د. مەیادە نەجار   لەكاتی گەلەكۆمەكی نەیاران دژ بەهەرێمی كوردستاندا، ئەزموونی نێچیرڤان بارزانی وەك دیپلۆماتكارێكی بێوێنە دەركەوت، چونكە توانی گۆرانكاری لەسیاسەتی ولاتان بكات سەرلەنوێ متمانە لەنیوان هەرێمی كوردستان و ولاتانی جیهاندا ببوژێنیتەوە، كاتێك لەڕێگەی ئۆپەراسیۆنە دیپلۆماسیەكانی توانی خەونی نەیاران بوچەڵ بكاتەوە، كەشتیی هەرێمی كوردستانی بە ناو زریان و شەپۆلی هەڵچووی ڕقی دوژمنان و گێژاوی قەیرانی سیاسی و داراییی تودنددا گەیاندیە كەناری ئارامی، لەكەمترین ماوەدا ئۆپەراسیۆنی دیپلۆماسی ئەنجامداو چەندان دیداری لەگەل هەریەك لەسەرۆكی فەڕەنسا و ڕاوێژكاری ئەڵمانیا و سەرۆكوەزیرانی هۆڵەندا و سەرۆكی رووسیا و وەزیری دەرەوی ئەمریكا و پاپای ڤاتیكان و پاشای ئوردن، ئەنجامدا. ئۆپەراسیۆنە دیپلۆماسیەكەی ئەمجارەی سەرۆكی هەرێم زۆر جیاوازە، چونكە لەكاتێكدایە جیهان گیرۆدەی دەردێكی كوشندەبووە، ناجێگیری نرخی نەوت و زیادبوونی بیكاری تەواوی جیهانی تەنیوە، تەنانەت ولاتە زلهیزەكانیش لەم قەیرانە بێبەش نەبوون، ئەم رەوشەی ناهەموارە هاولاتیانی هەرێمی كوردستانیان تووشی دڵەراوكی كردووە، سەردان و گفتۆگۆی سیاسییەكان وەستاون و زیاتر گرنگی بە دیداری ئۆنلاین و گفتوگۆی ڤیدیۆ كۆنفرانس دەدرێت، بەڵام نێچیرڤان بارزانی بە مەبەستی دیالۆگ و چارەسەری كێشەكان و ڕووبەڕووبوونەوی تەحەدییەكانی ئەم قۆناغە سەردانی بەغدای كرد، سەرلەنوێ چرای هیوا هەڵدەكات و بەتایبەتی هەتا ئێستا هەرێمی كورستان وابەستەی دەوڵەتی عێراقە و بەغداش چەقی سیاسەتی ناوخۆیی و دەرەكی و ئابووریی عێراقە، هەماهەنگی و لێكتێگەیشتنی نێوان هەولێر و بەغدا تاكە ڕێگە چارەسەری كێشەكان دەبێت. لەلایەكی ترەوە میدیا عیراقیەكان زۆر بەگرنگیەوە لەم هەولەی سەرۆكی هەرێم دەڕوانن، لەكەمترین ماوەدا لەسەر ئاستی عیراق چەندان دیداری لوتكەی لەگەل هەریەك لەسەرۆك كۆمار و سەرۆكی حكومەت و سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەران ئەنجامدا. یەكریزی و تەبایی. رۆڵی هەرێمی كوردستان بەشێكی گرنگ دەبێت لەئەدای داهاتووی حكومەتی عیراق و چۆنێتی كاركردنی حكومەتی نوێ، چونكە گۆرانكاری زۆر خێرا لەعیراق ناوچەكەدا روودەدات و مەرجە هەرێم بەشدارێكی كارا بێت چونكە ململانینی ئابووری لەنێوان رووسیاو ئەمەریكاو چین و بەریتانیا لەرۆژهەلاتی ناوەراستدا بەئاشكرا بوونی هەیە، ئەمە بیجگە لەوەی ولاتانی كەنداوی عەرەبی بەتایبەتی سعودیە و ئیمارات سەرقاڵی دۆزینەوەی پێگەی ئابووریی خۆیانن لەعیراقدا دەیانەوێت پردێك لەنیوان ریاز و بەغدا دروست بكەن، ئەمە بیجگە لەوەی توركیا بەدوای ئەوەیە رۆژهەلاتی ناوەراستدا پیگەی خۆی لە سوریا و لیبیا و عیراق و سودان زیاتر بكات، ئێرانیش گیرۆدەی پەیداكردنی سەرچاوەی بژێوی ئابووری بووە، واتا نەخشەی سیاسی لەچەند مانگی داهاتوودا گۆرانكاری خیرا بەخۆیەوە دەبینێت لەم كاتەشدا بەغدا پێویستی بەكەسێكی وەك نیچیرڤان بارزانی دەبێت كە ئەزموونێكی بێوینەی لەپرۆسێسی دیپلۆماسی و تێگەیشتن بۆ سیاسەتی زلهیزەكان هەیە. دەكرێ لەم سەردانەدا زۆر رێككەوتنی گرنگ لەچوارچیوەی دەستووردا جێبەجێ بكرێت، بەلەبەرچاوگرتنی دەستكەوتی سەردانەكانی ڕابردووی نێچیرڤان بارزانی لەسەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتی ئەنجامی ، دەكرێ بگوترێ ئاسۆی ڕوون و داهاتووی گەش لەو سەردانەدا وەدی دێت و ئەنجامەكەشی لەسەر ئاستی دیپلۆماسی لە چەند كاتژمێری داهاتوودا دەردەكەون و لەسەر ئاستی كردەیی و پەیوەست بە ژیان و گوزەرانی خەڵكیش دوای سەردانی وەفدی حكوومەتی هەرێم بۆ ڕێككەوتن لەسەر مافە داراییەكانی هەرێم بۆ بەغدا كە لە ئایندەیەكی نزیكدا ئەنجام دەدرێت. لەلایەكی ترەوە گرنگی پێدانی سەرجەم سیاسەتمەدارانی عێراقی لەنێویشیاندا كازمی بۆ سەردانەكەی سەرۆكی هەرێم كۆمەلێك رەهەندی هەیە، كازمی هەر لەیەكەم دەستپێكی كارەكانیدا دروشمی گۆرانكاری و چاكسازی بەرزكردەوە، لێرەدا كازمی زۆر پێویستی بەهەرێمی كوردستان دەبێت، چونكە ئەستەمە بەبێ كورد كازمی بتوانێت ئەو پرۆسە دوورو درێژە جێبەجێ بكات ئەوەمان لەیاد نەچێت ئەم سەردانە هاوكاتە لەگەل رێككەوتنامەی ستراتیژی نێوان ئەمەریكاو عێراق، چونكە بەگویرەی ئەو رێككەوتنامەیە دەبێت عیراق جارێكی نەخشەی سیاسیەكەی دابرێژرێتەوە و لەسەر بنچینەی یەكگرتوویی پێكهاتەكان و جێبەجیكردنی مافەكانیان خۆی پێناسە بكاتەوە، بەگویرەی ئەم بابەتیش هەرێمی كوردستانیش لەسەر بنچینەی هەرێمێكی یەكگرتوو لە چوارچێوەی عێراقی فیدڕاڵدا خۆی نوێ بكاتەوە، ئەگەر ووردبینەوە ئەم رێككەوتنامەیە دەرفەتێكی زۆر باشە لەم كاتەدا بۆ بەهیزبوونەوەی پێگەی هەرێمی كوردستان، مەرجە هەوڵە دیپلۆماسیەكانی هەرێم لەهەموو كات زیاتر پەرەی پێبدرێت، سەردانی ئەمجارەی سەرۆكی هەرێم لەم كاتەدا تارادەیەك هەنگاوێكی زۆر نایاب دەبێت و كاریگەری زۆر باشی دەبێت و سەرلەنوێ لەلای ئەمریكیەكان پێگەی هەرێم لەنیو رێككەوتامەكەدا بەهیز دەكات .

پەیمان عزەدین  لە ٢٩/١/٢٠١١ دا و کە هێشتا دوو ساڵی تەواو بەسەر بەشداری گۆڕان لە پەرلەماندا تێپەڕ نەبوبو وەک یەکەم ئەزمونی ئۆپۆزسیۆنی پەرلەمانیی ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بزوتنەوەی گۆڕان پێیوابو کە ئەو ماوەیە زۆرە بۆ مۆڵەتدان بە پارتی و یەکێتی و تیایدا سەرکەوتونەبون لە ئەنجامدانی گۆڕانکاری و چاکسازی . بزوتنەوەی گۆڕان لە پێشەکی بەیاننامەکەیدا ئەڵێت: (خەڵکی کوردستان ئومێدیان وابو کە دەسەڵاتدارانی هەرێم بەخۆیاندا بچنەوە ودەرکەوتنی ئەم ئەزمونە بکەنە دەرفەتێک بۆ دیموکراتیزەکردنی فەرمانڕەوایی و دامەزراندنی سیستمێکی پەرلەمانی راستەقینە و باشکردنی گوزەرانی هاوڵاتیان ودابینکردنی هەلی کار وخۆپێگەیاندن بۆ گەنجان و بەنیشتیمانیکردنی مەنزومەی ئەمنی و بەرگری هەرێم و جیاکردنەوەی دەسەڵاتی حیزب لە دەسەڵاتی حکومەت). دواتر هەر لەبەیاننامەکەدا هاتووە ( بەڵام بە پێچەوانەی چاوەڕوانی خەڵکیەوە دەسەڵاتداران بە بەرنامە کارئەکەن بۆ نابوتکردنی دەزگا نیشتیمانیەکان ،لەسەرو هەموشیانەوە پەرلەمانی کوردستان کە ڕۆڵی رەقابی بەتەواوی لەدەستداوە ،ئەوە ساڵ و نیوێک بەسەر تەمەنی ئەم خولەی پەرلەماندا تێ ئەپەڕێ تا ئێستا دەسەڵاتی ئەوەی نەبووە لێپێچینەوە لەگەڵ تاکە بەرپرسێکی ئەم هەرێمەدا بکا . تەنانەت ئەو حکومەتەی کە شەرعیەتی لە پەرلەمان وەرگرتووە ئامادە نیە ئیعتیراف بە دەسەڵاتی پەرلەمان بکا و وەڵامی پرسیارەکانی بداتەوە .) ئەمە ڕا و هەڵوێست و بەیاننامەی بزوتنەوی گۆڕان بو لە ساڵی ٢٠١١ دا ، ئەو کاتەی هێشتا دوو ساڵی تەواو بەسەر یەکەم ئەزمونی ئۆپۆزسیۆنیدا تێنەپەڕیبوو ، لەو کاتەدا و پاش کەمتر لە دوو ساڵ گۆڕان چاوەڕێی سیستمێکی پەرلەمانی ڕاستەقینە و باشکردنی گوزەرانی هاوڵاتیان و بە نیشتیمانیکردنی مەنزومەی ئەمنی و جیاکردنەوەی دەسەڵاتی حیزبی ئەکرد لە دەسەڵات ، لەپاش کەمتر لە دوو ساڵ بۆی مەعلوم بوو کە ئەوانە هیچیان نەکراون و ناکرێن و دەسەڵاتداران واتە یەکێتی و پارتی بە بەرنامە ئیش ئەکەن بۆ بۆ نابوتکردنی دەزگا نیشتیمانیەکان و پێی وابوە کە پەرلەمان ڕۆڵی رەقابی خۆی لەدەستداوە . بۆیە و لەسەر ئەو بنچینەیەوە چەند داواکاریەکی وەک ڕێگاچارەیەکی ڕاستەقینە بۆ کۆتاییهێنان بەو سیستمە حیزبسالاریە پێشکەشکرد ،کە بریتیبو لە : ١-مەنعی سەرکردایەتی پارتی و یەکێتی لە هەموو جۆرە دەستتێوەردانێک لە کاروباری حکومەت و دائیرەکان ، پەرلەمان ،دادگا ئاسایش ، پێشمەرگە ، ٢-مەنعی دامەزراوەکانی ئسایش ، زانیاری و پاراستن و پێشمەرگە لە هەموو جۆرە دەستتێوەردانێ لە کاری سیاسی خەڵک و چالاکیە جەماوەریەکان ، گۆڕینی بەڕێوەبەرەکانی ئەم دەزگایانە بە کەسانی بێلایەنی پیشەیی . ٣-هەڵوەشاندنەوەی حکومەتە حیزبیەکەی ئێستای یەکێتی و پارتی و پێکهێنانی حکومەتێکی ئینتیقالی تەکنۆکراتی بێلایەن. ٤-هەڵوەشاندنەوەی ئەم پەرلەمانەی ئێستا. ٥-ئامادەکردنی زەمینەی هەڵبژاردنێکی نەزیهی بێ تەزویربۆ پەرلەمانی کوردستان کە لە ٣ مانگ تێ نەپەڕێ. ٦-گێڕانەوەی موڵک وماڵی داگیرکراوی حکومەت و خەڵک لەلایەن حیزبەکان و کاربەدەستەکانیانەوە . ٧-کێشانەوەی رەشنوسی دەستوری هەرێم و هەموو ئەو یاسایانەی پەیوەندیدارن بە سیستمی حکومڕانی وڵاتەوە و حەواڵەکردنیان بۆ پەرلەمانی داهاتو . ئەم ڕا و سەرنج و پێشنیازانەی گۆڕان بو کە ئومێدی گەورەی بە گۆڕانکاری دروستکردبو و هەزاران کەس لەدەوری کۆبوبونەوە، بەڵام ئێستا ساڵی ٢٠٢٠ ە ، ئەگەر دیقەت لە بارودۆخی سیاسی و گوزەرانی هاووڵاتیانیش بەین ،ئاخۆ دوای ٩ ساڵ تێپەڕبون بەسەر ئەو بەیاننامەیەدا چی گۆڕاوەو بەرەو کوێ ڕۆشتووە. دەسەڵات هیچ ئەزمون و پێشنیاز و ناڕەزایەتیەکیان نەکردە دەرفەت و بە هیچدا نەچونەتەوە و ناچنەوە ، فەرمانڕەوایی نەک هەر دیوکراتیزە نەکراوە ، بەڵکو تادێ دیکتاتۆرەیەت قایمتر و توندتر ئەکەن و بازنەی ئازادی و بیروڕای ئازاد بچوک و بچوکتر ئەبێتەوە ، پەرلەمان نابوتتر کراوە وئەگەر تا ساڵی ٢٠١١ بوێری ڕێگری لەسەرۆکی پەرلەمان و قوفڵکردنی پەرلەمانیان نەئەکرد ،ئێستا ئەوە ئاسانترین بژاردەی پارتیە ، ئێستا پەرلەمان جیا لەوەی ڕۆڵی ڕەقابی و لێپرسینەوەی نەماوە ،وا خول و نیوێکە ئاگای لە بودجەش نیە وئەرکی گفتوگۆکردن و پەسەندکردنی بودجەشی پێڕەوا نەبینراوە ، دەزگا ئەمنیەکان حیزبی تر بون و نەک بەڕێوەبەرەکانی ئەو دەزگایانەیان نەکردوە بە کەسانی بێلایەن، بەڵکو بە موبارەکەی گۆڕان خودی بەرپرسی دەزگای پاراستن بووە سەرۆکی هەموو حکومەتەکە ، لە حیزبیشدا سەرۆکی زانیاری ئەبێتە هاوسەرۆکی حیزب و باشتر دەزگا ئەمنیەکان ئەچنە ناو کارو ژیانی سیاسی خەڵکەوە ، لەساڵی ٢٠٢٠ دا تەنیا کێشەمان حکومەتی حیزبی نیە ،ئێستا حیزبی بنەماڵە و حکومەتی بنەماڵەیی هەڕەشە لە دیموکراسیەت ئەکەن. ئەوەی پەیوەندی بە هاووڵاتیانیشەوە هەیە ،ئەوا گوزەرانی خەڵک بە بەراورد بە ساڵی ٢٠١١ لەوپەڕی داڕوخاویدایە و هەلی کار بۆ گەنجان بەتەواوی بنبڕبوە. موڵکی حکومەت و زەویە داگیرکراوەکان وەک خۆیان ماونەتەوە و تا دێ دۆنم و هیکتاری زیاتری ئەچێتە سەر، ئێستا نەک هەر زەوی بەدەڵان و کشتوکاڵیەکان تاپۆ کراون بەڵکو گردی زەرگەتەشی چۆتەسەر کە ڕەگەزی دارستانە و تاپۆکردنی ناقانونیە . بۆیە لە ڕاستیدا ، ئەگەر لە ساڵی ٢٠١١ دا هۆکارێک هەبوبێ بۆ داواکردنی هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان و حکومەت ،ئێستا سەدان هۆکار ئامادەن ، ئێستا بە فیعلی هەم حکومەت و هەم پەرلەمان ، شکستیان خواردووە لە بەجێگەیاندنی ئەرکەکانیان، ئەگەر لە ٢٠١١ ئومێدێک مابو بۆ گۆڕانکاری، ئێستا بێئومێدیەکی تەواو باڵی بەسەر خەڵکدا کێشاوە. ئەگەر نوزەیەک بۆ چاکسازی مابێ ، کاتی جێبەجێکردنی بەیاننامە ٧ خاڵیەکەی جارانی گۆڕانە ، لە ئێستاد تاکە چارەسەر هەڵوەشاندنەوەی حکومەت و پەرلەمانە ،هەر گروپ و حیزب و لایەنێک بیەوێ ئیشی لەسەر بکات و هیوایەک بۆ ئەم هەمو بێ هیواییە بگێڕێتەوە.

