د. ئەرشەد تەها چهتری مووچهی خانهنشینی ژمارهیهكی زۆری بهساڵاچووی گیرفان بهتاڵ داناپۆشێت و سیستهمی مووچهی خانهنشینی بهشێكی زۆری كرێكارهكان ناگرێتهوه كه له كهرتی تایبهت كار دهكهن له وڵاتانی دواكهوتوو. ههندێكجار ژمارهی ئهوانهی چهتری خانهنشینی نایانگرێتهوه دوو ئهوهندهی ژمارهی ئهوانهن كه دهكهونه ژێر چهترهكه. به ساڵاچوونی دانیشتووان دیاردهیهكی گهشه سهندووی بهردهوامه و یهكێكه له گهورهترین ئاڵنگارییهكان لهسهر ئاستی جیهان، وه كاریگهری ههیه لهسهر ئابووری جیهان و بهرنامهی حكومهتهكان و كوالیتی ژیانی خانهنشینان و بهساڵاچووان. بهساڵاچوونی دانیشتووان كردارێكی گواستنهوهی دیموگرافییه له بهرزی تێكڕای لهدایك بوون و مردن بۆ نزمبوونهوهی. بهمجۆره ژمارهی دانیشتووانی بهساڵاچوو زیاد دهكات بهڕێژهیهكی زیاتر له گهشهی تێكڕای دانیشتووان. بههۆی خراپی گوزهرانی خانهنشینان خانهنشینی بۆته دێوهزمهی فهرمانبهران. فهرمانبهران ههر لهسهرهتایی دامهزراندنیانهوه به ترس و دڵهڕاوكێ چاوهڕێ ی ئهو كاته ترسناكهن كه تێیدا خانهنشین دهبن، وهك ئهوهی به چاوی كراوه بهرهو مهرگ و گۆڕیان بهرن! ژیانی ئاسایی مرۆڤ له كۆمهڵگهیهكی ئاسایی، له ڕۆژههڵات بێت یان ڕۆژئاوا، له باكوور بێت یان باشوور، له سێ قۆناغ پێك دێت. قۆناغی یهكهم: قۆناغی منداڵی و خوێندن و خۆ ئامادهكردن بۆ ژیان. قۆناغی دووهم: قۆناغی كاركردن و هاوسهرگیری و پێكهوهنانی خێزان و دابینكردنی بژێوی ژیان. قۆناغی سێیهم: قۆناغی ئارامی و حهسانهوه دوور له دڵهڕاوكێ و گهشتكردن و چێژوهرگرتن له ژیان. بهڵام ئهگهر هاوسهنگی سیستهمی ئابووری لهههر وڵاتێك تێكچوو ئهوا قۆناغهكانی ژیانی مرۆڤیش دهشێوێت. قۆناغی منداڵی و خوێندن دهبێته قۆناغی سهرگهردانی و دابڕان له خوێندن، قۆناغی كاركردن و دابینكردنی ژیان دهبێته قۆناغی بێكاری و گرفتاری و ههژاری و پهراوێزخستن، قۆناغی خانهنشینیش كه پێویسته قۆناغی ئارامی و حهسانهوه و گهشتكردن و چێژوهرگرتن بێت له ژیان دهبێته قۆناغی زهلیل بوون و نهخۆشی و ههژاری و دووباره گهڕانهوه بهدوای كار بۆ پهیداكردنی بژێوی، بهڵام كارێك كه لهگهڵ توانای جهستهیی و دهرونییان ناگونجێت، ههژاری و نهبوونی و نهخۆشی و ناخۆشی و پهراوێزخستن و بێ دهسهڵات بوون لهههموو لایهكهوه وهك سهگی هار بهردهبنه جهسته و دهروونیان! له ههندێك وڵات داوا دهكرێت تهمهنی خانهنشینی كهمبكرێتهوه تاكو خانهنشینان بتوانن دوای ساڵانێكی زۆر له كاركردن چێژ له خانهنشینی وهرگرن و قهرهبووی ڕابردوو بكهنهوه، دهست بكهن به ژیانێكی نوێ و ئاواته بهدینههاتووهكانیان بهدی بهێنن، وهك گهشت و سهیران و خلیسكانی سهربهفر و بهسهر بردنی كاتێكی خۆش لهگهڵ نهوهكانیان. بهڵام بهداخهوه ئهو خهونه بۆ ههموو كهسێك دهستهبهر نییه، له بهرامبهردا له ههندێك وڵاتی تر داوا دهكرێت تهمهنی خانهنشینی درێژ بكرێتهوه لهبهر ئهوهی مووچهی خانهنشینی بهشی پێداویستییه سهرهكییهكانی ژیانیان ناكات. تێپهڕ بوونی تهمهن چاوهڕوانكراوه و ڕاستییهكی نكوڵی لێ نهكراوه ههرچهنده ههوڵی دواخستنیشی بدهین، بۆیه پێویسته خۆمان بۆ ڕووبهڕوو بوونهوهی ئاماده بكهین. لهگهڵ بهرهو پێشچوونی ئاستی بژێوی و تهندروستی له وڵاته دواكهوتووهكان تهمهنی دانیشتووان درێژتر دهبێت، چاوهڕێ دهكرێت بههاتنی ساڵی 2050 ڕێژهی ئهوانهی دهگهنه تهمهنی 65 ساڵی و سهرهوهتر دوو هێنده زیاد بكات و له (10%) ببێته (20%). ئهو كات (80%) بهساڵاچووانی جیهان كه ژمارهیان (1.3) ملیارێك و سێ سهد ملیۆن دهبێت له وڵاته كهم دهرامهتهكان بژین. ئایا ئهو وڵاتانه ئامادهییان تێدایه بۆ دابینكردنی مووچهی خانهنشینی و چاودێری كۆمهڵاتی و تهندروستی بۆ ئهو هاوڵاتییانهی دهگهنه تهمهنی خانهنشینی و بهساڵاچوون؟ ئایا كاریان كردووه بۆ دابینكردنی دهرامهتی پێویست بۆ ژیانێكی سهربهرزانه له تهمهنی خانهنشینی؟ ئایا ئهو وڵاتانه ئینساف و دادپهروهر دهبن له دابهشكردنی دهرامهت له نێوان نهوهكانی ئێستا و داهاتوو؟ باشترین سیستهمی خانهنشینی لهجیهان لهڕاستیدا هیچ سیستهمێك و سیاسهتێكی مووچهی خانهنشینی نییه كه بۆ ههموو وڵاتان گونجاو بێت. بهڵام له جیاتی لاسایی كردنهوهی تهواوی سیستهمێك پێویسته سیستهمێكی خۆماڵیمان ههبێت گونجاو بێت لهگهڵ سروشتی كۆمهڵایهتی و ئابووری و دیموگرافی وڵاتی خۆمان، به سوود وهرگرتن له تهكنیكه داراییهكانی وڵاتانی پێشكهوتوو لهو بواره و گوشراوی بیرۆكهكان و فهلسهفهكانیان وهربگرین، تاكو بتوانین باشترین رێگا بدۆزینهوه بۆ زیادكردنی داهاتی سندوقی خانهنشینی بۆ زیادكردنی بری مووچهی خانهنشینی و فراوانكردنی چهتری مووچهی خانهنشینی تاكو زۆرترین ژمارهی بهساڵاچووان و پهككهوته و نهخۆش و چینه شایستهكانی تری كۆمهڵگا لهخۆ بگرێت و له ژێر چڕنووكی ههژاری ڕزگاریان بكهین. پێنوێنی مووچهی جیهانی كۆمپانیای (ملبۆرن