    ئەجای بانگا- سەرۆكی بانكەی نێودەوڵەتی   -    رۆبەرت گابریێل- راوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریكا -    نیكۆلای میلادینۆڤ- نێردەی پێشووی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، كە دەبێت بە نوێنەری (ئەنجومەنی ئاشتی) لەسەر خاكی غەززەو سەرپەرەشتی لیژنە تەكنۆكراتە فەلەستینییەكە دەكات كە لە 15 كەس پێكهاتوون و كاروباری رۆژانەی كەرتی غەززە بەڕێوەدەبەن ئەندامانی ئەنجومەنی جێبەجێكردنی غەززە •    ستیڤ ویتكۆف •    جارید كوشنەر •    تۆنی بلێر •    مارك روان •    نیكۆلای میلادینۆڤ- دەبێت بە نوێنەری باڵای غەززە •    هاكان فیدان- وەزیری دەرەوەی توركیا •    عەلی زوادی- دیپلۆماتكاری قەتەری •    حەسەن رەشاد- سەرۆكی هەواڵگری میسر •    ریم هاشمی- وەزیری ئیمارات بۆ كاروباری نێودەوڵەتی •    یاكیر گابای- سەرمایەداری ئیسرائیلی •    سیخرید كاخ- سیاسەتمەداری هۆڵەندی  سەرچاوە: كۆشكی سپی  

درەو: لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانی هاوبەشدا بافڵ تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتی نیشتمانی كوردستان و شاسوار عەبدولواحید سەرۆكی جوڵانەوەی نەوەی نوێ رێككەوتنیان راگەیاند: -    بافڵ تاڵەبانی: لەگەڵ نەوەی نوێ رێككەوتنمان كردووە، فراكسیۆنەكانمان تێكەڵ دەكەین. -    شاسوار عەبدولواحید: ئەگەر رێككەوتنەكەمان لەگةڵ یەكێتی سەركەوێت هاوسەنگی لە هەرێمی كوردستان دەگۆڕێت. -    بافڵ تاڵەبانی: كاكە حەمەی حاجی مەحمود نایەتە ناو رێككەوتنەكەی یەكێتی و نەوەی نوێ -    بافڵ تاڵەبانی: رێككەوتنەكەی ئێمە لەگةڵ نەوەی نوێ دژی هیچ كەس و لایەنێك نیە. -    شاسوار عەبدولواحید: پێویستە لایەنە ئۆپۆزسیۆنەكانی تریش بێنە ناو رێككەوتنەكەمانەوە، بۆیە ئەگەر رازی نین ئەم دۆخە بگۆڕین و ئەم بارودۆخە وەك خۆی بێت لایەنەكانی تر با نەیەنە ناورێ -    شاسوار عەبدولواحید: لە ئێستادا هەر هەشت پۆستە باڵاكەی هەرێم بەدەست پارتیەوەیەو ئێمە دەمانەوەێت هاوسەنگی درووستبكەینەوە.  -    بافڵ تاڵەبانی: ئەوەی نایەتە ناو ئەم رێككەوتنەوە ئەوە رازیە بە مانەوەی ئەم حوكمڕانیە -    شاسوار عەبدولواحید: ئەو لایەنانە ئۆپۆسزیۆنانەی نایەنە ناو ئەم رێككەوتنەوە رازیە بە مانەوەی پارتی هەموو پۆستەكانی بەدەستەوە بێت - بافڵ تاڵەبانی: ئێمە دەبینە بەشێك لە حكومەت و حكومەت دەگرینە دەست.    

درەو:  بە پێی راپۆرتێكی سەنتەری میترۆ لە ماوەی ساڵی 2025دا (315) پێشێلكاری  بەرامبەر بە (252) رۆژنامەنووسكراوە. لە ساڵی 2025 لە هەرێمی كوردستان، 315 پێشێلكاری بەرامبەر 252 رۆژنامەنوس و دەزگای راگەیاندن ئەنجامدراوە  تیرۆركردن بە درۆن : 1 تەقەكردن لە رۆژنامەنوس: 1 رێگری و جیاكاری: 120  لێدان و هێرش و هەڕەشە سوكایەتی: 74 شكاندن و زەوتكردنی كەلوپەلی رۆژنامەگەری: 53 هەڵكوتاننە سەر ئۆفیس، داخاستنی كەناڵ: 3 دەستبەسەر كردنی رۆژنامەنووس: 52 پڕكردنەوەی فۆرمی زانیاری و بەڵێنامەی نایاسایی:4 هێرشی ئەلیكترۆنی :7 

درەو: ڕاپۆرتی فەرمانگەی میدیاو زانیاری 🔹 لە ئێستادا کەرتی پەروەردە (ملیۆنێک و 827  هەزار و 572) قوتابی لەخۆ دەگرێت. 🔹 تەنیا لە (2025)دا (8 هەزار و 836) قوتابی گەڕێندراونەتەوە بەرخوێندن. 🔹 (22 ملیۆن و 134  هەزار و 74) کتێبی خوێندن بە ڕەنگ و کوالێتیی بەرز بۆ ساڵی خوێندنی (2026-2025) چاپ کراوە و خراوەتە بەردەستی قوتابییان. 🔹 بەشداریپێکردنی (2,500) هاونیشتمانی لە خولەکانی فێربوونی زمانی کوردی بەشێوەی ئۆنلاین و ناردنی (8 هەزار و 500) کتێبی کوردی بۆ قوتابخانەکانی دیاسپۆرا. 🔹 دانانی سیستەمی كارەبا بە وزەی خۆر بۆ (32) قوتابخانە، كە (25) قوتابخانەیان لەلایەن دەزگای خێرخوازیی بارزانییەوە و (7) قوتابخانەش لەلایەن ڕێکخراوی یونسێفەوە بووە. بەدیجیتاڵیکردن و زیرەکیی دەستکرد: * تەواوکردنی وەرگێڕانی بڕوانامە بۆ زمانی ئینگلیزی و عەرەبی تەنیا لە ماوەی (6) خولەکدا. * بەردەستبوونی ئەپڵیکەیشنی (ئی-هەڵسەنگاندن) بۆ بەخێوکەران، بۆ ئاگاداربوون لە نمرە و هەڵسەنگاندنی منداڵەکانیان. ژێرخانی مۆدێرن و ژینگەدۆست: * کردنەوەی (30) قوتابخانەی نوێ و کارکردن لە (30) قوتابخانەی دیکەدا. * بەستنی سیستەمی وزەی خۆر بۆ (32) قوتابخانە بەهەماهەنگی لەگەڵ دەزگای خێرخوازیی بارزانی  و یونسێف.   * دابینکردنی (200) تەختەی زیرەک بۆ قوتابخانەکان بە بڕی (430 ملیۆن) دینار. پرۆگرام و پەرتووکی خوێندن: * چاپکردنی زیاتر لە (22 ملیۆن) کتێبی خوێندن بە کوالێتیی بەرز بۆ ساڵی خوێندنی (2025-2026). * ئەنجامدانی گۆڕانکاریی زانستی لە (22) پەرتووکدا. خوێندنی کوردی لە دەرەوەی وڵات (دیاسپۆرا): بەشداریپێکردنی (2,500) هاونیشتمانی لە خولەکانی فێربوونی زمانی کوردی بەشێوەی ئۆنلاین و ناردنی (8 هەزار و 500) کتێبی کوردی بۆ قوتابخانەکانی دیاسپۆرا. وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە ماوەی ساڵی 2025دا چەندین کار و چالاکیی گرنگی بۆ پێشخستنی کەرتی پەروەردە ئەنجام داوە، ئەم ڕاپۆرتە بەشێوەیەکی پوخت، سەرجەم کار و چالاکییە گرنگەکانی وەزارەت بۆ میدیاکاران و هاووڵاتییان دەخاتە ڕوو:  داتاکانی پەیوەست بە قوتابییان لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان گەڕانەوە بۆ خوێندن لە ساڵی (2025)دا، (8 هەزار و (836 قوتابی گەڕێندرانەوە بەر خوێندن، بەمەش کۆی گشتیی قوتابییە گەڕێندراوەکان بۆ خوێندن لە کابینەی نۆیەمدا گەیشتە (42 هەزار و 107) قوتابی. بەدیجیتاڵیکردنی خزمەتگوزارییەکان لە ساڵی 2025 چەندین پلاتفۆڕمی دیجیتاڵی بۆ پێشخستنی کەرتی پەروەردە و ئاسانکاری بۆ قوتابییان و بەخێوکەرانی قوتابییان ڕاگەیەندراوە، وەك:  1.    ئەپڵیکەیشنی (ئی – هەڵسەنگاندن) لەسەر ئاستی کەرتی خوێندنی حکومی، ئەم خزمەتگوزارییە بەردەستە و بەخێوکارانی قوتابییان، دەتوانن لە ڕێگەی ئەم ئەپڵیکەیشنەوە ئاگاداری دۆخی منداڵەکانیان بن لەڕووی: نمرەکانیان، هەڵسەنگاندنیان لەسەر حەوت ئاست، خشتەی وانەکانی هەفتانەیان، ئەرکی ماڵەوەیان، تاقیکردنەوەکانیان، ئاگادارییەکان و پەیامی قوتابخانە، ڕێنماییی پەروەردەیی.  2.    قوتابخانەی دیجیتاڵی کردنەوەی قوتابخانەی دیجیتاڵی، بە هەماهەنگی میرنشینی عەرەبیی یەکگرتووی ئیمارات. 3.    بەدیجیتاڵیکردنی وەرگێڕانی بڕوانامە بە دیجیتاڵکردنی وەرگێڕانی بڕوانامە بۆ زمانی عەرەبی و ئینگلیزی (بە ماوەی 6 خولەک)، هەروەها ئامادەکردنی نووسراوی پێویست بۆ لایەنە پەیوەندیدارەکان. 4.    پلاتفۆرمی دیجیتاڵیی قوتابخانەکەم ئەم پلاتفۆرمە بە زمانی کوردی (شێوەزارەکانی سۆرانی و بادینی) و ئینگلیزی بەردەستە، زیرەکیی دەستکرد لەخۆ دەگرێت و پلاتفۆرمێكی دیجیتاڵیی کارلێککارانەیە لە پرۆسەی فێربووندا لە هەرێمی کوردستان. 5.    پلاتفۆرمی (بەراوردکاری) ئەم پلاتفۆرمە تایبەتە بەو گۆڕانکارییانەی لە پڕۆگرامەکانی خوێندندا کراوە لەڕووی چەندیەتی و چۆنیەتی، لەنێوان ڕابردوو و ئێستادا. دروستکردن و نۆژەنکردنەوەی قوتابخانەکان 1.    (30) باڵەخانەی نوێ كراونەتەوە. 2.    (30) باڵەخانە لە دروستكردندان. 3.    لەسەر بودجەی ئاژانسی کۆیکای کۆری بە بەهای (12) ملیۆن دۆلار: •    دانانی بەردی بناغەی کۆمەڵگەیەکی پەروەردەیی. •    دانانی بەردی بناغەی سەنتەری ڕاهێنانی مامۆستایان. •    نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەی زەیتوونە. 4.    نۆژەنکردنەوەی (43) باڵەخانە: (10) باڵەخانە لەلایەن وەزارەتی پەروەردە (22) باڵەخانە لەلایەن دامەزراوەی (کوردستان فاوندەیشن) (10) باڵەخانە لەلایەن ئاژانسی کۆیکای کۆریا (1) قوتابخانە لەلایەن دەزگای (ڕوانگە) دانانی سیستەمی وزەی خۆر بۆ باڵەخانەی قوتابخانەکان دانانی سیستەمی كارەبا بە وزەی خۆر بۆ (32) قوتابخانە، كە (25) قوتابخانەیان لەلایەن دەزگای خێرخوازیی بارزانییەوە و (7) قوتابخانەش لەلایەن ڕێکخراوی یونسێفەوە بووە. گۆڕانکاری لە پەرتووکەکانی خوێندن لە ساڵی (2025)دا گۆڕانکاری لە (22) پەرتووکی خوێندندا کراوە، بۆ ساڵی خوێندنی (2026 -2025) خرایە بەردەستی قوتابییان. چاپکردنی پەرتووک  (22 ملیۆن و 134  هەزار و 74) کتێبی خوێندن بە ڕەنگ و کوالێتیی بەرز بۆ ساڵی خوێندنی (2026-2025) چاپ کراوە و خراوەتە بەردەستی قوتابییان. خوێندن و فێرکردنی زمانی کوردی بۆ کوردستانییانی دیاسپۆرا  لە چوارچێوەی گرنگیدانی وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بە زمانی کوردی و کردنەوەی کۆرسی فێرکردنی زمانی کوردی بۆ کوردستانییانی دیاسپۆرا و پاڵپشتیکردنی قوتابخانە کوردیەکانی دەرەوەی وڵات، بەهەماهەنگی لەگەڵ کۆنفیدراسیۆنی ڕەوەندی کوردستانی چەندین هەنگاوی گرنگ نراون، وەك: 1-    دامەزراندنی بەڕێوەبەرایەتیی خوێندنی دەرەوەی وڵات. 2-    واژۆکردنی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن لەنێوان وەزارەتی پەروەردە و کۆنفیدراسیۆنی ڕەوەندی کوردستانی لە دەرەوەی وڵات. 3-    کردنەوەی کۆرسی چوارەمی فێرکردنی زمانی کوردی بەشێوەی سەرهێڵ (Online)، بە شێوەزارەکانی (سۆرانی، بادینی، کرمانجی)، بۆ کوردستانییانی دیاسپۆرا، لەم کۆرسەدا (2500) هاونیشتمانی بەشدارییان تێدا کردووە. 