پشکۆ ناکام ..... کاتێک رژێم و دەستەڵاتە دیکتاتۆرەکان زیاتر  و زیاتر بە جومگەکانی کۆمەڵگایە یەنە خوارێ ، مەترسییەکانی بوونی دەوڵەت و دامەزراوەکانی وەک بەشێک لە حیزب زیاتر ئەبێ و وەک ئەوەی ئەمڕۆی هەرێم شتێک نابینرای و هەستی پێ ناکرێ بە ناوی سیستەم ، سیستەم و ژێرخانە یاساییەکان واتا حیزب حیزبیش واتا چەن کەسێک ، دەسەڵاتی بنەماڵە لە رژێمەکەی ئەمڕۆی هەولێر کە لەژێر رکێفی بنەماڵەوە بەرێوە ئەبرێت بووە بە دەوڵەت ، ئەوەی بنەماڵە ئەیەوێت لە ڕێی حزبەوە جێبەجێی ئەکات و دوەڵەت وەک دامەزراوە و یاسا و هێز وا لەناو لەپی دەستی نوێنەرێکی بنەماڵە و لە سەرروی هەرەمی رژێمەکە دانیشتوە و تۆش بۆخۆت هەر هاوارکە تا تووشی ئیلتیهابی حونجەرە ئەبی کەس ئاوڕێکی خێرت لێ نایاتەوە ، ئەو کەس و خەڵکانەش کە بەناوی وەزیر و مەزیر ی بەناو حکومتەوە  هەر چاوڕێی  ئافەرینی حیزبن ئەبن بە بەشێک لەو دەستەڵاتەی یان ئەو حیزب و بنەماڵەیەی جێگەی دامەزراوە دەوڵەتییەکانی گرتۆتەوە و هەموو فەرمان و یاسایەکی حیزب(بێ فزە گرتن) جێبەجێ ئەکەن جا ئیتر لە بەرژەوەنی خەڵکە یان نا جاڕ بە جەهەنەم گرنگ ئەویە ئەم جێبەجێکارە بێ ئەوەی بۆی هەبێ بۆڵەبۆڵێك بکا یان خوانەکردە یەکسەر جێبەجێ نەکرێت ئەو کاتە بە تاوانی لایان لە رێباز وبێ وەفایی بۆ خوێنی شەهیدان وا وەیلا بە حاڵت ،  ئەم راستیەمان بە روونی لەم کاتەی کۆرۆنایە بۆ دەرئەکەوێت چۆن  بەختەوەری بەناو سەرۆکی حکومەت ئەو مەسەلەیەی قۆستۆتەوە بۆ مەبەستی سیاسی حیزبی و بنەماڵەیی و وزیر و پارێزگار و فەرمانبەرە ملکەچە نەفامەکان بە نوقتە و سەری دێڕەوە جێبەجێی ئەکەن و ئەوان مەمنوون !! بەیانی بەناو سەرۆکی حکومەت بە وەزیری تەندروستی کە کادری حیزبەکەی خۆیەتی بڵێ بڕۆ تەسریح بە کە ئەگەر پارتی بیت کۆرۆنا کەمتر کارت لێئەکا !!، جونکە جەنابی وەزیر دوەڵەت و پیشەکەی خۆی لە حیزبا ئەبینێ نەک وەزارەت و خزمەتی خەڵک ، بێ سێ و دوو کردن ئەوەی بەناو سەرۆکی حکومەت ویستی لەبەر دەم دە پانزە ماکرۆفۆنا وەک تووتی ئەیڵێتەوە ، ئاخر ئەو هەموو یاری کردنە بە ئەعساب و دەروونی خەڵک بۆ ؟گەر حساباتێکی حیزبی وبنەماڵەیی لە پشتەوە نەبێ !! هەر داوای مووچە بکە بە تەلەفۆنێکی بەناو سەرۆکی حکومەت وەزیری تەندروستی یەکسەر لەسەر شاشەکان ئەڵێ بەپەلە بچنە ماڵەوە ئاگادارین فەوجێک کۆرۆنا بەرێوەیە بەرەو هەرێم بەتایبەتی سلێمانی و لەبەر خاتری ئێوە هات و چۆ قەدەغە ئەکەین و وەزیری خستنەئەولاوەی مووچەش ئەڵێ ؛ خەریک بوو مووچە بەین بەڵام بۆ ئەوەی نەکەوێتە دەست کۆرۆناوە ڕامان گرتووە !!پەلەتان چیە مووجەکانتان لە شوێنێکی ئەمینە(وەک ئەمانەتی بیست و حەوت ملیاردەکە) با کۆرۆنا تەواو بێ وەریئەگرن...  جا بۆیە مەترسییەکی گەورەیە کە دەوڵەت ببێ بە بەشێک لەدامەزراوەکانی حیزب و کادیرە بچووک و مێشک ئێکسپایەرەکان بەرنامەی حزب لە وەزارەتەکانیان بەڕێوەبەرن ، کاتێک حیزب بەناوی دەوڵەتەوە لەبەرژەوەنی خۆیان و بنەماڵە ئەبن بە سەرچاوەی یاسا ئیتر دەست لەو کۆمەڵگایە بشۆ کە خێر لە خۆی ببینێ تا ئەو حیزب و بنەماڵەیە دەسەڵاتدار بن ، گەر خۆشبەختانە نەمان ئەوە قسە و باسێکی تری لێ ئەکەین....واریدە وەزیر ئەقڵی بە دونیا نەشکێ ، یان لەئاستی مەسئولییەتا نەبێ یان تامەزرۆی پارە بێ ، بەڵام کاتێ وەزیرێک کە نوێنەرایەتی یاسا و دەوڵەت ئەکا بۆ پەرژەونی گشتی ئەبێ بە سێنەری سەرۆکی بەناو حکومەتەکە کە بەتاوانی دزینی قووتی خەڵک هیچ شەرعییەتێکی یاسایی لە مانەوەی لە حوکما نامێنێ ،موسیبەتەکە لەوێوە دەست پێ ئەکا کە هەرچی ئیعتبارێکی ویژدانی و یاسایی وئەخلاق ئینسانی و  نیشتمانی هەیە لەبەر خاتری مانەوەی وەک وەزیر ، هەمووی ئەخاتە سنوقی وەنەوشەکەیەوە......

د. كامەران مەنتك بەڕێزان بەهۆی ئەو دۆخەی كوردستان تێیكەوتووە، واباشە هەرچیەك ئەگەر پێت دەكرێت بیكەیت و درێغی نەكەیت، لەو روانگەیەوە ئەو پەیامەم نووسی، سەرەتا ویستم ژمارەیەك ئیمزا كۆبكەمەوە وەك ژمارەیەك ئەكادیمیستی كورد ئەو كارە بكەین، بەڵام بەداخەوە زۆربەی ئەوانەی پەیوەندیم پێوەكردن بیانووی زۆر ساویلكەو بێمانایان دەهێنایەوە، بۆیە بڕیارم دا پەیامەكە لەرێگای ئیمڵەكانی یوئێنەوە بە هەردوو زمانی عەرەیی و ئینگلیزی بەناوی خۆم بنێرم، ئەمە واتای ئەوە نیە، كەوا هیچ ئەكادیمیستێكی خاوەن هەلوێست نیە، بەڵكو تەنیا ئاماژەەكە بۆئەوەی ئەوانەی من دەستم پێیان گەیشت ئەوە هەلوێستیان بوو، كە ئەمەش جێگای داخە، داخەكە لەوەش گەورەتر ئەوەیە هەندێكیان پاساو بۆ توركیا دەهێننەوە رەخنە لە پارتی كرێكارانی كوردستان دەگرن، واتە ئاستی بیركردنەوەیان لە ئاستی بیركردنەوەی دەروێشەكانی حیزبەكان تێناپەڕێت، ئەمەش ئەنجامی ئەو تێكدان و وێرانكردنە رێكخراوەیە، كە حزبەكان لە باشووری كوردستان ئەنجامیان داوە، هەرچۆنێك بێت بە باشم زانی دەقی پەیامەكە وەك خۆی بە زمانی كوردی بۆ خوێنەری كورد بڵاو بكەمەوە: بەڕێز: ئەمینداری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لەلایەك توركیا هێرشی سەرهەرێمی كوردستان دەكات، بە بیانووی لێدانی پارتی كرێكارانی كوردستان، دەیەوێت ئەو پشتینە تەواو بكات، كه لە رۆژئاوای كوردستانەوە دەستیان پێكردووە بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە سنووریەكانی كوردستان، بەمەبەستی دابەشكردنەوەی كوردستان لەسەر بنەمای دیمۆگرافی، كە ئەم دابەشكردنە قۆناغی دووەمی دابەشكردنی كوردستانە، كە دوای جەنگی یەكەمی جیهانی لەسەر بنەمای جوگرافی ئەنجامدرا، ئەو قۆناغە لە قۆناغی یەكەم ئیجگار مەترسیدارترەو هەرەشە لەسەر بوونی كورد دەكات وەك نەتەوەیەك و بۆ هەتایە هەتایە مۆركی كوردستانی بوون و نەخشەی كوردستان لەسەر نەخشەی جیهان دەسڕێتەوە. لە لایەكی تر ئێران بە هەموو توانایەكی ناوچە سنووریەكانی هەرێمی كوردستان بۆردومان دەكات، ئەمە واتای ئەوەیە قۆناغێكی تر لە گەلە كۆمەی هەرێمی دەستپیكردووە، كە دیارە بە هۆی گۆڕانكاریەكان لە هاوسەنگی هێزی جیهانی و سیستەمە هەرێمیەكەدا هاتووە، وا دەكات ئەم هەڵمەتەش زۆر مەترسیدارو چارەنووس سازتر بێت لە هەڵمەتەكانی پێشووتر. بێدەنگی هەموو دنیاش بەرامبەر ئەو تاوانە گەورەیه، كە‌ لەبەرزەقەی چاوانی بەڕیوە دەچێت. پرسیارێكی گەورە لای گەلی كورد دروست دەكات و دایساندنی گڵۆپی سەوزە بۆ توركیاو ئێران بۆ ئەنجامدانی ئەو تاوانە. هاوكات، شەرمەزایەكی گەورەیە بۆ كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و لەكەیەكی گەورەیە بەرووی هەموو ئەو هێزانەی‌ پاڵپشتی ئەو دەوڵەتانە دەكەن بۆ ئەنجامدانی ئەو رەشەكوژیە، چونكە ئاشكرایە توركەكان بە فڕۆكەی ئەمریكی و تانك و زرێپۆشی ئەڵمانی و ئێرانیەكان بە چەكی روسی و چینی ئەو پەلاماری هەرێمی كوردستان دەدەن، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت، كە هەردوو بەرە بەشدارن لەو تاوانانەی دژ بە میللەتێكی بێوەی دەكرێت. بەڕێزان لاتان روونە ئەم هەلمەتەی لەناوبردنی میللەتێك هەڕەشە لەسەر ئاشتی و ئاسایشی جیهانی دەكات، بۆیە پێویستە ناوچەكە بەگشتی بخرێتە ژێر بەندی حەوتی میساقی نەتەوە یەكگرتووەكان و هاوكات بەهۆی ئەو بڕیارەی لە لوتكەی سەركردەكانی جیهان لە نەتەوە یەكگرتووەكان لە ساڵی (2005) دەرچوو، لەسەر كۆمەڵگای نێودەوڵەتی پیویستە بەرپرسیاریەتی پاراستنی نەتەوەی كورد بگرێتە ئەستۆ، چونكە ئێستا ئەو دەوڵەتانەی كوردستانیان بەسەر دابەشكراوە نەك ناتوانن كورد، كە بەشیكی گرنگە لەدانیشتوانی ئەو وڵاتانە(توركیاو ئێران و سوریاو ئێراق) بپارێزن، بەڵكو ئەوان خۆیان مەترسی سەرەكین و هەڕەشە لە بوونی ئەو نەتەوەیە دەكەن، بۆیە لەسەر كۆمەڵگای نیودەوڵەتی و كۆمەڵگای مرۆڤایەتی بەتایبەتی پیویستە بەرۆڵی مێژوویی خۆیان هەڵسن و نەتەوەیەك لە جینۆسایدو پاكتاوی رەگەزی بپارێزن، لەمڕووەوە داوا لە بەڕێزتان بە ئەركی خۆتان هەڵسن ودەستبەجێ داوا لە ئەنجومەنی ئاسایش بكەن بۆئەوەی كۆبوونەوەیەكی بەپەلە ببەستێت و رێگا لەو تاوانە گەورە دژ بە مرۆڤایەتی بگرێت.