میرسیر) له ڕێگای ڕوپێوێكی جیهانی له (37)وڵات كه دوو لهسهر سێی دانیشتوانی جیهان دهگرێتهوه له ڕێگای (40) پێوهرهوه ههڵسهنگاندن بۆ سیستهمی مووچهی خانهنشینی وڵاتان دهكات بۆ زانینی ئاست و توانای دابینكردنی مهرجهكانی ژیانێكی سهربهرزانه بۆ خانهنشینهكانیان. به پێ ی ئهو پێنوێنه سیستهمی خانهنشینی وڵاتی سوید ڕیزبهندنی پێنجهمی گرتووه لهسهر ئاستی جیهان ههرچهنده سیستهمی خانهنشینییهكهی سیستهمێكی گشتگیر و كامڵه و ههموو هاوڵاتییان و دانیشتوانی بێگانهش لهو وڵاته لهخۆ دهگرێت، ههتا ئهوانهش كه ڕۆژێك له ژیانیان كاریان نهكردووه! سیستهمی خانهنشینی سوید ژێرخانێكی گشتگیری ههیه و زۆربهی ئیمتییازاته باشهكان دابین دهكات بۆ خانهنشینهكان، وهك مووچهی خانهنشینی جێگیر و هاوكاری شوێنی نیشتهجێبوون و چاودێری تهندروستی خۆڕایی. بهڵام لهگهڵ ئهوهش به پێ ی ئهو پێوهره پۆلێن كراوه له گروپی (B) وه پێویسته ههندێك چاكسازی له سیستهمهكهی بكات تاكو بگاته ئاستی وڵاتانی پۆلێنكراو له گروپی (A) كه تهنها دوو وڵات لهخۆ دهگرێت ئهوانیش ههردوو وڵاتی هۆڵهندا و دانمارك ن، چونكه ئهو دوو وڵاته باشترین سیستهمی خانهنشینییان ههیه لهڕووی ئاست و جۆری خزمهتگوزاری و بههای مووچهی خانهنشینی لهسهر ئاستی جیهان. سندوقی خانهنشینی وهك بهشێك له سندوقی سهروهری سندوقی سهروهری بریتیه له كۆكردنهوهی پارهی زیادهی بوودجهی وڵات بۆ ئهوهی بخرێتهوه وهبهرهێنان له بازاڕه داراییهكان و كرینی پشك و قهواڵهی بیانی. سندوقه سهروهرییهكان به مهبهستی فرهچهشنكردنی داهاتی وڵاته نهوتییهكانه، چونكه كاتێك نرخی نهوت بهرزه زیاده دروست دهبێت له بووجهی گشتی، بهڵام كاتێك نرخی نهوت دا دهبهزێت كورتهێنان دروست دهبێت. بۆیه پێویسته سهرچاوهیهكی تری داهات ههبێت بۆ پارهداركردن له كاتی قهیران. له وڵاتانی پیشهسازی پێشكهوتووش ئهم سندوقانه ههن چونكه ئهوانیش زیادهیان ههیه له بوودجهی گشتی. سندوقهكانی سهروهری و وهبهرهێنان و خانهنشینی بۆ ئهوهیه كاریگهری قهیرانهكان كهمبكهنهوه و پارێزگاری له داهاتووی نهوهكانمان بكهن و ژیانێكی سهربهرزانهیان بۆ دابین بكهن. بۆ نموونه سعودیه له پلانی ستراتیجی (2030) دا ههیه سندوقێكی سهروهری گهوره دا بمهزرێنێت به سهرمایهی دوو تریلۆن دۆلار تاكو یهك تریلۆن دۆلار له ناوهخۆی وڵات بخاته وهبهرهێنان و یهك تریلۆن دۆلاریش لهدهرهوه، بهمجۆره ئهو وڵاته (30%) داهاتی گشتی له سندوقی سهروهرییهوه دهست دهكهوێت. ئامانجهكانی سندوقه سهروهرییهكان پارێزگاری له ئابووری نیشتمانی و بوودجهی گشتی له مهترسییهكانی قهیرانهكان بهتایبهتی له كاتی دابهزینی نرخی نهوت له وڵاته نهوتییهكان. دابینكردنی دادپهروهری له ڕێگای دابهشكردنی داهات له نێوان نهوهكان له ڕێگای زیادكردنی پاشهكهوت بۆ ئهوهی نهوهكانی داهاتوو سوودی لێ وهربگرن. فرهچهشنكردنی داهاتی حكومی. زیادكردنی یهدهگی دراوی بیانی. دابینكردنی پاره بۆ بهرنامهكانی پهرهپێدانی ئابووری و بهردهوامی دان به پهرهپێدان. دهستهبهركردنی ئامانجی سیاسی و ئابووری و ستراتیجی. چارهسهركردنی كاریگهرییه نهرێنییهكانی داهاتی سامانی سروشتی ئهوهی ناو دهبرێت به (نهخۆشی هۆڵهندی). سندوقی خانهنشینی (Pension Fund) دامهزراوهیهكی داراییه ههڵدهستێت به كۆكردنهوهی ڕسوماتی خانهنشینی ناچاری و ئیخیاری بۆ ئهوهی دواتر دابهشی بكاتهوه سهر خانهنشینهكان بهمهبهستی دابینكردنی ژیانێكی شایسته و سهربهرزانه بۆ خانهنشینان و چینه لاوازهكانی كۆمهڵگه، وڵاتان ڕوو دهكهنه دامهزراندنی سندوقی خانهنشینی وهك سهرچاوهیهك بۆ پارهداركردن و دابینكردنی پێداویستییهكانی پهرهپێدان له ماوهی درێژ. بۆ ئهو مهبهستهش پێویسته ئالیهتی دروست و ئامرازی گونجاو ڕهچاو بكرێت بۆ وهبهرهێنان و ڕاگرتنی هاوسهنگی له نێوان بهرژهوهندی ئهندامانی خانهنشین و كۆمهڵگا به شێوهیهكی گشتی. ههندێكجار كاری سندوقی خانهنشینی فراوانتر دهبێت بۆ ئهوهی قهرهبووی كرێكاره پهككهوتووهكانیش بكاتهوه. لهبهر ئهوهی سندوقی خانهنشینی بڕه پارهیهكی زۆری تێدا كۆدهبێتهوه بهشداری دهكهن له وهبهرهێنان له بواری جیاواز، له زۆربهی كۆمپانیاكانی تۆماركراو له بۆرسهكانی جیهان پشكیان ههیه، گهورهترین سندوقهكانی خانهنشینی خاوهنی زیاتر له (20) تریلۆن دۆلارن. ئهمهش مانای وایه سندوقهكانی خانهنشینی له پێشهنگی كۆمپانیاكانی وهبهرهێنانن له جیهان. سندوقی خانهنشینی به پێی ئهو یاسایه كار دهكات كه بۆی داڕێژراوه، وه بهپێی پێویست دهتوانرێت گۆڕانكاری له كارهكانی بكات. سندوقی خانهنشینی بۆ ئهوهیه ئهندامانی سندوق دهستهبهری كۆمهڵایهتی بۆ یهكتری دابین بكهن به پاڵپشتی حكومهت، بۆ دڵنیابوون له دابینكردنی مووچهی خانهنشینی بۆ ههموو ئهندامهكانی. پێویسته پارهی سندوقهكه بخرێته وهبهرهێنان بۆ زیادكردنی پارهكه و پاراستنی. سیستهمی خانهنشینی له