4-    چاپکردن و ڕەوانەکردنی (8500) کتێبی زمانی کوردی، بۆ ئەو قوتابخانە کوردییانەی دیاسپۆرا، کە لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی ڕەوەندی کوردستانییەوە تۆمار کراون. 5-     فەراهەمکردنی خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییەکانی وەزارەتی پەروەردە، بۆ ئەو قوتابخانانەی دیاسپۆرا، کە لەلایەن کۆنفیدراسیۆنەوە تۆمار کراون. دابینکردنی تەختەی زیرەك دابینكردنی (200) تەختەی زیرەک (سمارت بۆرد) بۆ ژمارەیەک لە قوتابخانەکانی پارێزگاکان و ئیدارە سەربەخۆکان، بە بڕیاری مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بە بڕی (430) ملیۆن دینار. گرنگیدان بە ژینگەی قوتابخانەکان 1-    ڕاگەیاندنی هەڵمەتی (چاندنی داری زەیتوون)، بە پاڵپشتیی نووسینگەی یەکێتیی ئەورووپا. 2-    ڕاگەیاندنی پرۆژەی ژینگەدۆستی بۆ (100) قوتابخانەی هەرێمی کوردستان، لەلایەن دامەزراوەی (کوردستان فاوندەیشن)، لە چوارچێوەی ئەم پرۆژەیەدا، باخچەکانی ئەو قوتابخانانە چاک دەکرێن و ئاوی پاکی خواردنەوەی سەد قوتابخانەی حکومی لە کوردستان، دابین دەکرێت.  

درەو: ئەحمەد شەرع سەرۆکی كاتی سووریا مەرسوومێکی کۆماریی دەرکرد، کە تێیدا دان دەنێت بەوەی کورد پێکهاتەیەکی ڕەسەنی سووریایە، زمانی کوردی وەک زمانێکی نیشتمانی دەناسێنێت،جەژنی نەورۆز و 21ی ئازار وەك پشووی رەسمی راگەیاندووە    •  وەک زمانێکی نیشتمانی دادەنرێت و رێگە بە خوێندنی لە قوتابخانە حکومی و تایبەتەکاندا دەدرێت لەو ناوچانەی کورد رێژەیەکی بەرچاوی دانیشتووانی پێکدەهێنن.   •  دەوڵەت پابەندە بە پاراستنی فرەڕەنگیی کولتووری و زمانی و مافی هاووڵاتییانی کورد بۆ زیندووکردنەوەی کولتوور، هونەر و پەرەپێدانی زمانی دایکیان مسۆگەر دەکات.   • هەڵوەشاندنەوەی سەرجەم یاسا و رێکارە تایبەتەکانی سەرژمێریی ساڵی 1962 و پێدانی وەڵاتینامەی سووری بە هەموو کوردانی بێ ناسنامە.   •   دیاریکردنی جەژنی نەورۆز (21ـی ئادار) وەک پشوویەکی فەرمیی بە مووچەوە لە سەرتاسەری سووریادا، بەو پێیەی جەژنێکی نیشتمانییە.   •  دامەزراوە میدیایی و پەروەردەییەکانی دەوڵەت پێویستە گوتارێکی نیشتمانیی گشتگیر پەیڕەو بکەن و هەر جۆرە جیاکارییەک لەسەر بنەمای نەتەوەیی یان زمانی قەدەخەیە.      

پرۆفیسۆری یاریدەدەر دکتۆر فەهمی عوسمان، زانکۆی سلێمانی ، بەشی زانستەکانی زەوی و نەوت   ڕوودانی لافاو لە هەموو ناوچەکانی کوردستان بەتایبەتی لەناوچە شاخاویەکانی زاگرۆسدا دیوێکی شاراوەی ململانێی شەڕی نێوان گیانەوەرانن لەگەڵ مرۆڤدا. ئەم شەڕە مێژوویەکی چەند هەزار ساڵەی دورو درێژی هەیە بەڵام چاوەکان تەنها ئێستا لافاوەکان ئەبینین. ئەم ململانێیە بە شڕی لە نێوچوونی  سمۆر  (قندس، *Castor fiber L) دەست پێ ئەکات  کەلەسەردەمی خۆیاندا بە هێڵی یەکەمی بەرگری کردن بوون لەلافاو لەسروشتدا (وێنە یەک).    لەو سەردەمەدا مرۆڤەکان بێ ئەگان بوو لەوەی کە ئەو گیاندارە ڕۆژانە خەریکی دروست کردنی بەنداون بەڵام مرۆڤ تەنها چاوی لە سەر فەروکەیان بوو دوا جەنگ بەوە کۆتایی دێت کە ئەم گیاندارە لە چیاکانی زاگرۆس و ڕۆخی ڕوباری دیجلە لەناو ئەچن( وێنەی دووەم)[1] و لافاوەکانیش لەچەمەکاندا هارتر بوون بە بێ بوونی ئەندازیارەکەی سروشت. دانان بەسەرکەوتن بەتامی شکست وای لە وڵاتانی دنیا کرد کە ئەم گیاندارە بەنرخە ناوی بگۆرن بە ئەندازیاری سروشت ("nature's engineers,") چونکە ئەم گیاندارە دەستێکی باڵای هەیە لەکەم کردنەوەی لافاوو دروستکردنی ناوچەی ئاوی و زیادکردنی هەمە چەشنەی زیندەوارن.  لەساڵی (٢٠٠٩) حکومەتی سکۆتلاند بڕیاری دووبارە ناساندنەوەی ئەم گیاندارەی دا ، ولەساڵی ٢٠١٩ سەرکەوتنی پرۆژەکەی ڕاگەیاند. لەبەر گرنگی ئەم گیاندار وڵاتی بەریتانیاش لە مانگی دوویی ساڵی ٢٠٢٥ بڕیاری دووبارە ناساندنەوەی ئەم گیاندارەی دا وە   بۆ کەم کردنەوەی کاریگەریەکانی گۆڕانی کەش و هەواو و کەم کردنەوەی لافاو ناونرا چەکی نهینی پاراستن لە لافاو [2], [3].   جەنگێکی تری نەبینراو و بەردەوام  بریتیە لە جەنگی نێوان گورگ و مرۆڤ.  گورگەکان بەکلیلی هاوسەنکی ژینگە دائەنرێت لە نێوان گیانداران و چیاو چەمەکاندا . گورگەکان هۆکاری سەرەکین لە پارستنی خاک لە ڕووتانەوە هەرکاتێک گیاندار گیاخۆرەکان وەکو (بزن، ئاسک، و بەراز) زیاد بکەن ڕووتانەوەی خاک زیاد دەکات و ژینگە ناوچەکە و ڕێرەوە ئاویەکان تێک دەچن (وێنە سێهەم  و چوارەم)[1], [4] .    