د. كارزان شێخ موحسین جیھان لە پێشبرکێیەکی خێرایە بۆ دۆزینەوەی پێکوتە (ڤاکسین) و چارەسەری نەخۆشی کۆڤید-19 ئەوەی ئاشکرایە ودەزانرێت ئەوەیە کە لە ماوەیەکی کورتدا نە پێکوتە و نە چارەسەری نادۆزرێتەوە و ئەمە جگە لە کێشەکانی بەرھەم ھێنان و بە کۆگا کردن و گواستنەوە و ئامادەبوونی بۆ ھەموو خەڵکی جیھان کە نزیکەی 7.8 ملیار کەسە. بۆ ئەم مەبەستە زانا ودکتۆرەکان لە جیھان دەبێ بیر لە چارەسەری خێرا بکەنەوە بۆ ڕزگارکردنی ژیانی نەخۆشە ناجێگیر و ئاستەمەترسیدارەکان. لە دوو مانگی ڕابردوو چەندین ووڵات تەکنیکی بەکارھێنانی پلازمای خوێنی کەسانی چاکبوو لە نەخۆشەکە بۆ نەخۆشە ناجێگیرەکان تاقیکردۆتەوە. جارێ پێش ئەوەی بزانین ئایا ئەمە کار دەکات یان نا با تێبگەین پلازمای خوێن چیە؟ خوێن کە شلەیەکی سوورە لە لەشی مرۆڤدا لە بنەرەتدا لە دوو بەش پێکدێت بەشێکی خانەکانی خوێنن، بەشەکەی تریشی لە ئاو و پرۆتینە تواوەکان پێک دێت.. کاتێک بە تەکنیکی تاقیگەیی جیا دەکرێنەوە خانەکان دەنیشن و بەشە شلەکەی لە ئاوو و پرۆتینەکە سەرئاودەکەون و رەنگێکی زەردی ھەیە (سەیری وێنەکە بکە).. یەکێک لەو پرۆتینانەی لە ناوپلازمای خوێن ھەیە بریتیە لە پرۆتینێک کە پێی دەووترێت دژە تەن . دژەتەن لەشی مرۆڤ دروستی دەکات بۆ دژایەتی کردن و رێگری کردن لە میکرۆب و ھەر شیێکی نامۆ کە دێتە ناو لەش. ئەم دژایەتی کردنە لە رێگای دروست کردنی دژە تەنەوە تایبەتمەندە و لە دوای ماوەیەک بۆ ھەر میکرۆب و ڤایرۆسێک دژە تەنێکی تایبەتی دروست دەبێت کە بە ووردی بۆی دروست کراوە و لەھەر شوێنێک بیبینێت پێیەوە دەنووسێت. وێنەی روونكردنەوەیی پلازمای خوێن دژەتەن بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا ھەیە؟ بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا وەکو ھەر میکرۆب و شتە نامۆکانی تر کاتێک دێتە ناو لەشی مرۆڤ وکێشە دروست دەکات، دژە تەن لە دژی ئەو ڤایرۆسە بە تایبەتمەندێتیەکی تەواو دروست دەکرێت لە ناولەش.. ھەر کاتێک ڤایرۆسەکە لە خانەکان ھاتە دەرەوە دژە تەنەکان پێوەی دەنووسێن ونایەڵن خانەی تر داگیر بکات و ژمارەکەیان زۆرتر بێت.. ئەمە بۆ کەسێکی ئاسایی و خاوەن بەرگری بەھێز کارێکی ئاسانە و ڕەنگە کۆرۆنا پێی نەوەستێ و چاک ببێتەوە، بەلام بۆ ئەو کەسانەی بەرگری لەشیان لاوازە یاخود نەخۆشی تری درێژخایەنیان ھەیە و لەش سەرقالی ئەو نەخۆشیانەیە یان ھەر ھۆکارێکی تر بۆ نمونە جگەرە کێشان یان نەرگەلە کێشان، لەو کاتەدا ڤایرۆسی کۆرۆنا ھەل دەقۆزێتەوە و بەسەر بەرگری و دژە تەنە کەمەکان زاڵ دەبێت و خانەی زیاتر لە سیەکان داگیر دەکا و دایدەروشێنێ بەمەش نەخۆشەکە بۆ بارێکی ناجێگیر دەبات.. چۆن پلازمای کەسی چاکبوو کار دەکات لە نەخۆشی تر؟ کاتێک کەسێک چاک دەبێتەوە لە نەخۆشی کۆرۆنا پلازمای خوێنی ئەو نەخۆشە ئەو دژە تەنانەی تێدا ماوەتەوە و بۆ ماوەیەکی نادیاری درێژ دەمێنێتەوە. بۆ ئەم مەبەستە کە پلازمای کەسی چاکبوو دەدرێتە نەخۆشێک ئەوا ئەو دژە تەنانەی لە پلازماکە ھەیە کار دەکەن بۆ لەناو بردن و تێکشکانی میکرۆب و ڤایرۆسەکان.. لە سالی 1890 بۆ یەکەم جار دژی نەخۆشی کۆکەڕەشە بەکارھاتووە و دواتریش لە سالی ١٩١٨ بۆ پەتای ئەنفلۆنزای ئیسپانی بەکارھاتووە، ھەروەھا بۆ ئیبۆلا و جۆرەکانی تری کۆرۆنا بەکارھاتووە بەم دواییانە. بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێش بە ھەمان شێوە پلازمای کەسی چاکبوو کە پڕیەتی لە دژەتەن بۆ ڤایرۆسەکە کاتێک دەدرێتە نەخۆش ئەوا دژەتەنەکانی ناو پلازماکە کە تایبەتن بە ڤایرۆسی کۆرۆنا، ڤایرۆسەکە دەگرن و نایەڵن چیتر خانە داگیربکات و تێکی بشکێنێت و زیاد بکات، بەمەش یارمەتی لەش دەدات بۆ لە ناوبردنی خانە تووشبووەکانی تر و چاکبوونەوە.. دژەتەنی لەشی مرۆڤ کێ دەبێت پلازما ببەخشێت و چۆن؟ ھەرکەسێک کە تووشی ڤایرۆسەکە بووە و چاکبۆتەوە و پاش ماوەی ١٤ رۆژ دوای چاکبوونەوە دەتوانێت پلازما ببەخشێت بۆ نەخۆشی تر .. گرنگە کە ھەموو ئەوانەی کۆرۆنایەن گرتووە و چاکبوونەتەوە ئەو ھەنگاوە بنێن بۆ ڕزگارکردنی خەڵکی دیکە.. کارێکی ئاسانە ئەوەی لەسەر ئەو کەسەیە تەنھا بتلێک یان زیاتر خوێن ببەخشێت ، دواتر پلازمای لێ جیادەکرێتەوە،، بەلام گرنگە بانکەکانی خوێن بە ووریایی و زانستیانە مامەڵەی لەگەڵ بکەن و دوو تێستی گرنگ ئەنجام بدەن ئەویش نەبوونی ھیچ ژەھر و ماددەیەکی زیانبەخش و نەخۆشی تر و ھەروەھا تێستی دژە تەن بکرێت بۆ ئەوەی دڵنیابن کە بڕی دژە تەنی پێویست ھەیە لە ناو پلازماکە بۆ کۆرۆنا.. ئەمە چارەسەرە و تەواو؟ نەخێر، تا ئێستابە شێوەیەکی زانستی تەواو نەسەلمێندراوە کە پلازمای خوێن چارەسەرە.. توێژینەوەیەکی چین کە ھێشتا پێداچوونەوەی زانستی ھاوەڵانەی بۆ نەکراوە باس لەوە دەکا کە ٧ نەخۆش لە کۆی ١٠ نەخۆش بەشێوازێکی بەرچاو سوودیان لەم پرۆسەیە وەرگرتووە.. پێش بڕیارداب چەند فاکتەرێک کاریگەری زۆری ھەیە لەسەر بەکارھێنانی پلازما 1- بۆ کێ بەکاردێت: پلازمای کەسی چاکبوو دەکرێ بۆ ئەو کەسانە بەکاربێن کە حالەتەکەیان ناجێگیرە بەلام شڵەژاو critical نیە،، چونکە بۆ نەخۆشێکی زۆر خراپ ڕەنگە تازە فریای نەکەوێت.. نەخۆشە ناجێگیرەکان و ئەوانەی نیشانەیان ھەیە دەکرێ سوودی لێ ببینن بەمەش خواستی ھەناسەدانی دەستکرد و چاودێری چڕ کەم دەبێتەوە.. بۆ ستافی نەخۆشخانەکان دەکرێ بەکاربێت چونکە زۆر بەرکەوتەی ڤایرۆسەکە دەکەن و پێویستیان بە دژە تەن دەبێت.. 2- کات: کات کاریگەریەکی زۆری ھەیە لە بەکارھێنانی پلازمای خوێن چونکە چەند زووتر دوای دروست بوونی نێشانەکان بەکاربێت باشترە بەوەی کە ژمارەی ڤایرۆسەکە و توندی نەخۆشیەکە ماوەی ئەوەی ماوە کە کۆنترۆل بکرێت، بۆ نەخۆشێک کە کەوتە شڵەژان و ھەناسەی دەستکرد ڕەنگە ئەو کاریگەریەی نەبێت.. 3- دەرمانی بەکارھاتوو: لەبەرئەوەی تا ئێستا بە ڕوونی دیار نیە کام دەرمان کاریگەری زیاتری ھەیە لەسەر ڤایرۆسەکە لە جیھان و بە جیاوازی شوێنەکان چەندین دەرمان تاقی دەکرێنەوە بەم پێیەش چاکبوونەوەی نەخۆش دوای پێدانی پلازما رەنگە بگەرێتەوە بۆ جۆری دەرمانەکە و کاریگەری دەرمانەکە بە تەنیا یان بە ھاوبەشی لەگەل پلازماکە 4- ژمارە و رێژەی پلازمای بەخشەرەکان: ژمارەی ئەو کەسانەی جاکبوونەتەوە و ئامادەن خوێن ببەخشن ھۆکارێکی کاریگەرە بۆ بەکارھێنانی پلازما، گرنگە زۆرترین کەس پلازما ببەخشێت بۆ ئەوەی باشترین پلازمای پڕ لە دژەتەن بەکاربێت بۆ نەخۆشەکان.. ھەموو پلازمایەک کاندید نیە بۆ بەکارھێنان تا لەو تاقیکردنەوانەی لەسەرەوە ئاماژەمان پێدا دەرنەچێت.. لە کوردستان چی دەکرێت و چی بکرێت باشە؟ ئەوەی تا ئێستا لە کوردستان دەکرێت ھەوڵی تاک تاکەییە و بە شێوازێکی زانستی و بە دیراسەتێکی کلینیکی نەکراوە.. بە پشت بەستن بە زانیاریەکانی ووڵاتان و بۆ ئەو نەخۆشانەی کە لە نزیکە مەرگن پلازما بەکارھاتووە و کاریگەریەکی ئەوتۆی نەبووە.. بۆیە زۆر گرنگە دووبارە زۆر زۆر گرنگە کە وەزارەتی تەندروستی بە پاڵپشتی زانایەکانی مایکرۆبایۆلۆجیا و بەرگری زانی و فسیۆلۆجی زان و خوێنزان و ئامارزانەکانی خوێندنی باڵا ھەلمەتێکی دەست بەجێ ڕابگەیەنن بۆ کۆکردنەوەی پلازما و تاقیکردنەوە و لێکدانەوە ی دەرھاوێشتەکان بۆ زانست وخەلک و جیھان بخاتە ڕوو.. بەکارھێنانی بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی و بێ پشت بەستن بە لێکدانەوەی زانستی و ڕای زانایان و کۆنسێنتی نەخۆشەکان ڕەنگە سوود و ئاکامی چاوەروانکراوی لێ نەکەوێتەوە.   *پ.ی.د کارزان شێخ موحسین، بەڕێوەبەری گشتی سەنتەری توێژینەوە لە زانکۆی سەڵاحەددین- ھەولێر *سەرۆکی لێژنەی بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا لە زانکۆ.   سەرچاوەکان:  ‏Medrxiv.org/content/10.1101/2020.03.16.20036145v1 ‏ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5828518/ ‏The National Academies of Sciences, Engineering and Medicine ‏jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2763983 The feasibility of convalescent plasma therapy in severe COVID-19 patients: a pilot study medrxiv.org

عەبدولڕەحمان ئەبوبەكر دۆخەكە لەدەست دەرچووە، حزبەكان تەنها چاویان لەبەرژەوەندی خۆیانە، پارتی هەموو دەسەڵاتەكانی لای خۆی كۆكردۆتەوە، چۆنی بوێت وای دەدورێت. بەرای زۆرێك لە هاونیشتمانیان لەئێستادا دۆخەكە لە دەست دەرچوە، حیزبەكانی كوردستان و بەشێك لەئەندامەكانیان تەنها لەخەمی بەرژەوەندی خۆیان و مانەوەی خۆیاندان جگە لەپارتی، بەڵام ئەگەر وابڕوات نەپۆست دەمێنێت و نەخۆشیان، چونكە لە ئێستادا پارتی دیموكراتی كوردستان تەنها هێزی یەكەمەو هەموو دەسەڵات و بڕیارەكان لای خۆیەتی بەكوردی كرمانجی چۆنی  بوێت وای دەدورێت، ئەوگرێبەستی پەنجا ساڵەی لەگەڵ توركیا كردەو هیچ خەمێكی نیە چونكە توركیا ئەو هەڵدە سوڕێنێت و هەرتوركیاش ڕێگە نادات لەگەڵ بەغداد ڕێك بكەوێت، چونكە توركیا مەبەستەیتی خەڵكی كوردستان بەبرسێـی بكوژێت، ئەوەی توركیا كەدژی كوردو كوردستانە شتێكی ترە، بەڵام ئەوەی گرنگە لەئێستادا قسەی لەسەربكەیت باشوری كوردستانە دۆخێك لەئەوپەڕی مەترسیدایە زیاتر لە 100ڕۆژە موچە نەدراوە  هەمو حیزبەكانی كوردستان دەڵێن پارتی هۆكارە، ئەی باشە ئێوە چین، خۆی لەڕاستیدا خراپی ئەم دۆخە بەپلەی یەكەم پارتیە دوایش یەكێتیە، ئێوە خۆتان دڵنیان  بەهەموتان ناتوانن یەك بڕیاربدەن لەئێستادا چونكە بڕیارەكەش بدەن ئەوا پارتی قبوڵێ‌ ناكات وباتڵە. ڕووی دەمم دەكەمە (گۆڕان ، كۆمەڵ ، یەكگرت و  یەكێتی)  ئێستا كاتی ئەوەیە بەرەیەكی بەهێز دروست بكەن پێدا چونەوە بەسیاسەت و بەڕێوە بردنیشدا بكەن تاخەڵك لەم دۆخە ناهەموارە ڕزگاربكەن ،  وابكەن لەگەڵ بەغداد ڕێك بكەون و دۆخی گوزەرانی خەڵك چاك بكەن و وەڕێگەش لەداگیركردنی كوردستان لەلایەن توركیاوە بگرن، ئێستا كاتی هاتوە هەلێكی مێژووی گرنگ لەبەردەستاندایە هەرچوارتان وەك چوارهێزی دیارو كاریگەر ئەو هەلە مێژووییە لەدەست مەدەن خۆتان بكەنەوە بەپێشڕەوی گەل و قوتاریان بكەن لەنەهامەتی وبرسێتی و ئەم ژیانەتاڵە، ئەگەربەڕاستی بەرژەوەندی هاونیشتیمانیانتان دەوێت. ئەگەر ئەمەنەكەن ئەوا پارتی بۆبەرژەوەندی خۆی و مانەوەی خۆی زیاتر خەڵك برسی دەكات  چونكە ئەو باكی بەهیچ نیە كوردستان چی لێدێت، گرنگ مانەوەی خۆیەتی و لەناو پارتیشدا مانەوەی بنەماڵەی بارزانیە، تكایە هیمەتێك بكەن ئێمە وەكوو ڕۆژنامەنوسان دەزانین خەڵك چەند ناڕازاییە هەموو سێكتەرەكانی ژیان واپەكی دەكەوێت، نەچوە بچێت،  ئێوە لەخەو هەستن پارتی ژێر بەژێر هەموكارێك و ڕێكەوتنێك دەكات، سەرەی ئێوەش بەقوڕا دەبات ، فریای خەڵك بكەون تا وای لێنەهاتوە خۆیان بڕژێنە سەرشەقامەكان و بارەگاكانتان بسوتێنن وەخۆیان ئەو هەنگاوە بنێن كەئێوە دەبوو بتان نایە ، چونكە ئەگەر بەنیازی پارتی و حكومەتەكەی پارتین  ئەو دەستەتان بخە نە ژوور سەرتان ئەو نایكات ئەو شتێك ناكات بۆخەڵك ، ئیتر ئێمە ئەمەمان وت بزانین ئێوە تاچەند گوێدەگرن،  ئەگەرچی هەمو سیاسەیەكانی ناو حیزبەكان خۆتان بەعەبقەری دائەنێن و بەڵام هیچ سودێكتان نیەو گوێش بۆكەس ناگرن، تەمەنا دەكەین ڕێگە نەدەن خەڵك بەڕەكەی ژێرپێتان دەربێنی و دواتریش لەسەر زەویش جێگەی دانیشتنتان نەبێت.   