وڵاتانی عهرهبی سیستهمی خانهنشینی له وڵاتانی عهرهبی ڕووبهڕووی ئاڵنگاری جیاواز دهبنهوه، به تایبهتی گۆڕانكاری دیموگرافی كه له ئهنجامی كهمبوونهوهی تێكڕای لهدایكبوون له ناو خێزانهكان درووست دهبێت. ئهو گۆرانكارییهش بۆته هۆی كهمبوونهوهی داهاتی سندوقی خانهنشینی، ئهمهش حكومهت ناچار دهكات كورتهێنانی سندوق له ڕێگای بوودجهی گشتی پڕ بكاتهوه. لهبهر ئهوه ئهگهر داهاتی سندوقی خانهنشینی تهنها لێبڕینهكانی مووچهی فهرمانبهران بێت ئهوا ههبوونی سندوقهكه هیچ مانا و سوودی نابێت، چونكه ئهو لێبڕینانه بچنهوه ناو داهاتی گشتی و دووباره دابهشبكرێتهوه یان بچێته سندوقی خانهنشینی و دابهشبكرێتهوه هیچ جیاوازی نییه، بهڵكو به پێچهوانهوه زیانیشی دهبێت بههۆی زیاد بوونی ههندێك خهرجی كارگێڕی. لهبهر ئهوه پێویسته پارهكانی بخرێته پرۆسهی وهبهرهێنان بهمهبهستی زیادكردنی پارهكه، بهڵام پێویسته كرداری وهبهرهێنانهكه له لایهن كهسانی پسپۆر له وهبهرهێنان سهرپهرشتی بكرێت و تهنها لهو بوارانه بێت كه مهترسی كهمبێت و داهاتی مسۆگهری ههبێت. گهورهترین سندوقهكانی خانهنشینی له جیهان وڵاته پێشكهوتووهكان ههموویان پهنایان بردۆته بهر سندوقی خانهنشینی به مهبهستی مسۆگهركردنی مووچهی چینێكی زۆر گرنگی كۆمهڵگا كه چینی خانهنشینانن، چونكه ژمارهیان بهردهوام له بهرز بوونهوهیه بههۆی كهمبوونهوهی ڕێژهی مردن له ئهنجامی بهرهوپێشچوونی باری تهندروستی و نزمبوونهوهی ڕێژهی ڕووداوهكان، لهبهرامبهریشدا ڕێژهی لهدایكبوونی منداڵان لهكهمبوونهوهیه له ههموو وڵاتانی پێشكهوتوو. سندوقهكهكانی خانشینی چیرۆكی سهركهوتنی زۆریان ههیه، بهڵام لێره ناتوانین ئاماژه به ههموویان بكهین و تهنها بهكورتی باسی دوو له گهورهترین سندوقی خانهنشینی دهكهین لهجیهان كه ههردوو سندوقی خانهنشینی حكومی ژاپۆنی و نهرویژین. سندوقی مووچهی خانهنشینی حكومی ژاپۆنی (GPIF)گهورهترین سندوقی خانهنشینی یه لهسهر ئاستی جیهان به سهرمایهی تریلۆنێك و سێ سهد ملیار دۆلار. ئهم سندوقه بههۆی سهركهوتنی له بواری وهبهرهێنان توانیویهتی بهردهوام سهرمایهكهی زیاد بكات. تهنها له چواریهكی دووهمی ئهمساڵ (118.4) سهد و ههژده ملیار و چوارسهد ملیۆن دۆلار قازانجی كردووه له ئهنجامی بوژانهوهی بازاڕی پشكهكان له جیهان. ئهم سندوقه وهبهرهێنانهكانی كردۆته دوو بهش بهجۆرێك (50%)ی وهبهرهێنانی له بازاڕه بیانییهكان بێت (25%) بۆ پشكهكان و (25%) بۆ قهواڵهكان. و (50%)ی وهبهرهێنانی له ناوهخۆ بێت (25%) بۆ پشكهكان و (25%) بۆ قهواڵهكان. حكومهتی ژاپۆنی دهیهوێت زیاتر پهره به سندوقهكه بدات و فراوانتری بكات، بۆ ئهو مهبهستهش دهستی كردووه به دامهزراندنی زیاتری شارهزایانی پرۆفیشناڵی وهبهرهێنان، وه ئامانجێتی هێزی سندوقهكه بۆ پاڵپشتی و برهودان به كۆمپانیا خۆماڵییهكان بهكار بهێنێت. دووهم گهورهترین سندوقی خانشینی له جیهان سندوقی خانهنشینی حكومی یه له نهرویژ، له ساڵی 1990 دامهزراوه بۆ پاڵپشتی ئابووری ئهو وڵاته له دوای نهوت، ئێستا سهرمایهكهی زیاتره له یهك تریلۆن و سهد ملیار دۆلار، وهبهرهێنانهكانی ئهم سندوقه بهم جۆره دابهش بووه (50%) له وڵاته یهكگرتووهكانی ئهمریكا و (50%) له ئهوڕوپا، وهبهرهێنانهكانیشی بهمجۆرهیه (60%) كڕینی پشكی كۆمپانیاكان و (35%) قهرزی جێگیر و (5%) له عهقارات. ههروهها ئهم سندوقه پشكی ههیه له كۆمپانیامانی ئهپڵ و مایكرۆسۆفت و گوگڵ. ئهم سندوقه ئهتوانێت تا پهنجا ساڵی تر مانگانه (600) دۆلار بۆ ههموو هاوڵاتیانی نهرویژ (نهوهك تهنها خانهنشینان) دابین بكات بهبێ ههبوونی هیچ داهاتێكی تری حكومی! له ههرێمی كوردستان لهدوای یاسای چاكسازی و ڕێكخستنهوهی پهیوهندییهكان لهگهڵ بهغدا سندوقی خانهنشینی سێیهم ههنگاوه لهسهر ڕێگای ڕاست. لهڕێگای سندوقی خانهنشینی و به سوود وهرگرتن له ئهزموونی وڵاتان دهتوانین هیوا بگێڕینهوه، قۆناغی سێیهمی ژیان كه تهمهنی خانهنشینی یه بكهینهوه دووباره لهدایك بوونهوه به دابینكردنی ئاستێكی بژێوی شایسته و دابینكردنی بیمهی تهندروستی بۆ خانهنشینان. با سندوقی خانهنشینی بكهینه هۆی سهقامگیری دهروونی خانهنشینان و پهككهوتووان و چینه لاوازهكان كۆمهڵگه، با دووریان خهینهوه له نیگهرانی و دڵهڕاوكێ ی بژێوی ژیان و تهندروستی باش. ههرچهنده كارهكه ئاسان نییه بۆ حكومهتی ههرێمی كوردستان لهبهر ئهوهی له كاتی ههبوونی قهیران دهستمان كردووه بهدامهزراندنی سندوقی خانهنشینی، بهڵام بڕینی ڕێگای ههزار كیلۆ مهتریش به ههنگاوێك دهست پێ دهكات، با بهسهرخستنی ئهم سندوقه چهتری مووچهی خانهنشینی فراوان بكهین، با ڕوو به ڕووی ههژاری و ئازارهكانی بهساڵاچووان ببینهوه. با خانهنشینی بكهینهوه سهرهتای ژیان، با ئهوانیش بۆیان ههبێت خهون ببین! ئهمڕۆ ئهوان لهژێر چڕنووكی ههژارین، سبهی ئێمهین، با تۆڵه له ههژاری بكهینهوه!