ئەم کێشەیە بەرۆکی هەموو شوێنێک دەبێتە کاتێک گورگەکان کەم دەکەن و لەناو دەبرێن . زانایانی بواری هەمەچەشنەی زیندەوەران لە ناوچەی یەلۆستۆنی ئەمەریکا زوو درک بە نەمانی بەرگی ڕۆکی و نەمانی خاکی بەپیتی یەلۆستۆن دەکەن[4] بۆیە هەر زوو دەست بەڕێگری کردن لە ڕاوکردنی گورگەکان دەکەن .ناوچەی پارێزراو یۆ گورگەکان. لە کوردستان گەورەش کوشتنی گورگەکان لەگەڵ دەرکەوتنیان (وێنەی پینجەم)، بۆتە کێشە بەڵام چاوەکان تەنها لەسەر دروست کردنی سیتی کان و حکومەتە. دەست بردن بۆ لەناو بردنی گیانەوەری کێوی دەست بردنە بۆ تێکدانی ماڵی هەمووان. گەرهەنگاو دروست نەنێن بۆ دووبارە هێنانەوەی و ناساندنەوەی سمۆر ددان شفرەکان بۆ دروست کردنی بەنداوی بێ بەرامبەر و گورگەکانیش پاداشت نەکرێن لەپای پاراستنی خاک و ڕێرەوە ئاویەکان ئەوا لافاوەکان بەردەوام مەترسیدار تر دەبن.  لە کوردستاندا باشترین شوێن بۆ دووبارە ناساندنەوەی  ددان شفرەکان بریتە لە ناوچەی بەرزان هەڵگورد سەکرانە بەو پێی بەپێ توێژینەوەکان پاشماوەی ئەم گیاندارا لە ئەشکەوتی شانەدەر دۆزراونەتەوە هەرچەندە کارێکی سەخت چاودێری زۆری ئەوێت جگە لەتوێژینەوەی زانستی هەمەن ئاهەنگی لەگەڵ دامەزراوە جیهانێکاندا بەڵام  چۆن سکۆتلان سەرکەوتوو بووە وەپلانی درێژمەودای بۆ دانا بۆ سەرکەوتن ئێمەشە دەکرێت پلانی دوورمەودای سەرکەوتنی بۆ داناین تاکو ٢٠٥٠ چونکە گرنگی ئەم ئەندازیاری شروستە ئەوە ئەهێنێت کە دووبارە شەڕ بۆ مانەوەیان بکەن بەئاشتی لەگەڵیاندا خۆمان لە وشکە ساڵی ولافاو.  وەکو کوردستانیش پڕکەین لە ناوچەی هەمەچەشنەی زیندەوارن بەنداوی سروشتی ببێتە شوێنی سەیرنگا و ناشناڵ پارکی جیهانی.   سوپاس بۆ مامۆستا سۆران ئەحمد کە وێنەی گورگەکەی بۆ ناردووم .  *بۆ ناوی ئەم گیاندارە سەرچاوەیەکی زانستی کوردیم بەرچاو نەکەوت کەباس لەناوەکەی بکات  چونکە دەمێکە لەناوچەی خۆمان لەناو چوون بەڵام من ناوم بردن  ددان (شفرەکان) هەندێکی تر پێ دەڵێن سمۆر    سەرچاوەکان  [1]    A. Legge and P. Rowley-Conwy, “The beaver (Castor fiber L.) in the Tigris-Euphrates basin,” J. Archaeol. Sci., vol. 13, no. 5, pp. 469–476, 1986. [2]     chXout Team, “Bringing Back Nature’s Engineers: Beaver Reintroduction in the UK,” chXout. Accessed: Jan. 08, 2026. [Online]. Available: https://chxout.com/bringing-back-natures-engineers-beaver-reintroduction-in-the-uk/ [3]    M. Kenyon, “Beavers are the secret weapon in the UK’s flood defences,” New Statesman. Accessed: Jan. 08, 2026. [Online]. Available: https://www.newstatesman.com/spotlight/sustainability/biodiversity-nature/2023/12/beavers-reintroduction-london-environment [4]    E. A. Keller, Introduction to environmental geology. Prentice-Hall, Inc., 2007.  

  درەو: ماڵپەڕی "ئەلمۆنیتۆر"ی ئەمریكی دەڵێت: بڕیارە سبەینێ‌ شەممە، تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا لە سوریا، لەگەڵ مەزڵوم کۆبانێ، فەرماندەی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) لە هەولێر کۆببێتەوە، لە چوارچێوەی  هەوڵە هاوبەشەکانی ئەمریکا بۆ رێگریکردن لە ململانێیەکی  سەرتاسەری لە نێوان هێزەکانی حکومەتی سوریاو هێزەکانی سوریای دیموکرات بە سەرۆکایەتی کورد.  ئەلمۆنیتۆر لە زاری سەرچاوەکانیەوە ئاماژە بەوەدەكات، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان هاوکار بووە لە نێوەندگیری كۆبونەوەی رۆژی شەممە، كە بەهەمان شێوەی  بوونى متمانەی واشنتۆن و هێزەكانی سوریا دیموكرات، پەیوەندییەکی نزیکیشی لەگەڵ تورکیا هەیە کە لایەنێکی سەرەکیی پەیوەندیدارە. ئەم کۆبونەوەیە لە سایەی هەڕەشەکانی حکومەتی کاتی سوریا دێت بۆ هێرشکردنە سەر شارۆچکەکانی باکوورو رۆژهەڵات کە لە ژێر دەستی هێزەکانی سوریای دیموكرات دایە، دوای ئةوەى هەفتەی رابردوو شەڕڤانانی کوردیان لە دوو گەڕەکی زۆرینە دانیشتوانی کورد لە حەلەب دوورخستەوە.  پێدەچێت هەر جۆرە پێكدادانێكی دیکە رێککەوتنی ١٠ی ئازار هەرەس پێبهێنێت، کە ساڵی رابردوو لە نێوان کۆبانێ و ئەحمەد شەرع، سەرۆکی کاتی سوریا واژۆکرابوو.  رێککەوتنێکی نێوان دیمەشق و هێزەکانی سوریای دیموکرات بە پێویست سەیر دەکرێت بۆ سەقامگیرکردنی سوریا دوای زیاتر لە ١٤ ساڵ لە ململانێکان. وتەبێژی نوسینگەی باراک رەتیکردەوە هیچ لێدوانێک لەسەر خشتەی كارەكانی ئەو نێردەیە بدات.

