.gif)
د. سەیران بەرزنجى كارەساتی تەقینەوەی بەندەری بەیروت لە ٤/ ٨/ ٢٠٢٠ كە حكوومەت و حیزبەكانی لوبنان (بە تایبەتی حیزب اللە لوبنانی ) لێی بەرپرسیارە، دەرئەنجامی كارەساتی گەندەڵی ونەبوونی ئەخلاقی سیاسیە، وە دەركەوت كە گەندەڵی بوە بە سیستەمێكی تۆكمە و بەجۆرێك باڵادەستە لەناو چینی فەرمانڕەوادا كە بەجەنگێكی گشتگیری و هەڵوەشاندنەوەی حكوومەت و وە بنبڕكردنی دەسەڵاتی میلیشیا لە سەرجەم كایەكان نەبێت چارەسەر ناكرێت. ئەم كارەساتە خسینەڕووی باڵا دەستی دەسەڵاتی حیزبە گەندەڵكارەكانە كە لەسەروو دەوڵەت و میللەتەوەن، وە بە ئەجندای دەوڵەتانی ووڵاتانی ناوچەكە بەبێ شەرم و بە ئاشکرا كار دەكەن؟ مێژوویەكە ئەم حیزبانە بازرگانی بەناوی خواو و ڕزگاركردنی قودس و نەتەوەیی بوون و دژایەتی داگیركاری ئیسرائیل وئەمەریكا دەكەن، بەڵام كەس لە خۆیان زیاتر دوژمنی سەرسەختی میللەتەكەیان نەبوون، بێ ئاكاری و بێ وویژدانی ئەم حیزبە بەناو نیشتمانیانە لە ئاستێکدایە كە بێگانە بە نیشتمان بۆ هاووڵاتیانیان دڵسۆزتر و بە ڕەوشتترن لە بەرپرسانی خاوەنی نیشتمان ؟ ئەمە واقع و پێناسەی سیستەمی سیاسی و ناوەرۆكی حیزبە عیلمانی و ئیسلامیەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە بە هەرێمی كوردستانیشەوە. بێحورمەتی سیاسی و بێ میمانەیی گەل و بێزاربوونیان لە دەسەڵاتی سیاسی وای لە لوبنانیەكان كرد كە بە ئاشكرا لە دڵەوە داوایان لە سەرۆكی ووڵاتێك كرد كە رۆژێك لە ڕۆژان داگیركەری خاكەکەیان بوون كە فریایان بكەون لە حیزبە دز و مافیاكانی نیشتمانەكەیان ڕزگاریان بكەن ، وە داوای گەڕانەوەی ئینتدانی فەڕەنسی لێبكەن. خۆپیشاندانەكانی هاووڵاتان لەبەردەم ئەنجوومەنی نوێنەران بەردەوامە و پێیان دەڵێن كە ئەوان و دەسەڵاتی دادوەری سەربە حیزبەكان هۆكاری بەردەوام بوونی گەندەڵیەكانن وە پارێزبەندی گەندەڵكارانن. ئابڕووچوون وشەرمەزاری دەسەڵاتدارانی لوبنانی تەنها لە ئاستی ناوخۆیدا نیە، بەڵكو لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیە، بە جۆرێك كە هەموو ئەو یارمەتیە مرۆییانەی ووڵاتانی دنیا پێشكەشی لوبنانی دەكەن ئامادەنین ڕاستەوخۆ ڕادەستی حكومەت وحیزبەكانی بكەن كە متمانە و بڕوای هاوڵاتیانیان لەدەستداوە و شایانی بڕوا پێكردن نین كە یارمەتیەكان بگاتە دەستی خەڵكانی لێقەوماو. لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە ئایا ئەم حیزبانە چۆن ئەتوانن سەربەرزانە بەردەوام بن؟ ئەی كێ پاڵپشتیانە تەنها هێزی دەرەكیە یان بەشێك لە میللەتە؟ ڕازی بوون بە چارەنووسی چەوساندنەوە و بەردەوامیدان بە گەندەڵی تاوانی حیزبە یان میللەتە؟ لە ڕوانینمان بۆ بارودۆخی ئەمڕۆی سیاسی و کۆمەڵایەتی هەرێمی كوردستان لە زۆر لایەندا لە لوبنان خراپتر و ئاڵۆزترە، لە كاتێكدا ئەگەر لوبنان دەوڵەتێكی خاوەن سەروەری و ئەندامێكی نەتەوە یەكگرتوەكان و كۆمكاری عەرەبی خاوەن مێژوویەكی سیاسی خۆیەتی و ترسی لەناوچوون و هەڵوەشاندنەوەیان نیە. بەڵام لە هەرێـمێكی دانپیانەنراوی وەك هەرێمی كوردستان كە ترسی لە ناو چوون وهەڵوەشاندنەوەی لەسەرە، كەچی دەسەڵات و حیزبەكانی لەماوەی ٢٨ ساڵی حكومڕانی دەسەڵاتی كوریدا لەبری پتەوكردنی ژێرخانێكی ئابوری، وە دروست كردنی پایەی حكومڕانیەتێكی تەندروست و داهاتویەكی پرشنگدار، جگە لە بەهێزكردن پێگەی حیزب و قۆرغكاری دەسەڵات و بە كۆیلەكردن و تێك شكاندنی شكۆی تاكی كورد و گەندەڵكردنی كۆمەڵگا هەنگاوی دروست نەنراوە. بەڵكو بە پێچەوانەوە، لە دەرئەنجامی بە سیستەم كردن و ڕەوایەتیدان بە گەندەڵی بە ناوی چاكسازی كوردایەتیەوە پرسی برسی كردنی میللەت و بڕینی مووچە و پاراستنی بندیوارەكانی چۆتە سەر، بە هەمان شێوەی لوبنان پەرلەمانی كوردستان و پەرلەماندارانی هۆكاری سەرەكی زۆربەی نەهامەتیەكانی خەڵكی كوردستانن كە پەرلەمان بۆتە مەیدانی سەرسەختی پارێزگاری كردن و تێپەڕاندنی بەرنامەكانی حیزب و شەرعیەتدان و بە یاسایی كردنی گەندەڵی وە زامنكردنی بەرژەوەندییە تایبەتیەكانی خۆیان لەبوونی ئیمتیازات وخانەنشینی نایاساییەكانیان. مێژووی دەسەڵاتی كوردی، ئەو ڕاستیەی سەلماند كە شتێك نیە بە ناوی كوردایەتی و ستراتیجیەتی بەرژەوەندی باڵای میللەت و دەوڵەتی كوردی تەنها هەڵخەڵەتاندن و درۆیەكی گەورەیە وە دروشمی سەردەمی شاخ و كاتی هەڵبژاردنەكانە. كارەساتەكە لەوەدایە، دەسەڵات توانیویەتی كۆنترۆڵی خاڵی لاوازی بەشێكی زۆر لە خەڵکانی سادە و ساویلكە بە بەڵێن و دروشـمی درۆ چەواشەكاری بكەن، كە ئەمان پارێزەری خوێنی شەهیدەكانیانن، لە مەترسی داگیرکەرانی كوردستانمان دەمانپارێزن؟ لە كاتێكدا ئێستا پلان و ڕێكەوتنی ستراتیجی درێژخایەنمان لەگەڵ دوژمنان كورد هەیە، بەرپرس و سوودمەندی سەرەکین لە سامانی ژێر زەمینی، چۆنیان بوێت لە هەر كاتێكدا ماڵ و سنوورەكان بۆردوومان دەكەن ڕۆژانە، لەناو جەرگەی شارەكاندا بە فرۆكە نەیارەكانیان لەناو دەبەن، نەك هەر ووردە گلەییان لێ ناكرێت بەڵكو دەستی یارمەتی و هاوكاریش دەكرێن. وە هەر هەڵوێست وەرگرتنێك بۆ داواكردنی ماف و گۆڕانكاری بە خیانەت لە كوردایەتی لەقەڵەم دەدەن، بەم جۆرە توانیویانە سوود لە نەهامەتی و خراپی بارودۆخی ئابوری و سیاسی وەربگرن بۆ خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی و بێدەنگ كردنی هاووڵاتیان. ئەو مەترسیە ڕاستەقینەی كە درەنگ بێت یان زوو هەر ڕوودەدات، وە دەبێت دەسەڵاتدارانی ئەم هەرێمە زۆر بە هەند وەریبگرن كە بارودۆخەكە زۆر لە تەقینەوەیە نزیكە لەهەر کاتێكدا بێت، وە توانای خۆڕاگری خەڵك و ڕازی بوونی هاووڵاتیان بەم بارودۆخە لەژێر ناوی پاراستنی دەستكەوتەكانی ڕاپەڕین خەریكە كۆتایی دێت، كە نەهامەتی و نەبونێتی و پەرپرسیارێتی بۆ هاووڵاتیان هێناوە، لە بەرامبەر نابەرپرسیارێتی و خۆشگوزەرانی و كۆنتڕۆڵی گروپێكی دیاریكراوی لە دەسەڵاتداران و نەوەكانیاندا. لە كاتێكدا كە حیزب و حكومەتی كوردی بە هەمان شێوەی لوبنان متمانەی تەواوی خەڵكی كوردستانیان لەدەستداوە (جگە لە سوپای بندیوارو حیزبیەكانیان نەبێت) لەكاتێكدا كە مووچە خەڵك دەبڕێت و نادرێت، كۆمپانیا بازرگانیەكانی حیزب و میدیا وڕێكخراوە خێرخوازییەكانی حیزب لەسەر حسابی بودجە و بژێوی خەڵك دەوڵەمەندتر و ژمارەیان زۆرتر دەبێت ئەوە نادادپەروەری و مامەڵەی ناتەندروستی سیاسی دەسەڵاتی كوردییە كە هیچ كاتێك بەنیازی چارەسەری كۆنكریتی و چاكسازی ڕاستەقینە نین، لەكاتێكدا گەندەڵکاران پلە وپۆستی سیادیان پێ دەدرێت، بندیوارەكانی حیزب مافیان پارێزراو دەبێت، ژمارەی ڕۆژو مانگەكانی ساڵ بۆ سواڵی پێدانی مووچە دوو هێندە دەكەن، حیزبەكان خەریكی سەوداو سازشی دابەشكردنی پۆست و قۆرغكردنی داهاتی سنورەكانن، ئەمانە و دەیان هۆكاری تریش زۆرینەی هاووڵاتیانی هەرێمی كورددستان وەك خەڵكی لوبنان گەیاندۆتە ئەو بڕوایەی كە حكوومەتی ناوەند بە باشتر و بە وویژدانتر دەبینن، وە بە ئاشکرا لەسەر شەقام و میدكانانەوە هاوار دەكەن بە خۆشحاڵیەوە وە مەبەستیانە مووچەكانیان بگەڕێننەوە سەر حكومەتی ناوەند. تەنانەت كاردانەوەی توندی هاووڵاتیان لە بەرامبەر بێباكی بەرپرسان لە خەمی هاووڵاتیان گەیشتۆتە ئەو ئاستەی ئەگەر پارێزگان بكرێن بە هەرێمی سەربەخۆش پێشوازی لێدەكرێت نەك رێگری، بەڵکو داواكاری خەڵك دەبێت بۆ ئەوەی لەو تاڵانكاری و جیاوازی كردن و گەندەڵکاری لە بەشی بودجەی شارەكاندا دەكرێت رزگاریان بێت. هاووڵاتیانی هەرێم لەو بڕوایەدان كە لە ئێستادا شتێك نەماوە كە ناوی شكۆ و بەرژەوەندی باڵای میللەت بێت ، بەڵكو لە پێناو پاراستنی سامان و دەستكەوت و هەڵەكانی حیزبدا بوە كە زۆربەی مەلەف و دەستکەوتی سیاسی (لە دەسەڵات و خاكدا) لە بەرامبەر حكومەتی ناوەند دۆڕاندوویانە. ئەم هەڵە و تاوانە مێژووییانە هەموو حیزبەكان (بە باڵا دەست و پاشكۆكانیان) وبە تایبەتی ئۆپۆزسیۆنەكانی ناو حكومەت (بە عیلمانی و ئیسلامیەكانەوە) لێی بەرپرسیارن كە پاڵپشتیان بوون و ئەوانیش تەنها لە خەمی پاراستنی بەرژەوەندی و پلە وپۆست و بن دیوار و خانەنشینەكانی خۆیانن. بێگومان هەر هەڵوێستێكی هەڕەمكی لەلایەن میللەتەوە چاوەڕوانكراو بێت و یان چاوەڕواننەكراو لە داهاتوودا ڕووبدات هەموویان وەك یەك هەمان بەرپرسیارێتی و هەمان چارەنووسیان دەبێت وە ڕەنگە باجەكەی زۆر قورستر بدەن.