.gif)
سابیری سەندیکا: ئهمریكا مێژوی کوردستان کۆنە بۆ پێنج هەزار سال بەر لە زاینی دەگەرێتەوە، ئەوەی گرنگە ئەوەیە کە کورد ئەم خاکەی لە کەس داگیر نەکردوەو خۆی ئاوەدانی کردوەو بە حوکمی مێژوو خاوەندارێتی ئەم ناوەی بۆ ماوەتەوە لەم پێناوەشدا بە درێژایی مێژوو روبارێک خوێنی بەخشیوە، بەدرێژایی سەدەی بیستەم، خەباتی کوردەکان کە لەلایەن دەوڵەتە دژبەرەکان پشتیوانی دەکرا، لەهەموو ئەو وڵاتانەی کوردەکان تێیدا دەژیان بەردەوام بوو. تورکیا ڕاپەڕینی کوردەکانی لە ساڵەکانی ١٩٢٥، ١٩٣٠ و ١٩٣٧ دا سەرکوت کرد، لە ئێران لە ١٩٤٦ دا، کوردەکان یەکەم حکوومەتی کوردیان دامەزراند. کۆماری سەربەخۆی مەهاباد بۆ ماوەی یەک ساڵ بەردەوامبوو، بەڵام دوای ئەوەی تێداچوو. کوردەکانی عێراقیش بە هەمان شێوە لە سەرهەڵداندا بوون دژی حکوومەتی ناوەندی. بە پشتیوانی شای ئێران، دوو شەڕیان دژی بەغدا بەڕێوە برد لە شەستەکان و هەفتاکاندا، بەڵام لە ١٩٧٥ دا شۆڕش تێک شکا، دوای ئەوەی کە شای ئێران لەگەڵ پیاوە بەهێزەکەی عێراق، سەددام حسێن پێکهات و کوردەکانی بەتەنیا هێشتەوە. لە نێوان یهكێتیی نیشتمانی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستاندا شەڕێکی چەکداریی ڕوویدا و بووە ھۆی دروستکردنی گورزێکی بەھێز لە نێوان کوردان . لە ١٩٧٥ دا شۆڕش تێک شکا، شای ئێران لەگەڵ سەددام حسێن پێکهات و کوردەکانی بەتەنیا هێشتەوە, لەدوای ئەوەی ئێران و عێراق پەیماننامەنی جەزائیر مۆردەکەن لەساڵی ١٩٧٥دا، مەلا مستەفای بارزانی، ئاشبەتاڵ ڕادەگەیەنێت و کۆتایی بە شۆڕشەکەی دەهێنێت، دوای ساڵێک یەکێتی نیشتیمانی کوردستان دادەمەزرێت و دەست بە تێکۆشانی سەربازی و سیاسی دەکەن لە چیا و گوندەکانی کوردستان، لەدوای دامەزراندنی یەکێتی، ئیدریس بارزانی کوڕی مەلا مستەفای بارزانی، دەست بە ڕێکخستنەوە و کۆکردنەوەی پێشمەرگەکانی پارتی دەکاتەو و سەرکردایەتییەک بۆ پارتی بەناوی سەرکردایەتی کاتی( قیادە مۆقت) دادەمەزرێنێت، لەدوای ئەوەی کە هێز پەیدا دەکەن ناکۆکییان لەگەڵ یەکێتی زیاد دەکات. ئێران لە ١٩٣٠ دا، زاراوە کوردییەکانی قەدەغە کرد. لە سوریا، حکوومەتی ناوەندی نەک هەر خوێندن و فێرکردنی زمانی کوردی قەدەغەکرد، بەڵکوو مافی خاوەن مڵکبوونی لە کوردەکان قەدەغەکرد. هەروەها لە سەرەتای شەستەکاندا، سوریا مافی هاووڵاتبوونی لە دەیان هەزار کوردی ئەو وڵاتە زەوت کردن و له ناسنامهی نیشتمانی دایماڵین. لەهەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کوردەکان لەباری ئابووریدا پشتگوێ خران و پهراوێزنشین كراوه. لە هاوینی ساڵی ١٩٧٨ یەکێتی دەیویست هێزەکانی بباتە ناوچەی برادۆست، بۆ ئەوەی ڕێگریی لە هێرشێکی ڕژێمی بەعس بکات, بەڵام بە پیلانی سەرکردایەتی کاتی پارتی و بە هاوکاری میتی تورک و دەزگای سیخوڕی عێراق، هێزەکانی یەکێتی کە ژمارەیان زیاتر لە ٧٠٠ پێشمەرگە دەبێت، ئاڕاستە دەکرێت بۆ باکوریی کوردستان، بە هاندانی میتی تورک، لەلایەن هێزەی عەشایەرە کوردییەکانی باکوری کوردستانەوە لێیان دەدرێت و هێزەکانی یەکێتی پەرتەوازە دەبن، پاشان لەلایەن هێزی سەرکردایەتی کاتی پارتییەوە پەلامار دەدرێن و هەموو هێزەکەی یەکێتی دەکوژن. لەدوای شەڕی (هەکاریی) چەندین شەڕی بچوک لەنێوان ( یەکێتی و پارتی و سۆسیالست و پاسۆک و شیوعی) ڕویداوە، چەندین جار هێرشیان کردووەتە سەر بارەگاکانی یەکتر و ئەندامانی یەکتریان کوشتووە. حکوومەتەکانی ئێران، عێراق، تورکیا و سوریا کوردەکان بە کەمینە چاولێدەکەن، لە ساڵانی ١٩٨٢ و بۆ ١٩٨٤، چەندین شەڕ لەنێوان بەرەی جوقد و جود ڕوودەدەن، کە بەناوبانگترینیان شەڕی پشتئاشانە، ١٩٨٣، بەرەی جود، پەلاماری مەڵبەندی یەکێتی دەدەن لە بالیسان و دەستی بەسەردا دەگرن، بۆیە یەکێتیش لە بەرەبەیانی ١ – ٥ – ١٩٨٣ لە گوندی پشتئاشانی قەندیل هێرش دەکاتە سەر بەرەی جود و ٦٨ پێشمەرگە لە حزبی شیوعی و ١٢ پێشمەرگەی حسك دەكوژرێن. لەدوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١، بەرەی کوردستانی کە لەهەموو لایەنەکانی هەرێمی کوردستان دروست بوو، ناوچە ئازادکراوەکانیان بەڕێوە دەبرد، لەساڵی ١٩٩٢ هەڵبژاردن ئەنجامدرا و پەرلەمانی هەرێمی کوردستان دروستکرا و حکومەت دامەزرا، بەڵا هێشتا زامی شەڕی ناوخۆ ساڕێژ نەکرابوو، بۆیە تا ساڵی ١٩٩٤ چەندین وردە شەڕ لەنێوان لایەنە گەورەو بچوکەکاندا ڕوویدا، بەڵام شەڕی گەورەی ناوخۆ لەنێوان یەکێتی و پارتیدا ڕوویدا لە ساڵی ١٩٩٤ دا و تا ساڵی ١٩٩٧ بەردەوام بوو، هەتا ئێستاش کە ٢٦ ساڵ بەسەر کۆتایی هاتنی شەڕی ناوخۆدا تێپەڕییوە هێشتا کارییگەرییەکانی ماوە، لە شەڕی ناوخۆدا زیاتر لە ١٠ هەزار ئەندامی لایەنەکانی هەرێمی کوردستان و هاوڵاتیان کوژراون، هەروەها زیاتر لە ٣٠ هەزار هاوڵاتی کۆچبەر بوون. زیان و تیاچوونەکانی شەڕی ناخۆی لە ئازاری ١٩٩٤دا شەڕ دەستی پێکرد لەنێوان ھەردوو حزبدا. لە ساڵی ۱۹۹٤ بۆ لە ساڵی ۱۹۹۷ پێکدادانەکان ٥٠٠٠ کوژراوی لێکەوتەوە، لە ھەردوولا، ١٠٠٠٠ خێزان ئاوارە بوون. ھەرچەندە لەئاداری ١٩٩٦ دا پەرلەمانی کوردستان بڕیاری کۆبوونەوەیدا، ئەو ئاگر بەستە شکا کە لەنێوان (پ.