د. چیا عەباس لە سەردەمی کۆڵۆنیالیزم و شەری ساردا زۆربەی پێکدادان و شەرەکان لە دنیادا بەدەر لە رەوایەتی و نارەوایەتیان لەلایەن دو بەرەی سەرەکی ئەو سەردەمەی جیهان وەک روداوە  پرۆکسەکان مامەڵەیان لە گەڵیاندا دەکرد.  نمونەکان زۆرن، کاتێک بە کورد لە باشور دەست پێبکەین دەبینین چۆن رەوایەتی شۆرش و یاخیبون و راپەرینەکانی کرانە قوربانی هاوکێشەکانی دنیا و ناوچەکە. لە دوای روخاندنی دیواری بەرڵینەوە رەوایی خەبات و شەرە نەتەوەییەکان خزێنراوەتە نێو هاوکێشە بێ سەروبەرەکانی زلهێزەکانی دنیا و ناوچەکان. ئەزمونەکانی کورد لە سەرجەم بەشەکانی کوردستان لە دوا بیست ساڵدا دەریدەخەن چۆن خەباتی نەتەوەیی کورد گیرۆدەی حزوری سەربازی و هەواڵگری و ئابوری زلهێزەکان و کێشەکانی نێوانیان بوە لە ناوچەکە و هەر رۆژێک بەدەردێکیاندا بردوە.  زیادە بۆ ئەمەش سەرهەڵدانی جیهانگیری دەستی لە گەردنی نەتەوە ژێر دەستەکان توند کردوە. پشتگوێخستنی کورد لە رێکەوتنی ستراتیژی ئەمریکا – عێراق، ناچارکردنی کورد ملکەچی بەغدا بێت، روداوەکانی ٣١ ئۆگۆست، ریفراندۆم و کارەساتی ئۆکتۆبەر و سەرەرای قوربانیەکی گەورە کورد ناچارکرا لەو ناوچانەی زێدی باو و باپیرانیانن کە بە قوربانی گەورە لە شەر دژ بە داعش رزگاریان کردبون بکشێنەوە. ئەم روداوە گرنگانە کە بەشێکی هەستیار و چارەنوسسازن لە پرسی نیشتمانی و نەتەوەیی دەیسەلمێنن زلهێزەکانی دنیا و ناوچەکە بەشێوەیەکی جیاواز لە سەردەمی شەری سارد دەسەڵاتی کوردیان دەستەمۆ کردوە و بەکاریان دەهێنن. جاران کورد هێزێکی چەکداری گەورەی خاوەن ئەزمونی بەدەستەوە بو، بۆ شەری ناوخۆ بەکار دەهێنران بەڵام هێزێکی بەرگریکەریش بو لە خاک و نەتەوە، ئێستا ئەو واقیعە زۆر گۆردراوە، ئەزمونەکان دەیسەلمێنن هێزی پێشمەرگە بە هۆی حزوری بەرفراوانی سەربازی و هەواڵگری بەهێزی ئەمریکا، روسیا، ئەوروپا، عێراق، تورکیا و ئێران خاوەنی بریاری سەربەخۆی خۆی نەماوە. لەم روداو و واقیعە تفت و تاڵانەدا دەردەکەوێت کە دەسەڵاتی کوردیش خەتابارە، هەر دەسەڵاتێکی حزبی بەپێی بەرژەوەندیە تایبەتیەکانی خۆی ملکەچی ئیرادەی هێزە بیانییەکانە، گەرانەوە بۆ بەڵگە و دۆکیۆمێنتەکانی ئەو رواداوانە ئەم راستیە دەسەلمێنن. بە کوردی و کورتی کاتێک هەر هێزێک بەرژەوەندیەکانی خۆی لوتکەی بەرنامەکەی داگیر بکات ئەوا نەتەوە و نیشتمان لێی زەرەرمەند دەبن.   ئەوەشی لە خەبات و شەری نەتەوەیی وەک پاشماوەی سەردەمی شەری سارد ماونەتەوە چەقیان بەستوە و لە نێو سنورەکانی سەرهەڵدان و کپرکردنەوەدا گیرساونەتەوە، دۆخی کوردی باکور و فەلەستینیەکان ئەم راستیە دەسەلمێنن. زلهێزەکان زۆر بەپەلە شەرەکانی بەڵکان و ئیرلەندا و باسک یان چارەکرد بەشێوەیەک کە مافی لایەنەکانی شەر بە هاوسەنگی بەدەست هێنران، بە کورتی شەر و نائارامیان لە ناوجەرگەی رۆژئاوا چارەکرد.  روداوە خۆرسکەکانی وڵاتانی عەرەبی ناسراو بە بەهاری عەرەبی سەرەتای قۆناغێکی نوێ بو لە خەباتی میللەتانی ناوچەکە، خەبات بۆ دادپەروەری و ئازادی و دەوڵەتی یاسا و رێزگرتن لە مافەکانی مرۆڤ و دژ بە دەسەڵاتدارە نەتەوەییە ستەمکار و گەندەڵەکان. دەسەڵاتدارانی باشور تا ئەم چرکەیەش لەنێو روداو و سەروەریەکانی مێژودا خۆیان حەشارداوە و لە سایەشیدا نەتەوە و نیشتمان بە موڵکی خۆیان دەزانن، حزب و سەرکردە و مێژو سێ کوچکەی بنەرەتی حزوریانە، هێزی چەکدار و پارە و پاشکۆیەتی بۆ گەمەکەرە گەورەکانی دۆخی دژواری ناوچەکە سێ کوچکەی مانەوە و هێزی ئێستایانە. کاتی هاتوە هاوڵاتی کورد لە باشور دەرک بە وردەکاریەکانی ئەم هاوکێشانە بکات و بیرێکی جدی لە گۆرینی بکاتەوە. بەشێکی بەرچاوی یاخیبوە بە ئەزمونەکانی باشور ساڵانێکە هەمان قەوانەکانی نارازی و رەخنە دەچرنەوە، هەر گروپ و تاقمێک لێیان سەریان بەیەکەوە ناوە و راز و نیازی خۆیان بۆ یەکتر بەیان دەکەنەوە. زۆربەیان پەروەردە و گۆشەکراوی ژیانی حزبی و رێکخراوەیی و سیاسی هێزە کلاسیکیەکانی کوردستان بون و لە سایەشیدا چێژی دەسەڵاتیان لە فەرمانرەوایی و پەرلەماندا کردوە، بۆیە خۆشیان بوێت یاخود ترش پابەندن بە کۆمەڵێک کۆدەی شاردراوەی ئەو سەردەمانە، کۆدەکانی دۆستایەتی، کۆمەڵایەتی، پیاوچاکی، وەفا و .... تاد. ئەم گروپانە لە پارادۆکسێکی فکری و سیاسیدا گوزەر دەکەن، لەلایەک لە دڵەوە خوازیاری گۆرانکاری و چاکسازین و لە لاکەی تریشەوە بە قەتماغەیەکی بێئومێدی کە زادەی ئەزمون کودەکانی مێژوە کرداری جدیان لێ نەبینراوە و وەک گۆدۆ چاوەروانن. ئەم واقیعە کەمکردنەوە نیە لە کاریگەریان کاتێک بە دیدگایەکی هاوبەش و کارنامەیەکی پەسندکراو لای جەماوەرەوە بکەونە کرداری جدی.   پرۆتێستەکانی دوایی چەند ناوچەیەکی بادینان سەرەتایەکی ئومێد بەخشە بۆ  گۆرانکاری، چونکە خۆپیشاندانەکان خۆرسکانە بون، لە ناخی هاوڵاتیەوە هەڵقوڵا بون، دەستی حزب و جەمسەر و لایەنە دەسەڵاتدارەکانی ناکۆک لە گەڵ یەکتری تێدا نەبو. هاوڵاتی لە ناخی کوڵاویەوە و بۆ داوای مافە زەوتکراوەکانی و بۆ گوزەرانی ماڵ و منداڵەکانیان ئەو کارەیان بەرامبەر بە حوکمرانی  ئەنجامدا. وێرای توندو تیژی پارتی بەرامبەر خۆپیشاندانەکانی ناوچەی نفوزیان، پێدەچیت وجودی تاکە دەسەڵاتی پارتی لەو دەڤەرانە ناراستەوخۆ زەمینەی سەرهەڵدانی خۆپیشاندانەکانی ئاسانتر کردبێت، کاتێک ئەم دەڤەرە بەراورد بکەین بە چەند ناوچەیەکی سلێمانی و گەرمیان تێدەگەین فرە حزب و هێزی چەکدار و جەمسەرگەر و بەرژەوەندی جیاواز و ناکۆک بەیەکتر لەم دەڤەرانە بەردەوام ئەستەم و رێگر بون لە سەرهەڵدانی یاخیبونەکان، رەنگبێ ئەم ناوچانە لە ئەزمونی فرە میلیشیا و بەرژەوەندیەکانی وڵاتی سۆماڵ نزیک بن.    ئەزمونی رۆژئاوا و دوا خۆپیشاندانەکانی دەڤەری دهۆک سەلماندویانە کە مافەکانی هاوڵاتی و دروشمی دەسەڵات لە هاوڵاتیەوە بۆ هاوڵاتی هەنگاوە بنەرەتیە مەزنەکەیە بۆ پرۆسەی گۆرانکاری، کاتێک حزب و گۆشەکراوە دودڵەکانی حزبایەتی لە پرسێکی وا گرنگدادەست تێوەر دەن قەیرانەکان ئاڵۆزتر و چارە سەختتر دەبن.   تێگەیشتن لە رۆڵی زلهێزەکان، پرسی نیشتمان و نەتەوە، پێگەی دەسەڵاتی کوردی و بەرەی یاخیبو کارئاسانیەکی گەورە بە پرسەکانی گۆرانکاری و چاکسازی دەبەخشێت.    

مەجید ساڵح لەم ھەفتەیەدا تورکیا لە سەرجەم ئەو پەلامارانەی کە کردبوویە سەر  Pkk جگە لە شکست توشی جۆرێک لە ریسوا بوونیش ھات، چونکە پەلامارەکەی ھی ئەوە نەبوو بکرێتە سەر  کۆمەڵێک گەریلا بە چیاکانەوە، بەڵکو بەکارھێنانی ئەو ھێزە زەبەلاح و  تەکنەلۆژیا پێشکەوتوەی سەربازی بۆ داگیرکردنی وڵاتێک و لە ریشە ھەڵکردنی بەس بوو، بەڵام خۆڕاگری گەرێلاکان ژەھری دۆڕانی کرد بە قوڕگیاندا... هاوکات لە گەڵ پەلامارە سەربازیەکەدا، کاربەدەست و بەرپرەسە باڵاکانی تورک کۆمەڵێک لێدوانیاندا ئامانج لێی قوڵکردنەوەی ناکۆکییەکانی کورد و کورد بوو، لەسەروی هەموشیانەوە مەبەست لێی لاواز کردنی ئینتمای نەتەوەیی و قوڵکردنی ناوچەگەرێتی و شارچێتی بوو..  بەداخەوە هەر زۆر زوو چالاکوانانی تۆڕەکۆمەڵایەتیەکان کەوتنە داوەکەوە و بەدووبارە کردنەوەی قسە و لیدوانی بەرپرسەکانی تورک بەئاگایی بێ یان لە نائاگایی، رێگەیان بۆ هاتنە دی مەرامەکانی تورکیا خۆش کرد، واتە خۆمان بەدەستی خۆمان ھاوکاری تورکیامان کرد لە گەیشتن بە بەشێک لە ئامانجەکانیی. تورکەکان لەوەدا سەرکەوتوو بوون  ئێمەیان راکێشا بۆ گەورەکردنی ئەو درزەی نێوان ھێزە سیاسییەکانی کوردستاندا ھەیە و ئەو ناکۆکییە کۆمەڵایەتی و شار چێتیەی لە کوردستاندا ھەیە بە دەستی خۆمان، بێ یەک تەقە و خۆماندوو کردنی داگیرکەری تورک  ئەوەندەی تر زەق کرایەوە، ئێمە نەزانانە ھێندەی تر کۆمەڵگای کوردیمان چەندین ھەنگاو بۆ دواوە بردەوە. گەورەترین دێوەزمەی تورکەکان یەکێتی نەتەوەیی کورد و گەشەکردنی ناسیۆنالیزمی کوردییە، بەڵام لەم ھەفتەیەدا ئەوەی کورد بە خۆی کرد لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا،  ھەرگیز تورک لە چیاکاندا بۆی نەکرا، بۆیە تکایە با نووسین و کۆمێنت و  بیروڕاکانمان نەچێتە  خانەی بەرژەوەندیی و خواستەکانی تورکیاوە لە جیاتی پەیامی لێک ترازان و دووبەرەکی و شەڕە جوێن و شارچێتی و ناوچەگەری،  با پەیامی برایەتی نیوان کورد و کورد و کورد و گەلانی دنیا بڵاو بکەینەوە...