د. هەڵمەت غریب دهستپێك : دانوستانهكانی نێوان واشنتۆن وبهغدا كه گهری یهكهمی له مانگی (6 )ی رابردوودا لهریگهی ڤیدیۆكۆنفراسهوه ئهنجامدرا كۆمهڵێ دۆسییەی ههستیار و گرنگ خرانه سهر مێز بهلام ههر لهسهرتاوه دیار بوو باری عێراق له دانوستانهكاندا لارهو هاوسهنگی بهدیناكرێت له نیوان ههردوولادا ، یان بهمانایهكی تر وا دههاته بهرچاو كه ئهمهریكا ستراتیژیهتی خۆی بۆ ئایندهی پهیوهندیەكانی لهگهل عیراقدا دارشتووه و عیراقیهكانی بانگ كردووه تا بۆیان بخاته روو ، نهك گفتوگۆی نیودهولهتی دوولایهن كه ههردوو دهوڵەت خاوهن سهروهرین ، ئهوهی گرنگه لیرهدا ئیمه تیشكی بخهینه سهر پیگهی ههرێمی كوردستانه لهو دانوستانانهدا بهتایبهت لهگهری یهكهمدا كورد حزورێكی زۆر لاوازی ههبوو یان بهمانایهكی تركورد دركی به گرنگی ریكخستنهوهی پهیوهندیەكانی بهغداو واشنتۆن نهدهدا بهلام كاتیك بۆی دهركهوت ئهو گفتوگۆیانه گرنگن و پیویسته كورد حزورێكی باشی تیدا ههبێت ههوڵەكانی خۆی خسته گهر تا لهگهری دووهمدا به حزورێكی گهورهترهوه بهشداری له دانوستانهكاندا بكات لێرەدا باس له گرنگترین ئهو دۆسیایانه ئهكهین كه بهنسبهت كوردهوه جێی بایەخن له دانوستانهكاندا ، وەهەروەهاكاریگهری كورد بهسهر رهوتی دانوستانهكاندا ئهخهینه روو. دۆسیه بایهخدارهكانی نێوان ههولێر واشنتۆن: جیا له بهغدا ههولێر كۆمهڵی دۆسیەی گرنگی ههیه لهگهل واشنتۆندا پیویسته لهریگهی ئهو دانوستانانهوه یهكلایی بكاتهوه یان هیچ نهبێت ئاگاداربێت چونكه بایهخهكهی بۆ كوردستان زۆره و لهدهرهوهی ستراتیژیهتی عیراق بۆ كوردستان گرنگتره كه پیویست دهكات كورد خۆی ئاگادار و بهشداربێت له یهكلایكردنهوهیدا گرنگترین ئهو دۆسییانه بریتین لهمانهی خوارهوه : 1- چارهنوسی هێزهكانی ئهمهریكا: بۆ كوردستان مانهوهی هیزهكانی هاوپهیمانان بهگشتی و ئهمهریكا بهتایبهت تا ماوهیەکی درێژتر جێی بایهخه چونكه بارودۆخی سیاسی عیراق ناسهقامگیره و هێشتا عهقلیهتێکی تا رادهیهك پاوانخوازی له دهسهلاتدا لهبهغدا بوونی ههیه وگرهو لهسهر بههێز بوونی سیستهمی سنترال دهكاتهوه له ولاتدا یان بهمانایهكی تر ئاراستەیهكی بههێزی سیاسی تا ئیستاش بوونی ههیه باوهری به فۆرمی نوێی سیستهمی سیاسی له عێراقدا نیه بۆیه گرنگه هیزهكانی ئهمهریكا بۆ چهسپاندنی زیاتری مانا نوێیهكانی سیستهم لهعیراقدا بمێنیتهوه سهرهرایی ئهوهی مانهوهی هیزهكانی ئهمهریكا له عیراقدا بهشێکی پهیوهندی به كوردستانهوه ههیه لهرووی سهربازیهوه بهدوری نازانم لهداهاتوودا بنكهی سهربازی سهرەکی ئهمهریكیهكان بیته كوردستان وهك ئهوهی له صیدیەی قهتهر ههیه تا رادهیهكی زۆر بنكهیهكی سهربازی ستراتیژی ئه مهریكایه له ناوچهی كهنداو. 2- مهسهلهی سهروهری عیراق : بهشێكی گهورهی پێشهێلکردنی سهروهری خاكی عیراق لهكوردستانهوهیه بههۆی بوونی ئهو گرفته ئهمنیانهی لهنیوان عیراق وتوركیا لهلایەک وعیراق و ئیران لهلایەکی ترهوه ، ئهم گرفتانه وایكردوه سهروهری عیراق بهبهردهوامی له ژیر ههرهشهی پێشهێلکردندا بێت بۆیه حزوری ئهمهریكی بهنسبهت كوردستانهوه جێی بایهخه بۆیه پیویسته كوردستان راشكاوانه بیروبۆچونهكانی خۆی دهربارهی كیشهكه بخاته بهردهم لایهنی ئهمهریكی. 3- بابهتی ئاوهدانكردنهوه و هاوكاریكردنی عیراق بۆ ههستانهوه : یهكێكی تر له بابهته جیی بایهخهكانی كوردستان لهو دانوستانانهدا بریتیه له دووباره ئاوهدانكردنهوهی ناوچه ویرانهكانی عیراق كه بهشی زۆری ناوچه سونی نشینهكان ناوچهكانی كهمایهتیه ئاینیهكان ئهگریتهوه ، چونكه دهروازهی ئاوهدانكردنهوه ئهو ناوچانه و هاوكاریكردنی عیراق بۆ دووباره بنایاتنانهوهی بریتیه له كوردستان بۆیه گرنگه ههریم قسهی خۆی ههبێت و بهشیك لهو هاوكاریه مادیانهی كهوا عیراق وهریئهگرێت بدرێت به كوردستان ههم بۆ ئاوهدانكردنهوهی ناوچهكان ههم بۆ ههماههنگی دروستکردن لەگەل كۆمپانیا ئهمهریكی و ئهوروپیهكان تا بتوانن پرۆسهكه به ریك وپێكی بگهیهننه ئهنجام ، بۆ كوردستان هاوكاریه مادیهكانی ئهمهریكیەکان گرنگیهكی زۆری ههیه بهتایبهت لهم بارهی ئیستادا كه كوردستان به قهیرانیكی سهختی ئابوریدا گوزهر ئهكات پیویسته پشكی كوردستان پاریزراوبیت لهو هاوكاریانه بۆیه گرنگه كورد حزورێكی بههیزی ههبیت و گوێ له داواكاریهكانی بگیرێت و پیگهی لهبهرچاوبگیرێت. كاریگهری و پێگەی كورد بهسهر دانوستانهكانهوه : پاش بوونی فواد حسین بهوهزیری دهرهوهی عیراق وسهرۆكایهتی كردنی شاندی عیراق له گفتوگۆكاندا بهشدارپیكردنیكی فراوانتری كورد له گفتوگۆكاندا بهدیدهكرێت بهبهراورد به گهری یهكهم ئهمهش نیشانهی بایهخدانی كورده بهو گفتوگۆیانه لهلایهك و لهلایهكی تریشهوه ئهمهریكیهكان بهلایانهوه گرنگه كوردستان وهك قهوارهیهكی دهستوری لهعیراقدا حزورێكی باشی ههبیت ئهمه له كاتیدا لهگهری یهكهمی دانوستانهكاندا تهنها سهرۆكی دیوانی سهرۆكایهتی ههریم نوینهرایهتی كوردستانی دهكرد بهلام لهگهری دووهمدا زیاد له 4 ئهندامی كورد بۆ شاندی عیراقی زیادكراوه كه بهشكیكی پهیوهندی ههیه بهو دۆسیه گرنگانهی كه ئاماژهم پیكرد بهشیكی تریش پهیوهندی ههیه به جدیهتی دانوستانهكانهوه بۆیه پیم وایه ئهم جاره قورسای كورد تا رادهیهكی باش بهسهر گفتوگۆ ودانوستانهكانهوه دیاره ئهگهر هیچ نهتوانن بكهن ئهتوانن قسهی جدی و بۆچونی كوردستان دهربارهی ئهو دۆسیانه بخهنه روو كه جیی بایهخی ههردوو لایه ئهمه سهرهرایی جیاوازی بیروبۆچونی كوردستان و عیراق دهربارهی چارهنوس و مانهوه و نهمانهوه هیزهكانی ئهمهریكا لهعیراقدا چونكه كورد پێی وایه هیشتا دامهزراوهی ئهمنی له عیراقدا توانای ئهوهی نیه بهتنها و بی پالپشتی ئهمهریكی بتوانیت پاریزگاری لهسهروهری ولاتهكهی بكات و لهمهترسیهكانی تیرۆر و توندوو تیژی دوربخاتهوه ، هیشتا عیراق خاوهنی دامهزراوهیهكی بهرگری نشتیمانی نیه بهمانا وردهكهی بۆیه كورد لهم رووهوه پیچهوانهی عیراق بیردهكاتهوه ، ئهگهر تهماشای پیكهاتهی وهفدی كوردستان بكهین ئهوهمان بۆ روون دهبیتهوه كه بیروبۆچونی كورد تارادهیهك جیاوازه له بیروبۆچونی باو لهعیراقدا دهربارهی ئهو بابهتانهی كه بۆئێمه گرنگه لهم قۆناغهدا.
.gif)
عەبدولقادر ساڵح ماوەی زیاتر لە (5) پێنج ساڵە حکومەتی هەرێم گیرۆدەی قەیرانی دارایی بووەتەوە و لەگەل هەر توندبونەوەیەکی قەیرانەکەشدا، فەرمانبەران باجەکەی دەدەن، ئەوەش بە دەستبردنی حکومەت بۆ کەمکردنەوەی مووچەکەیان و دواخستنی دابەشکردنی مووچەکەیان بۆ ئەوەی قەیرانەکانی پێ بەرێ بکات. لە کاتێکدا فەرمانبەران هیچ تاوانێکیان لەو قەیرانەدا نیە و تەنها خودی حکومەت بەرپرسیاری یەکەم و کۆتایی قەیرانەکانە، لە خوارەوە و بۆ یادخستنەوەی هەموو لایەک چەند بنەمایەکی یاسایی مووچە شیدەکەینەوە بۆ ئەوەی بریارەکانی حکومەتی پێ بپێوین و فەرمانبەران بزانن کە ئەو بریارانە لە ترازووی یاسادا پێگەیان چۆنە؟ یەکەم: بەگوێرەی بریاری تەشریعی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرش (هەڵوەشاوە) ژمارە (451) ی ساڵی 1980، یاسادانەر بریاری داوە کە ژمارەی رۆژەکانی مانگ بە (30) رۆژ جێگیر بکات بۆ مەبەستەکانی ئەژمارکردنی مووچە و دەرماڵە و وەک بنەمایەک لە دامودەزگاکانی حکومەت کاری پێدەکرێت، واتە دەبێت مووچە مانگانە خەرج بکرێت، کە بە داخەوە حکومەتی هەرێم لە روانگەی ماوەی دابەشکردنی مووچەوە سەرپێچی دەقی یاسای کردووە و هیچ حسابێک بۆ تێپەڕینی مانگ و رۆژەکان ناکات. دووەم: فەرمانبەر کە دادەمەزرێت مووچەکەی بە وردی بۆ دەستنیشان دەکرێت ، لە مووچەی بنەرەتی و دەرمالەکان و لێبرینی خانەنشینی و لەسەر ئەم بنەمایەش بە وردی دەزانێت مووچەی مانگانەی چەندە و چەندی لێ دەبڕدرێت و چەند زیاد دەکات، بێگومان ئەمانەش بە پێی یاسای مووچە و راژە و خانەنشینی لەلایەن دەسەلاتی یاسادانانەوە دەستنیشان کراون بە دەقی یاسا و بە هیچ شێوەیەک دەسەلاتی جێبەجێکردن بۆی نیە یەک دینار کەمو زیاد بکات لەو بڕەی کە یاسادانەر دایناوە ، بەلام لەم دۆخەی هەرێمدا ، فەرمانبەر نازانێت مووچەی مانگانەی چەندە و چەند وەردەگرێت، بەڵکو حکومەت خۆی دادەنیشێت و بری مووچەی فەرمانبەران بە گوێرەی داهاتی مانگانەی دەستنشان دەکات، کە ئەم جۆرە کارکردنە لەسەر گۆی زەویدا وێنەی نیە، حکومەتێک بەپێی داهات مووچە بدات و گوێ بە هیچ دەقێکی یاسا نەدات. سێهەم: لە یاسای مووچەی فەرمانبەران ژمارە (22)ی ساڵی 2008 لە ماددەکانی (3) و ماددەی (15) کە دەسەلاتی هەمواری مووچە و دەرمالە دراوە بە ئەنجومەنی وەزیران، دەسەڵاتەکە گرێدراوە بەوەی کە پێویستە مووچە و دەرمالە بە ئاراستەی زیادبوون ببات نەک کەمکردنەوە، چونکە کەمکردنەکەی لە دەسەلاتی (حصری) یاسادانانە نەک ئەنجومەنی وەزیران. لەسەر بنەمای ئەو خالانەی لای سەرەوە ، بە داخەوە کە حکومەتی هەرێم بە هیچ شێوەیەک پابەندی یاسا تایبەتمەندەکان نابێت و ئەوەی خۆی بروای پێی هەبێت ئەوە جێبەجێ دەکات ، بێ گوێدانە مەشروعیەتی بریارەکانی ، ئەم یاسا شکێنییەی کە حکومەت دەیکات بێگومان بە خراپ بەسەر شکۆی یاساکاندا دەشکێتەوە و پێچەوانەی گریمانەی راستی و دروستی (صحە)ی بریاری کارگێڕیی دەسەلاتی جێبەجێکردنە کە هەمیشە گریمانەی دروستیان بۆ دەکرێت تا ئەو کاتەی پێچەوانەکەیان دەسەلمێ، کە بەم جۆرەش هاولاتیان بە گشتی و فەرمانبەران بە تایبەتی هەم متمانەیان بە حکومەت نامێنێ و هەم بەو یاسایانەش کە حکومەت پێشێلیان دەکات و دواجار لەم بوارەدا تەواوی بریارەکانی حکومەت دەکەونە نێو بۆتەی پوچەڵبونەوە (بگلان) یان تەنانەت دەکاتە ئاستی نەبوو نیەتییەوە(معدوم) و هۆکاری سەرەکی ئەمەش نەبوونی چاودێرییەکی کارای پەرلەمان و دەستەوسان بونیەتی لە پارێزگاری کردن لە شکۆی ئەو یاسایانەی کە دەریان دەکات و هەروەها لاوازی دەسەلاتی دادوەریی و دەستە سەربەخۆکانی چاودێرییکردنە کە رێگەیان بۆ حکومەت خۆش کردووە بەم جۆرە رەفتار بکات.
شێرزاد فەتاح/بەریتانیا لە وڵاتێك دەژیم هیچ كەس لە سەرووی یاساو دادگایەوە نییە، منێكی بێگانەی كوردی عێراقی لەگەڵ بۆریس جۆنسۆنی سەرۆكوەزیرانی بەریتانیا لە بەردەم دادگا یەكسانین. دادگا لە سەر رەخنەی سیاسی لە فەیسبووك و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دیكە كەس سزا نادات بەڵكو ئازادی لەوە رەخنەی دەگری، خۆپیشاندان دەكەی بەڵكو پۆلیس بەوپەری رێزەوە لە بەردەم نووسینگەكەی سەرۆكوەزیران لە 10 داون ستریت لە لەندەن پارێزگاریت لێدەكات. هەر بە كەش و هەوای ئازادی بەریتانیا بەردەوام لەگەڵ هاوڕێیەكانم لە فەیسبووك رەخنەی سیاسی لە بەرپرسە گەندەڵ و خراپەكانی كوردستان دەگرم، ئەخر راستە ئێمە دوورین هیچ حەقمان بە سەر كوردستانەوە نەماوە، بەڵام ناكرێ بە بەر چاومانەوە میللەتەكەمان لە برسان بمرێ. نازانم چۆن بڕوا بە هاوڕێ بەریتاناییەكانم بكەم كە ئێمە نزیك دەبینەوە لە مانگی 9 كەچی هێشتا مووچەی مانگی 3 دابەش نەكراوە، كەچی لە پاڵ ئەم زوڵمە رێگا بە خەڵك نادرێ خۆپیشاندان و گردبوونەوە ئەنجامبدا زۆربەی شارو شارۆچكەكان لە ترسی خەڵك نارازی بە سەربازگە كراوە و دەیان گەنج و هاوڕێم لە هەولێر و سلێمانی لە لایەن ئاسایشەوە دەستگیركراون. لە پاڵ دەیان قەیرانی سیاسی، دارایی و تەندروستی و وێرانی نەخۆشخانەكان و مردنی دەیان هاوڵاتی بە هۆی نەبوونی ئۆكسجین لە هەرێمی كوردستان كەچی فراكسیۆنەكانی لە پەرلەمانی كوردستان جگە لە (فراكسیۆنی یەكگرتوو و نەوەی نوێ) پرۆژە یاسای رێكخستنی میدیایی ئەلیكترۆنیان تاوتوێ كرد. پێش رەخنەو سەرنجەكانم لە سەر پرۆژە یاساكە بخەمەروو دەمەوێ دەستخۆشی لە هەر دوو فراكسیۆنەكە بكەم بۆ ئەو هەڵوێستەیان. كە بەپێی ئەو پرۆژە یاسایە سزای تووند بۆ بەكارهێنەرانی فەیسبووك و توڕە كۆمەڵایەتییەكان داندراوە، ئەم پرۆژە یاسایە سزای 15 ساڵ بۆ بەكارهێنەران تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان داناوە ئەمەش بەرتەسككردنەوەی ئازادی و هەنگاونانە بۆ دروستكردنی سیستەمێك هاوشێوەی (كۆریای باكوور). ئەو پرۆژە یاسایە بۆ رێكخستنی میدیایی ئەلیكترۆنی نییە بەڵكو پاشكۆی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆرە بەداخەوە بە پێی ئەو پرۆژە یاساییە دەسەڵات دەتوانێ نەیارەكانی خۆی لە سەر پۆست و كۆمێنت و لایكێك لە سێدارەبدات!. دەبێ رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان و نوێنەری وڵاتانی بیانی و كونسوڵخانەكان رێگری لە دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان بكەن لە دەركردنی یاسای مەترسیدار كە پێشلكردنی ئاشكرای مافەكانی مرۆڤ و ئازادییەكانە. ئەو یاسایە وا دەكات كۆچی بە كۆمەڵ بۆ ئەوروپا و رۆیشتنی بە كۆمەڵی گەنجان و رەخنەگران رووبدات بەراستی هیچ دەرفەتێكی ژیان لە كوردستان ناهێڵێ. ئەگەر ئەو یاسایە جێبەجێ بكرێ دەبێ دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان لە فرۆكەخانەكان سەدان پەتی سێدارە ئامادە بكەن بۆ ئەو گەنجانەی لە دەرەوەی وڵات رەخنە دەگرن و چالاكی سیاسیان هەیە و بەشداری خۆپیشاندانەكانیان كردووە، یەكێك لەو گەنجانە منم كە لێرە هەوای ئازادیم هەڵمژییە چۆن دەكرێ لە وڵاتێك بژی كە لە سەر كۆمێنتێك سزای 15 ساڵ زیندانی یاخود لەسێدارەدانت بە سەر جێبەجێ بكرێ.