د. ک) و (ی.ن. ک) بەسترابوو تا ھاوینی ١٩٩٦، لەم ماوەیەدا ڕێکەوتن کرا لەنێوان حکومەتی عێراقی و (پ.د. ک) بۆ گواستنەوە و ناردنی نەوتی نایاسای بەڕێگەی قاچاغ لەڕێی فشخابورەوە. بارزانی و ھاوکارەکانی ئەم ھەلەیان قۆستەوە بۆ باج خستنە سەر ئەم بازرگانییە، وە ئەم کارەش بووەھۆی ئەوەی چەندەھا میلیۆن دۆلار قازانج بکەن لە ھەفتەیەکدا. ھەرچەندە ئەم دوو حیزبە ڕێکەوتن لەسەر سودی بەڕێبردنی نەوتی قاچاغ لەنێوان عێراق و تورکیا تا بەیەکسانی دابەشی بکەن، (پ.د. ک) ھەوڵی گەورە و زیاتری دەدا بۆ جڵەو کردنی جوڵانەوەی کاڵای ناو کوردستان. تاڵەبانی ھاوپەیمانییەکی دامەزراند لەگەڵ ئێران، ڕێگەدان بە ئێران تا ھێرشێکی سەربازی بکاتە سەر حزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ٢٨ تەموزدا. ڕوبەڕوی شەڕ بووەوە لەگەڵ ئێران و (ی.ن. ک). مەسعود بارزانی داوای یارمەتی لە ڕژیمی عێراق سەدام حوسێن کرد، ئەم بینینە بۆ سەددام بووە دەرفەتێک بۆ گرتنەوەی باکوری عێراق. لە ٣١ ئاب دا ٣٠٠٠٠ سەربازی عێراقی بە سەرپەرشتی فرقەی زرێپۆش کە بەشێک بوون لە گاردی کۆماری بەھاوشانی پێشمەرگەکانی (پ.د. ک) ھێرشیان کردە سەر شاری هەولێر کە لەژێر دەسەڵاتی یەكێتی نیشتمانی کوردستان بوو. بەرگری کرا لە لایەن ٣٠٠٠ پێشمەرگەی (ی.ن. ک) بەسەرکردایەتی کۆسرەت ڕەسوڵ. ھەولێر گیرا، وە ٧٠٠ چەکداری (ی.ن. ک) و المۆتمر الوگنی العراقی گیران لە لایەن سوپای عێراقی لە دەرەوەی ھەولێر. ئەم ھێرشە جیهانی ترساند کەوا سەدام بیەوێت جینۆساید دەست پێبکات وەک ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩١. ئەم جووڵەیەی سەدام پێشێلکارییەکی ڕوون بوو بەرامبەر بڕیارنامەی ٦۸۸ی ئەنجومەنی ئاسایش، پاش گرتنەدەستی شاری هەولێر لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستان ھێزەکانی عێراق کشانەوە لەناوچەکوردییەکان. پاش چەند پێکاھەڵپژانی دیکە لەنێوان (پ. دک) و (ی.ن. ک)، (پ. دک) بەیارمەتی حکومەتی عێراقی توانی شاری سلێمانی بگرێت لە ٩ ئەیلولدا. ھێزەکانی ئەمریکا ٧٠٠ ئەندامی المۆتمر الوگنی العراقی و ٦٠٠٠ کوردی بردە دەرەوەی باکوری عێراق. لە ١٣ تشرینی یەکەم، سلێمانی گیرایەوە لەلایەن (ی.ن. ک)، گوایە بەیارمەتی ھێزی ئێرانی. شەڕ کردن بەردەوام بوو بەدرێژایی زستان لەنێوان (پ.د. ک) و (ی.ن. ک). تورکیا کاتێک سەیری شەڕی ناوخۆی کرد ئەمەی بەدەرفت زانی و ھاوپەیمانی لەگەڵ (پ.د. ک) کرد ئۆپراسۆنی چەکوشی و کرد لە ٢٥ ئەیلولی ١٩٩٧ تورکیا دووبارە چووەوە ناوخاکی ھەرێمی کوردستان پەلاماری (ی.ن. ک) و (پ.ک. ک) دا بەهۆی شەڕی ناوخۆی نێوان لایەنە سیاسییەکانی باشوری کوردستانەوە، چەندین سەرکردە و پێشمەرگەی ئازا شەهیدبوون، لە هەموو لایەنەکان، کە لەئەنجامدا زیانی گەورەی لە بزوتنەوەی ڕزگاریی خوازی گەلی کورد داوە. بەهۆی شەڕی ناوخۆی نێوان یەکێتی و پارتییەوە، دەرفەت بۆ دەوڵەتانی ئێران و تورکیا درووست بووە، کە لەشکرکێشی بکەن بۆناو خاکی باشوری کوردستان و هێرش بکەنە سەر لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکانیان، لە ٢٠١٢ دا، حکوومەتی هەرێمی کوردستان و تورکیا پەیمانێکیان ئیمزاکرد بۆ سازکردنی بۆری نەوت لە کوردستانی عێراقەوە بۆ دەریای مەدیتەرانە. لە ٢٠١٨ ڕۆژانە، ٤٠٠،٠٠٠ بەرمیل نەوتی حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەگەیشتە بەندەری جیحان لە تورکیا. ئانکارا هێڵێکی ئابووری سەرەکی بۆ حکوومەتی هەرێمی کوردستان دابین دەکرد و هەر ئەوەش هەلی بۆ حکوومەتی هەرێم ڕەخساندبوو، لە عێراقدا بەردەوام بێت، دیارە بەرژەوەندی ئەردۆغانیش دابین دەبوو. کوردەکانی تورکیا کە پێوەندیان لەگەڵ مەسعوود بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان هەبوو، لە هەڵبژاردەکانی تورکیا دەنگیان بە پارتەکەی ئەردۆغان دا. لە عێراق، ئەو سیستەمەی کە ناوچە کوردیەکان بەڕیوە دەبات، حکوومەتی هەرێکی کوردستان یان لە ترۆپکی دەسەڵاتدا خۆی بۆ ڕێفڕاندۆمی سەربەخۆیی لە مانگی نۆی ٢٠١٧ دا ئامادە دەکرد. لە کۆتایی ٢٠١٨ دا، زۆربەی خەونەکانی کوردەکان، شیواو و لەدەستچوو دەهاتە پێش چاو. دوای ئەوەی زۆرینەی بەرچاوی کوردەکانی عێراق لە ڕێفڕاندۆمەکەی حکوومەتی هەرێم، دەنگیان بە سەربەخۆیی دا، حکوومەتی ناوەندی عێراق بە پاڵپشتی ئێران و تورکیا، هێرشی کردە سەر کوردستانی عێراق و سەدا چلی ناوچەکانی ژێر دەستهەڵاتی حکوومەتی هەرێمی داگیرکرد. لە شەو و ڕۆژێکدا حکوومەتی هەرێمی کوردستان، نزیک بە نیوەی خاکەکەی لەدەستدا و بەشێکی زۆری کارتێکەرییە نێونەتەوەییەکانیشی لەدەستچوو..