✍️ سەرتیپ جەوهەر چەند رۆژێكە بەنێوانگری ئەمریكا و وڵاتانی ئەوروپا، هێزەكانی سوریای دیموكرات و دیمەشق لەگفتوگۆدان بۆ گەیشتنە رێككەوتن لەبارەی ئەو گرژی و ئاڵۆزییە سەربازیانەی چەند رۆژە، بەڵام تائێستا نەگەیشتوونەتە رێككەوتن. جگە هێزە میلیشیاكانی ئەحمەد شەرع، هێزێكی زۆری میلیشیاكانی سەربە توركیاش هێنراونەتە دەوروبەری دێر حافر لەبەری رۆژئاوای فورات لەناوەڕاستی سوریا بۆ پەلاماردانی هێزەكانی سوریای دیموكرات، بەڵام ئەمریكا تائێستا رێگربووە لەهەڵگیرسانی شەڕ. لەدوای كۆتایی هاتنی ماوەی جێبەجێكردنی رێككەوتنی 10 ئادار كە تا كۆتایی 2025 بوو، ئەو ئاڵۆزیی و پشێویەی ئێستای سوریا پێشبینیكراوبوو. گرفتی گەورەی كورد لەپرسی جێبەجێكردنی رێككەوتنەكە لەگەڵ توركیابوو نەك دیمەشق، چونكە توركیا پێداگری دەكرد رێككەوتنەكە بەوشێوەیە جێبەجێبكرێت كە ئەو دەیەوێت بەتایبەت داوای دەكرد هێزەكانی سوریا چەكبكرێن و تێكەڵ بەسوپای سوریا ببن لەكاتێكدا دیمەشق خاوەنی سوپایەكی نیشتیمانیی نییە، بەڵكو ئەو هێزەی هەیەتی ژمارەیەك گروپی چەكدارن و رێكنەخراون. بەپێی زانیارییەكان لەدوای رووداوەكانی حەلەب، توركیا پلانی هەیە چەند بنكەیەكی سەربازیی و چاودێریی لەناوچەكانی دێر حافرو دێرزۆر دابنێت. هاوكات فشار لەدیمەشق دەكات هەرچۆنێك بێت كورد ناچار بكات لەشارە عەرەبنشینەكانی بەری رۆژهەڵاتی فورات بكشێتەوە بەرەو ناوچەكانی دیكەی رۆژئاوای كوردستان، توركیاش لەوناوچانە بنكەی سەربازیی دابمەزرێنێت هەروەكچۆن لەناوچەكانی هەرێمی كوردستان دایمەزراندوون. بۆئەم مەبەستە هەزاران چەكداری گروپە توندڕەوە ئیسلامییەكانی ناردۆتە حەلەب بۆ پشتیوانیی ئەحمەد شەرع بۆ كۆنترۆڵكردنی ناوچەكانی ئێستا دەیانەوێ‌ پەلاماری بدەن. لەم شەڕو گرژیانەشدا وڵاتانی كەنداو پشتیوانی ئەحمەد شەرع دەكەن و ماوەیەكە هەڵمەتێكی راگەیاندنی گەورەیان دژ بەكورد دەستپێكردووە، بەتایبەت سعودیەو قەتەرو ئیمارات، بەڵام هاتنی ئەمڕۆی تیمێكی سەربازیی ئەمریكا بۆ دێر حافر ئاماژەیەكی ئیجابییە بۆ رێگریكردن لەشەڕو پێكدادان. گرفتی كورد هەسەدە لەسوریا جگە لەحكومەتی دیمەشق، لەگەڵ توركیاو ئەمریكایە، چونكە لەلایەك توركیا بەهەموو شێوەیەك فشار لەدیمەشق دەكات هێزەكانی هەسەدە چەك دابنێن و هیچ تایبەتمەندێتیان نەبێت، یاخود لایەنیكەم بەم قۆناغە لەشارو ناوچەكانی دەكەونە باشوری رۆژئاوای رێڤەبەری بكشێنەوە، دیمەشقیش بۆتە دیلی سیاسەت و داخوازیەكانی توركیا. لەلایەكی دیكە ئەمریكا هەڵوێستی روون نییە، بەتایبەت تۆم باراك نوێنەری نوێی ئەمریكا بۆ سوریا، رۆڵێكی خراپ دەگێڕێت لەبارەی هەڵوێستی ئەمریكا لەناوچەكە، بەوپێیەی پەیوەندی تایبەت و گوماناوی لەگەڵ بەرپرسانی توركیا هەیە. بەپێی دوایین زانیاریی، پێناچێت كورد ئەوەندە گرفتی لەگەڵ چۆڵكردنی دێرحافر هەبێت كەدەكەوێتە بەری رۆژئاوای فورات، بەڵام داوایكردووە ئەمریكا گرەنتی وەستاندنی شەڕ بۆ یەكجارەكی بكات، هەروەك پێدەچێت پێشنیارێك هەبێت لایەنیكەم سەرەتا ئەمریكا خاڵی چاودێریی لەچەند شوێنێك دابنێت بۆ رێگری لەهەر گرژییەك لەناوچەكە، چونكە هێزەكانی هەسەدە پێیانوایە هۆكاری سەرەكیی گرژیەكانی نێوان هەسەدەو دیمەشق توركیایە كە فشارێكی زۆر دەكات، بۆیە پیویستە سەرەتا رێگری لەتوركیاو لەو گروپە میلیشیایانە بكرێت كەنزیك توركیان و هێنرانەتە ناوچەكە، بەڵام هێشتا دیار نییە دانوستانەكان بەكوێ دەگات. بەپێی مەنتقی گۆڕانكارییەكانی دوای رووخانی رژێمی ئەسەد بێت، پێناچێت ئەمریكا رێبدات لەم قۆناغە گرژییەكان پەرەبستێنێت، هەروەك پێناچێت ئیسرائیل رێبدات توركیا بنكەی چاودێریی یان سەربازیی لەناوچەكە دابمەزرێنێت. .