.gif)
ئهبو بهكر كاروانی ناوبانگ لەسەر ئاستی تاكەكەسیو خێزان و رێكخراوو حیزبو قەوارەو كۆمەڵگەو دەوڵەتو تەنانەت ناوچەی فەرهەنگیو ژیاریش بایەخێكی گەورەی هەیە. مەبەست لە (ناوبانگ) جۆری زرنگانەوەی ناوی تۆیە لە گوێی كەسانی دیو دەوروبەرو پەیوەندیدارو چاودێردا، ئەوەی لە بارەتەوە دەبیسترێتو بڵاو دەبێتەوە، وێنەی تۆو ئەو باری سەرنجەی دەربارەت لەلایەن كەسان و ناوەندگەلێكی ترەوە لێت وەردەگیرێت. ناوبانگ كە لێرەدا مەبەستمان ناوبانگی چاكە، چونكە ناوبانگی خراپیشمان هەیە، مەسەلەیەكی یەكجار هەستیارو ناسكو بایەخدارە، شتێكی لاوەكیو كەم بایەخ نیە، تا بە هەند نەگیرێتو خەمی نەخورێتو لە بیریدا نەبین. (ناوبانگ) بەشێكە لە جەوهەرو خودی هەر بوونێ، بەتایبەت لە ئاستە كۆمەڵایەتیو سیاسی و ئابوری ئەخلاقیەكەدا. زڕانو نەمانی ناوبانگ لە زۆركاتدا یەكسانە بە مردنی مەعنەوی ئەو كەسو دەزگاو قەوارەیە. كەواتە بۆ ئەوەی هەبیت ، بونەكەت رێزلێگیراو بێتو كاریگەرو سەنجڕاكێش بێت، دەبێت لە خەمی ناوبانگی خۆتدا بیت، هەندێ لە توێژەرو مێژوونوسان باس لەوە دەكەن تەنانەت ئیمپراتۆریەتو زلهێزەكانیش هەركاتێك ناوبانگیان لەكەدار بوو، توانای سەرنجڕاكێشانی ئەوانی دیان بۆ خۆیان نەما، ناچار دەبن بۆ درێژە بە ژیانو مانەوەیان پەنا بەرنە بەر هێزی ڕووت، ئەوەش وادەكات وردە وردە بەرەو پوكانەوە بچنو خۆریان بەرەو ئاوابوون بڕوات. ناوبانگیش هەروەك ( بنیامین فرانكلین) دەڵێت : لە ماوەیەكی دوور و درێژو بەكەڵەكە بوونی چەندین كارو رەفتاری چاك دێتە دیو بەدەست دێت. كەچی وریا نەبین زۆر بە ئاسانی لەدەست دەچێت. كەچی سەرەڕای ئەم بایەخە گەورەی (ناوبانگ) بۆ مانەوەو بەهێزیو سەنجڕاكێشی كەسو دامەزراوە و قەوارەكان، هەرێمی كوردستان وەك قەوارەیەكی دەستووریو مۆدێلو ئەزموونێكی حوكمڕانی ناوبانگی رۆژ بەرۆژ بەرەو خراپتر دەچێت. ئەمەش وادەكات بایەخی لەبیركردنەوەی كەسو دەوڵەتو رێكخراوە پەیوەندیدارەكان بە دۆخی عێراقو خۆرۆهەڵاتی ناوەڕاستو دۆستەكانیو ناوەندەكانی توێژینەوەو دروستكردنی بڕیار كەمتر بێتەوە، لەكاتێكدا بەشێ لە سەرچاوەی ڕەوایەتی و بوونو مانەوەی هەرێم هەر لەدوای نەوەدەكانەوە لەسەر جیاوازبوونو رێزگرتن لە كۆمەڵێ بەهاو ناوبانگ دامەزرابوو. وە هەرێم دەیان قاتی دەوڵەتێك پێویستی بە ناوبانگو هێزی ئەخلاقی هەیە، لەبەر ئەوەی كە لاوازی ئەخلاقیو نەمان یان لاوازبوونی ناوبانگ ، ململانێ و هاوكێشەكان بەتەواوی دەخاتە چوارچێوەی هاوسەنگی هێزەوە، لەو كاتەشدا هەرێم دەدۆڕێت بە حوكمی ئەوەی خاوەن ئەو هێزە نیەکە لە ململانێیەكی لەو جۆرەدا پێویستە. ئەو هۆكارانەی ناوبانگی هەرێمیشیان لە ئێستا شێواندووەو مەترسیان بۆ سەر دواڕۆژی دروست كردووە جۆراوجۆرن، لەوانەش: 1)ناكۆكیەكی ناشیرینی نێوخۆیی بەتایبەتیش لە نێوان یەكێتیو پارتی، كە وای كردووە گەلی هەرێمەكە تا ڕادەیەكی زۆر سیمای گەل بوون بدۆڕێنێو وەك كۆمەڵێ خێڵی پەرشو بڵاو دەربكەون. 2)گەندەڵیو دەوڵەمەندبوونی ناڕەواو خراپ بەكارهێنانی دەسەڵات كە پرسیار دەخاتە سەر ئینتیماو هۆشیاری وهەست بە لێپرسراوێتی سیاسی كۆی نوخبەی حوكمڕانو حیزبیو سیاسی. 3)خراپی دۆخی ئابوریو ناتوانایی لە دانی مووچەی فەرمانبەران، بەمەش وێنەی ئۆردوگایەكی پەنابەران وەردەگرێتو كەم سەلیقەیی ئابوریو ئیداریو زانستی لە وڵاتەكەو دەسەڵاتدارەكانیش دەردەخات. ئەوەی جێگەی نیگەرانیو كارەسات وپەژارەشە ، بایەخی قەوارەی هەرێمو ناوبانگەكەی لای بەشێكی بەرچاوی خودی گەلی هەرێمەكە ش كەم بۆتەوە؟! . نائومێدی باڵی بەسەر بیركردنەوەی زۆرێكدا كێشاوە . مەودای نێوان حیزبە حوكمڕانەكان و قەوارەی دەستووری هەرێم زۆر بچووك بۆتەوە. چاوەڕوانیەكانی خەڵك لە سۆنگەی هۆكارەكانی پێشەوە بۆ ئاستێكی نزمو ئازاردەر دابەزیوە وهاتۆتە خوارەوە. بە كورتی گەر لەڕابردوودا بەهۆی هەندێ دۆخی بابەتی دەوروبەرو توندوتیژیو شەڕی ناوخۆی عێراقەوە، هەرێم توانیبێتی هەندێ ناوبانگ كۆبكاتەوە لە ئێستادا بەهۆی قەیران و لاوازییە بونیادییەكان و دەسەوسانی نوخبەی حوكمڕان لە چارەسەركردنیان زۆربەی لەدەست دراوە. تەنها لە هەندێ ڕوەوە رەنگە لێرەو لەوێ جێگەی سەرنج بێتو هەندێ ناوبانگی بۆ هێشتبێتەوە، كە زۆربەی ئەو بوارانەش رەنگدانەوەی واقیعی مێژووییو فەرهەنگی خەڵكە نەك دەسەڵاتدارەكان، لەوانەش: -لەخۆگرتنی ئاوارەكان. -پێكەوە ژیانی ئاینیو نەتەوەییو مەزهەبی. -سەقامگیریەكی ئەمنی. ئەوەی مایەی بیرلێكردنەوەشە، لەكاتێكدا چەندین دەوڵەتو دەزگای هەواڵگری لە رابردوودا كاریان لەسەر ناشیرینكردنی ناوبانگی هەرێم كردووە، كەسیان نەیانتوانیوە نیوەی خۆمان لە شێواندنی ناوبانگەكەدا رۆڵیان هەبێت. بەمەش ئەو ئایەتە قورئانیەمان بە مانا سیاسیەكەی بە سەردا دەچەسپێت کە لە وەسفی جولەكەكانی مەدینەدا دەفەرموێت : [یُخْڕبُونَ بُیُوتَهُم بِأَیْدِیهِمْ] بە دەستی خۆیان ماڵی خۆیان وێران دەكەن. ئێستا پرسیارە گەوەرەكە ئەوەیە ، چۆن ئەو ناوبانگەی شێوانمان سەرلەنوێ چاكی بكەینەوە؟ كە تەنها لەڕێی گۆڕان و چاكسازی ریشەییو دووبارە بیناكردنەوەی مۆدێلی حوكمڕانیو ئەو عەقڵیەتە دەبێت كە (30) ساڵە نوقمی گەمە بچوكەكانیەتی واش دەزانێت بۆ ئایندەی نەتەوەیەك هەوڵا دەدا : [ ۆهُمْ ێحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعًا ] .. لەكاتێكدا بە كردەوە سەلما چاكساز نەبوون و تا ئێستا نیشتمان ئەو بڵندییەیە ئێمە بۆ سەیركردنی ڕووداوەكان و تێگەیشتن لێیان و پلانڕێژی نوخبەی دەسەڵاتدارو سیاسی ئێمە پێی نەگەیشتووە. پێ ناچێ بەم جۆرەش پێی بگات.
.gif)
پەیكار عوسمان - بڕیاری پێشوەختە، بازدانە بەسەر هۆشیاریدا، ئاخر هۆشیاری ئەوەیە کە شتەکان بەناو "عەقڵی بیرکەرەوەو ڕەخنەیی" ئێمەدا بڕۆن، پێشداوەریش ئەوەیە کە نایەڵێ شتەکان بچنە ئەو پرۆسەیەوە. - پێشداوەری لە دوو بەش پێکهاتووە (پێش، داوەری) دەی ئەمە خۆی هاوارئەکاو پێتئەڵێ تۆ پێش داوەری و عەدل و ئینساف کەوتوویت، لەکاتێکا تۆ ئەبێ دوای ئەوانە بکەویت. بڕیاری پێشوەختەش خۆی هاوارئەکاو پێتئەڵێ تۆ پێشوەخت بڕیارت داوە، لەکاتێکا تۆ ئەبێ لەکاتی خۆیدا بڕیار بدەیت، کاتی خۆشی، هەر ئەوەیە کە ئەکەوێتە دوای دیراسەو هەڵسەنگاندن و بەدواداچوونەوە. - پێشداوەری نەك هەر بازدانە بەسەر عەقڵدا، تەنانەت بازدانە بەسەر هەستەکانیشدا، ئاخر ئیتر هەر پێش بیرکردنەوە نا، بەڵکو پێش بینین و بیستنیش ئەکەویت و هەر لەڕێوە بڕیاری ڕەفز یان قبوڵی شتێك ئەدەیت! - ئەگەر هۆشیاری سەرەتایەکی هەبێت، ئەوەیە کە جارێکی تر "بەڵگەنەویستەکان" بخەینەوە ژێر پرسیارەوە، چونکە ئەوە بەڵگەنەویستەکانن کە توشی پێشداوەریمان ئەکەن و نایەڵن بکەوینە ناو داوەری خۆیەوە! - "عەقڵی کۆ" بە ڕاهاتن و لاساییکردنەوە ئیشئەکاو "عەقڵی فەرد" بە بیرکردنەوە. بەڵگەنەویستیش ئەو شتەیە کە عەقڵی کۆیی بڕیاری لێداوەو عەقڵی فەرد قسەیەکی نەماوە لەسەری. لێرەشەوە شتەکان ئەکەونە ناو ڕاهاتن و دەرەوەی بیرکردنەوە! - مەسەلەن هەرچی لەم دەسەڵاتەوە دەرچی، پارتییەك ڕاستەوخۆ قبوڵیەتی و بەرگری لێ ئەکات بەبێ ئەوەی بزانێ چیە. دژەپارتییەکیش ڕاستەوخۆ ڕەفزی ئەکاو شەڕی لەگەڵ ئەکات بەبێ ئەوەی بزانێ چیە. ئەمە لای هەردوکیان وەکو بەڵگنەویستێکی لێهاتووەو بووە بە نەریت و هەردولا هەر بە ڕاهاتن ئەیکەن نەك بە عەقڵ! - دەی ئەوەش نە هەڵوێستەو نە تەڕەماش، ئەوە تەنیا شەڕێکە کە تۆ لەگەڵ نەیارەکەت ئەیکەت و شتەکانیش هەرچی بن، بۆ تۆ تەنیا کەستەی شەڕەکەن، نەكئەوەی خودی خۆیانت بۆ مەوزوع و گرنگ بێت! - هەڵوێست شتێکی خۆییەو ئەوەیە کە لەناوەوەی تۆوە دەرچووبێ. وەلێ لەناو پێشداوەری و بەڵگەنەویستدا، تۆ لەناو عەقڵی کۆییدایت، هەرچیش لەتۆوە دەرئەچێ، لەوێوە دەرچووە نەك لە خۆتەوە! ئاخر لێرەدا تۆ خۆت نیت تا هەڵوێستت هەبێ. تۆ تەنیا لەناو عەقڵی فەردیدا هەیت و تەنیا لەوێشدا ئەتوانی بڕیاری خۆیی و هەڵوێستی ڕەسەنت هەبێ! - مەسەلەن لە عەقڵی ئێمەدا ستایشی شۆڕشی چەکداری بووە بە بەڵگەنویست و هەرچی تفەنگێکی کردە شان و دایە ئەو شاخە، ئیتر ئێمە بێ هەڵوەستەو بیرکردنەوە، شیعرو شانامەی بەسەرا هەڵئەدەین. دەی ئەتوانم بڵێم، ئێمە سەدەیەکە باجی ئەم بەڵگەنەویستە ئەدەین، کە هەمیشە بێ فلتەر بەسەرمانا تێئەپەڕێ و ئێستاشی لەگەڵدابێ، ناتوانین بیخەینە ناو بەڵگەکاری و ژێر پرسیارەوە! - عەقڵی پێشداوەری عەقڵی شەڕە نەك عەقڵی حەقیقەت. مەسەلەن تۆ دژی پارتیت ئیتر بە شانو باڵی پەکەکەدا هەڵئەدەیت، ئەمەش لەبەر ڕاستییەك نا، بەڵکو لەبەر شەڕەکەو لەبەر ئەوەی کە دوژمنی دوژمنەکەت دۆستە. ئەگینا ئەگەر لە دەرەوەی لایەندارییدا بیربکەیتەوەو ڕاستیت بوێ، لەڕاستیدا پەکەکە لە جێگای تر هەرچەن جوان و پێویستبێ، بەڵام (وجودی چەکداریی پەکەکە لە باشور) هەرگیز ئیجابی نەبووەو لەپاڵ گەنوگوی پارتی و یەکێتیدا، ئەمەش یەکێکی ترە لە کێشەکانی ئێمە، نەكئەوەی شتێکبێ شایەنی ستایش و پیاهەڵدانبێ! بەڵام چونکە عەقڵی پێشداوەری عەقڵی حەقیقەت نیەو عەقڵی شەڕە، ئیتر تۆ وەکو بابەت و وەکو خۆی سەیری ئەمە ناکەیت، بەڵکو لە چاوی شەڕی ئەویترەوە سەیری ئەکەیت! - عەقڵی پێشداوەری عەقڵی گفتوگۆ نیە، ئاخر ئەم عەقڵە تا ئەوێ گوێت لێئەگرێ، کە ئەویتر بخەیتە ژێر پرسیارەوە، لەوێدا کە خۆی بخەیتە ژێر پرسیارەوە، یەکسەر مستێکی "تەخوین" لە دەمت ئەدا، ئیتر گفتوگۆو لێکتێگەیشتنیش ئەبێ بەو شتەی کە هەرگیز ڕوونادا! - "عەقڵی داوەری" عەقڵی زانینەو "س، ص" وەکو بابەت و وەکو خۆیان سەیر ئەکاو ئەیەوێ زانینی هەبێ لەبارەیانەوە. بەڵام "عەقڵی پێشداوەری" عەقڵی لایەندارییەو "س، ص" وەکو سەنگەری شەڕ سەیرئەکات نەك وەکو بابەت. ئیتر "س" مادام خۆمانە، بە کاڵی و بە کوڵاوی قبوڵەو "ص" مادام ئەوانە، بە هەموو نەوعێ ڕەفزە، هەموو ئەمەش لەسەر حسابی زانین! - بێگومان لە دۆخی ئەوپەڕی فەسادو ستەمکاریدا، بێ متمانەییش ئەگاتە ئەوپەڕی و ئاساییە تۆ لە هەموو شت بەگومان بیت. کێشە گومان نیە، چونکە خودی گومان نیشانەی زیندویی و ئامادەیی عەقڵ و کەڵکەڵەی بەدواداچوونە. بەڵکو کێشە یەقینە، یەقینی پێشوەختەی قبوڵکردن و ڕەفزکردن، کە هەردوکی نیشانەی مردویی و وەستانەو لێرەدا تۆ چەقیویت و بۆ هیچکوێ ناچیت و بەدوای هیچیشدا ناچیت، تەنیا ژێرپێی خۆت و چاڵەکە قووڵئەکەیتەوە! - لێرەدا من ناڵێم تۆ باشگومانبە بە دەسەڵات و پارتی و یەکێتی، لەڕاستیدا تۆ باشگومانبی و بەدگومانبی، پارتی و یەکێتی هەر ئەو زبڵەن کە هەن. بەڵام تۆش لەناو پێشداوەریدا بەشێکی لە زبڵەکەو تەنیا لەناو بیرکردنەوەو هۆشیاریدا ئەکەویتە دۆخی نازبڵ، تەنیا لەم کاتەشدا ئەتوانی کەناس و پاكکەرەوەی زبڵخانەکەبیت، چونکە لێرەدا ئیتر تۆ خۆت زبڵ نیت، وە توانیویشتە بەشەکەی خۆت پاکبکەیتەوە کە خودی خۆتیت! - حیزب و حکومەت و پەرلەمان و یاساکان بە جەهەنەم، کێشەی من ئەوانە نیە، کێشەی من، منو تۆیە. ئاخر منو تۆ ئەگەر لە زەلکاوی پێشداوەریەوە هەڵکشێن بۆ کانیاوی عەقڵداوەری، ئیتر منو تۆ گۆڕاوین، دەی دنیاکەش هەر لەوێوە دەسکاری ئەکرێ و ئەگۆڕێ! - خۆ ستەمەکە گەیشتۆتە ئاستێك، تۆ ئەتوانی هەر بە (عەقڵی پێشداوەری) ڕوبەڕوی ببیتەوە. بەڵام هەر ئەونە بەس نیە، چونکە هەر ئەونە، تەنیا فڵانێکی ستەمکارت پێ ئەناسێنێ و لێرەدا تۆ بە دەموچاو ستەمکاری ئەناسی نەك بە ماهیەت. بەڵام (عەقڵی داوەری) ماهیەت و چیێتی ستەمت پێ ئەناسێنێ، بەمەش ئیتر