    ئاسۆ حاجی دابەش بوونی رای گشتی کوردستان بەسەر دوو بەرە(جا کامەیان زۆرینەن و کەمینەن پرس نیە) هەندێک بە تەنیا بارزانی دەبینن و وەک سوپەڕمەن تەماشای دەکەن و دەیانەوؽ بۆ خەڵکی بەو شێوەیە وێنە بکەن،هەندێکیش هەوڵ دەدەن بارزانی وەک هؽزؽکی تەنیا و پەڕپوت نیشان بدەن و وەک وێنەی پاڵەوانێکی بەزیو لە چوارچێوەی بگرن،بە دڵنیایەوە هیچ یەکێک لەو دوو ئاراستە و بۆچوون و هەوڵانە راست نین(بێگومان بە رێژەیی نەک رەهایی)،ئەوەی راستەقینەیە تێکەڵ کردنی هەردوو بۆچوون و کۆلاژ کردنی هەردوو وێنەکەیە لە ناو چوارچێوەیەکدا کە لەو شەڕ و ململانێ و بگرە و بەردەیە نە تەنیا بارزانی لە مەیدانە و نە بارزانیش تەنیایە لە مەیدان،بە بۆچوونی من ئەوەیان گونجاوترین دەستەواژە و قسەیە دەربارەی بارزانی بکرێ جا چ نێچیرڤان یان مەسرور بێت. سەردانی ئەوجارەی نێچیرڤان بارزانی بۆ بەغدا دووبارە کردنەوەی هەمان سەردانی پار ساڵیەتی بۆ بەغدا دوای ئەوەی تازە ببووە سەرۆکی هەرێمی کوردستان و لەگەڵ هەر سێ سەرۆکایەتیەکە و هەمان کەسەکانی دیکە لە سەرکردەکانی شیعە و ئەوانەی دیکە،هەمان ئامانج و کارنامەشە،ئەوەش دڵخۆشکەر نیە لە خاڵێکدا کە نیشان دەدا عێڕاق لە بازنەیەکی خۆ دووبارە کردنەوە و چەق بەستن دایە و هیچ ئومێدی پێشکەوتنی لێ ناکرێ چونکە تەنها گۆڕینی ناوە نەک ناوەڕۆک،عەلاوی،جەعفەری،مالکی،عەبادی،عەبدولمەهدی یان کازمی بێت هەموویان قوماشی یەک تۆپن و تەنها یەکدی تەواو دەکەن نەک شتێکی نوێ نیشان بدەن. بۆیە ئەگەر حەز بە سەرکەوتنی کوردستان دەکەن پاڵپشتی نێچیرڤان بکەن،بۆ ئەو پاڵپشتیە حکومەتی کوردستان پێویستە بەهێز بێت کە نوێنەرایەتی ناو ماڵی کوردستانی دەکا،نوێنەرایەتی مێژووی زیاتر لە سەت ساڵی خەبات و تێکۆشانی میللەتێکی ژێر دەستە دەکا،چونکە ئەگەر لە ناو ماڵی خۆمان یەک نەبین ناتوانین وەڵامدەرەوەی داخوازیەکانی میللەتی خۆمان بین،رەسول هەمزاتۆڤی داغستانی وەک ئەوەی بە کورد بڵێ دەڵێ:"با لە ئاگردانی ماڵی خۆمان دەست پێ بکەین". مێژووی دەوڵەتی درۆین و دروستکراوی عێڕاق کە داگیرکەری بەشێکی کوردستانە ئەوەمان پێ دەڵێت هەر کاتێک کورد یەکگرتوو و یەکگوتار بووە بەغدای بەچۆک داهێناوە،هەرکاتێکیش کورد پارچە و فرە گوتار بووە چۆکی بۆ بەغدا داداوە،ئەوە راستەقینەکەیە،جا ئەگەر حەز دەکەن سەرۆکی قەوارەی دەستووری هەرێمی کوردستان قسەی سوار بێ و ئەگەر دەتانەوێ دروشمان لە کوردستان یان نەمان بگۆڕین بۆ کوردستان و هەرمان پاڵپشتی حکومەتی کوردستان بکەن چونکە وەک مامۆستا ئیسماعیل بێشکەچی دەڵێ:"خراپترین حوکمی کورد لە سەر کورد لە باشترین حوکمی داگیرکەرانی کوردسیان لە سەر کورد باشترە"٠

ئاسۆس هەردی ئەمە نەیەکەمین جارە سوپای تورکیا هێرش دەکاتە سەر هەرێمی کوردستان، نە دوا جاریش دەبێ. بەڵام ئایا ئەم هێرشەیش هەر لە چوارچێوەی ئۆپەراسیۆنە وەرزییەکانی پێشوودایە بە بیانووی "لیدانی گەریلاکانی پەکەکە"، یان لەم کاتەدا بەدیاریکراوی ئامانج و مانایەکی تری هەیە؟ پێش ئەوەی وەڵامی ئەم پرسیارە بدەینەوە، باشتر وایە سەیری وێنە گەورەکە بکەین. لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا، تورکیای ئەردۆغان هەوڵێکی زۆری داوە بۆ ئەوەی لە پێستی خۆی دەرچێت و بە هەنگاوی عەمەلی، وەک ئەو خەیاڵەی لە مێشکیدایە نفووزو دەسەڵاتی تورکیا وەک سەردەمی ئیپراتۆرییەتی عوسمانی بەرفراوان بکات. ئەگەر دروشمی کەمالییەکان ئەوە بوو چوارچێوەی سنووەرەکانی "میساقی میللی: سوێند یاخود پەیمانی نەتەوەیی" نەبەزێنن، تورکیای ئەردۆغان دروشمی "گەڕانەوە بۆ مەزنیی دەوڵەتی عوسمانی"ی هەڵگرتووە (دواتر دێمە سەر میساقی میللی). بە کردەوەش رۆژ بە رۆژ نفووزی سیاسی و ئەمنی و عەسکەریی خۆی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا فراوان دەکات. جگە لە هەوڵدان بۆ هەیمەنەی سیاسی و سەبازیش، چاوی بڕیوەتە سەرچاوەکانی وزە لە ناوچەکەدا. هەر لە نەوتی لیبیاو کەناراوەکانی دەریای سپی ناوەڕاستەوە، تا دەگاتە رۆژاواو باشووری کوردستان. ئەردۆغان ئەمڕۆ دەیەوێ بە جیهان بڵێت، چیدی تورکیا وڵاتێکی لۆکاڵی نیە، بەڵکو هێزێکی گەورەیەو بەشدارە لە کێشانی نەخشەی سیاسیی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا. دەیەوێ بڵێ لە هەموو رووداو و مەیدانێکی ململانێی ناوچەکەدا تورکیا گەمەکەرێکی سەرەکییەو رێگە بە هیچ پێشهات و گۆڕانکارییەک نادات کە بەرژەوەندییەکانی ئەو لەبەرچاو نەگرێت. ئەوەتا لە کەناراوەکانی لیبیادا تەحەدای هێزی دەریایی فەرەنسا دەکات، لە سووریاو رۆژاوای کوردستان لە ئەمەریکا یاخی دەبێ و لەگەڵ رووسیا پەیمان دەبەستێ، لەسەر پەتی ناکۆکییەکانی خۆرهەڵات و خۆرئاوا یاری دەکات...هتد. لەسەر ئەرزی واقیعیش تا ئێستا بۆی چۆتەسەر. گەڵیک هۆکار هەن بۆ ئەوەی هەموو ئەمانە بۆ ئەردۆغان بچنەسەر، کە رەنگە لێرەدا جێگەی باسکردیان نەبێت. بەڵام بەشێوەیەکی گشتی: دۆخی ناسەقامگیری دەوڵەتانی ناوچەکە، لاوازیی هەڵوێستی ئەمەریکا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست کە بۆشاییەکی گەورەی جێهێشتووە، لەوانەش گرنگتر ناکۆکییە ناوخۆییەکانی ئەو وڵاتانەیە کە بواری دەستێوەردانی هێزی دەرەکیی وەک تورکیا دەڕەخسێنن. هەمیشەش گرووپێک پەیدا دەبن بۆ لێدانی نەیارەکانیان پەنا بەرنە بەر هێزە دەرەکییەکان. هەندێ جاریش ناکۆکی دەوڵەتێک لەگەڵ دراوسێ و دوژمنە بەهێزەکانی هەلی دەستێوەردانی بۆ تورکیا رەخساندووە، وەک لە حاڵەتی قەتەرو سووداندا بینیمان (لە سوودان پاش رووخاندنی حکومەتەکەی عومەر حەسەن بەشیر، ئەم دۆخ پێچەوانەوە بووەوە). دیارە لەم جۆرە حاڵەتانەدا، گەلێک جار نزیکیی ئایدیۆلۆجیش رۆڵی هەبووە. ئەوەی گرنگە وەبیر خۆمانی بهێنینەوە ئەوەیە، لەم ساڵانەی دواییدا تورکیا بۆ هەر وڵاتێک چووبێت و دەستی خستبێتە کاروباری هەر وڵاتێکەوە، جێ پێی سیاسی و سەربازیی خۆی قایم کردووەو جێی نەهێشتووە. لەوەش گرنگترو بۆ ئێمە مەترسیدارتر ئەوەیە، ئەگەر تورکیا لە وڵاتە دوورەدەستەکاندا تەماعی ئابووری، سیاسیی و فراوانکردنی "ناوچەی نفووز"ی هەبێت، ئەوا لە کوردستاندا تەماعی داگیرکاریی هەیە. چونکە تەنانەت بەپێی ئەو سنوورانەش کە "میساقی میللی" دەستنیشانی کردووە، باشوورو رۆژاواوی کوردستان بەشێکن لە تورکیا، وەک لە نەخشەکەدا بە روونی دیاریکراوە. خودی ئەردۆغانیش ئەم تەماعەی نەشاردۆتەوەو هەندێک جار بە ئاشکرا ویلایەتی مووسڵی وەک خاکی تورکیا لەقەڵەم داوە. بۆ نموونە لە مانگی ١١ی ساڵی ٢٠١٦دا دەڵێت : "ئەگەر دەیانەوێ بزانن مووسڵ بۆ ئێمە مانای چیە، با بڕۆن میساقی میلل بخوێننەوە". "میساقی میللی" چیەو سنوورەکانی تورکیای چۆن دەستنیشان کردووە؟ پاش شکستی عوسمانییەکان لە جەنگی یەکەمی جیهانیدا، لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨دا رێکەوتننامەی مودرۆس بۆ وەستاندنی شەڕ لەنێوان دەوڵەتی عوسمانی و دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا ئیمزا کرا. بەوپێیەش هێزە هاوپەیمانەکان زۆربەی ناوچە گرنگ و ستراتیجییەکانی دەوڵەتی عوسمانییان داگیر کرد، لەوانە: ئەستەمووڵ و گەلێک لە شارە گرنگەکانی تر... پاشان سوپای بەریتانیا لە ١٥ی تشرینی دووەمدا (واتە ١٦ رۆژ دوای ئیمزاکردنی رێکەوتننامەکە)، ویلایەتی مووسڵی داگیر کرد. ئەم شکست و داگیرکارییە، بووە مایەی سەرهەڵدانی ناڕەزایەتییەکی زۆر لە ناوچە جیاوازەکانی تورکیای ئێستادا. سەرباری خۆپیشاندان و چووڵانەوەی جەماوەریی بەرفراوان لە شارە گەورەکانی وەک ئەستەمووڵ، کۆمەڵێک رێکخراوی بەرگریش پێک هاتن کە بە "جەمعییەی مودافەعەی حقوق: کۆمەڵەی داکۆکی لە مافەکان" دەناسران. لەم دۆخەدا مستەفا کەمال کە ئەفسەرێکی پلە بەرزی سوپای عوسمانی بوو، بە رەزامەندیی سوڵتان محەممەدی شەشەم خۆی گەیاندە ناوچەی ئانادۆڵ و باکووری کوردستان. پەیوەندیی بە ئەفسەرو کەسایەتییە خاوەن نفووزو دەسەڵاتەکانەوە کرد، زۆربەیانی لەدەوری خۆی کۆکردەوەو جووڵانەوەیەکی دژی "داگیرکاری" و بە ئامانجی وەدەرنانی هاوپەیمانان و هێزەکانی یۆنان دەست پێکرد، کە دواتر لە ئەدەبیاتی تورکیای هاوچەرخدا بە "کورتولوش ساواشی: شەڕی رزگاری" ناسرا. لەکاتێکدا کە سوڵتان محەممەدی شەشەم لە ئەستەمووڵ لەژێر دەستی ئینگلیزەکاندا بوو و هیچ دەسەڵاتێکی راستەقینەی نەبوو، رۆژ بە رۆژ بزووتنەوەکەی مستەفا کەمال گەورەترو بەهێزتر دەبوو. لەنێوان ٤-١٢ی ئەیلوولی ١٩١٩دا، مستەفا کەمال و هاوەڵەکانی کۆنگرەیەکیان لە شاری سیواس رێکخست. لەو کۆنگرەیەدا بنەما سەرەکییەکانی جووڵانەوەکەو بەرنامەی کارکردنی لە دەقێکدا داڕێژران کە بە "میساقی میللی" ناسراوەو لە شەش مادە پێکهاتووە. ئەم پەیمانە سنوورەکانی تورکیای نوێ بەو هێڵە دەستنیشان دەکات کە لە رۆژی ئیمزاکردنی رێکەوتننامەی مودرۆسدا لە نێوان هێزەکانی دەوڵەتی عوسمانی و دەوڵەتانی هاوپەیماندا هەبووە. واتە باشوورو رۆژاوای کوردستانیش بە بەشێکی "دانەبڕاوی دەوڵەتی تورکیا" دەزانێت کە "بەهیچ شێوەیەک قابیلی دابەشکردن نیە". چونکە بە خوێندنەوەی کەمالییەکان، دەبوو لە ٣٠ی تشرینی یەکەمەوە هەموو شەڕو "داگیرکارییەک" رابگیرێ و ئەوەی تا ئەو رۆژە بە شەڕ لەلایەن هاوپەیمانەکانەوە داگیر نەکراوە، خاکی تورکیایە. بۆیە جەختیان لەوە دەکردەوە کە "داگیرکردنی" ویلایەتی مووسڵ "پێشێلکردنی رێکەوتننامەکەو یاسای نێودەوڵەتییە"و ئامادە نەبوون دانی پێدا بنێن. بەکورتی، زۆرینەی هێزە سیاسیەکانی تورکیای ئەمڕۆ بە عەلمانی و ئیسلامی و تۆرانییەوە، سەرباری هەموو ناکۆکییەکانیان، ئەگەر لەگەڵ سیاسەتە بەرزفڕەکانی ئەردۆغانیش نەبن، ئەوا بێگومان لانیکەم لە دیاریکردنی سنوورەکانی تورکیادا بڕوایان بە هێلە گشتییەکانی "میساقی میللی" هەیە، ئەگەرچی رەنگە هەندێکیان راشکاوانە راینەگەیەنن. بە کورتی هەموو ئەو دراوە مێژوویانەو ئەو عەقلییەتە سیاسی و ئایدۆلۆجییەی ئەمڕۆ لە تورکیادا باڵادەستە، پێمان دەڵێ لەشکرکێشیی تورکیا بۆباشوورو رۆژاوای کوردستان، بۆ ئێمە گەلێک مەترسیدارترە لە هەموو سەرکێشییەکانی دیکەی ئەردۆغان لە ناوچەکەدا. ئەوەتا بەرپرسێکی باڵای تورکیش بە ئاژانسی رۆیتەرز دەڵێت: "لەو ناوچانەدا کە ئۆپەراسیۆنەکەی تێدا ئەنجام دەدرێت، بنکەی سەربازیی نوێ جێگیر دەکەین". ئەمەش ئاماژەیەکی روونە کە تورکیا هاتووە بۆئەوەی بمێنێتەوەو کێشەی گەریلاکانی پەکەکە تەنها بیانووە. راستییەکەی ئەوەیە لە هەلێک دەگەڕێن بۆ ئەوەی بە سوود وەرگرتن لە کێشەو ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە لەلایەک و، لاوازی و ناکۆکیی هێزەکانی کوردستان و تەسلیمبوونیان بە ئەمری واقیعی "تورکیای زلهێز!" لەلایەکی دیکەوە، پلانی لکاندنی کوردستان بە تورکیاوە جێبەجێ بکەن. پرسیارەکە ئەوەیە: ئاخۆ حیزب و سەرکردەکانی ئێمە لە گەورەیی مەترسییەکە تێناگەن، یاخود تێدەگەن و وەکو هەمیشە شەڕە سووک و بچووکەکانی بەرژەوەندییە کانی خۆیان لە رووبەڕوو بوونەوەی ئەو مەترسییە لا گرنگترە؟ تێبینی: لەنووسینی ئەم وتارەدا سوودم لە گەلێک سەرچاوە وەرگرتووە، بەتایبەت وتارێکی مامۆستای خۆشەویست د.جەبار قادر لە کتێبی (ترکیا المعاصرە)دا، کە ساڵی ١٩٨٨ لە زانکۆی مووسڵ چاپکراوە. نەخشەکەش لە سایتی ویکیپیدیا وەرگیراوە.