.gif)
محەمەد عەلی لە دوای دەرچوونی بەریتانیا لە یەكێتیی ئەورووپا، فەڕەنسا بە پاڵپشتیی ئەڵمانیا، دەیەوێت سەركردایەتیی ئەورووپا بكات و بە ھێزەوە بگەڕێنەوە بۆ ناوچەكە، ئەوەی زیاتر ئەو ویستەی فەڕەنسای دەرخست، تەقینەوە نائاساییەكەی بەیروت و سەردانی سەرۆك (ماكرۆن) بوو بۆ لوبنان و سەردانی وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە (چان ئێف لۆدەریان ) بۆ عێراق و ھەرێم، ئیدی دەكرێ چاوەڕوانی ڕۆڵی زیاتر لە فەڕەنسا بكرێت و سەرەتایەكی باش بێت بۆ كورد بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی لە ناوچەكەدا، بە تایبەتی لە باشوور. لە دوای كۆڕەوە ملیۆنییەكەی باشوور، ڕۆڵی فەڕەنسا لە پاڵشتیكردنی كورد زیاتر دەردەكەوێ، ھەر لە دەرچوونی بڕیاری ٦٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش و دروستكردنی ناوچەی ئارام، دواتر لە شەڕی داعش و پێشوازیكردن لە سەرۆكی حكوومەتی ھەرێم و شكاندنی ئابڵووقەی سەر ھەرێم لە سەروبەندی گەلەكۆمەكەی سەر ھەرێم لە ١٦ی ئۆكتۆبەر، لە ئێستاشدا لە دوای بڕینی بودجەی ھەرێم لە بەغدا و فشارە نایاساییەكانی عێراق بۆ لەباربردنی قەوارەی ھەرێم و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوت، دەكرێ فەڕەنسا ڕۆڵی خۆی ببینێت لە چارەسەركردنی كێشەكانی ھەرێم، بە تایبەتی پاش ھاتنی وەزیرانی دەرەوە و بەرگریی ئەم وڵاتە بۆ ھەولێر و بەغدا، گۆڕانكاریی ئەرێنی لە ھەڵوێستەكانی بەغدا ڕووی داوە. ئەوەتا لە سووریا و رۆژئاوای كوردستان، بەو ھۆكارەی كە فەڕەنسا ھاوپەیمانی نزیكی ئەمەریكا و دژبەری سەرەكیی ھەوڵە فراوانخوازییەكانی توركیایە لە ناوچەكە و دۆستی قبووڵكراوی گشت لایەنە سیاسییە كوردییەكانی ڕۆژئاواشە، ئەم پێگەیەش ھاوكار بووە بۆ سەقامگیربوونی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر و دوورخستنەوەی لە مەترسی، بەپێی وتەكانی (جۆن بۆڵتن) راوێژكاری پێشووی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمەریكا بێت، ئەوەی (ترەمپ)ی رازی كردووە بەمانەوە لە سووریا، خودی سەرۆك (ئیمانوێل ماكرۆن) بووە، لە لایەكی ترەوە لە ژێر چاودێریی فەڕەنسا و سەرۆك بارزانی، لایەنە ناكۆكەكان گەیشتوونەتە ڕێككەوتنی سەرەتایی، ئەمەش كاریگەریی راستەوخۆی ھەبووە بۆ پاراستنی قەوارەی رۆژئاوای كوردستان. لە بەرامبەر توركیاش، بە ھەمان ئاراستە مامەڵە دەكات و لە ڕێگەی دانانی سنوورێك بۆ فراوانخوازییەكانی توركیا لە لیبیا، دەیەوێت پارێزگاری لە پێگە مێژووییەكەی بكات لە ئەفەریقا، لە پرسی گرژییەكانی نێوان یۆنان و توركیاش، بە ئاشكرا پاڵپشتیی یۆنان دەكات و لە كۆتا لێدوانیشیدا سەرۆككۆمار (ئیمانوێل ماكرۆن) ھەڕەشەی لە توركیا كرد و ڕایگەیاند، ھێڵی سوورمان بۆ داناوە لە دەریای سپیی ناوەراست و لە كۆبوونەوەی داھاتوو لەگەڵ ھاوتا ئەورووپییەكانیدا، پرسی گەمارۆكان بۆ سەر توركیا تاوتوێ دەكەن، ئەم ھەنگاوانەش كورد دەتوانێ سوودیان لێ وەربگرێت، ئەگەر بە دروستی مامەڵەی لەگەڵ بكەن. لەسەر ئاستی جیھان و ئەورووپاش، توانی ڕۆڵی كاریگەری ھەبێ، ئەوەتا لە سەروبەندی بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆنا، فەڕەنسا توانی ئابووریی وڵاتانی ھەژاری ئەورووپا بپارێزێت لە ڕێی ھاوكاریی دارایی لەلایەن وڵاتانی پیشەسازیی گەورەی ئەورووپا، لە ئێستاشدا توانیویەتی لەگەڵ ھەبوونی بۆچوونی جیاواز، بەڵام پارێزگاری لە ھاوپەیمانیەتییان بكەن لەگەڵ ئەمەریكا و چاوەڕوانی ڕۆڵی زیاتریشی لێ دەكرێت لە داھاتوودا، بۆیە بە دڵنیاییەوە كاریگەری لەسەر پێگەی كورد لە ناوچەكەدا دەبێت.