تۆ خۆت نابێ بە ستەمکارو دژی کۆی ستەمکاری ئەبیت و هیچ ستەمکارێکت لێ نابێ بە فریادڕەس لە دژی ئەویتریان! - پارتی و یەکێتی و دەسەڵات و یاساکانیان زۆر لەوەش خراپتربن، ناکاتە ئەوەی منو تۆ جەنگەڵیی و بێ سنور بین! دەی خۆ پارتی و یەکێتی هەر لەبەر ئەوە خراپن، کە سنوریان نیەو هەموو سنورە ئەخلاقییەکانیان شکاند. دەی خراپی ئەوان ناکاتە ئەوەی کە منو تۆ ئازادین لە جنێو، ناوزڕاندن، شکاندنی کەسایەتی، چوونە ناو ژیانی تایبەتی.. ئاخر ئەو جنێوەی کە لەسەر جادەو لە ژیانی ئاساییدا هەڵەو تاوانە، لێرەش هەر ئەوەیەو هەر هەڵەو تاوانە، نەکئەوەی شتێکی تربێ و ئازادی ڕادەربڕین بێت! - دەسەڵات خراپبێ یان باش، ئێمە ئەبێ فلتەرو کۆنترۆڵمان هەبێ. فلتەرو کۆنترۆڵی شەخسی، کە عەقڵانی و ئەخلاقی و ویژدانییەو شتێكە لەناوە پێت ئەڵێ ستۆپ. یان فلتەری گشتی، کە یاساو دین و عورف و دابونەریتەو شتانێكن کە لە دەرەوە پێت ئەڵێن ستۆپ. یەعنی ئەزیزم، کە دەسەلات گەندەڵەو کە تۆش دژەگەندەڵیت، مانای ئەوەنیە کە دەرەفلتەرو دەرەکۆنترۆڵیت، چونکە ئەمەش هەر گەندەڵییە! بەڵکو ئەگەر یاساو کۆنترۆڵە گشتییەکانیش نەبن، تۆ ئەبێ لەناو کۆنترۆڵی ئەخلاقی خۆتدابیت و فەیسبوك نەکەی بە ئاودەس و شوێنی ڕشانەوە بەوانیتردا. - من لەگەڵ ئازادی نوسینم و بڕواشم وایە یەکێ لە سجنەکانی نوسین، ئەتەکێت و زمانی نوسینە، یەکێ لە باشییەکانی فەیسبوکیش ئەوەیە کە ئەم تەوقەی شکاند. ئاخر زۆرجار ئەم کۆتوبەندانە، لە وەسیلەوە ئەبن بە ئامانج و ئیتر ئەونەی کە چۆنێتی نوسین گرنگە، ئەونە چیێتی نوسین گرنگ نیە، لێرەشەوە کایەی نوسینی ئێمە بووە مەیدانی نوسینی ڕووجوانی ناوبۆش! - بەڵام ئازادی زمان ناکاتە بێسنوری زمان، بەڵکو سنوری زمان ئەخلاقەو ئەخلاقیش هەر ئەوەیە کە، شتێك کە پێتناخۆشە بە خۆت بوترێ، بە کەسی نەڵێ ی، تەنانەت بە موجریمێکیش! ئاخر ئەو موجریمە بەڵام مرۆڤە، تۆش ئەبێ لە موجریمییەکەی بدەی نەك مرۆڤییەکەی، چونکە مرۆڤییەکەی ئەو هەمان مرۆڤییەکەی خۆتەو تۆ لێرەدا پێش ئەو لە خۆت و لە مرۆڤایەتی ئەدەیت. لێرەدا لێدانەکەی تۆ لە مرۆڤییەکەی ئەو، جەریمەیەو تۆش بەمە ئەبیت بە موجریم، وەکچۆن فەسادو ستەمکارییەکانی ئەویش جەریمەیەو ئەو بەوە بووە بە موجریم. - ئەگەرچی لێرەش زۆرجار، هەر لەناو عەقڵی جەمعاین و هەر قەرەباڵغی و شەپۆلەکانی دەرەوەو ئەوانیتر ئاڕاستەمان ئەکەن، بەڵام دواجار ئێرە تاکە شوێنە کە هی خۆتە. "هی خۆبوونیش" پەراوێزێکی باشە بۆ مومارەسەکردنی خۆبوون و ئازادبوون، ئاخر دواجار تۆ لەو شتانەوە کۆنترۆڵئەکرێیت کە هی خۆت نین. مەسەلەن تۆ لە ڕاگەیاندنا ئازادنیت، چونکە ڕاگەیاندن خاوەن و ئەجندای هەیە، بەڵام لە ئەکاونتەکەت ئەتوانی ئازادبیت، چونکە هی خۆتەو لێرەدا تۆ خۆت خاوەنیت. - بەڵام ئازادبوونی تۆ لە هیچ شتێکی تردانیەو خاوەنداری هیچ شتێك ناتکا بە مرۆڤێکی ئازاد. ئازادبوونی تۆ تەنیا لەناو خۆتدایەو تۆ تەنیا لە خاوەنداریکردنی خۆتەوە ئەتوانی ئازادبیت. خاوەنداریکردنی خۆشت تەنیا ناسین و خستنەگەڕی ئەوەیە کە لەناو خۆتدایە. خۆ ئەگەر ئازاد نەبیت و ئەو شوێنەی خۆت بەگەڕنەخەیت، ئەوکات لێرەش هەر لەناو یارییەکەی ئەوانیتردایت و ئەکاونتەکەشت هەر ئەبێتەوە بە هی ئەوان، چونکە پێشتر خۆتیان بردوەو تۆ خۆت هی ئەوانیت و هی خۆت نیت! - ئازادبوونیش هەر تەسلیمبوون و خۆڕادەستکردنە، بەڵام ئەمجارەیان لەبری خۆتەسلیمکردن، بە دەنگەدەنگ و شەپۆلەکانی دنیای دەرەوە، تەسلیمبوون بە بیرکردنەوەو هۆشیاری و دەنگی دنیاکەی ناوەوەی خۆت. - خۆ ئەو حیزبانە کە ئێستا بەدەست جوێنەوە گیریان خواردوە، هەر خۆیان داهینەری جنێویزمی سیاسین و هەر خۆشیان فەیسبوکیان پڕکردوە لە جنێوفرۆش! ئەمەش وانەیەکی گرنگمان فێرئەکات، ئەوەی کە (ئەگەر لە لە فەزای گشتی و ماڵی گشتیدا ئاگربکەیتەوە خۆشت ئەوسوتێیت، چونکە خۆشت لەوێدایت) لەڕاستیدا "ماڵی تایبەتی" تەنیا ماڵی مادیی تۆیەو ماڵی ڕاستەقینەو ئەخلاقی و مەعنەوی تۆ، ماڵی گشتییە. ئەبێ هۆشیاریش سەرخەین بۆ ئەو ئاستەی، کە ماڵی گشتی لە ماڵی تایبەتی زیاتر بە هی خۆمان بزانین، تەنیا بەمەش، لەدنیای وەحشی جەنگەڵەوە ئەچین بۆ دنیا مرۆڤی مەدەنی. - ئەمەوێ بڵێم ئێمە دەسەڵاتەکەمان زبڵ و ناشرینە، بەڵام فەیسبوکەکەشمان بەرەو زبڵی و ناشرینی ڕۆشتووەو وەکچۆن ئەوێ چاککردن و سنوردانانی ئەوێ، ئێرەش بەهەمان شێوە. بەڵام سنورەکانی ئێرە، ئەبێ بە هۆش و ئەخلاق و ویژدان، ئێمە خۆمان بۆ خۆمانی دانێین، نەك ئەو دەسەڵاتەی کە خۆی سنوری ئەخلاقی نیە، بێت سنوری ئەخلاق بۆ ئێمە دانێ! بۆیە نا بۆ یاساکەو بۆ سنوردانانە ئەمنییەکانی ئەوان، بەڵام ناش بۆ شەڕەجوێن و بێسنورییە کەسییەکانی ئێمە.
.gif)
د.سهردار عهزیز جاران کورد حەماسەتی زۆربوو بۆ هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا. ئێستا پرسەکە وەها نابینرێت. ئایا ئەم بایەخپێنەدانە دەرخەری چیە؟ لە کاتێکدا ڕۆڵی ئەمریکا لە گەڵ کورددا، فراوان و زیاتر بوە؟ ئایا کورد بێتاقەت بوو لە ئەم هەموو سەرکردە نوێیە؟ یان ئیدارەی ترەمپ هەموو دۆخەکەی گۆڕی؟ یان سەرقاڵی ئەمریکا بە خۆیەوە، وەهای لێکردوە سیحرەکەی جارانی نەمێنێت؟. نەوەی کۆنی سیاسی کوردی دیدێکی پیلانیان هەبوو بەرامبەر ئەمریکا. مەبەستم لە دیدی پیلانی ئەوەیە کە ئەمریکا دەتوانێت هەموو شتێک بکات و هەرشتێک ئەمریکا نەیەوێت ناکرێت. ئەم دیدە ڕەنگە لای نەوەی نوێ نەبێت. لە هەمانکاتدا ئەمریکا ئێستا وەک جاران وڵاتێکی دووری نەزانراونیە، ئەمەش وەهایلێکردوە کە لای خەڵکی سیحری کەم بێتەوە. بەڵام وەک زۆر لە جیوپۆلەتیستە ناسراوەکان جەختی لە سەر دەکەنەوە، گەر بتەوێت لەم سەدەیە تێبگەیت دەبێت چاودێری سیاسەتی ئەمریکی بکەیت. ئەوەی ئەمڕۆ لە دونیادا دەگوزەرێت: یان ڕاستەوخۆ لە ژێر کاریگەری دەسەڵاتی ئەمریکیدا دەگوزەرێت یان لە ئەنجامی ئەو بۆشاییەی کە ئەمریکا دروستی کردوە. بۆ کورد ئەمریکا لە سی ساڵی رابوردودا گرنگ بوەوە و ئەگەر هەر گۆڕانکارییەک بە سەر هەڵوێست و پێگە و ڕۆڵیدابێت لە ناوچەکە، ئەوا کاریگەری دەبێت لە سەر کورد لە هەموو ساتێکی تر زیاتر لە مێژودا. هەڵبژاردنی ئەمجارەی ئەمریکا لە چەند رویەکەوە جیاوازە، یەکەم، لە ساتەوەختێکی تەواو تایبەتدا ڕودەدات.، بە هۆی کۆرناوە. دووەم، ئەمریکا لە هەموو ساتێکی تر زیاتر سەرقاڵی خۆیەتی. سیێەم، جەمسەرگیریی لە ئەمریکادا گەشتوەتە ئاستێکی بێوێنە. چوارهەم، دونیا وەک چەند دەیەی ڕابوردوو نیە کە ئەمریکا یەکەمی بێ ڕکەبەر بێت. ئێستا دوو کەس کاندیدن بۆ سەرۆکایەتی، وەک کومیدی ناسراو ترێڤەر نوا ووتی: بە هەردوکیانەوە نزیکەی ٢٠٠ ساڵ تەمەنیانە. ئەمە لە کاتێکدایە کە لاوانی ئەمریکی لە هەموو ساتێکی تر زیاتر سیاسی ترن و ئەوە نەوەیەی کە لە دوو هەزارەکان لە دایکبوە، گروپێکی خاوەن دید و دونیابینی تایبەتن. هەردوو کاندید بۆ خەڵكی کورد ناسراون. ڕەنگە ئەمەش هۆکارێکی تری کەمتەرخەمی بێت، بەرامبەر هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا. دۆناڵ ترەمپ بە ڕای زۆرینەی ئەوانەی ڕایان لە سەری هەیە کەسێکی دیماگۆجە. دیماگۆج ئەو کەسەیە کە پەنا دەباتە بەر وروژانی هەست و سۆزی ئەوانیتر بۆ ئەوەی بە سەریاندا زاڵ بێت لە بڕی پەیوەندی و مامەڵەی عەقڵانی. هەرچەندە لە بنەڕەتدا دیماگۆج بەمانای جۆرێک لە کەسایەتی نەدەهات، بەڵکو تەنها شێوازێکی مامەڵەی سیاسی بوو. بەڵام ئەمڕۆ زیاتر بۆ جۆرێکی تایبەت لە سیاسی بەکاردێت. لە هەمانکاتدا دیماگۆج هەمیشە ئەو دۆخە بوە کە ئەوانەی ڕەخنەیان لە دیموکراسی هەبوە، وەک چەمکێک بەکاریانهێناوە بۆ ڕەخنەکردنی دیموکراسی. چونکە دیموکراسی مامەڵەیە لە گەڵ جەماوەردا، ئەوا دیماگۆج، هەمیشە مەترسییە، بە تایبەتی لە سەردەمێکدا کە ووتنی ڕاستی بوەتە عەیبە. دونیای سیاسەتی کوردی پڕیەتی لە دیماگۆج، خەڵکانێک کە وروژان و سۆز و لە خشتەبردن بەکاردەبەن بۆ گەیشتن بە مەبەستیان. کۆتایی هاتنی دیماگۆجیەت، ڕەنگە یەکەم گۆڕانکاری بێت لە دۆخی سیاسەتی ئەمریکیدا، ئەگەر بێتوو جۆ بایدن هەڵبژاردنەکان بباتەوە. بایدن خاوەن کەسایەتیەکی تراژیدیە. تەمەنی کاری سیاسی نزیکەی نیو سەدەیە. ترەمپ بە بایدنی خەواڵو ناوی دەبات. نەک هەر ئەو، هەندێک لەوانەی کە لێشیەوە نزیکن وەهای وەسفی دەکەن کە بەباشی شتەکانی لە بیر نیە. بایدن لە سەروی حەفتا ساڵەوەیە. لە تەمەنی سیاسیدا چەندین جار شکستی هێناوە بەڵام ڕەنگە ئەوەی زیاتر کاریگەری لە سەری دانابێت ژیانی خێزانییەتی. جۆ هاوسەرەکەیی و دوو منداڵی لە تەمەنی منداڵیدا لە دەست دا. ئەمەش وەهای لێکرد کە هەموو ڕۆژێک لە واشنتۆنەوە بە شەمەندەفەر سەفەر بکاتەوە بۆ ماڵەوە لە دێلاوەر بۆ ئەوەی مناڵەکانی ببینیت. ئەم عادەتەی هەتا ساڵی ٢٠٠٨ درێژەی هەبوو. وەک ڕۆژنامەنوسێکی ڕۆژنامەی فاینانشاڵ تایمز حیسابی کردوە بایدن ٢١ هەزار کاتژمێری لە شەمەندەفەردا بە سەر بردوە. هەموو ئەوانەی لە ئەو هێلەدا کاردەکەن دەیناسن. دۆست و ڕەخنەگرانی بایدن لە سەر ئەوە کۆکن کە بایدن سەر بە سەردەمێکی ترە. دونیای ئەو دونیایەکی بە سەرچوە. ئەمریکای ئەمڕۆ تەواو گۆڕاوە. هەندێک وەهای دەبینن کە ئەوەی بایدن دەبێت بیکات یان دەیکات ئەوەیە کە ئەمریکا دەگەڕێنێتەوە بۆ ڕۆژگاری سەردەمی ئۆباما. بەڵام زۆرێک گومانیان هەیە لە سەرکەوتنی ئەم هەوڵی گەڕانەوەیە، نە ئەمریکا و نە دونیا، وەک سەردەمی ئۆبامانیە. چین وڵاتێکی زۆر بەهێزترە، وەک هەندێک چاودێر بڕوایان وەهایە کە لە ململانێی چین و ئەمریکادا، هەردوو سودمەندن، بۆیە پەیوەندی هاوکارییانە ڕەنگە سەردەمی بە سەرچوبێت. هەرچەندە بایدن وەها خۆی دەردەخات کە توندە لە سەر چین. ئەمەش دەرخەری ئەوەیە کە چین بە باشی لە لایەن کۆمەڵگای ئەمریکییەوە وێنا ناکرێت. بایدن پێویست ناکات کوردی پێبناسێنیت ئەو دەمێکە کورد دەناسێت و پشتیوانیانە. دیدی ئەو بۆ پەیوەندی نێودەوڵەتی لە سەر بنەمای کەسایەتییە، ڕەنگە ئەمە بۆ پرسی بە دەزگاییکردنی پرسی کورد، ڕۆڵێکی نەرێنی ببینێت. بن ڕۆدس بە ووردی باسی ئەم پرسە ئەکات لە کتێبەکەیدا. ڕەنگە ئەمە لەو خەسڵەتەی بایدنەوە سەرچاوەی گرتبێت کە دەڵێن کەسێکی کۆمەڵایەتییە. ئەم کۆمەڵایەتییبونەوەی بە زەقی دەردەکەوت لە سەردەی ئۆبامادا، چونکە ئۆباما وەک ڕۆشنبیرێک لە ئاستی کۆمەڵایەتیدا لاوازبوو. لە ڕوانگەی گشتییەوە بایدن هەوڵدەدات ڕێککەوتنی ئەتۆمی ئێران و ئەمریکا زیندوبکاتەوە، لە ئاستی جیهاندا بەرەیەک بۆ ڕوبەڕوبونەوەی کۆرۆنا پێکبهێنێت. بەڵام ئەوەی ڕونە و دەبێتە فشارێک لە سەری ئەوەیە کە چۆن سیاسەتی دەرەوە بە دیدی بەرژەوەندی خەڵکی ئەمریکا دابڕێژێتەوە. ئەمە یەکێکە لەو دیاردانەی کە ترەمپ لە سیاسەتی ئەمریکیدا چەسپاندی. وەک چاودێران دەیبینن، ڕەنگە ڕۆڵی بایدن زیاتر ڕەمزی بێت وەک سەرۆک. هەرچەندە سەرۆکی ئەمریکی وەها دەردەکەوێت کە بەهێزە، بەڵام لە ڕاستیدا وەهانیە. دیارە بەهێزی ئەمریکا وەها دەکات کە سەرۆکی ئەمریکی بەهێز دەربکەوێت، ئەگینا سەرۆکی ئەمریکی هەمیشە دوو پەرلەمان چاودێرین، میدیای پارتیزانی، بەرژەوەندیییە تایبەتەکان، دۆخی جیهانی و زۆر ڕێگریی تر. لە سیستەمی پەرلەمانیدا سەرۆک وەزیران زۆرجار سەرۆکی دەسەڵاتی جێبەجێکردنە و بەهێزترین پارتی سیاسیش لە پەرلەمان پاڵپشتیەتی، بەو جۆرە فشاری کەمتر لە سەرە. بەڵام هێشتا دەبێت ئەوە لە یاد نەکەین دۆڕانی مستەر ترەمپ گەرەنتیی نیە.