د. شێرکۆ کرمانج دەوڵەتی تورکیا بەحوکمی ئەوەی کە جێگرەوەی ئیمپراتۆریەتە پەلهاوێژەکەی عوسمانیەکانە، هاوکات، بەحوکمی ئەوەی کە بوونی کوردو کوردستان بە هەڕەشە لەسەر تورک‌و تورکیا دەبینێت، ئەوە بەردەوام لە هێرش‌و پەلکشان‌و‌ شەڕدایە لەگەڵ هەر بوونێکی کوردستانیی "ئەگەر لەسەر مەریخیش بێت"، وەک تورکەکان دەڵێن. تورکەکان ئێستاش لە کابوسی سیڤەر ڕزگاریان نەبووەو ڕزگاریشیان نابێت تا ئەو ڕۆژەی دان بە فرەیی‌و پێکەوژیانی گەلان لە تورکیاو لە دەرەوەی تورکیا نەنێن. لەگەڵ هاتنەسەر حوکمی ئیسلامییەکانی ئەکەپە بە سەرۆکایەتی رەجەب تەیب ئەردۆگان خەونی زیندوکردنەوەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیش زیندوکراوەتەوەو هەوڵی چڕدراوە بۆ دروستکردنەوەی. عوسمانییە نوێکان، لەسەرەتا دەیانەوێت بە داگیرکردنەوەی ئەو ناوچانە دەستپێبکەن کە تورکەکان وەک ناوچەکانی تورکیای "میساقی میللی" ناویان دەبەن. ئەوانەش ئەو ناوچانەن کە تورکەکان بە ناوچەی داگیرنەکراویان دادەنێن لەلایەن هاوپەیمانەکان لە شەڕی یەکەمی جیهانی چونکە پێش ئاگربەستی مودرۆس لەژێر دەستی عوسمانییەکان بوون، کە تەواوی باشوری کوردستان (ویلایەتی موسڵ) ‌و ڕۆژاڤای کوردستان‌و بەشێک لە پارێزگای حەلەبی سوری دەگرێتەوە. یەکێک لە هۆکارەکانی پشت لەشکرکێشیە بەردەوامەکانی تورکیا بۆ سەر هەرێمی کوردستان‌و ڕۆژاڤا ئەو تێگەیشتنە داگیرکاریی‌و پەلەهاوێژیەیە.  سەرەڕای ئەوەی کە ستراتیجییەتی درێژمەودای تورکیا داگیرکردنی تەواوی رۆژاڤاو باشوری کوردستانە‌، بە پارێزگای کەرکوکیشەوە، کەچی ستراتیجییەتی نزیکمەودای لەم هێرشانەی ئەم دواییە دوو ئامانجی سەرەکییە: یەکەم، چاندنی تێرۆرستان لە قەندیل. دووەم، پچڕپچڕکردنی خاکی کوردستان. چاندنی تێرۆرستان لە قەندیل قەندیل ناوچەیەکی بەربڵاوی شاخاوی سەختە کە باشورو باکورو ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەیەکەوە دەبەستێتەوە. مەبەست لە قەندیل لەم بابەتە تەنیا زنجیرە چیاکانی قەندیل نیە بەڵکو تەواوی ئەو ناوچە شاخاوییە سەختەیە کە لە ڕۆژهەڵاتی قەڵادزێ‌وە دەستپێدەکات بە دەوروبەری ڕەواندزو باڵەکایەتی تێپەڕدەبێت تا دەگاتە چیاکانی شیرین‌و گارەو سیپان لە نزیک ئامێدی. ئەم ناوچانە سەدان ساڵە دەستی حکومەتەکانی ناوەندی، نە عێراق نە تورکیا نە ئێرانی پێ ڕانەگەیشتوە. لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوەوەش بوون بە شوێنی سەرەکی بنکەو بارەگای هێزە ئۆپۆزسیۆنەکانی هەر چوار پارچەی کوردستان. لە سەرەتای نەوەتەکانیشەوە پەکەکە تاڕادەیەک بەتەواوی کۆنتڕۆڵی ئەم ناوچانەی کردوەو بنکەو بارەگا سەرەکییەکانی خۆی لێ دامەزراندون‌و بۆ کاری حیزبی‌و سیاسی‌و پلان‌و ڕاهێنانی گەریلا بەکاریاندێنێت. ساڵانێکە تورکیا لە هەوڵی دەرپەڕاندنی گەریلاو کۆنتڕۆڵکردنی ئەو ناوچانەیە، کە تا ئێستا سەرکەوتو نەبووە. لەدوای پەیدبوونی گروپە تێرۆرستیە ئیسلامییەکانی وەک قاعیدەو داعش، تورکیای لێدەرچێت، هیچ هێزو لایەن‌و دەوڵەتێک نیە، بە ئەمریکاشەوە، کە حەزبکات ئەو ناوچانە لە پەکەکە پاکبکرێنەوە چونکە هەموو لایەک پێیانوایە دەرپەڕاندنی پەکەکە لەو ناوچانە ئەگەری پڕکردنەوەیان لەلایەن گروپە تێرۆرستیەکان دێنێتەگۆڕێ.  تورکیا خۆیشی تا ئێستا هەمیشە کێشەی ئەوەی هەبووە کە ئەگەر ئەو ناوچانە کۆنتڕۆڵیش بکات لەوانەیە نەتوانێت پارێزگارییان لێبکات لەبەر نەبوونی جێگرەوە. بەڵام ماوەیەکە تورکیا کۆمەڵێک گروپی تێرۆرستی لە سوریا کەمۆکردوەو کردونی بەهێزی مورتەزەقە، بۆیە ئەگەری زۆرە ئەگەر تورکیا لە هێرشەکانی ئەمجارەی بۆ سەر ئەو ناوچانە سەرکەوتوبێت ئەوە بەو هێزە مورتەزەقانە پڕیانبکاتەوە کە لەلایەک ئاسایشی تورکیا بپارێزن لەلایەکی دیکە هەڕەشە لە ئاسایشی باشورو ڕۆژاڤای کوردستان‌و‌ ئێران بکەن. لێرە کە دەڵێین ئاسایشی کوردستان مەبەستمان ئاسایشی خەڵکی کوردستان‌و خاکی کوردستان‌و تەواوی هێزو لایەنەکانی کوردستانە بەو لایەنانەشەوە کە لە تورکیاوە نزیکن، وەک پارتی‌و یەکگرتو.   پچڕپچڕکردنی خاکی کوردستان      دوای دروستبوونی کیانێکی کوردستانیی لە ڕۆژاڤای کوردستان، کە سەرەتا بە کانتۆنەکانی جەزیرەو کۆبانێ‌و عەفرین ناسرابوون‌و دواتریش لەژێر ناوی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەری باکورو ڕۆژهەڵاتی سوریا ڕێکخران، تورکیا کۆمەڵێک ترسی ستراتیجی لێ نیشتوە:  یەکەم، دروستبوونی کوردستانێک کە لە خانەقینەوە جوگرافیاکەی درێژبێتەوە بۆ نزیک دەریای ناوەڕاست کە قوڵاییەکی ستراتیجی بە کوردستان دەدات. لێرە دەبێت ئەوە بڵێم کە ڕاستە ئەو کوردستانە بەو قوڵایی‌و جوگرافیایەوە هێشتا وەک دەوڵەتێک یان کیانێک دروستنەبووە بەڵام ترسی تورکیا لە دروستبوونی ئەم کیانەیە. تورکیا ستراتیجیانە بیردەکاتەوەو هەنگاودەنێت، ئەو پێیوایە ئەو هەرێمەی ئێستا کە دەستکەمۆ کراوە مەرج نیە تا ئەزەل لە دەست دەستکەمۆکراوەکان بمێنێتەوە. بێجگە لەمە، دیدو بیرکردنەوەی ستراتیجیانەی تورکیا بۆ کوردستانییەکی دەستکەمۆکراو و یاخییەک وەک یەک وایە.  دووەم، لەبەر دیدە دوژمنکارییەکەی، تورکیا پێیوایە کە دروستبوونی کیانێکی کوردستانیی دەبێتە مایەی دابڕانی تورکیا لە دنیای عەرەبی‌و ئیسلامی، ئەمەش پێگەی ستراتیجی کوردستان هەم لە تورکیا هەم لە دنیای عەرەبی بۆ کوردستان زیاددەکات، کە تورکیای پێیناخۆشە.  سێیەم، هەڵکشانی کاریگەرییەکانی ئەم دوو ئەزمونەی باشورو ڕۆژاڤا بۆ سەر کوردستانیانی باکور، ترسێک کە تورکیا لە مێژە هەیەتی‌و دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژگارەکانی پەیمانی سیڤەر.   بۆ شکستپێهێنانی هەردوو ئەزمونەکەی کوردستان، هەم ئەوەی باشور هەم ئەوەی ڕۆژاڤا، هاوکات بۆ ڕێگریکردن لە دروستبوونی کوردستانێکی درێژبووەوەو یەکگرتوو، یەکێک لە ستراتیجییە نزیکمەوداکانی تورکیا پچڕپچڕکردنی جوگرافیای کوردستانە ئەویش بە داگیرکردنی ناوچەی جیاجیا لەو درێژاییە جوگرافییە‌و پاککردنەوەی لە کوردو نیشتەجێکردنی عەرەب‌و تورک‌و تورکمانی مورتەزەقە لە شوێنەکانیان.  بۆ ئەم مەبەستە سەرەتا تورکیا بە داگیرکردنی جەرابلس هەردوو کانتۆنی جەزیرەو کۆبانێی لە کانتۆنی عەفرین دابڕی. دواتر بە داگیرکردنی عەفرین کوردستانی لە گەیشتن بە دەریای ناوەڕاست‌و دروستکردنی دەروازەیەکی نێودەوڵەتی دوورخستەوە. ئینجا تورکیا بۆ پچڕاندنی، ناکاملیش بێت، کانتۆنی جەزیرەو کۆبانێ ناوچەکانی سەرێ کانی‌و سەرێ سپی داگیرکرد. لە هەموو ناوچە داگیرکراوەکان بەچڕیی لە هەوڵی پاکسازیی نەژادی‌‌و بەتورککردن‌و بەعەرەبکردنی ناوچە کوردستانییەکانە. لەم هێرشەی ئەمجارەی تورکیا، بێجگە لە پلانی چاندنی تێرۆرستان لە قەندیل، دەوڵەتی تورکیا مەبەستی داگیرکردنی قەزای ڕەبیعەو شەنگالە، بەتایبەتی چیای شەنگال. مەبەست لەمەش وەک هەوڵەکانی پێشوتری پچڕپچڕکردنی درێژبوونەوەی جوگرافیای کوردستانە.  گرنگی شەنگال‌و دەوروبەری لەوەدایە کە هەرێمی کوردستان به‌ ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بەڕێوەبەریی خۆسەری ڕۆژهەڵات‌و باکوری سوریا دەبەستێتەوە. هاوسنووربوونی هەرێمی کوردستان‌و بەڕێوەبەریی خۆسەری، شەنگال‌و ڕەبیعەی کردۆتە ‌ده‌روازه‌یه‌کی سەرەکی بۆ‌ په‌یوه‌ندی سیاسی‌و کۆمەڵایەتی‌و کەلتوری‌و بازرگانی‌و هاتوچۆ له ‌نێوان هەرێم‌و بەڕێوەبەریی خۆسەری. بایه‌خی ئه‌م ده‌روازیه‌ بۆ هەرێم به‌رزترده‌بێته‌وه‌ کاتێک دەبینرێت کە تورکیا لە دراوسێیەکی نەیار دەبێت بە دراوسێیەکی داگیرکەر. داگیرکردنی شەنگال وادەکات کە تورکیا هه‌ڕه‌شه‌کانی کردنەوەی‌ ده‌روازه‌یه‌کی ڕاسته‌وخۆ بەڕووی عێراق جێبەجێ بکات‌و‌ گرنگی ده‌روازی ئیبراهیم خه‌لیل کەمبکاتەوەو پێگەی هەرێم لە ڕووی ستراتیجیەوە بێ بایەخ بکات‌.  هاوکات، ناوچه‌ی شەنگال بەناوبانگە له‌ به‌رهه‌مهێنانی گه‌نم و جۆ کە بایەخێکی گرنگی هەیە بۆ زامنکردنی ئاسایشی خۆراکی کوردستان بۆیە تورکیا دەیەوێت ئەو ناوچانە بخاتە ژێر دەستی خۆی.  لەبەر ڕۆشنایی ئەو شرۆڤەکارییانە دەتوانین بڵێین کە هێرشەکانی ئەمجارەی تورکیا بە بەراورد لەگەڵ هێرشەکانی پێشوتر ئێجگار ترسناکە چونکە مەبەست لێی چاندنی ڕەگوڕیشەی تێرۆریستە مورتەزەقەکانیەتی لە قەندیل، لەگەڵ، پچڕاندنی باشورو ڕۆژاڤای کوردستان. کوردستانیان لەم خەتەرە نەگەن هەر هەموویان، بە نەیارەکان‌و دۆستەکانی تورکیا، پێکەوە لە مەنجەنیقی تورکدا دەسوتێنرێن.  

  هیوا سەید سەلیم   لە دوای ڕاپەرین و ئازدبوونی کوردستان لە ژێر چەپۆکی ڕژێمی داگیرکەری بەعس، بە هۆی ڕووداوە یەک لە دوای یەکەکە ناوخۆیەکانی کوردستان دەوڵەتی تورکیا چەندین بارەگای سەربازی و هەواڵگەری لە ناوچە جیاجیاکانی کوردستان کردۆتەوە. تورکیا  لە سەرسنوورەکان مۆڵگە و سەربازگەی گەورەی دامەزراندووە،  ئەرکی ئەو بنکە سەربازیانە کارئاسانی و چاوساغیە بۆ هێزە ئاسمانیەکانی وڵاتەکەیان تا ناو ناوە بۆردومانی خاکی کوردستان بکات، و ئەگەر بۆشی بچێتە سەر دەست بەسەر ئەو ناوچانە دا بگرن  و داگیریان بکەن. هەموومان دەزانین کە کەلتوری نەتەوەی تورک بریتیە لە کەلتوری داگیرکاری، ئەوان ئەو خاکەی ئێستاش لەسەری دەژین هی خۆیان نیە، بگرە داگیریان کرووە، هەر بۆیەشە هەمیشە چاویان لە فراوانخوازی و چاوتێبڕینە لە خاکی دەرودراوسێ و ئەوانی دیکە. دەوڵەتی تورکیاش وەک دەوڵەت لەسەر بناغەی میراتی داگیرکاری وڵاتانی دیکەو و خوێنی نەتەوە جۆراو جۆرەکان دامەزراوە، شەش سەدە لە حوکمڕانی دەوڵەتی عوسمانی پڕاوپڕە لە ئەزموونی داگیراکاری خاکی ولاتان، لە وڵاتانی دەوروبەری بگرە تا بەشێکی کیشوەری ئەفریقا و ئەوروپا. لە دوای جەنگی جیهانی یەکەم کاتێک  کە کۆماری تورکیا دادمەزرێت،  نایەت پشت لەو میراتە خوێناویە بکات، بگرە کەمالیزم دەکاتە خەونی گێرانەوەی ئەوەی کە حکومی سوڵتانەکان لەدەستیان داوە، بەڵام لەو جەنگە جیهانیە بەخت یاوەری تورکیا نابێت،  و دۆڕان لەو جەنگە وای لێدەکات بە کۆمەڵیک سزای نێودەوڵەتی رازی بێت،  کە لە چوارچێوەی ریکەوتنی لۆزان بەسەریدا سەپێندرا. لە نێو گرنگترین ئەو سزایانەش قەبوولکردنی سنووری وڵاتانە، کە  لە دوای رێکەوتنی سایکس – بیکۆ دیاریکراون  ئەو سنوورانەی بە  لێکهەڵوەشانانەوەی دەوڵەتی عوسمانی ( دەوڵەتی پیاوە نەخۆشەکە) کرایە دیفاکتۆ و تورکیاش ناچارکرا پێیەوە پابەند بێت. ساڵی ٢٠٢٣ ساڵی بە کۆتاهاتنی رێکەوتنامەی لۆزانە ، لێرەو لەوێ دەبیستین کە دەوڵەتی تورکیا دەیەوێت شەرعیەت بە داگیرکاری بۆ سەر خاکی هەرێمی کوردستان و تەنانەت سوریا و لیبیاش بدات. پەیوەست بە داگیرکاری هەرێمی کوردستان لەو چەند ساڵەی دوایی لە لایەن دەوڵەتی تورکیا لە بوارەکانی سەربازی و کەلتوری و ئابووری کاری زۆری لەسەرکراوە.  کردنەوەی دەیان بنکەی سەربازی سوپا و میتی تورکیا لە هەرێمی کوردستان هەنگاوی یەکەمە بۆ بیری داگیرکاری تورک، هەروەها وابەستەکردنی ئابووری و کەلتوری هەرێمی کوردستان بەوەی تورکیا،  جۆرێکی دیکەیە لەو داگیرکاریە. لەوانەیە زۆریک لەوانەی خوێنەری ئەو نووسین دەبن بپرسن بۆچی هەر باس لە داگیرکاری تورکیا دەکرێت؟ خۆ هەرێمی کوردستان وەک ئەوەی تورکیا بەشێکی داگیرکردووە، ئەوا بەشێکەی دیکەشی لەژێر مەترسی داگیرکاری ئێرانیش دایە . بۆ وەڵامی ئەو پرسیارە دەڵێین، دۆخی هەرێمی کوردستان لە دوای شەڕی ناوخۆ و سەپاندنی دوو ئیدارەی زەمینەی دەستوەردان داگیرکاری تورکیا و ئێرانی یەکجار خۆش کردووە، ڕکابەری نا شەڕعیانەی  حزبە دەسەلاتدارەکانی هەڕێم لەسەر پۆست و دەسەڵات،  بارودۆخیکی هێناوەتە پێش کە ئەو حزبانە نەتوانن بچووکترین هەڵوێست دژ بە داگیرکاری ئەو دوو دەوڵەتە وەرگرن. لەوش خرابتر لێرەو لەوێ شەرعیەت بە داگیرکاری دەدرێت، تا دەگاتە ئەوەی بۆ ڕووبەڕوبوونەوی داگیرکەران سنوور بۆ ناڕەزایەکانی خەڵک دادەبندرێت. زۆربەمان دەزانین بۆ حزبەکانی دەسەڵات ئاسان نیە کە بەرامبەر داگیرکەران بووستنەوە،  بەرژەوەندیە ئابووریەکانیان و بەشێک لە بەرپرسیارەتی یاسایی و پەیوەندیە حزبی و شەخسیەکانیان لەگەڵ ئەو دوو دەوڵەتە ئەو ڕێگەیان پینادات،دەشزانین کە هێزی ئەوەشیان نیە شەڕی سوپای ئەو دەوڵەتانە بکەن. بەڵام کاتێک حزبەکانی دەسەڵات کە ئەویان پێناکریت و بگرە ناشی کەن، خۆ دەکرێت لەبەرامبەر ناڕەزایەکانی خەڵک هەڵوێستان نەرێنیان نەبێت. لە ئێستادا کە ئۆپراسیۆنی ئەو دواییەی سوپای تورکیا زیانی زۆری بە هاوڵاتیانی سڤیل گەیاندووە، لەبەرامبەر شەهید کردنی هاوڵاتیان تا دێت دەنگی نارەزایی خەڵکی کوردستان بەرز دەبێتەوە.  بۆیە کاتی ئەوە هاتووە هێزە دەسەڵاتدارەکانی هەڕێم نەبنە بەربەست لە نارەزایی خەڵکی دژ بە داگیرکاری، با هێزەکانی دەسەڵات دلنیابن ئەگەر ئەوان ڕێگری نەکەن خەڵک بنکە و بارەگای ئەو هێزانە ڕادەماڵێت، هەموو لایەک  لە شیلادزێ هەڵکوتانی خەڵکمان بۆسەر مۆڵگەی داگیرکەران بینی.  