درەو: شاسوار عەبدولواحید  سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێ لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەنوسیدا رایگەیاند: - جارێکی تر جەخت لەسەر پڕۆژەکەی ساڵی رابردوویان دەکەنەوە کە با هێزەکانی دەرەوەی پارتی پێکەوە بەرەیەک دروستکەن بۆ کاراکردنەوەی پەرلەمان و گەڕانەوەی بودجە و داهات بۆ پەرلەمان بە شەفافی، لەسەر دەستگیرکردنیشی وتی، بە ناحەق دەستگیرکراوە بەڵام نەوەی نوێ بەردەوام دەبێت لە رەخنەگرتن و ئێستاش خاوەن پێگە و پەیوەندی زۆر و بەهێزن. - کورسییەکانی نەوەی نوێ کەمینەکردووە و ئێستاش نەوەی نوێ پێگەیەکی بەهێزی هەیە و یەکەم هێزی ئۆپۆزسیۆنە، با هێزەکانی دەرەوەی پارتی پێکەوە هاوپەیمانێتییەک دروستبکەن، ئەگەر گۆڕانکاریی لە حوکمڕانیدا روونەدات ئێمە بەشداری لە حکومەتدا ناکەین  - چاڤیلاندم فرۆشتووە، پشكەكانیشیم فرۆشتووە، من نە مودیری چاڤیم نە ساحێبی چاڤیم - ئێستاش ئەڵێم هەر باج نادەم، باجی چیم لەسەرە. - لەبەر ئەوەی من لێرە نەبووم و لە زیندان بووم بۆیە توانراوە موئامەرە لە نەوەی نوێ بكرێت،  بۆیە ئێمە ئیعتیبار بۆ ئەو كورسیانە دانانێنین - بۆیە منیان دەستگیركرد بۆ ئەوەی بەشداری هەڵبژاردن نەكەم، چونكە پەیوەندییەكانم دەخستە گەڕ بۆ ئەوەی تەزویر و تەلاعوب نەكرێت. - بەڵام لە هەڵبژاردندا تەلاعوبێكی زۆریان كردووەو هەڵبژاردنەكە جێگای گومانی زۆرە - ئێمەو یەكێتی 40 كورسیمان هەیەو یەكگرتوو كۆمەڵ بێن 50 كورسیمان هەیە  - ئێستاش وەرن با پێكەوە سەرۆك وەزیرانێك هەڵبژێرین  - ئێستا نەوەی نوێ هێزی یەكەمی ئۆپۆزسیۆنەو هةڵبژاردنی داهاتووش دەیبینن. * لەماوەی زیندانیكردنمدا (10) سكاڵان لەسەر بووە. * یەكێك لە سكاڵاكان هی كەسێكی پارتیە، لە هەولێر. * یەكێك لە سكاڵاكان هی یەكگرتووە لە هەڵەبجە هی ساڵی 2015. * سكاڵایەك لە كەلار كراوە گوایە داوای خۆپیشاندانم كردووە. * كەسێكی تر لە دەزگایەكی ئەمنیەو دەڵێت تەشهیرم پێكراوە  * داوایەك هی داواكاری گشتی هەولێرە. * داویەك هی كۆیەیە لەسەر شەقامەكەی كۆیەیە دەڵێن بۆچی داوای چاككردنی دەكەن. * داوایەك تەندروستی سلێمانی كردوویەتی. -داوایەكی تر هی پشكەكانە، لە 2015ەوە دەیان داوا لەسەر پشكەكان هەبووەو داخراوە.

شیكاری: درەو  🔻 وەزارەتی دارایی عێراق داهات  و خەرجی خۆی بۆ 10 مانگی یەکەمی ئەمساڵ بڵاوکردەوە، بەپێی ڕاپۆرتەکان؛ 🔹 وەزارەتەکە بە زیاتر لە (10 ترلیۆن و 411 ملیار و 226 ملیۆن) دینار تەمویلی حکومەتی هەرێمی کوردستانی کردووە، بەجۆرێک؛ بە بڕی نزیک لە (7 ترلیۆن و 827 ملیار و 315 ملیۆن) دینار بۆ موچەی فەرمانبەران و زیاتر لە (9 ملیار و 491 ملیۆن) دینار بۆ بواری هاریکای و یارمەتی و خەرجی دیکە و زیاتر لە (2 ترلیۆن و 574 ملیار و 419 ملیۆن) دیناری موچەی چاودێر کۆمەڵایەتی بۆ حکومەتی هەرێم نێردراوە. 🔹 تا کۆتایی مانگی ئەیلولی ساڵی (2025)، کۆی داهاتی گشتی وەزارەتی دارایی عێراق بە هەردوو داهاتی (نەوتی و نانەوتییەوە) سەروو (103 ترلیۆن و 514 ملیار) دینار بووە. زۆرتر لە (93 ترلیۆن و 197 ملیار) دیناری بە رێژەی (90%) داهاتی نەوت و زیاتر لە (10 ترلیۆن و 306 ملیار) دیناری بە رێژەی (10%) داهاتی نانەوتی بووە. 🔹 کۆی گشتی خەرجییەکانی وەزارەتەکە بە هەردوو خەرجی (بەگەڕخستن و وەبەرهێنان)ەوە، پتر لە (115 ترلیۆن و 535 ملیار) دینار بووە، کە (87%)ی بۆ خەرجی بەگەڕخستن و (13%) بۆ خەرجی وەبەرهێنان بووە. بڕی زیاتر لە (74 ترلیۆن و 893 ملیار) دینار دراوە بە خەرجی موچە و چاودێری کۆمەڵایەتی. 🔹 دوای لێدەرکردنی سەرجەم خەرجییەکان لە کۆی داهاتی گشتی، بەڕێژەی (12%) خەرجی لە داهات زیاتر بووە و زۆرتر لە (12 ترلیۆن و 21 ملیار و 79 ملیۆن) دینار و کورتهێنان ڕویداوە. 🔹 نزیک لە (7 ترلیۆن و 893 ملیار) دینار خەرجی سێ سەرۆکایەتییەکە بووە، ئەنجومەنی نوێنەران زیاتر لە (515 ملیار و 419 ملیۆن) دینارو سەرۆکایەتی کۆمار پتر لە (41 ملیار و 561 ملیۆن) دینار و ئەنجومەنی وەزیران نزیکەی (7 ترلیۆن و 336 ملیار) دینار خەرجیان هەبووە. داهات و خەرجی گشتی وەزارەتی دارایی عێراق لە 10 مانگی یەکەمی (2025)دا وەزارەتی دارایی عێراق ڕاپۆرتی مانگانەی داهات و خەرجی خۆی بۆ 10 مانگی یەکەمی ئەمساڵ بڵاوکردەوە، بەپێی ڕاپۆرتەکان؛ یەکەم؛ تەمویلی وەزارەتی دارایی عێراق بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان لە 10 مانگی یەکەمی ساڵی (2025)  بەپێی ڕاپۆرتەکانی وەزارەتی دارایی عێراق کە بۆ 10 مانگی یەکەمی (2025) بڵاوکراوەتەوە، لە سەرەتای ساڵەوە بۆ کۆتایی تشرینی یەکەمی (2025)، وەزارەتی دارایی عێراق لە چوارچێوەی خەرجییەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە، بە بڕی (10 ترلیۆن و 411 ملیار و 226 ملیۆن و 332 هەزار و 719) دینار تەمویلی حکومەتی هەرێمی کوردستانی کردووە، بەجۆرێک؛ 1.    