زانا توفیق بەگ لە یادی دامەرزاندنی پارتی دا پەیامی سەرکردایەتی پارتی داوای سەرلەنوێ هەموارکردنی ڕێکەوتنێکی نوێ و جێبەجێکردنی بنەماکانی ڕێکەوتنەکەدەکات لەسەر بنەمای شەراکەتی حەقیقی سیاسی لە نێوان پارتی و یەکێتی دا. بە بڕوای من ئەم داوایەی پارتی لە ئێستادا هەڵەیەکی ستراتیژی گەورەیە کە پارتی بتوانێت هاوشانی رێکەوتنێکی ستراتیژی نوێ لەگەڵ یەکێتی دا مۆر بکا وە بتوانێت لەسەر خاڵە سەرەکێکانی تایبەتت بەدۆخی سیاسی و دارایی هەرێم هاوتەریب هەنگاو بنێن . ١.دوو هەلومەرجی سیاسی و کۆمەلایەتی جیاواز هە یە لە نێوان مێژووی رێکەوتنی ستراتیژی و رێکەوتنی نوێ یان رێکەوتنی تەشکیلەی حکومەتی هەرێمی کابینەی نویەم.. جیاوازێکانی نێوان ئەم دوو ڕێکەوتنە پەیوەندی بە بکەرانی دروستکردنی ڕێکەوتنەکەوە هەیە لە زەمەنی رێکەوتنامەی ستراتیژی دا گۆچانەکەی مام جەلال دەورێکی گەورەی دەبینی بۆ یەك هەڵوێستی سەرکردایەتی یەکێتی وملکەچکردنی بەشێکی زۆری یەکێتیەکان بۆ پابەندبوون بە رێکەوتننامەی ستراتیژی لەگەل پارتی دا، بەڵام قۆناغی دوای کۆنگرە تازی یەکێتی و دەستکاری کردنی سیستەمی ناوخۆی یەکێتی بۆ هاوسەرۆکی کەم کردنەوەی ڕۆڵی نەوەی پێش ڕاپەڕین و شوڕش بۆ نەوەیەکی توندڕەوی سەرکێش لەبەرامبەر پارتی دا وە دژایەتێکی ڕاستەخۆی پارتی لە ڕێگای بەکارهێنانی هەندی زاراوەی توند لە بەرامبەر مێژووی پارتی سەرکردایەتیەکی کە من بڕوام وایە هەر ڕێکەوتنك لە بەرامبەر ئەم فیگەرە نویانەی یەکێتی بە مایە پۆچی کۆتای پێ دێت. ٢. پارتی لەم دۆخەدا پێویستی بە چوونە ناو ڕیکەوتنێکی تازە نیە لەگەڵ یەکێتی نیشتمانی دا چۆنکە کازمی ڕاستەخۆ داوای هەڵبژاردن دەکاتە لە عێراق وە کوردستان بە پێ ی دەستور دەبێتە بەشێك لە هەڵبژاردنەکە، وە پێ دەچێت هە ندی هاوکێشەی سیاسی نوێ لە ناوچەکەدا بگوڕێت لە دوای ئەم هەڵبژاردنە وە کاریگەری ڕاستەخۆی دە کاتە سەر پەیوەندێکانی هەرێم بەغداد بۆیە ئەگەری دروستکردنی هەر رێکەوتنێکی نوێ هیچ کاریگەری بۆ دۆخەکە دروست ناکەت جگەلەوەی کە بەشێکی زۆری یەکێتیەکانی باڵی هاوسەرۆکەکان بە ئاشکرا لە کەمیندان بۆ پارتی، وە باشترین نمونە نەمانی داهاتی خاڵە سنورێکان بە ئاشکراو نە گەڕانەوەی بۆ خەزێنەی دەوڵەتو وەزارەتی دارایی هەوڵدان بۆ دروستکردنی فشاری دارایی لەڕێگەی بەکارهێنانی هێزی تایبەتی بۆ هێنانە ناوەوەی کەلوپەلی قاچاغ و نەدانی باچ بە بەڕێوەبەراتی گومرگی سنور و بەکارهێنانی میکانیزمی نا یاسایی بۆ نابووتکردنی توانا داراییەکانی هەرێم و هەڵوەشاندنەوەی کابینەی نویەم بەهەرجورێك و نرخێك بێت. ئەم کردەوانە ئەوە دەخنە ڕوو کە هیچ ڕێکەوتنێك لەگەڵ یەکێتی دا سوودی نابێت چۆنکە لە بنچینەدا متمانەی سیاسی بەم فیگەرانەی دەسەڵاتی نوێ یەکێتی لەلایەن پارتی وە نیە . ٣. پێویستە پارتی ئەوەندی خۆشباوەڕ نە بێت خۆی بە دروستکردنی رێکەوتنی تازە وە خەریك بکات لەگەڵ یەکێتی پێویستە بیر لە ئەلتەرناتیڤی نوێ گونجاوتر بکاتەوە لە رێکەوتنێکی نا سەقامگیر و بێ متمانەی لەگەڵ یەکێتی دا ، هەوڵی دروستکردنی بەرەیەکی نوێ فراوان بدات زیاتر لە یەکێتی و هێنانە ناوەی هەندی ناوەندی تری سیاسی و کەسایەتی تری بێلایەن کە دەتوانی لە پاشەڕۆژدا سوودیان لێ وەربگرێت بۆ جێ بەجێ کردنی پلانی سیاسی خۆی لە کوردستان دا هاوکات من پێم وایە رێکەوتن لەگەڵ یەکێتی دا کارتێکی دۆڕاوە وەهیچی لێ سەوز نابێت لە داهاتوودا.
ئاگر ئەکرەم لە ئێستادا کۆی بوارەکانی حکومڕانی بە هۆی قەیرانی دارایی و پەتای کۆرۆناوە ڕو بە ڕوی دەیان ئاستەنگی گەورە بوەتەوە ، یەکێک لە ئاستەنگەکانی بەردەم ئەم حکومەتە ئەو بۆشاییەیە کە لە نێوان حکومەت و فەرمانبەرانیدا دروست بوە ، کە کار گەیشتوەتە ئەوەی ببێتە هۆی لە دەستدانی متمانە، بە دیوێکی تردا لەکۆی پەروەردەکردنی کارمەندان و فەرمانبەرانیدا حکومەت نەیتوانیوە گیانی بەرپرسیاریەتی گشتی دروست بکات تا بتوانێت کە کار گەشتە قەیران فەرمانبەران بتوانن هێندە متمانەیان هەبێت نەهێڵن حکومەت لەبەردەم هاوڵاتیانیدا بێ متمانە بێت ، ئا لێرەوە ئەوەی کە زۆر گرنگە وەزارەتە خزماتگوزاریەکانە ، لە ناویشیاندا تەندروستی سێکتەرێکی گرنگی ژیانی ڕۆژانەی هاوڵاتیانە ، بابەتەکەی من لێرەوە دەست پێ دەکات ، من لە نەخۆشخانەی شار چیم دی ..!!؟؟ لە ئێستادا بەهۆی ئەو قەیرانەی ڕوی لە حکومەتی هەرێم کردوە و موچە نیە کارمەندان و پەرستیاران و پزیشکان مانیان گرتوە بە تایبەت لە نەخۆشخانەی شار زۆرێک لەمانە دەوام ناکەن ، کە بە دیوە ئابوریەکەیدا مافی خۆیانە ، ئەکرێ دکتۆرێک یان کارمەندێکی نەخۆشخانەی شار بە هۆی نەبونی موچە و پارەی بەنزینی ئۆتۆمبیلەکەی پی نەبێت بەڵام بە دیوێکی تردا هاولاتی پیویستی بە چارەسەرە دەبێت ئەگەر نەخۆشێکی کت و پڕ رو بکاتە نەخۆشخانەی شار چۆن چارەسەر وەرگرێ و وە چۆن پێشوازای دەکرێ. لە بەرواری ١٥/٨/٢٠٢٠ نەخۆشێکمان دوپشک پێوەی دا و تەمەنی هەیە ، هەر لەوێ بە پێ ی زانیاری تەندروستی و فریاگوزاری سەرەتایی هەندێ کارمان بۆ کرد ، تێلم کرد بۆ هاوڕییەکم وتی بیبە بۆ نەخۆشخانەی سەفین چونکە نەخۆشخانەی شار مانیان گرتوە ، لە نەخۆشخانەی سەفین ناردمیان بۆ نەخۆشخانەی شۆڕش ، لەوێ هەندێ کاری چارەسەری سەرەتاییان بۆ کرد بەڵام وتیان دەرزی دژە ژەهرلە نەخۆشخانەکەمان نیە و تەنها لە نەخۆشخانەی شار هەیە ، چوم بۆ نەخۆشخانەی شار ، لە نەخۆشخانەی شار چیم دی..!!؟؟ کارمەندانی تەندروستی و پزیشکان مانیان گرتوە و خەڵکیکی زۆری نەخۆش ڕوی لە بەشی فریاکەوتنی کت و پڕ کردوە ، هەر یەکێ بە نەخۆشیەکەوە یەکێ دەسی شکا بو یەکێ لە پێکدادنی ئۆتۆمبیلدا ، ژن و پیاو منداڵ ، لە ناو ئەم قەرەباڵخیەدا تەنها دکتۆرێک و چەند کارمەندێکی لێبو کۆی کارمەند و دکتۆرەکان مانیان گرتبوە ، ئەو دیمەنە یەکجار پڕ لە خەمی گەورە و پر لە بەرپرسیاریەتی ویژدانی بو ، ئەم دکتۆرە ناوی (دکتۆر ئومێد) بو کە کۆی ئەرکی چارەسەری ئەو هەمو نەخۆشە کەتبوە ئەستۆی دکتۆر ئومێد و ئەو ستافەی لەگەڵی بو ، کە ئەو دیمەنەی من دیم ناتوانرێ ئەو هەست کردنە مرۆڤانە گەورەیە باس بکڕی کە دکتۆر ئومێد و ستافەکەی چۆن یەک بە یەک فریای ئەو هەمو نەخۆشە دەکەوتن و وەڵامی هەمویانیان دەدایەوە و لە بەرامبەردا چەند ماندو دەبن بێ برامبەر و بێ موچە ، هەر سەرەم هات زۆر دڵسۆزانە داوای سەهۆڵی لێ کردم تا دەرزی دژە ژەهری پێدام و نەخۆشەکەشمان لە نەخۆشخانەی شۆڕش بو کە بەس لە نەخۆشخانەی شار ئەو دەرزیە هەبو ،یەکێ تێلی کرد وتی ئەگەر دەرزیەکت پێویستە ئەوا بە بڕە پارەکی خەیالی بۆت دێنین کە لەبەرامبەر ئەوەی لە شار دایانمێ سەدان قات بو ، لێرەوە ئەگەر دکتۆر ئومێد بە نمونە وەربگرێن دەکرێ ببێت بە نمونەی دکتۆری دڵسۆز و ئەو پسپۆرانەی کە دەکرێ بە بینینیان لەم دۆخەدا دڵت بە نیشتمان و وڵات خۆش بێت ، دەکرێ ئەوەی من بینیم بکڕیت بە بناغە بۆ پەروەردەیەکی ئینسانی و نیشتمانی و گشتاندنی پێ بکڕێت . بەداخەوە لە بەرامبەر دڵسۆزی دکتۆر ئومێد و ستافەکەی بێ موچە ، دەیان دکتۆرمان هەیە کە لە نۆرینگەو تاقیگەو دەرمانخانەکانیان هەمو ئێوارەیەک جانتایەک پارەیان دەست دەکەوێ ، نەک هاوکاری خەڵی هەژار و کەم درامەت ناکەن ، ئامادە نین پارەی پسوڵەی نۆرینگەکانیان دابەزێنن ، لە دۆخێکی قەیراناوی و بێدەرامەتی هاوڵتایاندا چی دەبو ئەگەر دکتۆری نۆرینگەکان یەکی دو کاتژمێر لە کاتی خۆیان تەرخان بکرادایە بۆ ئەم جۆرە حاڵەتانە وە سەندیکای پزیشکان بە کڵێشەیەک هەر دکتۆری خاوەن نۆرینگەیەک چەند کاتژمێرێکی کەم ئێشکگری لە بەشی فریاکەوتنی کت و پڕ بۆ دابنانایە وە ببوایە بە کلتور بۆ چارەسەرکردنی ئەو هاووڵاتیانەی کە کت و پڕ لێێان دەقەومێت، بە نمونەی دکتۆر ئومێد کە خۆشی بەڕیوەبەری نەخۆشخانەکەیە و خۆی و ستافێکی کەم ئەو هەمو ئەرکە قورسەیان لەسەر شان بو ، کە ئەگەر بەراوردی پزیشکی نۆرینگەکان و دکتۆر ئومێد و ستافەکەی بکەی ئەوا دەزانی دڵسۆزی و هەست کردن بە لێپرسراوی و ئینسان دۆستی چۆن دەبێتە بنەما بۆ کۆمەڵگایەکی تەندروست و نەتەوەیەکی زیندو .