دکتۆر شێرکۆ حەمەئەمین سلێمانی، شارێکی بێ خاوەن، بوەتە دەواری دوای ڕەشەبا... هەرگیزبڕوام، بەناوچەگەری وشارچییەتی نەبوە و نیە، ئەمە کلتوری جەلالی ومەلایی و بەعس و دوژمنانی کوردە و لە ئێستاشدا، بە فۆرمی نوێ و تەکنەلۆجیای نوێ درێژەی پێدەدرێت، لە دوا هەوڵی لەم جۆرە قسەکانی وەزیری دەرەوەی تورکیایە، کە ئاماژە بۆ ئەوە دەکات "سلێمانی لە ژێر کاریگەری ئەواندا نییە". بە بڕوای من ئەو بابەتی شارچێتییەی لەسەر سلێمانی دەوترێت، ناشیرینکردنی جوانییەکانی سلێمانی و کوردستانە، ئەگەرنا هاونیشتمانییان    بیرکردنەوەیان،بەتەواوی،لەدەسەڵات جیاوازەوبەئیرادەش خەونی ئەردۆگان،لەگۆڕدەنرێت. بەندە، ئەوەی لە توانامدابوبێت، وەک ئەرکی سەرشانم، لە هەرێم و بەشەکانی دیکەی کوردستان ئەنجامم داوە، لە ئێستادا، لە ڕێگەی ئۆن لاین وانەی زمانی کوردی، بەخوێندکارانی زانکۆکانی ڕۆژئاوا (قامیشلۆ، کۆبانێ) دەڵێمەوە، چومەتە زانکۆی کوردستان، لە سنە و، لەگەڵیان پەیوەندیم هەیە و ئاواتەخوازیشم، بەزویی، بەئامانج بگەن و لەخزمەتیاندابین. بەڵام دۆخی ئێستای سلێمانی بەجۆرێکە، وەک دەواری دوای ڕەشەبایە، لە کاتێکی وەک ئیستادا، کە کۆرۆنا بڵاوە و رۆژانە ئازیزانمان دەمرن، کەرتی تەندروستی کەوتوە، بایکۆتی دەوام کراوە، کەچی حکومەتی ئەمنی هەرێم تا ئێستا وەڵامی نەداونەتەوە، وەک ئەوەی وەڵامدانەوەی هاونیشتمانییانی خۆت، نەنگی و تەنازولکردن بێت.ئەمە ئەقڵییەتی ئەمنی و بێبابکی نەبێت ئەی چیە؟  ئاخر چۆن دەبێت، سەرۆکی حکومەت، لەهەمان کاتدا، سەرۆکی دەزگایەکی ئەمنی بێت؟ ئایا کەس دانراوە، لە جێگای مەسرور بارزانی، بۆ پۆستی راوێژکاری ئەنجومەنی ئاسایشی کوردستان، کە لە٢٠١١ یاساکەی دەرچو، هەرئەوکات خۆی و جێگرەکەی، لە بەردەم بارزانی باوکدا سوێندییان خوارد. سلێمانی بێ خاوەنە، چونکە نوێنەرەکانی یەکێتی وگۆڕان، لە ئەنجومەنی وەزیران و پەرلەمان نەیانتوانیوە، بەرگری لێبکەن. بۆ یەکێتی و گۆڕان؟ لەبەرئەوەی،بۆگٶڕان جێگای نفوزەو خۆی، بەخاوەنی دەزانێت، ئایا خاوەنداری بەم جۆرەیە؟! یەکێتیش تائیستا، لە خەیاڵی خۆیدا سلێمانی قەڵای سەوزە و بەپێگەی خۆی دەزانێت، و زۆر حەز بەوە دەکات کە لە پاڵ زۆنی زەرددا، دەوترێت زۆنی سەوز، بەڵام لەڕاستیدا،وانەماوەو هیچ کام لەم دو هێزە بۆ دانیشتوانی ئەم پارێزگایەیان نەسەلماندوە،کە خەمخۆر و خۆبەخاوەنزانن. لە کۆی ٢٥ ئەندامی ئەنجومەنی وەزیران ١٢ ئەندامییان، لە یەکێتی و گۆڕانن، بەڵام ئایا چییان کردوە؟ لە ٦/٦ پزیشکان و دواتریش کارمەندانی تەندروستی بایکۆتی دەوامیان کردوە و نەخۆشخانەکان چۆڵکراون،کەمن ناتوانم بڕوابکەم،یەکێتی ئاگادارنییە. بەڵام ئایا توانیویانە، فشاربکەن لانی کەم تەنیا موچەی وەزارەتی تەندروستی دابەشبکرێت؟  بۆ جێگری سەرۆکی حکومەت و وەزیری دارایی بڕیارێکی، لەو جۆرە نادەن؟ تۆ بڵێی سەرۆکی حکومەت دەریانبکات؟ ئەگەر کارێکی وا ڕوبدات، خۆ دەبێتە گەورەترین دەستکەوتی حیزبی و کەسی، ئەی، بۆنایکەن؟! بۆ دەبێت، لە ئاسستی حکومەتدا، کیشەیان نەبێت، بەڵام لە خوارەوە، یان چەند پەرلەمانتارێک،  خەریکی شیروتیر، لە یەکتری سوینبن و دۆخی دەرونی خەڵک تێکبدەن وسەرقاڵی سەلماندنی ئەوەبن،ئایامریشک،لەهێلکەیە یان هێلکە،لەمریشکە،لەکاتیکدا،هەرێم،لەژێرداگیرکاری وبێ موچەییدایە. ئەوەتا ئەوان، لە شوێنی دابەشکردنی شیرینییەکە، کێشەیان نیە، ئیتر بۆدەبێت تۆ لە خوارەوە دوژمنی یەک بیت؟! بەگوێرەی قسەی وەزیری تەندروستی و بەڕێوەبەری تەندروستی سلێمانی و بەشێکی میدیاکان بێت، لە سلێمانی کارەسات ڕودەدات، بۆ پێشی ئەم کارەساتەناگرن؟ کەناڵەکانی ڕوداو و کوردستان٢٤ بەردەوام، باسی ژمارەی تواشبوان و مردن دەگوازنەوە، دەڵێن ٦٧./ توشبوان، لە پارێزگای سلێمانین، دەڵێن: "دۆخی کۆرۆنا، لە هەرێمی کوردستان و پارێزگای سلێمانی، دیقەت بدەن، سلێمانی جیادەکاتەوە، بۆ؟ ئەی، بۆ هەمو ئەوانەی، بەدەنگی سلێمانی، لە بەغدا و هەولێر، لە پەرلەمان وحکومەتدان، بۆ فشارناکەن،هەوڵنادەن؟بێگومان هەموتان بەرپرسیاردەبن، سەرۆک کۆمار، بۆ خەمێک ناخوات؟ بۆ دەبێت، کارەسات ڕوبدات؟ ئەی کۆمپانیاکانی یەکێتی و بنەماڵەوخێزانە سیاسییەکان و حاشییەکانی  حیزب، کە لوتییان ژەنیوەتە خێروبێری ئەم شارە و دەروازە سنورییەکانی، بۆ لەم تەنگانەیەدا، فریای سلێمانی ناکەون؟ کە دۆخەکە وابێت و حکومەتی ئەمنی و لایەنە پێکهێنەرەکانی خۆیان، بە خاوەنی نەزانن، کەواتە دەیانەوێت، ژمارەی توشبوان و مردن زۆربێت. بۆیە، ئەرکی سەرمایەدارە نیشتمانییەکان و هەمومانە مشۆر بخۆین و دەستباری حکومەتی خۆجێی سلێمانی بین. بە دڵنیایی ئەم دۆخەش تێدەپەڕێت، و لە دوای ئەمەشەوە مشوری بەڕێوەبردن و سیاسەتی کوردستان بخۆین،کەسیستمێکی خزمەتگوزارودادپەروەربنیاتنانە. تکایە، با هەمومان، بەتەواوی خۆپارێزی و تاکپارێزی پەیرەوبکەین، لەبەر خاتری خۆمان و ئازیزانمان و هاوشارییەکانمان، چونکە دەرکەوت، ئەوان دەیانەوێت، بمرین، ئەگەر وانیە، چۆن دەبێت، لەم دۆخی سەختی کۆرۆنایەدا، کەرتی تەندروستی بایکۆتی دەوامی کردبێت، نەخۆشخانەکان چۆلکرابن، بەڵام حکومەتی بێباک وەڵامنەداتەوە؟ تەنانەت وەزیری تەندروستی سەردانێکی شارەکە نەکات؟ ئەمە بێ خاوەنی وبێباکی،لەئاست ژیانی خەڵکدا نەبێت، چییە؟

دیاری حاجی عومەر (مێژووی پۆپۆلیستەکان مێژوویەکی کۆنەودەگەڕێتەوە بۆسەدەکانی شانزەوحەفدەی زایین لە امریکا وامریکایی لاتیین وڕووسیاو ئەوروپا ، ئەگەر تەمەن باقی بێت ، باس لەمێژووی پۆپۆلیستەکان لەداهاتوو دەکەین پشت بەست بەسەرچاوە مێژوویەکان). ئەم زاراوەیە لەئێستادا زۆرترین کەس بەکاریدەهێنێت بۆ ئەوەی لە پۆپۆلیست بگەین پێناسەیەکی دیاریکراو نیە و زۆر کەس وبە زۆر شێواز پێناسەی دەکەن . بەشێوەیەکی گشتی پۆپۆلیستەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کەتەنیا ئەوانن لەبەرەی میللەت ونوێنەرایەتی ڕاستەقینەی میللەت دەکەن ، ئەوانی تر لەبەرەی ستەم وخراپە ودوژمنن ، ئەم جۆرە کەسانە کاتێک لەبەرەی ئۆپۆزسێۆنن هەموو ڕکابرەکانی خۆیان بە گەندەڵ ونەزان تۆمەتباردەکەن و لێزانن لە ووروژاندنی هەست وسۆزی خەڵک، کاتێکیش دەگەن بەدەسەڵات هیچ هێزێک وەک ئۆپۆزسێۆن بەفەرمی ناناسن . پۆپۆلیست کەسێکە ئایدۆلۆژیاییەکی دیاریکراوی نیە بۆ ڕاکێشانی هەست وسۆزی خەڵک ئامادەییە ، هەموو ئایدۆلۆژییەکان بەکاربهێنی تەنها بۆ گەیشتن بەو ئامانجەی خۆی مەبەستییەتی بۆیە  بەردەوام  لەدژی نوخبەی سیاسی و واقعی دژی فرەیی نەتەوەیی وئاینی ومەزهەبی وسیاسی قسەدەکات بێ ئەوەی هیچ جۆرە سانسۆرێک بۆ قسەکانی دابنێ . پۆپۆلیستەکان هەمیشە بە سادەیی دەدوێ بۆ خەڵک و بەدڵی زۆرینەی خەڵک ئەدوێ کاریگەری لەسەر زۆرینەی خەڵک دروست دەکەن بەشێوازێک خەڵک فریوو دەدەن کەبێ ئەوەی شارەزابێت لە بوارێکی دیاریکراو لەسەر سەرجەم بوارەکانی ناوکۆمەڵگا ئەدوێن ، بۆ نموونە بڕوایی بەئایین نیە ، بەڵام دێت لەسەر سوابتی ئاینی یان کەسێکی ئایینی یان بابەتێکی ئایینی ئەدوێ بە باشترین ڕێگای دەزانێ بۆ بەدەست هێنانی پشتگیری وپشتیوانی خەڵک  بۆگەیشتن بەپلەوپۆست  . دەرکەوتنی ئەم جۆرە کەسانە لەناو هەموو هێزەسیاسیەکان بەدی دەکرێت تەنانەت لەناولایەنی دەسەڵات وئۆپۆزسێۆن ، (هەرچەندە لەسەرەوە باسی مێژووی پۆپۆلیستەکانم کرد کەمیژوویەکی کۆنە ،بەڵام  پێش ئۆپۆزسێۆنیش کەم تازۆر هەر هەبوون ، وەک دەگێڕنەوەوە لەشاخیش جارێک پرسیاری عەولەمە (جیهانگیری) لەسەرکردەیەک دەکرێت وەڵامەکەی ئەوە دەبێت من هیچ زانیارییەکم لەسەری نیە بڕۆن بۆلای فڵان کەس دووسەعات قسەتان بۆدەکات بێ ئەوەی  زانیاری تەواوی هەبێت ) ، کە بە بروایی من دروست بوونی ئۆپۆزسێۆن لەکوردستان  زەروورەتێکی ئەوەندە گرنگ بوو دژ بە نادادی کۆمەڵایەتی وکارگێڕی وسیاسی لەلایەن کاربەدەستانی هەردووحیزبی حوکمڕان ، بۆیە لێرە باس لەلایەنی باشەی ئۆپۆزسێۆن بوون ناکەین ، چونکە ئۆپۆزسێۆن توانی بەرچاوی خەڵک ڕوون بکاتەوە لە ماف وئیمتیازوبودجە وخراپی حوکمرانی وتێکەڵاوبونی دەسەڵاتی حیزبی وحوکومی وسەروەرنەبوونی یاسا و هەروەها توانی ڕۆحێک بخاتەوە نێوو پەرلەمان کەمەرجەعی باڵای بڕیاری سیاسی بوو ، وەچەندین لایەنی باشەی تر..... بەڵام یەکێک لەو لایەنە خراپانە دەرکەوتنی یان هەلێکی گونجاو بوو بۆ ئەوەی ئەو پۆپۆلیستانە نمایشی خۆیان لەسەر شانۆ وەک کارەکتەرێک ئەنجام بدەن ، وە بەحوکمی ئەوەی زۆربەی کەسانی دەستڕۆشتوی لایەنی دەسەڵات ئەوەندە قێزەون بوو بوون  ، ئەوا بەهەر شێوازێ بدواناییە ئەوا هەست وسۆزی خەلکیان بەکار ئەهێنا بۆ مەرامە کەسی وتایبەتیەکانیان ، بەدەیان نمونەی زیندوو لەبەرچاوە پۆپۆلیست هەبوە ، تابگات بە پەرلەمان هەزاران بەڵێنی نادروست وەکودامەزراندن ودروستکردنی هەلی کار وپڕۆژەی قیرتاوکردن وبەڵێنی بێ بنەما لەسەر هەموو سێکتەرەکان..... هتد. کە هەموانیش دەزانین کاری پەرلەمانتاری بەکورتی خۆی لە (چاودێری حکومەت و پڕۆژەیاسا) دەبینێتەوە نەك کاریتر. لەهەمووی گرنگتر لەحیزبێک یان ڕێکخراویک لەوپەڕی ڕاستەوە بۆ ئەوپەڕی چەپ سەنگەری گواستۆتەوە . ئەم پۆپۆلیستانە ئەگەر پۆڵێن بکرێت دەبینی کاتێک ڕۆژنامەنوسە ڕووپەڕی ئەو ڕۆژنامەیە یان ساییتە ئەلکترۆنیە یان تیڤییە بۆماوەیەکی دیاریکراو لەکاتی پێویست بۆخۆی کۆنترۆڵ دەکات. ئەگەر لەناو حیزب یان ڕێکخراوبێت بێ ئەوەی دیسپلینی حیزبی بەکاربهێنێ وبگەریتەوە بۆ بەرپرسی ڕاستەوخۆی ئۆرگانەکەی بازدەدات بەسەر هەموو ئۆرگانەکان و راستەوخۆ لەگەڵ کەسی یەکەمی حیزب یان کوڕی کەسی یەکەم یان ئەوانەی لەو چوارچێوەیەن پەیوەندی دەبەستێ ، زۆرنمونە لەبەردەستە کەلەناو ئۆرگانەکەی خۆی بەئاوازێک خوێندویەتی کەگەشتۆتە کەسی یەکەم بەپێچەوانەی ئەو ئاوازە تەنها گویگربووە یان خوێندویەتی ، ئەمە جگە لەوەی سەدانجار سوکایەتی پێکراوە وزۆر بەسنگێکی فراوان وزەردەخەنەوە قبوڵیکردوە ، ئەم دیاردەی پۆپۆلیستیە لەئێستادا لەناو هەموو حیزب ولایەن وڕیکخراوێکی سیاسی علمانی وئیسلامی بەدی دەکرێت و بوون بە بەڵایەکی مەترسیدار لەبەردەم بیرکردنەوەی روئیاییەکی سیاسی تەندروست .