بە بڕی (7 ترلیۆن و 827 ملیار و 315 ملیۆن و 281 هەزار و 223) دینار و بە ڕێژەی (75.2%)ی خەرجییەکانی وەزارەتەکە لە چوارچێوەی خەرجییەکانی هەرێمی کوردستان بۆ موچەی فەرمانبەران نێردراوە. 2.    بڕی (9 ملیار و 491 ملیۆن و 575 هەزار) دینار بە ڕێژەی (0.1%)ی خەرجییەکان بۆ بواری بەخشین و هاریکای و یارمەتی و خەرجی دیکە (المنح والاعانات والفوائد والمصروفات الاخری) نێردراوە. 3.    بڕی (2 ترلیۆن و 574 ملیار و 419 ملیۆن و 476 هەزار) دینار بە ڕێژەی (24.7%)ی خەرجییەکان بۆ چاودێری کۆمەڵایەتی (الرعایة الاجتماعیة) نێردراوە. بۆ وردەکاری زیاتر لە بارەی تەمویلە داراییەکانی عێراق بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان لە سەرەتای ساڵەوە تا کۆتایی مانگی (10ی 2025) بەپێی مانگەکانی ساڵەکە، بڕوانە (گرافیکی (1)).   لە بەرامبەردا حکومەتی هەرێمی کوردستان لە دە مانگی یەکەمی ئەمساڵدا بڕی (919 ملیار و 346 ملیۆن و 211 هەزار و 877) دیناری وەک داهاتی نانەوتی گەڕاندووەتەوە بۆ حکومەتی عێراق، ئەم بڕەش (8.8%)ی ئەو بڕە پارەیەیە کە حکومەتی عێراق بۆ هەرێمی کوردستانی ناردووە. بۆ وردەکاری زیاتر لە بارەی گێڕانەوەی داهاتی نانەوتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ حکومەتی عێراق، لە سەرەتای ساڵەوە تا کۆتایی مانگی (10ی 2025) بەپێی مانگەکانی ساڵەکە، بڕوانە     دووەم: داهاتی گشتی وەزارەتی دارایی عێراق لە 10 مانگی یەکەمی 2025 بەپێی ڕاپۆرتەکانی وەزارەتی دارایی عێراق، بۆ 10 مانگی یەکەمی ساڵی (2025)، کۆی داهاتی گشتی عێراق بە هەردوو داهاتی (نەوتی و نانەوتییەوە)، بریتی بووە لە (103 ترلیۆن و 514 ملیار و 200 ملیۆن و 991 هەزار و 817) دینار، بەجۆرێک بڕی (93 ترلیۆن و 197 ملیار و 452 ملیۆن و 551 هەزار و 148) دیناری بەڕێژەی (90%)ی لە داهاتی نەوتەوە سەرچاوەی گرتووە، بڕی (10 ترلیۆن و 316 ملیار و 748 ملیۆن و 440 هەزار و 669) دیناری بەڕێژەی (10%)ی داهاتی نانەوتی پێکیهێناوە. سەبارەت بە وردەکاری مانگەکانی کانونی دووەم، شوبات، ئازار، نیسان، ئایار، حوزەیران، تەموز، ئاب، ئەیلول و تشرینی یەکەمی (2025) بڕوانە (گرافیکی (3)).   سێیەم: خەرجی گشتی (بەگەڕخستن و وەبەرهێنان)ی وەزارەتی دارایی عێراق لە 10 مانگی یەکەمی 2025 هەر بەپێی بە ڕاپۆرتەکانی وەزارەتی دارایی عێراق، لە مانگی یەک، تا کۆتایی مانگی دەی ساڵی (2025)، کۆی گشتی خەرجییەکانی وەزارەتەکە بە هەردوو خەرجی (بەگەڕخستن و وەبەرهێنان)ەوە، بریتی بووە لە (115 ترلیۆن و 535 ملیار و 280 ملیۆن و 185 هەزار و 396) دینار، بەجۆرێک بڕی (96 ترلیۆن و 378 ملیار و 257 ملیۆن و 473 هەزار و 862) دیناری بەڕێژەی (87%)ی لە لەبواری خەرجی بەگەڕخستن و بڕی (19 ترلیۆن و 157 ملیار و 22 ملیۆن و 711 هەزار و 534) دیناری بەڕێژەی (13%)ی بۆ بواری خەرجی وەبەرهێنان تەرخان کراوە. سەبارەت بە وردەکاری مانگەکانی کانونی دووەم، شوبات، ئازار، نیسان، ئایار، حوزەیران، تەموز، ئاب، ئەیلول و تشرینی (2025) بڕوانە (گرافیکی (4)).     چوارەم: بوارەکانی خەرجی وەبەرهێنان لە وەزارەتی دارایی عێراق لە 10 مانگی یەکەمی 2025 خەرجییە گشتییەکانی وەزارەتی دارایی عێراق لە بواری خەرجی وەبەرهێنان لە 10 مانگی یەکەمی ساڵی (2025)، کەرتەکانی (کشتووکاڵ، پیشەسازی، گواستنەوەو گەیاندن، ڕێگاوبان و چاکسازی و پەروەردەو فێرکردن)ی گرتووەتەوەو بە سەرجەمیان بڕی (19 ترلیۆن و 157 ملیار و 22 ملیۆن و 711 هەزار و 534) دیناری بەڕێژەی (13%)ی خەرجییە گشتییەکانی بۆ تەرخان کراوە، بە جۆرێک؛ 1.    کەرتی کشتوکاڵ بڕی (139 ملیار و 466 ملیۆن و 268 هەزار) دیناری بە ڕێژەی (1%) بۆ خەرج کراوە. 2.    کەرتی پیشەسازی بڕی (13 ترلیۆن و 385 ملیار و 240 ملیۆن و 955 هەزار و 684) دیناری بە ڕێژەی (70%) بۆ خەرج کراوە. 3.    