.gif)
شێرزاد شێخانی (1) راپهڕین و مێگهڵ چهند جارێكی پێشتریش وتوومه كاك نهوشیروان مستهفا لهسهردهمی خۆپیشاندنهكانی 17 شوباتدا ، 25 كورسی پهرلهمانی ههبوو ، لهسهر ئاستی كوردستان گهورهترین كاریزمای سیاسی بوو ، به ئیشارهتی یهك پهنجهی سهد ههزار چهكدار لهبهر دهرگای مهكۆكهی ئاماده دهبوون ، سهركردهیهك بهم ههموو هێزهوه نهتوانێ هاوكێشهی سیاسی لهكوردستان بگۆڕێ ، شاسوارێكی سهرۆك كۆمپانیای چاڤیلاند ئهتوانێ كوردستانمان بۆ ئازاد بكات لهدهست ئهم دهسهڵاته دیكتاتۆرو ستهمهكارهدا ؟! ..دهیان وسهدان بارهگای لق و ناوچهو مهڵبهند و مهكۆ بسووتێنرێ ، دهسهڵات چ باكی پێوهیه ، بهیانی ههر بهپارهی خۆپیشاندهرهكانهوه ههموویان به تازهترین دێزاینهوهو به بۆیاخێكی جوانترهوه ئاوهدانیان ئهكاتهوه . با قوڕگی ههزاران خۆپیشاندهر ههڵزڕێت و هاواری رووخانی ئهم دهسهڵاته بكهن ، ههرچی كاغهزو كارتۆنی قرتاسییهكان ههیه پڕكهن لهدروشمی رووخانی گهندهڵكاران ، چی لهوهزعهكه ئهگۆڕێ و كێ ئهیانخوێنێتهوه ؟! . ئهم مێگهڵهی بهدوای شاسوارو موزیعی كهناڵهكهی كهوتوون ، بهدیلهكهیان كێیه ، سهرۆكی كۆمپانیای چاڤیلاند یان مرۆڤخۆرهكانی داعش و ئهنساروئیسلام ؟؟ . خۆ كێشهی گهورهی میللهتی ئێمه لهسهردهمی راپهڕینهوه تاكو ئهمڕۆش تهنها نهبوونی بهدیلێكه ، شۆڕش و راپهرینیش بهبێ سهركردایهتیهكی راستهقینهی خاوهن هێز مهحاڵه سهربگرێ . لهههمووشی گرنگتر هیچ خۆپیشاندانێك سهر ناگرێ ئهگهر لهههولێرهوه گلپهنهسهنێ ، ئهمه حهتمیهتی تاریخهو هیچ گۆڕانكاریهكیش لهسهر قهزایهكی سهر سنوورهكانهوه نایهته دی ، خۆ كورد دهیان ساڵ شۆڕشی لهسهر سنوورهكان كرد ئایا هیچی پێكرا بۆ گۆڕینی دهسهڵاتی دیكتاتۆری عیراق ؟! . وهزعی ههولێریش خۆتان بینیتان ، نیو ملیۆن بندیوارو سهردیوار لهههر خۆپیشاندانێكدا دێنه سهر شهقام بۆ سهركوتكردنی خهڵكهكه ، هێزی زێرهڤانی و لهشكری رۆژو ئهوانیتریش بۆ كاتی تهنگانهتر سازو ئاماده كراون ، ئیدی ئهو ههوڵه بێ ئهنجامانه بۆچی راناگیری و بهدێلیكی باشتر بدۆزنهوه . لهجیاتی بارهگا سووتاندن و خهڵك بهكوشتدان ، با به رێگایهكی شارستانیانهتر ئهم وهزعه بگۆڕن ئهویش لهرێگهی سندوقی ههڵبژاردنهوه . كهس نهلێ حزبهكانی دهسهڵات تهزویرو گزی وفزی ئهكهن ، ئهوانه ئهگهر بتوانن ئهو پهڕی ده دووانزه كورسی تهزویر بكهن ، با لهوه زیاتر خهڵكی دهنگیان نهدهنێ ، دونیاش چاوی لهسهر ههرێمهو ههموو شتێك بۆ دهسهڵات بهسهر ناچێ . ئێمه خۆمان ئهم حزبانه ئهگهینینه دهسهڵات ههر خۆشمان باجهكهی ئهدهین .. (2) گهندهڵی وچاكسازی سی ساڵه گهندهڵی لهم ههرێمهدا رهگی داكوتاوه ، ههر لهسهردهمی ئاودیوكردنی شوفڵهكانی بهنداوی بێخمهوه ، تا شهڕی كوردكوژی لهسهر داهاتهكانی ئیبراهیم خهلیل كه ههزاران پێشمهرگهو خهڵكی بێتاوان بوونه قوربانی . ئێستاش كار لهكار ترازاوه گهندهڵی بووه به كلتووری ناو دهسهڵات ، تهنانهت برادهرێك گێڕایهوه كاتێك بهبریاری حزب كرابووه مودیرعام پێی وترابوو" بڕۆ خۆت دهوڵهمهند بكه "؟!. ئهگهر چی ئهو مودیر عامهش كاری دكتۆری فێتهرنهری بوو !. یهكێك لهدهرهاوێشتهكانی ئهم كلتوورهش ، سهرههڵدانی جهیشێكی گهورهی مافیا بوو ، لهتهكیشیدا دامهزراندنی دهیان ههزار بندیوار وخانهنشینی نایاسایی و ئیمتیاز بهخشین بهسهرۆك جاش و خائینو خۆفرۆش و تهنانهت كۆنه بهعسیهكانیشی گرتهوه . بۆیه زۆر گاڵتهم بهو قسانه دێ كه باسی چاكسازی لهحكومهتهكهی پارتی دهكهن . جارێ پێش ههموو شتێك ئهو بندیوارانه شادهماری دهسهڵاته دیكتاتۆریانهكهی پارتییه ، بهبێ ئهوانه بۆ یهك لهحزه ناتوانێ خۆی راگرێ . ههم لهههڵبژاردنهكاندا دهیان ههزار دهنگیان پێئهدهن ، ههم لهخۆپیشاندانهكانیشدا دهبنه چهكوشی دهستی بۆ سهركوتكردنی خۆپیشاندانهكان ، ، ئیدی چۆن ئهتوانێ دهستبهرداریان بێت ؟!! . ئهو ههموو بهڵین و هیوا درۆیانهی لایهنگران و ئهندامهكانیشی لهسهر شاشهكانهوه بهخهڵكی ئهفرۆشنهوه ههمووی بڵقی سهر ئاوه ههر زوو ئهتوێنهوه . ئهو ههموو ئومێدبهخشینه بهرێكهوتن لهگهڵ بهغدا ههمووی لهپێناو بهنجكردنی میللهتهو هیچ راستیهكی تیا نیه . ئهوان لهكاتێكدا بهغدا مانگانه دهیان ملیار دیناری بۆ دهناردن بهبێ هیچ حیساب وكیتابێك ، ئاماده نهبوون لهبهرامبهردا تهنها 100 ههزار بهرمیل نهوتیان بدهنێ ، ئێستا چۆن ههموو نهوتهكه تهسلیمی بهغدا ئهكهن ؟. سهرانی پارتی هاواریان لێههڵساوه لهسهر ئهوهی مافی دهستووریان ههیه و بهغدا زهوتی كردووه ، ده باشه بهپێی مادههكانی دهستوور بهڕێوهبردنی گومرگهكان لهدهسهڵاتێكی هاوبهشی ههردووه حكومهتی ههرێم و بهغدایه ، ئهی بۆچی ناهێلن بهغدا چاودێری دهروازه گومرگییهكانی ههرێم بكات ؟!. بیر لهوه ناكهنهوه ئهگهر بهغدا ئێستا لهبهر زرووفی دهولی وئیقلیمی نهتوانێ دهروازه گومرگیهكان بههێز بگهڕێنێتهوه ژێر دهسهڵاتی خۆی ، خۆ دهتوانێ بهیانی لهگهڵ توركیا و ئێران رێكبكهوێ كه دهروازهی تر بكاتهوه كه بهناوچهكانی ژێر نفووزی حكومهتی ههرێمدا تێنهپهرێ . دهتوانێ بهدیلی ئیبراهیم خهلیل و حاجی ئۆمهرانیش زۆر بهئاسانی بدۆزێتهوه ، ئهوسا حكومهتی ههرێم چی پێئهكرێ ؟. كێشهی پارتی غروورهكهیهتی ، وا دهزانێ هاتنی دوو وهزیری دهرهوهی دهوڵهتانی ئهوروپاو سهردانهكانی كونسڵی ئهمریكا وبهریتانیا ، ئیدی بهمه پشتگییری دهوڵهتی بۆ مسۆگهر ئهكات ، ئهمهش لهكاتێكدا تهنها ریفراندۆمه شكستخواردووهكهی بهڵگهی ئهوهیه كه كهسی لهپشت نیه و، ئهو ههموو دیمهنه رتووشكراوانهی هاتنی وهزیرێكی بیانیش هیچ سوودیان نیه ، چونكی دوور نهڕۆین ، بابایهكی وهكو توركیا بهیهك چهقهنهی كازمی ئامادهیه ههموو ههرێم ومیللهتهكهشی بكاته قوربانی یهك سهفقهی ئابووری لهگهڵ دهوڵهتی عیراقدا ، ئهوسا نه رێكهوتنه پهنجا ساڵیهكه قییمهتی ئهمێنێ ، نه بوونی كونسلگهری توركیاش لهههولێر ، بهغدا دهوڵهته و ههرێمیش له دیدی توركیا ئێستاش ئیدارهی شیمال العراقه . (3) دهسهڵات ونهخوێندهوار یەكێك لەفەرماندەكانی پارتی دەڵێ " پهكهكه ئامانجی لەناوبردنی باشووری كوردستانە و لە سێ ئەندامیان دووانیان بەكرێگیراوی دەزگا هەواڵگرییەكانن ". كابرا وتهنی " دهوجا وهره خۆت مهكووژه". پهكهكه ههوڵئهدات ههرێمی كوردستان لهناو ببات ، بهڵام توركیا كه رۆژانه بوردۆمانی گوندهكانی كوردستان ئهكات و دهیان بنكهی سهربازی تێدا داناوه ئهوان پارێزهری ههرێمی كوردستان وقهوارهكهین !! . نازانم خۆیان بالوهڕیا به قسهكانی خۆیان ههیه . ئهو مهسئولانهی پارتی لهمهسهلهی درۆكردندا زیاد لهحهددیان تێپهڕاندووه ، بۆیه خهڵكی هیچ متمانهیهكی بهم دهسهڵاته نهماوه . تهنانهت لهكارهساتی كۆرۆنای نهگبهتیش بێ متمانهیی خهڵك بووه هۆی تهشهنهسهندنی بهمشێوه ترسناكهوه . كێشهی ئێمه لهگهڵ دهسهڵاتی پارتی ئهوهیه كه ئهوانه خوێندهواریان زۆر كهمه ، ههرچهنده خوێندهواریش پێوهر نیه بۆ رۆشنبیری ، بهڵام ئهوانه خوێندهواریهكهشیان سهقهته . گهورهترین سهركردهیان رۆژێك لهرۆژان وتاری نووسهرێك ناخوێننهوه ، چاویان به كتێبێك ههڵنایهت ، سهیری بهرنامهیهكی تهلهفزیۆنی ناكهن ، ئهوهی ههیهو نیه دهستوپێوهندهكانیان یاخود ماستاوچیهكیان پێیان رائهگهینن ئهویش بۆ خۆ نزیككردنهوه لێیان ، بۆیه هیچكات ئهوانه لهئێشوئازاری خهڵكی تێناگهن . ههزاران نوسین بڵاو ئهبێتهوه ، ههزاران پێشنیاری چیینه رۆشنبیرهكه ئهخرێنه روو ، قهت بووه رۆژێك لهرۆژان دهسهڵاتی پارتی بهگوێی نوسهرێكی كردبێ یان پێشنیارێكی لێوهرگرتبێ ؟. قهت بووه نوسینی گهورهترین نوسهری ئهم ههرێمه كاریگهریهكی ئهوتۆی ههبووبێ بهسهر بڕیاڕێكی ئهم دهسهڵاته ؟. خۆیان چییان ویستووه ههر ئهوهیه ، بۆیه ئهم دهسهڵاته شكست لهدوای شكست تووشی ئهبێ چونكه گوێ لهخهڵكی دڵسۆزو خهمخۆری میللهت ناگرێ و ، قهڵهمفرۆش وماستاوچی وگهندهڵكارانی پێ لهپێشتره !!. دهسهڵاتێك ئێستاش لهوههمی ساڵانی چل و پهنجایهكانی سهدهی رابردوو ئهژی ، وا ئهزانێ سهركوتكردن ودهمكوتكردنی میللهت بۆی ئهچێته سهر ، غافل لهوهی ئێستا دونیا كراوهیهو سهگێك لهشوێنێك بتۆپێ ئهبێته ههواڵی میدیاكان . لهوڵاتێكی وهكو سهنگافوورهو ئیمارات خهڵك نایهنه سهر شهقام بۆ خۆپیشاندان لهدژی دهسهڵات ، چونكه هیچ نوقسانیهكیان نیه ، كاتێك خهڵكی برسی ونهدارهی كوردستان لهتاو برسیهتی مندالهكانیان دێنه سهرشهقام لهجیاتی گوێگرتن لێیان ، بهڵتهچییهكانیان تێبهرئهدهن ، ئهمهش سنووری خۆی ههیه و رۆژیك دادێ ئهوانهش بهكهڵكی ئهم دهسهڵاته نایهن . لهكۆتاییدا دهمهوێ بڵێم ، ئهم كارهساتهی سی ساڵه درێژهی ههیه ، نه به خۆپیشاندانی جهماوهری كۆتایی دێ ، نه بهشۆڕشی چهكداری كه وڵاتهكهمان بكاتهو یهمهن وسوریا ، تهنهاوتهنها بهیهك شت چارهسهر ئهكرێ ئهویش زیندووبوونهوهی ویژدانی ئهو حزبانهی تره كه كارێك بكهن بۆ ههڵوهشاندنهوهی ئهم حكومهتهو راگهیاندنی ههڵبژاردنی پێشوهخته ، ئهوهسا با ئهو میللهته زوڵملێكراوه بڕیاری خۆی بدات به گۆڕینی ئهم دهسهڵاته زاڵموستهمكاره به تهێرێكی تۆزیك مهعقوولتر .
.gif)
ئاسۆ حاجی بڕیاری ناردنی بڕی 320 ملیار دیناری عێڕاقی بۆ هەرێمی کوردستان ئەگەر سەرکەوتن و دەسکەوتێکی شایان و باش نەبێت بۆ کوردستان ئەوە بە دڵنیایەوە شکستێکی دیکەیە بۆ کازمی و بۆ ئەو کوردانەش کە لە پێناو بەرژەوەندی شەخسی خۆیان بە بەغدا فرۆشتووە. کازمی لە چەک کردن یان لایەنی کەم سنووردانان بۆ میلیشیاکانی حەشدی شەعبی شکستی هێنا و هەوڵیدا بە دەرهێنانی دەروازە سنوورەیەکان لە دەستی ئەو میلیشیایانەلە باتی پەردەپۆش کردنی شکستی یەکەمی توشی شکستێکی دیکە بوو کە بەتەنها بە رووکەش و لە میدیا وەک پاڵەوان وێنە کرا. بۆ کازمی قوڕسە بەو هەموو گرفت و شکست و دەست بەتاڵیەوە لە چەند رۆژی داهاتوو بچێتە کۆشکی سپی،دوای ئەوەی سعودیە سەردانەکەی هەڵوەشاندەوە و لە ئێرانیش بە زەلیلی و وەک کەتنکەرێک ل بەردەم خامەنەئی دانیشت و تەنها سەری بەڵێی بۆ فەرمانەکانی رابەری موعەزەم دەلەقەند،بۆیە بە ناچاری و تەنها بۆ بەرژەوەندی خۆی ئەو بڕیاری پارە ناردنی بۆ کوردستان دا تا لایەنی کەم لە کۆشکی سپی کە دەفتەری ئەعمالی هەڵدرایەوە لایەنی کەم سەرنجی واشنتۆن لەسەر کێشەری هەولێر و بەغدا لابدا و وەک و خاڵێک لە بەرژەوەندی خۆی تۆمار بکات. بڕوا ناکەم کازمی خاوەنی قسەی خۆی بێت و بتوانێ تا سەر ئەو بڕە پارەیە بنێرێ،بە تایبەتی کە شیعەکان و ئێران و رەنگە وڵاتی دیکەی کاریگەری وەک بەریتانیا ئەوەیان نەوێ،مەگەر تەنها بۆ ئەوە بێ بەرەیەکی ململانێ لە کۆڵ کازمی بکەنەوە تا بتوانێ بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو خۆی ئامادە بکا و بردنەوەی لە بەغدا و ناوچە شیعەنشینەکان مسۆگەر بکا. بۆ کوردستان باشترە یاسای چاکسازی جێبەجێ بکات و ناوماڵی خۆی کۆبکاتەوە،سازش بۆ یەکدی بکەن نەک لە دژی یەکدی ئامادەبن هەر جۆرە سازش و تنازولێک بۆ دوژمنان بکەن و کوردستان وێرانتر بکەن.