.gif)
هیوا سەید سەلیم هەر چەند ساڵ جارێک ناوەندەکانی لێکۆڵێنەوەی ئەمریکی هەڵدەستن بە ئامادەکردنی توێژینەوە لەسەر کێشەکانی رۆژهەلاتی ناوەڕاست. سەبارەت بەو کێشانە و ڕێگاچارەیان تا ئێستا ناوەندەکانی بڕیار لە ئەمەریکا هەریەکەوە لە ژێر ناونیشانێک باسی لە ئایندەی ئەو ناوچەیە کردووە، لە باسکردن لە پرۆژەی رۆژەهەلانی ناوەڕاست، یان رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورە بگرە، تا دوا جاریش ساڵی پار بوو باس لە رێکەوتنی سەدە کرا، دوایین رێگاچارەش پرۆژەی ئیبراهیمی بوو کە لەسەر زاری دۆنالد ترەمپ باسی لێوەکرا. پرۆژەی ئیبراهیمی چیە؟ لە کوێوە هاتووە؟ ئایا هی سەردەمی دۆنالد ترەمپە یان پێش ئەویش باس کراوە؟ لێکۆڵەرەوان دەڵێن ئەو ناوە دەگەرێتە بۆ پێغەمبەر ئیبراهیم، هەروەها ناوهێنانی ریکەوتنی ئیمارات – ئیسرائیل بەو ناوە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ئیبراهیم خاڵی هاوبەشە لە نێوان سێ ئاینی ئاسمانی (یەهودی- مەسیحی – ئیسلام) کە جگە لە تەوڕات کە کتێبی ئیبراهیم بووە، لە (ئینجیل و قورئان)یش ناوی ئیبرهیم هاتووە، واتا خاڵی هاوبەشی هەرسێ دینە، کە ئێستا هەرسێکیان لایەنی ناو رێکەوتنە تازەکەن، ئیمارات وەک ئیسلام ، ئیسرائیل وەک یەهودی و ئەمەریکاش کە چاودێری ریکەوتنەکەیە ولاتێکی مەسیحیە. شایانی باسە ساڵی ١٩٩٠ لە ناوەندەکانی لێکۆڵینەوەی ئەمریکیەوە باس لە گفتوگۆی ئیبراهیمی دەکرێت، واتا پڕۆژەکە کۆنترە لەسەردەمی دۆناڵد ترەمپ، ئەوەشیان بە مانای رۆڵ دان بە پیاوانی ئاینی دێت بۆ چارەسەری قەیرانەکان، کە هەندێک جار پێشی دەوترێت دبلۆماسیەتی روحی. د. هوبا جەمالەدین مامۆستا لە بواری پەیوەندیە نێودەوڵەتیاکان لیکۆڵینەوەیەکی لەسەر ئیبراهیمیە کردووە وا باسی دەکات: ئیبراهیمیە پرۆژەیەکە لە تۆڕی هاوبەشی پیاوانی ئاینی و سیاسی و دبلۆماسی ئامانجیان چارەسەری ئەو قەیرانانەیە. کە سیاسیەکان لە بەرامبەری دەستەوەستانن. دوترێت لە نێو ئەو هەموو پێغەمبەرە بۆیە ناوی ئیبراهیم هەڵبژێردراوە کە گوایە ئەویان دەگەڕێتەوە بۆ خاڵی هاوبەشی نێوان هەرسێ ئاین لە بواری لێبووردەی ئەو پێغەمبەرە کە پێی ناسراوە. ئەمەریکا ساڵی ٢٠١٣ لە ڕێگەی چەند ناوەندێکی لێکۆڵێنەوە دەستی بە توێژینەوە لەسەر ئیبراهیمیە کردووە،. سەرەتا لە زانکۆ هارفۆرد دەستی پێکرد و ناوی نا دبلۆماسیەتی دووەم یان دبلۆماسیەتی روحی، کە تیایدا لە دیدارێک کە ١٠٠ کەسایەتی بەشداری تێدادەکەن، کە نیوەیان سیاسی و دبلۆماسی بوون نیوەکەی دیکە کە پەنجا کەس بوون لە پیاوانی ئاینی کە سەر بە هەرسێ ئاین ( ئیسلام – مەسیحی- یەهودی) لە زانکۆی هارفەرد پێشنیاری رێچکەکەی ئیبراهیمی کرا کە دەکرێت بکرێتە سنوری ئەو دەوڵەتە تازەیە کە بە دەوڵەتی ئیبراهیمی ناوی دێت، ئەو رێچکەیە یان گەشتی ئیبراهیم کە لە تورکیا و باکووری کوردستان دەستی پێکردووە و بە ئیسارئیل تێپەڕیوە تا گەیشتۆتە مەکەو مەدینە. دیداری دووەم سەبارەت بە پڕۆژەی ئیبراهیم لە زانکۆی فڵۆریدای ئەمریکی بوو کە لەوێ بەڕوونی باس لە دەوڵەتی ئیبراهیمی، و تەنانەت باس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئیبراهیمی کراوە، کە بریتی دەبێت لە ولاتانی عەرەبی لە رۆژهەڵات و رۆژئاوای نیشتمانی عەڕەبی بە ئێران و تورکیا و ئیسرائیلیشەوە. شایانی باسە دوای ڕێکەوتنی نێوان ئیمارات و ئیسرائیل باس لە وڵاتانی دیکەی عەرەبی دەکرێت ئەو هەنگاوەی ئیماڕات بنێن. بۆیە پێدەچێت پرۆژەکە فراوانتر بێت و ئەمەریکا لە رێگەی دبلۆماسیەتی دووەم بیەوێت دەستکاری سنووری دەوڵەتانی ناوچەکە بکات، کە لەو دەستکاریەدا زامنی ئاسایش و بەرژەوەندیەکانی ئیسرائیلی کرد بێت و دۆستەکانی لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی فیدراڵی کۆبکاتەوە.
.gif)
مەجید ساڵح دوو مانگی سەرەتای ساڵی ٢٠٢٠ و بە دیاریکراوی دوای دەرکەوتنی "ڤایرۆسی کۆرۆنا"، دنیای سەرمایەداری نەک هەر لەبەردەم فەیلەسۆف و بیرمەندەکاندا رووت و ریسوا کرد، بەڵکو خەڵکی سادە و عەوامیش کە دەیان ساڵە لە رێگەی میدیا و کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی فیلم گەوجێنراون، هێنایە سەر ئەو باوەڕەی چیتر ئەم سیستمە ناتوانی بەردەوام بێ.. ئەم بابەتە هەوڵێکە بۆ ناساندنی تیۆری (ئیمپراتۆر) و (جەماوەر)ی ئەنتۆنی نیگری و مایکل هارت کە چەندین ساڵە کاری لەسەر دەکەن و پێشبینی ئەوەیان کردبوو کە سەرمایەداری رووی لە داتەپیینە.. پێش ئەوەی باس لە ناوەڕۆکی تیۆرییەکەیان بکەم سەرەتا بە پێویستی دەزانم بە کورتی باسی هەردوو فەیلەسۆفەکە بکەم. ئەنتوۆنی نیگری ئەنتۆنی نیگری ساڵی ١٩٣٣ لە ئیتالیا لە دایک بووە، ساڵی ١٩٥٨ ئەو کاتەی خوێندکار بوو چووە ریزی خەباتی کرێکارانەوە لە باکوری ئیتالیا. ئەنجومەنی کرێکارانی دامەزراند و دەستی دایە خۆپیشاندنانی سیاسی. ئەو کاتەی وەک مامۆستای زانکۆ دەرسی دەوتەوە داوای دروستکردنی شورای ئۆتۆنۆمی شارەکانی لە ئیتالیادا دەکرد. دەسەڵاتدارانی ئیتالیا بە هاوکاری فاشیستەکان بۆ ناوزڕاندنی دەستیان دایە هەندێ کاری تیرۆریستی تۆقێنەر و لە رێگەیاکانی دەزگاکانی پڕوپاگەندی خۆیانەوە ئەو تاوانانەیان دایە پاڵ گروپە چەپەکانەوە. لە کۆتایی ئەو قۆاناغە تاریکەدا ساڵی ١٩٧٩ نیگری لە گەڵ شەست رۆشنبیری دیکەی دەستگیر کران. ساڵی ١٩٨٣ کە هێشتا لە زیندان