کەرتی گواستنەوە گەیاندن بڕی (ترلیۆنێک و 400 ملیار و 815 ملیۆن و 746 هەزار و 482) دیناری بە ڕێژەی (7%) بۆ خەرج کراوە. 4.    کەرتی و خزمەتگوای و ڕێگاوبان بڕی (3 ترلیۆن و 631 ملیار و 905 ملیۆن و 887 هەزار و 124) دیناری بە ڕێژەی (19%) بۆ خەرج کراوە. 5.    کەرتی پەروەردەو فێرکردن بڕی (599 ملیار و 593 ملیۆن و 853 هەزار و 688) دیناری بۆ بە ڕێژەی (3%) بۆ خەرج کراوە. بۆ وردەکاری خەرجییەکانی وەبەرهێنان لە کەرتە جیاوازەکان لە 10 مانگی یەکەمی ساڵی (2025) بڕوانە (گرافیکی (5)).     پێنجەم: بەراوردکردنی کۆی داهات و خەرجی وەزارەتی دارایی عێراق لە 10 مانگی یەکەمی 2025 لە 10 مانگی یەکەمی ساڵی (2025)، کۆی گشتی خەرجییەکانی عێراق بە هەردوو خەرجی (بەگەڕخستن و وەبەرهێنان)ەوە، بریتی بووە لە (115 ترلیۆن و 535 ملیار و 280 ملیۆن و 185 هەزار و 396) دینار. لە کاتێکدا کۆی داهاتی گشتی عێراق بە هەردوو داهاتی (نەوتی و نانەوتییەوە)، بریتی بووە لە (103 ترلیۆن و 514 ملیار و 200 ملیۆن و 991 هەزار و 817) دینار. واتە بڕی (12 ترلیۆن و 21 ملیار و 79 ملیۆن و 193 هەزار و 579) دیناری بەڕێژەی (12%) لە داهاتی گشتی کورتهێنان ڕویداوە. سەبارەت بە وردەکاری مانگەکانی کانونی دووەم، شوبات، ئازار، نیسان، ئایار، حوزەیران، تەموز، ئاب، ئەیلول و تشرینی یەکەمی ساڵی (2025) بڕوانە (گرافیکی (6)).  شەشەم: خەرجی سێ سەرۆکایەتییەکەی عێراق لە 10 مانگی یەکەمی 2025 لە 10 مانگی یەکەمی ساڵی (2025)، کۆی خەرجییەکانی هەر سێ سەرۆکایەتییەکەی عێراق (ئەنجومەنی نوێنەران، سەرۆکایەتی کۆمار و ئەنجومەنی وەزیران)، بە هەردوو خەرجی (بەگەڕخستن و وەبەرهێنان)ەوە، بریتی بووە لە (7 ترلیۆن و 892 ملیار و 950 ملیۆن و 8 هەزار و 420) دینار. بە جۆرێک؛ 1.    ئەنجومەنی نوێنەران بڕی (515 ملیار و 419 ملیۆن و 562 هەزار و 118) دیناری خەرجکردووە، لەو بڕەش تەنها (10 ملیار و 399 ملیۆن و 904 هەزار و 616) دیناری لە بواری خەرجی وەبەرهێنان بووە.  2.    سەرۆکایەتی کۆمار بڕی (41 ملیار و 561 ملیۆن و 485 هەزار و 764) دیناری خەرجکردووە، لەو بڕەش (218 ملیۆن و 688 هەزار و 500) دیناری لە بواری خەرجی وەبەرهێنان بووە. 3.    ئەنجومەنی وەزیران بڕی (7 ترلیۆن و 335 ملیار و 968 ملیۆن و 960 هەزار و 538) دیناری خەرجکردووە، بڕی (6 ترلیۆن و 578 ملیار و 357 ملیۆن و 997 هەزار و 11) دیناری بە ڕێژەی (90%) لە چوارچێوەی خەرجی بەگەڕخستن و بڕی (757 ملیار و 610 ملیۆن و 963 هەزار و 427) دیناری بە ڕێژەی (10%) بۆ وەبەرهێنان بەخەرج دراوە.  بۆ وردەکاری خەرجی سێ سەرۆکایەتییەکە لە 10 مانگی یەکەمی ساڵی (2025) بڕوانە (گرافیکی (7)).     سەرچاوەکان؛ ڕاپۆرتەکانی وەزارەتی دارایی عێراق -    حساب الدولة لغایة کانون الثاني لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة شباط لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة آذار لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة نیسان لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة آیار لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة حزیران لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة تموز لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة آب لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة ایلول لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة -    حساب الدولة لغایة تشرین الاول لسنة 2025 للموازنە الاتحادیة https://mof.gov.iq/Budget-implementation-Archive.aspx http://<iframe src="chart.html" width="100%" height="1200px" frameborder="0"></iframe>    

درەو: سەرۆکایەتیی پەرلەمانی عێراق لە راگەیەندراوێكدا دەڵێت پاڵپشت بە حوکمەکانی مادەی 4 لە یاسای حوکمەکانی خۆ كاندیدكردن بۆ پۆستی سەرۆککۆمار ژمارە (8)ی ساڵی 2012، ناوی ئەو كاندیدانەی مەرجە یاساییەکانیان تێدایە بریتین لە: 1-    د. لەتیف رەشید 2-    د. فوئاد حسێن  3-    نەوزاد هادی  4-    نزار ئامێدی  5-    موسەنا ئەمین 6-    شوان داودی  7-    سامان شاڵی 8-    حسێن سنجاری سەردار عەبدوڵا  9-    ئەحمەد عەبدوڵا 10-    نەجمەدین عەبدولكەریم  11-    ئاسۆ فەریدوون 12-    سەباح ساڵح 13-    عەبدوڵا محەمەد 14-    ئەحمەد عەبدوڵا 15-    ئیقبال عەبدوڵا