.gif)
چیا عەباس ماوەیەکە لە نوسینەکانم باسی بزوتنەوەی گۆڕانم نەکردوە، لە گەڵ هاورێکانم هاورا بوین کە مامەڵەی گۆڕان وەک دو هێزەکەی تری دەسەڵات بکەین، کاری باش شایستەی دەستخۆشی و هاندانە، هەڵوێست و کاری خراپ و نایاسایی و چەواشەکاریش شایستەی شێکردنەوە و باسکردن و رەتکردنەوەن. لەسەر گۆڕان زۆرم نوسیوە، تایبەت دوای وەفاتی کاک نەوشیروان، لە گەڵ هاورێکانم لە پرۆگۆڕان زۆر رەخنەمان گرت و پێشنیاز و پرۆژەمان پێشکەش کرد بەمەبەستی هەڵسانەوە و راستکردنەوەی لارێدانەکانی گۆڕان، دیوار نەتقی لێ هاتبێت دەسەڵاتی نوێی گۆڕان ئەو نەتقەشی نەکرد، بۆیە هیچ ئومێدێک بەو بزوتنەوەیە بۆ چاکسازی نەما و هەمو پەیوەندیەکمان لە گەڵیدا پچراند. بەهۆی دۆستایەتیم لە گەڵ کاک نەوشیروان، هەروەک دۆستەکانی تریشی، هەوڵم لە گەڵ نما و چیا داوە تا وەک نەوەی کاک نەوشیروان رەفتار و مامەڵە بکەن و پێگە و ناو ناوبانگی باوکیان بەرز راگرن و دەوڵەمەندتر و پرشنگدارتریشیان بکەن. هەرچەندە ئەمان بەفەرمی پێگەی بەرپرسیاریەتیان لە ناو گۆڕاندا نیە، بەڵام لای کەس شاردراوە نیە کە کاریگەری و رۆڵی راستەوخۆ و ناراستەخۆیان لە سەر گۆڕان هۆکارێکی گرنگی تری ئەو دۆخەیە کە گۆڕان ئەمرۆ تێی کەوتوە. گۆڕان لە سەرەتا کێڵگەیەکی بەرینی بەپیتی پر لە هیوا و رەنگ و بۆن و دەنگ و رەفتاری جوان بو، هێدی هێدی کێڵگە و جوانیەکان پروکێنرانەوە و سست و پەژموردە کران. ئەو گۆرانخوازانەی تا ئێستاش بە پاکی و ئومێدەوە لە گۆڕاندا ماونەتەوە رۆڵەی دڵسۆزن، مەخابن هێشتا هیوایان بە سەرابی ئەو وشکانیە بێ بەروبومە ماوە. ئەم پێشەکیەم بە پێویست زانی تا خوێنەری بەرێز هەمو وردەکاری تابلۆکە ببینێت و هۆکاری سەرەکی ئەم نوسینەشم ئەو باسکردنە چڕوپرەیە لە سەر دزی و گەندەڵی و قاچاخچیەتەی لە دەروازە سنوریەکان دەکرێت، هەروەهاش کۆرۆنا و ئەو قەیرانە خەستەی ئابوری و موچەیە. لەسەرجەم ئەم پرسانەدا گۆڕان پشکێکی بەرچاوی بەرپرسیاریەتی لە ئەستۆدایە و خۆشی لێان بێدەنگ کردوە . بەشداری گۆڕان لە کابینەکەی ئێستادا بەو قەوارەیەی ئێستای لە پلەی یەکەمدا مانۆرێکی سیاسی پارتی بو بۆ گۆرینی هاوسەنگی هێز لە زۆنی کەسک و نیلیدا، دەسەڵاتدارانی گۆڕان بەپەلە چونە ژێرباری ئەو خواستەوە. ئەزمونەکان دەیسەلمێنن پارتی بۆ خۆی زۆر ورد و ژیرانە سیاسەت و حوکمرانی بەرێوە دەبات، بە دەستێک شتێکت دەداتێ بە چەندین دەست شتی ترت لێدەسێنێت. ساڵێکە گۆران لە حوکمرانیدایە، بەشێک لە پۆستەکان کە بۆی دانراون بە جورعە پێیان داوە، بۆ دەسەڵاتەکانی بەشێک لە وەزیرەکانی گۆڕان وەزیری سێبەر دانراون، هێشتا لە هەندێک پۆستدا دەستەدەستی پێدەکرێت، جێگرێکی سەرۆکی هەرێم کە بە گۆڕان دراوە بەدەگمەن رەنگ و دەنگی هەیە، نە گۆڕان و نە ئەو جێگرەش لایان گرنگ نیە چونکە بیریان لای زۆر " شتی " ترە! گۆڕان پرۆژە پەسندکراوەکەی بەناو چاکسازیەکەی کابینەی لە راگەیاندنەکانیدا وەک نوقڵی جەژنان دەبەخشیەوە و بە دەسکەوتێکی خۆی ئاماژەی پێدەدات، یاساکە پێویستی بە شێکردنەوە و وردکردنەوەی زیاتر هەیە، کورد وتەنی وەک: بەرگدرویەک پۆشاکی بۆ خۆی دروبێت، وایە. با بێین بزانین رۆڵی گۆڕان لەم پرسە هەستیارانەدا چی و چۆن بوە. گۆڕان و کۆرۆنا گۆڕان لە ئەنجومەنی وەزیران رۆڵێکی ئەوتۆی بۆ دارشتنی پلانی بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا نەبوە، بەڵام بەرپرسیاریەتی لە سەرجەم ئەو پرۆسەیەدا هەیە، بێگومان کەسێکی پسپۆر و بەئاگا لەو بوارەدا دەتوانێت وردەکاریەکانی ئەو پلانە لە هەمو بوارەکاندا ورد بکاتەوە و ئەوسات دەزانرێت گۆڕان چیکردوە و چۆن کردویەتی. حکومەتی هەرێم هەڵمەتێکی کۆکردنەوەی کۆمەکی بۆ پلانەکەی لە کەسانی دەوڵەمەند و خێرخواز کۆکردەوە، برەکەی بەزیاتر لە ٣٠ ملیۆن دۆلار مەزەندەکرا، دەکرێت گۆڕان بە خەڵک بڵێت چەند لەو پارەیە لە پراکتیکدا بۆ کۆرۆنا تەرخانکرا، باقیەکەشی چی لێکرا؟ ئایا گۆڕان باوەری بێگومانی هەیە کە مامەڵەی حکومەت لە گەڵ ناوچە جیاکانی هەرێم لە پرسی کۆرۆنا دادپەروەرانە و دروست بوە؟ خەڵک گومانێکی زۆری لەو بوارەدا لا دروستبوە، گەر گۆڕان خۆی بە هێزی چاکسازی و خەڵک دەزانێت بۆ بەفەرمی قسەی کۆنکرێتی ( نەک قسە سواوەکان) خۆی ناکات؟ لە ئاستی حوکمرانیە لۆکالیەکانیش بەرچاوترین کەسایەتی گۆڕان پارێزگاری سلێمانیە، لە پرسی کۆرۆنادا هەوڵێکی زوری داوە و شایستەی دەستخۆشیکردنە، بەڵام بێ بەرنامەیی و زەللەی زمان و لێدوانی بێسەروبەر و نازانستی و نمایشکردنی پۆپۆلیست ئاسا لەو پرۆسەیەداخەسڵەتە بەرچاوەکانی ئەم کەسایەتیە بون. هێدی هێدی ژێرئاو سەرئاو دەکەون. ئێستا چروپڕ باس لە کەڵێنە کوشندەکان لە درەوازەکانی سنور، تایبەت پەروێزخان، لە کاتی تەشەنەکردنی بەرفراوانی کۆرۆنا دەکرێت، ئەو کەلێنانەی بێگومان رۆڵی گرنگیان لە بڵاوبونەوەی ئافاتەکە لە کوردستان هەبوە. کەس نیە نەزانێت بەرپرسیاریەتی و وجودی گۆڕان لە کابینە کە وەزیری داراییە و لە چەند دەروازەیەکی هەستیار دەبو ببونایە رێگر لە بەردەوامبونی ئەو کەلێنانە و تەنانەت بەم دواییە گەورەکردنیشیان. با بزانین لێکۆڵینەوەیەکی وردی راستگۆیانە (گەر بکرێت) چیمان دەرباری رۆڵی گۆڕان لە حکومەت و دەروازەکان پێدەڵێت، گریمان ئەوەی ئێستا لای خەڵک لەو بوارەدا بابەتی باسکردنە دوکەڵێکە، بێگومان ئەم دوکەڵە بێ ئاگر نیە. گۆڕان و دەروازە سنوریەکان! ماوەیەکە نەوت بەها سحراویەکەی بۆ بازرگانی رەش و دزیکردن بچێک کاڵبۆتەوە، بازرگانی رەش و قاچاخچیەتی بەرێگەی دەروازە سنوریەکان بونەتە جێگرەوەیەکی باشی ئەو کاڵبونەوەیە، پێش وجودی گۆرانیش لەو دەروازانە دزی و قاچاخچیەتی هەر هەبوە، پرسیارەکە ئەوەیە حزبی بەناو چاکسازی و گۆرانکاری کە حزوری هەبوە چیکردوە؟ گۆڕان بێجگە وەزیری دارایی کە بەفەرمی ئەرکی کۆنترۆڵکردنی خاڵە سنوریەکانی هەیە، بەرێوەبەر و کارمەند و چەند کۆمپانیایەکی بۆ پرسەکانی سنور هەیە، ناو و کارەکانیان و کۆمپانیاکان چێن و سەر بەکێن لای خەڵک نهێنی نین . بۆ خۆم لەم بوارەدا یەک وشە نانوسم تەنها دەڵێم بگەرێنەوە بۆ لیدوانەکانی بەریوەبەری باشماخ و پرۆژەکەی سەرۆکی فراکسیۆنی گۆڕان لە پەرلەمانی کوردستان کە هەشت مانگە کاری لەسەر کردوە و لە ١٥ ئۆگۆست ٢٠٢٠ دوا دەقی دارشتوە دەرباری دزی و فزی و قاچاخچیەتی لە دەروازەکان. هەرچەندە ئەمە پرۆژە نیە زۆربەی زانیاریە. گەر خۆشی لە قەرەی چارە بدایە ئەوا ماهیەتی بیرکردنەوەی گۆڕانی لە پرسێکی وا هەستیار و گرنگدا دەخستە رو. چونکە ناکرێت داوای چارە لە دز و گەندەڵچی سەبەبکار بکەیت، پێموایە بۆیە بە وردی خۆی لە قەرەی ئەو پرسە نەداوە، گەر بیشی کات ئەوا لە هەوڵێکی چەواشەکردن زیاتر نابێت بەوەی ئومێدی وەهمدار لای خەڵک بوروژێنێت کە یاسا و رێسا و پەرڵەمانە حەیاتەکە خاوەنی دەسەڵات و چارەکردنی کێشە و قەیرانەکانە. جەنابی وەزیری داراییش زۆر جار گوتویەتی هەمو دەروازە سنوریەکان ( بەمەزەندە ٢٣ دانەن) لەژێر کۆنترۆلدان، راستی فەرموە بەڵام کۆنترۆلی کێ و لەلایەن کێوە؟ ئایا مەبەستی کۆنترۆڵی خۆیەتی ؟ دوا بریاری وەزیری دارایی لە ١٢/٨/٢٠٢٠ کە ئێواران و شەو دەسەڵاتی تەواو بە بەرێوەبەرایەتی دەروازەکان بدرێت ئەو پەندە کوردیەمان بەبیر دەهێنێتەوە: عوزر لە قەباعەت خراپترە، ئەی ئەو هەمو ساڵانە ئەو بەرپرسانە لە دەروازەکان چیانکردوە، خۆ شەو و رۆژ خەریکی نوێژکردن و کاری خێر نەبون! ئیتر جارێ من هیچی تر ناڵێم، پێدەچیت وا تێگەیشتون خەڵک لە گوێی گادا نوستوە، نازانن دنیا بە وردیەوە چاودێری ئەو سنورانەیان کردوە. گۆڕان و قەیرانی دارایی و بەغدا راستیەکی حاشا هەڵنەگر هەیە کەس ناتوانێت چاوی لێ دابخات، ئەویش قەیرانی دارایی هەرێم و کێشەکانی نێوان هەولێر و بەغدا ئیرسی زەمەنێکی درێژە، بەشێکی دەگەرێتەوە بۆ پێش دروستبونی گۆڕان بۆیە گۆڕان لە مێژوی سەرهەڵدانیاندا هیچ رۆڵیکی نەبوە. کاتێک وەزیری دارایی لە پشکی یەکێتی بو، مەلا بەختیار ئەوسات بەرپرسی دەستەی کارگێری یەکێتی و باڵادەستێکی حزبەکەی لە وتارێکدا باسی لە پارەی ژێرزەمینەکانی یەکێتی کرد. ئەوەندەی ئاشکرا بێت تا ماوەیەکیش دوای وەفاتی کاک نەوشیروان گۆڕان ژێرزەمینی نەبوە! هەرچۆنێک بێت وەزیری دارایی ئێستا بەفەرمی بەرپرسێکی سەرەکیە بۆ بەرەنگاربونەوە و دارشتنی چارەسەری ئەو قەیرانە خەستانەی یەخەی هەرێمیان گرتوە و ژیان و گوزەرانی خەڵکیان کردوە بە دۆزەخ. گەر لیستی بریار و لێدوانەکانی ئەم وەزیرە بە رۆژ و بەپێی روداو ریزبەند بکەین دەبینی چەندە لە پرۆسەی رەسەنی چاکسازی و چارەی واقیعی کێشە و قەیرانەکان دورن، هەر رۆژە و لێدوان و قسەیەک کە زۆربەیان لە گەڵ یەکتر ناگونجێن و لە ئەرزی واقیعشدا پێچەوانەکەی کراوە، ئاکامەکەی یەک وشەیە: چەواشەکردن. بۆخۆم باش دەزانم هیچ دەسەڵاتێکی ئەوتۆی بەسەر ئەو قەیرانە و چارەکردنیاندا نیە، بۆیە باشترە یا وازبێنێت لە وەزیری یاخود ئەوەی دەیڵێت واقیعی و راست بن. ئەمە دۆخی گۆڕانە، هەقمان نیە و کەسانی تریش قسەی خۆمان بکەن.