ئەم پۆپۆلیستانە لە دەوائیروڕێکخراوەکانی کۆمەلگایی مەدەنیش بەدی دەکرێت کە هەموو ئامانجییان خۆڵکردنەچاوی زۆرینەی خەلک وراکێشانی هەست وسۆزی خەڵک بۆلای خۆیان. ئەمانە مەترسیدارترن لەوبەرپرسە گەندەڵانەی کەساڵانێکە بوونەتە بارێكی ئێسک قورس بەسەر ئەم میللەتەوە . ئەم جۆرە کەسانە لەبواری بازرگانیش بەدی دەکرێن و دێن پڕۆژەیەکی بازرگانی ڕادەگەیەنن وخەڵکانێکی زۆر دەست دەبڕن بەمەبەستی بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان ودواجار ئەو پڕۆژەبازرگانیە کە هی خەڵکە بۆ مەرامی سیاسی وبەرژەوەندی خۆی بەکاردەهێنێت . بۆیە کاتی ئەوە نەهاتوە ستۆپێک بەم جۆرە کەسانە بکرێت وکۆمەلگا لەوجۆرەکەسانە ئاگاداربکرینەوە ؟ کەهەر جارەولەحیزب ورێکخراوێک بەدی دەکرێن؟؟؟؟  

عه‌داله‌ت عه‌بدوڵڵا    له‌بنه‌ڕه‌تدا،‌ له‌فه‌رهه‌نگی سیاسیی ده‌وڵه‌تی توركیا، شتێك نییه‌ ناوی هه‌رێمی كوردستان بێت. ئه‌نكه‌ره‌ هێشتا به‌ زاراوه‌ی باكوری عێراق مامه‌ڵه‌ ده‌كات، بۆیه‌ ئاساییه نه‌یه‌وێ هه‌ڵوێستی راسته‌قینه‌و بگره‌ ته‌قلیدیی خه‌ڵكی باشووری كوردستان ببینێت كه‌ به‌ گشتی له‌شكركێشیی توركیایان‌ پێخۆش نییه،‌ ته‌نانه‌ت به‌ جه‌ماوه‌رو لایه‌نگرانی پارتی دیموكراتی كوردستانیشه‌وه‌، به‌ڵام خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ به‌ ئاشكرا گوزارشی لێ ناكرێ، هۆكاره‌كه‌، سیاسی و ئابوری و ئه‌منییه،‌ نه‌ك رازیبوون به‌و ته‌راتێن و پشێوییانه‌ی كه‌ سوپای توركیا له‌ناو خاكی هه‌رێمدا، دروستیان ده‌كات.   ئه‌مه‌ ساده‌ترین فاكته‌ كه‌ ده‌وڵه‌تی توركیا نه‌ك نایبینێ، به‌ڵكو نایه‌وێ بیبینێت!، ئه‌گینا یاده‌وه‌ری هیچ لایه‌ك هێنده‌ لاواز نییه‌ كه‌ یه‌كه‌مین ناڕه‌زایی توندوتیژ له‌دژی له‌شكركێشیی توركیا له‌ناحیه‌ی شیلادزێ-ی سه‌ربه‌ قه‌زای ئامێدییه‌وه‌ بوو كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سنوری بادینانه‌وه‌. له‌و ناحیه‌یه‌دا، له‌(26/1/2019)، به‌هۆی شه‌ڕی كوێرانه‌ی سوپای توركیاوه‌ كه‌ خه‌ڵكی مه‌ده‌نیی باشووری كوردستانی له‌و ناوچه‌یه‌ ده‌كرده‌ قوربانی، خۆپیشاندەرانی سنوره‌كه‌ هێرشیان برده‌ سەر بنكه‌یه‌كی سوپای توركیاو كۆنترۆڵیان كرد، بگره‌ بارەگاو چەند تانك و كەرەستەیەكی سەربازیشیان سوتاند!.   جگه‌ له‌وه‌، هه‌ر ساڵی پار، له‌ 17ی7دا، جوگرافیای به‌ ئامانجكردنێكی دیكه‌ی توركیا، چێشتخانەی(هۆك باز)ی نزیك ئێمپایەر-ی ناو شاری هه‌ولێر بوو، له‌وێوه‌ بوو كه‌ هێرش كرایە سەر ژمارەیەك لە كارمەندانی كونسوڵخانەی توركیاو جێگری كونسڵیشی تێدا كوژرا. له‌و رووداوه‌دا، كه‌ ته‌نانه‌ت ده‌ستی PKKیشی تیانه‌بوو، چونكه‌(هەپەگە)، كە باڵی سەربازی PKKیه‌، هه‌ر زوو بە ئاژانسه‌كانی جیهانیان ڕاگەیاندبوو كه‌ حزبەكەیان هیچ پەیوەندییەكی پێوه‌ی نییه‌، به‌ ئاشكرا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ كورد، به‌ گشتی، له‌ سیاسه‌ته‌ میللیتارییه‌كانی ده‌وڵه‌تی توركیا، ناڕازییه‌، به‌ڵگه‌ی زۆر زه‌ق و ئاشكراش بۆ ئه‌م راستییه‌، هه‌م خۆپیشاندانه‌كانی ناوچه‌ جیاجیاكانی چه‌ند ساڵی رابردووی هه‌رێمی كوردستانه‌ له‌ دژی له‌شكركێشییه‌كانی توركیا بۆ سه‌ر رۆژئاوای كوردستان، هه‌م هه‌ڵمه‌تی گه‌وره‌و نیشتمانیی خه‌ڵكییش له‌ دژی كاڵاو كه‌لوپه‌لی توركی و بایكۆتكردنیان، كه‌ به‌ راده‌یه‌ك كاریگه‌ر بوو، زیاتر له‌ جارێك باڵوێزی توركیا له‌عێراق و كونسڵه‌كه‌شیان له‌ هه‌ولێر بێنه‌ سه‌رخه‌ت و داوای كۆتاییهێنان به‌و بایكۆته‌ بكه‌ن كه‌ زیانی بازرگانی له‌ توركیا دابوو و هاواری مایه‌پووچبوونی له‌ چه‌ندین كۆمپانیای بازرگانیی توركی، هه‌ستانبوو.    كه‌واته‌، هه‌ڵه‌یه‌ به‌رپرسانی ئه‌نكه‌ره‌ له‌م راستییه سادانه‌‌ نه‌گه‌ن و تازه‌ به‌ تازه‌، له‌ناو هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی كورددا، به‌ زه‌قی و ره‌قی، باس له‌وه‌ بكه‌ن كه‌ له‌ سلێمانییه‌وه‌ دژایه‌تیی توركیا ده‌كرێت. ئایا به‌ راستی ئه‌مه‌ زه‌مینه‌سازییه‌كی پڕوپاگه‌نده‌ییه‌ بۆ په‌لاماردانی سه‌ربازیی فراوان بۆ سه‌ر قه‌ندیل و سنوری سلێمانی، یان خۆ گلاندنه‌ نێو ململانێكانی نێوان پارتی و یه‌كێتییه له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی لایه‌كیان‌؟ هه‌ر كامییشان بێت، له‌كۆتاییدا هه‌ڵه‌یه‌كی ستراتیژییه‌و رای گشتیی خه‌ڵكی باشوری كوردستان زیاتر له‌ دژی توركیا هانده‌دات.   بێگومان راسته‌ كه‌ هاوسه‌نگیی هێز له‌نێوان باشووری كوردستان و ده‌وڵه‌تێكی میللیتاریی گه‌وره‌ی وه‌كو توركیادا نییه‌. خۆ ئه‌گه‌ر به‌ لۆژیكی دارستانیش ململانێ بكات، ده‌توانێ زۆر ناوچه‌ داگیر بكات، به‌ڵام توركه‌كان خۆشیان ده‌زانن كه‌ نه‌ ئه‌مریكییه‌كان، نه‌ ئێرانییه‌كان، نه ده‌وڵه‌تی عێراق،‌ ته‌نانه‌ت وڵاتانی وه‌ك سعودیه‌و میسر رێگه‌ له‌و لۆژیكه‌ دارستانییه‌ ناده‌ن كه‌ به‌ زه‌بری سه‌ربازی كوێی بوێت، به‌ناوی راوه‌دوونانی PKKو(تیرۆریزم)ه‌وه‌ داگیری بكات، بۆیه‌ ناوبردنی سلێمانییش وه‌ك ناوچه‌یه‌ك كه‌ لێوه‌ی دژایه‌تی ده‌وڵه‌تی توركیا بكرێت و خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌ژێر كاریگه‌ریی PKKدا بن، دیدێكی سیاسیی هه‌ڵه‌یه‌، ترسناكتر له‌وه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر زاری كه‌سێكی وه‌ك مه‌ولود چاوش ئۆغڵۆ-ی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی توركیاوه‌ بێته‌ده‌ر.   به‌ڵێ، بێگومان سلێمانی و هه‌موو شاره‌كانی تری كوردستانیش، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ن كه‌ پرۆسه‌ی ئاشتی له‌ توركیا ده‌ست پێبكاته‌وه‌، نه‌ ده‌وڵه‌تی توركیاو نه‌ PKKش درێژه‌ به‌ به‌ریككه‌وتنی سه‌ربازی و جه‌نگ نه‌ده‌ن و دایكانی تورك و كوردیش، له‌ جه‌نگێكی بێ هوده‌ی 35 ساڵیدا، له‌وه‌ زیاتر جه‌رگسووتاو نه‌بن. كورد، له‌هه‌موو دۆخێكدا، نه‌ته‌وه‌یه‌كی ئاشتیخوازه‌و ده‌یه‌وێ به‌ شێوه‌یه‌كی دیموكراتییانه‌ به‌ مافه‌ سیاسی و كولتورییه‌كانی خۆی بگات، له‌ناو توركیادا ته‌نانه‌ت خه‌باتی په‌رله‌مانیشی هه‌ڵبژاردووه‌، به‌ڵام ده‌وڵه‌ت له‌وێ سه‌ركرده‌ سیاسی و ئاشتیخوازه‌كانی كورد زیندانی ده‌كات، بێگومان ئه‌مه‌ش نه‌ك ئاشتی و ئارامی ناسازێنێت، به‌ڵكو ره‌واج ده‌داته‌وه‌ به‌ بژارده‌ی به‌رده‌وامبوونی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی چه‌كداری كه‌ زیانی بۆ هه‌ردوو نه‌ته‌وه‌ی كوردو تورك هه‌یه‌.    به‌كان، ئۆغڵۆ، ئه‌گه‌ر بشیه‌وێ وێنه‌كه‌ وا پیشانی جیهان بدات كه‌ له‌ناو نه‌ته‌وه‌ی كورددا، ته‌نها له‌ شاری سلێمانییه‌وه‌ دژایه‌تیی ده‌كرێت، ئه‌وا دووجار به‌ هه‌ڵه‌دا ده‌چێت، یه‌كه‌م: له‌به‌ر ئه‌وه‌ی، ئه‌وه‌ی رووده‌دات دژایه‌تیكردنی ده‌وڵه‌تی توركیا نییه‌، به‌ڵكو ناڕه‌زایی هه‌موو خه‌ڵكی كوردستانه‌‌ به‌رامبه‌ر به‌ شكاندنی سه‌روه‌ریی یاساو سنوری هه‌رێم كه‌ سنوری نێوده‌وڵه‌تیی وڵاتێكی سه‌ربه‌خۆی وه‌ك عێراقیشه‌ كه‌ ئه‌ندامه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان. دووه‌م: ئه‌و راستییه‌ ناشێوێنێ كه‌ كورد، له‌ هه‌ر چوار به‌شه‌كه‌یدا، نه‌ك ته‌نها له‌ سلێمانی، به‌و له‌شكركێشییانه‌ی وڵاته‌كه‌ی ئه‌و رازی نین، هیوادارن رۆژێك زووتریش بنكه‌و باره‌گاكانی توركیا له‌ناو خاكی هه‌رێمدا نه‌مێنن‌.      هه‌رچی په‌یوه‌سته‌ به مامه‌ڵه‌ی باشووری كوردستانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ PKKدا‌، بێگومان له‌ سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی رابردووه‌وه‌، هه‌ر دوو هێزه‌ سیاسییه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی باشوور‌، به‌ كرده‌وه‌ چوونه‌ ئه‌زموونی تاڵی شه‌ڕكردنه‌وه‌ له‌گه‌ڵیدا، به‌ڵام هیچ ده‌ره‌نجامێكی نه‌ سیاسی و نه‌ سه‌ربازیی نه‌بوو، چونكه‌ كۆنترۆڵكردنی تۆبۆگرافیای ناوچه‌كه‌ ته‌نانه‌ت بۆ ده‌وڵه‌تی توركیاش ئاسان نییه‌، ئه‌گه‌ر به‌گریمانه‌ش پێمانوابێ ده‌ستگرتن به‌سه‌ر قه‌ندیلدا كۆتایی به‌  PKK ده‌هێنێت وه‌ك له‌ حساباتیی سه‌ربازیی په‌تیی جه‌نراڵه‌كانی توركیادا هه‌یه‌، ئه‌وا بێ دوو دڵی گریمانه‌یه‌كی هه‌ڵه‌یه‌، چونكه‌ ئه‌م هێزه‌، له‌م ساڵانه‌ی دواییدا، چۆته‌ نێو كۆمه‌ڵێك هاوكێشه‌و گه‌مه‌ی ناوچه‌یی و نێوده‌وڵه‌تیشه‌وه‌ كه‌ وا ده‌كه‌ن به‌ هیچ جۆرێك له‌ناو نه‌برێن و درێژه‌یان هه‌بێت، ئه‌م راستییه‌ش پێش ئه‌وه‌ی چاودێرانی سیاسی بیزانن، خودی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی توركیا ده‌یزانێت!، به‌ تایبه‌تی دوای ره‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌مریكا بۆ به‌ تیرۆریست ناساندنی هه‌سه‌ده‌و PYD‌ كه‌ توركیا به‌ حه‌وشه‌ی پشته‌وه‌ی PKKیان له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات!.           ‌   ‌