ئەمین جاف لە داھاتودا نەوەکان مێژو بەم شێوەی خوارەو دەخۆێنەوە: - لە عێراق میللەتێک ھەبووە ناوی کوردبووە.. - ساڵانێکی زۆر دژی بەغدا جەنگیون... - بەڵام ناوبەناویش بەسەدان چەکداریان لەیکتر کوشتوە.. - لە سەرتای حەفتاکان نیمچە حکومەتێک بوون!! زۆریش سەرکەوتو بوون لەو ئێدارەدا.. - شاری کرکوک بەشێوەیەکی باش رادەستیانکرابوو٥٩٪ ..، - بەلام بەھۆی ھەڵەی خۆیانەوە جارێکیتر دەدەنەوە و شاخ کرکوکیش ئەەدۆڕێنن. - ھەر بەھۆی فەشەلی سیاسیەوە لە ھەشتاکان٤٠٠٠ گوند خاپور کرا. - ١٨٠ ھەزار کورد فەوتا.... - شار ی ھەلەبجەش بە کیمیا سوتاو پێنج ھەزار مرد.. - لەکۆتای نەوەتەکانا کوردستان رزگار دەکەن .. - لەخا نقین ھاتا سنجار... دەکەوێتە ژیر دەستی کوردەکان.، - ھەر بەھۆێ بێسەروبەری ناو دوو حیزبەکەوە عێراق شارەکان لە دەستیان دەردەکات.. - کۆمەڵگای نێودەوڵەتی لە جوانرتین پشتگیری بۆ پاراستنیان کاری بۆ کردن... - ھەر سەرتای نەوتەکان حکومەت و پەرلەمانیان دروستکرد.... - ھەتا ساڵی ١٩٩٧ بەردەوام ھەردوو حیزبکە لە شەڕی خۆکوژیدا بوون... - لەو ماوەی حوکمڕنیەدا لەو شەڕانا بەھەزارانیان لەیەکتر کوشت و بریندار کرد... - شانبەشانی شەڕو فەوزای ئێداری گەندەڵی وململانێ وایکرد بوون بە دوو حکومەت.، - دواجار یەکیانگرتەوە بوون بەیەک حکوومت... - ھەر لە سەرەتای نەوەتەکاوە دەستیان کرد بە تاڵان و بڕوێ گشت دامو دەزگاکانی حکومەتی عێراق..... - شان بەشنی ئەم فەوزاش ئێران و ترکیا بەھەموو توانای خۆیان ھاتنە ناو ولاتەو.، ، - سیستمی خۆێندن و تەندروستی وزمانی کوردی رۆژ لە دوای رۆژ لە پاشەکشیدا بوو.،.. - کەناڵەکانی تیڤی بوە بازاری ترک وفورس بازرگانی وایکرد ووشەی کوردی لە تیڤی کەم بوەوە... - دوای٢٠٠٣شانصیتر بۆ کورد رەخسا..... - ئەو فورسەتەش ھەر لە ناوچوو.. - ٢٠٠٣تا ٢٠١٣ پارە بە لێشاو دەھات کوردستان.. - - نەوتیش فروشراو بێسودیش بووو..سوریان لێنەدی... - لە ھەمووی خەتەرتر ئەوەبو شان بەشان ئەم ھەموو قەیرانا « مۆرانە» بەردەوام؟کوردی « کولۆر» دەکرد و کاری خۆی کرد بۆ لەناوبردنی ژیرخانی کۆمەلایەتی پاشەکشێکردنی زمان و کولتور.،...دەکرد - شکستی گەورە لە ٢٠٠٣ وە بوو کە کوردەکان نەیانتوانی پشتگری لە داوەکاریەکانی خۆیان بەکەن.... - دەوترێت امریکا چەندجار کوردی «بەشوداوە» - لە ٢٠٠٣ سەرقاڵی ململانێ و بەرژەوندی حیزبیوون بۆیە ئاگایان ن لە مافی نەتەوەی نەما.... - لە دوای ٢٠٣ ئێتر گۆرەپانەکە بوو بە بازاری « گەندەڵی» بە فەرمی وئاشکرا.. - لە پال گەندەڵیدا کەس ئاگای لە داھاتوی میللەت نەماو دراوسێکانیش کاریخۆیان دەکرد. بۆ پوچەلکردنی ولاتەکەیان... - دوای بڵاوبونەوەی ئێنترنیت و ریگلامی بازرگانی ٩٠٪ گەنجان ئالودەی ھەموو جۆرە رەفتارێکی نا تەندروست بوون.... - رەوی بەکۆمەڵ بۆ اوروپاو ، بەسدان ھەزار خێزان دابران لەولات.. - لێکتەرازانی خێزانی و دروستنەکردنی ھاوسەری بەھۆکای بێئومیدیەوە.... - ئالودەبوون بە ماددە ھۆشبەرەکان و لەبیرکردنی پێکھێنانی ژیانی بۆ داھاتو لایەن گەنجانەوە - بەم شێوە جیلی تازە خەریکی سەفاو مەروابوو ئاگای لە ئەسڵی فەسڵی خۆی نەما... - لەم بارودۆخا رێژەی بیانی و نیشتەجێبونیان و تێکلاوی بازرگانی و کۆمەلایتی بە بێ ئاگاداری زمانی کوردی لاوازترکرد.... - ئیستیھتارکردن بە بەھاکان وایلێھاتبوو.. کە بەشێک لە بەرپرسەکان شەوان لە باخ و مزرعەکان لە سەر مێزی خواردنەوە گالتەو پێکەنینیان دەھات بەداخوازیو داواکردنی مافو نارەزای و رەخنەو پێشنیار.... خۆ کوڕی مەسوولەکان ئەوە ھەر نەک ئیستیھتار بگرە نوکتەیان لە سەر دروست دەکرد.... - ووشەو زاروا ھەمووی بوو بەزمانی بیانی.... - گەنجان چاویان لە وڵاتانکردوو بەردەوامبون بۆ قبول کردنی ھەیمەنی پێگانە.... - ھەرچی خەلکە سادەکەبوو دەسی بەبڵقی ئاوەوە دەگرت بۆ ئەوەی نەخنکی....و نانێک پەیداکات - لە کۆتایەکانی ساڵەکانی .....!!!! ێیتر شتێک نەما بەناوی کوردو زمانی کوردیەوە.... - نەوەی سەرکردەحیزبیەکان وایان لێھاتبو لە جیاتی سیاسەت خۆیان لە گۆرەپانێ گەندەڵی ە مافیاکاریدا دەبینی.... - کاتێ بە خەبەرھاتن تەماشیانکرد کە سێکوچکەی شەپۆلی دەریای اێران / تورکیاعێراق لە نێوان شاری ھەولێرو سولێمانیدا یەکیانگرتەوە.... - بۆیە نەوەی سەرکردەسیاسیەکان سەری خۆیان بەروە ئەوروپا امریکا ھەڵگرت.... - بۆیە ئێستاش شتێک بەناوی کوردوە نەماو تەنھا شێۆنەوار نەبێ!!! ئەو کاتە نەوەی مەسولەکان لە ناوخۆیان باسی ئەوە ئەکەن ئەڵێن:- ئەو سەرکردانەی دەوڵەتی کوردیان لە ناوبردوە باپیرەگەورەی خۆمانبون!!!
خانم رەحیم لەپەیامەکەی سەرۆک کۆماردا بەرۆشنی دیارە، لەنێوان میللەت و حزبە سیاسییەکان دکتۆر بەرهەم بەرژەوەندی میللەتی پێشخست، ئەمە هەنگاوێکی دروست و گرنگە بکرێتە رێنمایی بۆ ئەم سەردەمە. رۆشنە ئەوەی تا ئێستا رێگر بوو لەوەی رێککەوتن لەنێوان هەولێرو بەغداد بکرێت، بەشێکی زۆری پەیوەستە بوو بەرژەوەندی کەسی و حزبییەوە، هەر بۆیە بەئاسانی ئەوەی روودەدات لەنێوان هەرێم و بەغداد بۆیاخ ناکرێت و بە دروشم و راگەیاندن ناکرێتە شەری بەرژەوەندی گشتی. لەعێراقدا بەگشتی بەهۆی ئەو دابەشکارییە سیاسی و حزبییەی کە هەیە ئەوەی هەیە ئەوەیە کە بەرژەوەندی گشتی تیایدا لەبەرچاونەگیراوە، هەر بۆیە لەدەساڵی رابردوودا بەئەستەم ململانێیەک دەبینیتەوە کە سەنگەرێکی بەرژەوەندی گشتی بێت و ئەو بەر شتیکی تر بێت، واتە ئێستا شتێک نەماوەتەوە بەناوی بەرژەوەندی گشتی، لای خەڵک بەگشتی ئەوە رۆشنە دروشمەکان هەرچییەک بن لایەنێک شک نابرێت شەری ئەم پرسە گشتیەو بەرژەوەندییە گشتیەیان بۆ بکات. ئێستا سەرۆک کۆمار کەبەدووری یەک مسافە لە لایەنەکان وەستاوە، باشتر دەتوانێت لەسۆنگەی بەرژەوەندی گشتی بروانێت، لەم دواین رێککەوتنەشدا رۆلێکی بەرچاوی بینی لە یەکنزیک کردنەوەو رێککەوتن، پێشتریش لەهەڵویستەکانی لەسەر پرسی دیاریکردنی سەرۆک وەزیران لەباتی خەڵک شەری سەپاندنی کاندیدە نەخوازراوەکانی شەقامی کرد، سەرەنجام بەرهەمی هەبوو، ئیستاش لەسەر ناکۆکییەکانی نێوان هەرێم و بەغداد، لەدوا پەیامەکەیدا بەگرنگییەوە پەنجەی بۆ ئەوە راکێشا کە هەردوو لا بگەرێنەوە بۆ گفتوگۆ کردن ودەڵێت: دەستەبەرکردنی مووچەی فەرمانبەرانی عێراق لەناویاندا فەرمانبەرانی هەرێم، مافێکی دەستوورییە و دەبێت دەسەڵاتە پەیوەندیدارەکان ئەو مافە دەستەبەر بکەن وئەو مافە بە پرسە سیاسییەکان یان بەرژەوەندییە ناشەرعییەکان و نایاسایاییەکانی نەبەستنەوە. ئەوەی جێگەی نیگەرانییە، زیاتر لە لایەنی عەرەبی لایەنە کوردییەکان کەمتەرخەمن و نەیاتوانیوە، سود لە پێگەو هەوڵەکانی سەرۆک کۆمار وەربگرن، نەیان توانیووە، بەباشی لەناو لایەنە عێراقیەکان پۆلێنی دۆست و نەیاری خۆیان بکەن، رەنگە ئەوەش بەشێک بێت لە و روانگەو دیدە هەڵەیەیی لایەنە سیاسییەکان کە دەیانەوێت بەزۆرە ملێیەتی هەردرێژەی پێبدەن، لایەنە کوردیەکان گەر نەتوانن دۆخی پێش خۆپیشاندانەکانی ناوەراست و خواروی عێراق لەگەڵ ئیستا جیابکەنەوە، ئەوە هەڵەیەکی گەورە ئەکەن، خۆ گەر لەناو خۆشدا بەکەم گرتنی نارەزایەتییەکان و خواستی رەوای خەڵک بۆ ژیان بەهەند وەرنەگرن، ئەوا هەڵە کوشندە مەترسیدارەکەی حوکمرانیەتی ئەو دەسەڵاتانە دوبارە ئەکەنەوە کە بوونەتە هۆی ماڵ وێرانی گەورە بۆ خۆیان و وڵاتەکەشیان. کاتێک حکومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکان گەر نەتوانن وەک پێویست نالەباری و خراپی دۆخی مووچەخۆران ببینن، ئەوە نێوانی خۆیان خەڵک فراوانتر دەکەن، ئەوەی ئێستا لەهەرێمیش دەگوزەرێت رووی لەو ئاراستەیە کردەوەو تەواو مەترسیدارە، چونکە ناکرێت ئەوەی ئێستا دەگوزەرێت تەنها بەشکستی ئابوری بزانرێت، لەراستیدا مەسەلەکە لەوە گەورەتر و زیاترە، کە کیشەکان ببسرێتەوە بەوەی بەغداد پارە نادات و نرخی نەوت دابەزیوە، چونکە لەپاڵ ئەوەدا بەزەقی ئەبینیرێت ئەوەی تاکی کوردی زیاترشەکەت کردوە، بوونی ئەو نائومێدی و بێ متمانەییە کە بەدامەزراوەکانی هەرێم دروست بووە بۆیان، بوونی ئەو دابرانە گەورەیەیە کە لەنێوان خەڵک و حکومەت دروست بووە، نەبوونی بێ متمانەییە بە لایەنە سیاسییەکان، دیارە ئەمەش لە پرۆسەیەکی دورو درێژدا دروست بووەو پێویستی بەوەهەیە، حکومەت و لایەنە دەسەڵاتدارەکان، پێش ئەوەی باهۆزەکە هەڵبکات، بە ئەقڵیکی پرترەوە بیربکەنەوە، پەلە بکەن و بێ باک نەبن نەبا ئەوەشی ماوە لەدەست بچێت.
کارۆخ خۆشناو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناوچەیەکی ستراتیژی گرنگە بۆ ئەمریکا، چونکە لەلایەک پێگەیەکی جیۆپۆڵەتیکی پڕ بایەخی هەیە، لەلایەکی تریش سەرچاوەیەکی سەرەکی ووزەی جیهانە، بۆیە ئەمریکا گرنگیەکی زۆری بەم ناوچەیە داوە، بەتایبەت دوای پاشەکشەی بەریتانیا لە کۆتایی شەستەکانی سەدەی ڕابردوو، ئەمریکا جڵەوی ناوچەکەی گرتە دەست و شوێنی بەریتانیای گرتەوە و ڕەگ و ڕیشەی داکوتا و چەندەها بنکەی سەربازی دامەزراند. بە شێوەیەکی گشتی ئامانجی هەموو سەرۆکەکانی ئەمریکا بریتی بووە لە (پاراستنی بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا و پاراستنی ئاسایشی نیشتیمانی ئەمریکا) هیچ کاتێک بە هەڵبژاردنی سەرۆکێکی نوێ، گۆڕانکاری بنەڕەتی لەم دوو ئامانجە ستراتیژیە ڕووی نەداوە، بەڵام شێواز و تاکتیکی گەیشتن بەم دوو ئامانجە لە سەرۆکێکی کۆماریەوە جیاواز بووە لەگەڵ سەرۆکێکی دیموکرات. بە شێوەیەکی تایبەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش ئەمریکا پێنج ئامانجی نەگۆڕی هەیە، ئەوانیش بریتین لە کۆنتڕۆڵکردنی ووزە و پاراستنی ئاسایشی ئیسرائیل و دژایەتیکردنی تیرۆر و ڕاگرتنی (باڵانسی هێز) لە نێوان هەردوو جەمسەری شیعە و سونە، لەگەڵ چاودێریکردن و لە قاڵبدانی پێگە و ڕۆڵ و نفوزی چین و ڕوسیا، ئەم (پێنج) ئامانجەی ئەمریکا جێگیرن و بە هاتنی (سەرۆکێکی نوێ) گۆڕانکاریان بەسەردا نایەت. لە هەڵبژاردنی ئەم ساڵدا کە لە (٢٠٢٠/١١/٣) ئەنجام دەدرێت، چەند سیناریۆیەکی تاکتیکی بۆ گۆڕانکاری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە ئارادان: ١- ئەگەر (بایدن و دیموکراتەکان) سەر بکەون ئەوا چاوەڕواندەکرێت ئێران گەشە بکات و ڕێکەوتنی ئەتۆمی (٥+١) زیندووبکرێتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا چاوەڕواندەکرێت تورکیا پاشەکشە بکات، چونکە پەلکێشیەکانی تورکیا بۆ (سوریا و لیبیا و هەرێمی کوردستان) بایدنی تەواو نیگەران کردووە، وەک لە چاوپێکەوتنی بایدن لەگەڵ (نیویورك تایمز New York Times) ڕایگەیاند "ئەگەر ببم بە سەرۆکی ئەمریکا، هاوکاری ئۆپۆزۆسیونی توکیا دەکەم بۆ ڕوخاندنی دیکتاتۆر ئۆردوگان" ٢- ئەگەر (تڕەمپ و کۆماریەکان) دووبارە سەر بکەون ئەوا چاوەڕواندەکرێت وەکو پێشتر ئێران پاشەکشە بکات، تاکو ناچار بکرێت بێتە سەر مێزی گفتوگۆ و ڕێکەوتنێکی نوێ لەگەڵ ئەمریکا واژوو بکات، لەگەڵ ئەوەشدا چاوەڕواندەکرێت تورکیا گەشە بکات، بە هۆی ئەو پەیوەندیە دۆستایەتیەی کە تڕەمپ لەگەڵ ئۆردۆگاندا هەیەتی. ۳- لە ئەگەری دەرچوونی (تڕەمپ یان بایدن) چاوەڕواندەکرێت ووڵاتانی کەنداو لەناویشیاندا عێڕاق، پەیوەندیەکانیان گەشە بکەن لەگەڵ ئەمریکا، هەروەها چاوەڕواندەکرێت پەیوەندیەکانیان لەگەڵ ئیسڕائیلیشدا ئاسایی بکەنەوە (هاوشێوەی ئیماڕات) بەمەبەستی زەمینە سازکردن بۆ جێبەجێکردنی ڕێکەوتنی سەدە (Deal of the Century). ٤- بە هۆی ناسەقامگیری پەیوەندیەکانی واشنتن لەگەل هەریەک لە تاران و دیمەشق و ئەنکەرە و بەغدا، چاوەڕواندەکرێت (کورد) لە هەر چوار پارچەی کوردستان (بەتایبەت لە باشور و ڕۆژئاوا) دەرفەتی بەھێزکردنی پەیوەندیەکانی لەگەڵ ئەمرێکادا بۆ بڕەخسێت، لەم چوارچێوەیەدا گرنگە کورد ئامادە بێت بۆ ئەوەی بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا ببەستێتەوە بە سەقامگیری و خۆشگوزەرانی کوردستان، بە واتایەکی تر بەرژەوەندیەکانی کوردستان پاڕاڵێڵ بکات لەگەڵ بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا، بۆیە لە ئێستادا گرنگە کورد بەرنامەڕێژی بۆ سیاسەتی دەرەوە بکات و شێوازی (کاردانەوە بۆ رووداوەکان) بگۆردرێت بۆ نەخشەرێگایەکی ستراتیژی، تاکو بتوانێت پەیوەندیە نێوەدەڵەتیەکانی بگەیەنێتە ئاستێکی باڵاتر.
(1).jpg)
.png)