بوو، کرا بە کاندیدی حزبی رادیکاڵی ئیتالیا بۆ پەرلەمان و دەنگی پێوستی هێنا، بەڵام دوای چەند مانگێک حەسانەی پەرلەمانی لێسەندرایەوە و ئەوەیش بۆ فەرەنسا هەڵهات. مایکل هارت پسپۆری ئەدەبیات و فەیلەسۆفی سیاسی مایکل هارت ساڵی ١٩٦٠ لە ئەمریکا لەدایک بووە. ساڵی١٩٩٠ دکتۆرای لە زانکۆی واشنتۆن وەرگرتووە. لە "زانکۆی دوک- Duke University " وانەی ئەدب و زمانی ئیتالی دەڵێتەوە و لە ئەمریکاش سەرپەرشتی گۆڤاری وەرزی (South Atlantic Quarterly) دەکات. زمانەکانی ئینگلیزی و فەرەنسی و ئیسپانی و ئیتالی دەزانێ. لە کۆتایی هەشتاکاندا لەگەڵ فەیلەسۆفی ئیتالی ئەنتۆنی نیگری ئاشنایی پەیدا کردوە و پێکەوە بەناوبانگترین کتێبەکانیان (ئیمپراتۆر – جەماوەر- كۆمنولت Commonwealth - مانیفیست) نووسیوەتەوە. ئیمپراتۆری کۆتایی پرۆلیتاریای تەقلیدی و سەدەمی پرۆلیتاریای کۆمپیوتەر کتێبی (ئیمپراتۆر) ساڵی ٢٠٠١ چاپ و بڵاوبوویەوە ئەنتونی نیگری و مایکل هارد بیروباوەڕە هاوبەشەکانیان لەم کتێبەدا خستەڕوو، دەنگەدانەوەیەکی گەورەی لەگەڵ خۆیدا هێنا، بەخێرایی بۆ زۆربەی زمانە زیندووەکانی جیهان وەرگێردرا و لە زۆربەی زانکۆکانی دنیا مشتوومڕی لەسەر کرا. کتێبی دووەمەیش کە "جەماوەر"ە تەواوکەری هەمان کتێبە و ئەویشیان بەهاوبەشی نووسیوە. هەردوو نووسەر هەوڵ دەدەن ئەوە لە هەردوو کتێبەکەدا دوو ڕووی جیاواز، بەڵام تەواوکەری یەکتری لە جیهانگیری بخەنەڕوو. لە کتێبی یەکەمیاندا "ئیمپراتۆر" پێیان وایە لەدوای ساڵی ١٩٧٣وە جیهانی سەرمایەداری قۆناغی ئیمپریالیزمی تێپەڕاندوە و چووەتە قۆناغێکی نوێوە و ناویان ناوە "ئیمپراتۆر". ئەوان لەو باوەڕەدان کە "ئیمپراتۆر" بریتیە لە کۆمارێکی پانوبەرینی جیهانی و لەسەر بناغەی دەوڵەت – نەتەوە کە شێوەی کۆلۆنالیزمی کۆن بوو، بونیاد نەنراوە و ئەسڵەن هیچ خاڵێکی هاوبەشی لەگەڵ سەردەمی ئیمپریالیزمدا نییە. دەکرێ بە ئیمپراتۆری بوترێ سەرمایەداری پۆست مۆدێرنیزم کە هەموو سنورەکانی سڕیوەتەوە و هەموو پانتاییەکان تێدا تواونەتەوە و تازە جیاکردنەوەیان مەحاڵە.لە پانتایی ئمیپراتۆریدا دەسەڵای جێگەی ورێگەی نییە، لە هەموو شوێنێک هەیە و لە هیچ کوێش نییە، لە راستیدا ئیمپراتۆری حومڕانییەکی بێ حکومەتە. بۆ جیاکردنەوەی سەردەمی "ئیمپریالیزم" لە سەردەمی "ئیمپراتۆری" لەبەشێکی کتێبەکەیاندا واژەی (پۆست فۆردیزم)یان بەکارهێناوە. مەبەستیان "کۆمپانیای فۆرد"ی ئەمریکیە کەشێوازی بەرهەمهێنانەکانی لەسەردەمی ئیمپراتۆردا بەتەواوەتی گۆڕاوە؛ لەجیاتی پشتبەستن ژمارەیەکی زۆر کرێکاری بازوو، ژمارەیەکی کەم کارمەندی ملیوان سپی (ئیداری، خوینەوار و شارەزا) دادەمەزرێنێ، لە جیاتی تەنکنەلۆژیای قورس، تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو بەکاردێنێ، کۆمەڵگای پۆست فۆردیزم کۆمەڵگایەکی چینایەتی بە مانا مارکسیەکەی نییە، بەڵکو چینی تەکنیکار جێگەی پرۆلیتاریای گرتوەتەوە و ئابوری خزمەتگوزاری جێی بە ئابوری بەرهەمهێنان لەق کردوە، لە کۆمەڵگای پۆست فۆردیزمدا جگە لە فرەجۆری لە کاڵا، کڕیار دیاری دەکات کۆمپانیاکان چی جۆرە کاڵایەک بخەنە بازاڕەوە، ماوەی کارکردن بە سەعات دیاری ناکرێ، بەڵکو کات لە بەردەم کارمەندا کراوەیە و مەرجیش نییە لە کۆمپانیاکەدا کارەکەی بکات، دەتوانێ لە ماڵەوە یان هەر جێگەیەکی دیکە بە کارەکەی هەستێ.. دەکرێ چینی تەکنیکار لە رۆژێکدا لە چەند کارگەیەک و بۆ چەند وڵاتێک کار بکات. بانقە جیهانییەکان، کۆمپانیا گەورەکان، ناوەندە بازرگانییەکانی جیهان و زانکۆکانی بەرهەمهێنانی مەعریفە، لە پێکهێنەرە سەرەکییەکانی ئیمپراتۆریین. پەلەپڕوزەی هەمووشیان بۆ کەڵەکردنی سەروەت و سامانە. ئەمانە لە هەموو شتێکدا سەرمایەگوزاری دەکەن، لە تۆپی پێ بگرە تا دەگاتە سێکس و دەریان و ئاسمان. ئەم ئیمپراتۆرییەتە کار بۆ نووسینەوەی یاسایەکی جیهانی دەکات. بەڕای نیگری و هارد، ئیمپراتۆری کاردەکات بۆ ئەوەی وڵاتان سەروەرییان نەمێنێ و ئابورییە لۆکاڵییەکانیان لاواز بێ بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا بازرگانی نیودەوڵەتی ئازاد بێ و جیهانگیری پایەکانی خۆی قایمتر بکات. کتێبی "ئیمپراتۆری" بەتەنها شیکاریی نییە بۆ دۆخی پۆست ئیمپریالیزم، بەڵکو داهێنانێکی گەورەی فەلسەفییە و هەردوو نوسەر هەوڵ دەدەن لە رێگەیەوە مانیفێستی فەلسەفەیەکی ئەلتەرناتیڤ بخنەڕوو کە تێدا کۆمەڵگایەکی دادپەروەر لەسەر ئاستی جیهانی دامەزرێت. جەماوەر - Multitude: لە کتێبی دووهەمدا کە ناویان لێناوە "جەماوەر - جەنگ و دیمکوراسی لە سەردەمی ئیمپراتۆری¬دا" و بە تەواوکەری کتێبەکەی "ئیمپراتۆری" دەزانن، نیگری و هارت پێیان وایە ئێستا جیهانگیری لە ترۆپکی خۆیدایە، سەرمایەداری لە رووی ئابورییەوە کۆنترۆڵی دنیای کردوە و لە رێگەی کۆمەڵێک دامودەزگای یاسایی و سیاسی و کولتووریەوە رەوایەتییان داوەتە ئەم "ئیمپراتۆر"ە. "لە سەدەی شازدەیەمدا "ئیلیا بەعل سام" حاخامێکی جولەکە بوو لە پۆلەندا، بە قوڕ بوکەڵەیەکی دروست کرد و گیانی کرد بەبەریا بۆ ئەوەی خزمەتی بکات و کاروباری ناوماڵی بۆ رێکبخات، بوکەڵەکە رۆژانە گەورە دەبوو، بۆیە هەموو هەفتەیەک دەیکردەوە بە خۆڵ و سەرلەنوێ دروستی دەکردەوە. جارێک حاخام لەبیری چوو وا بکات، بوکەڵەکە زۆر گەورە ببوو، کاتێ ویستی بیکاتەوە بە خۆڵ حاخامەکە بوو بەژێر خۆڵەکەوەو گیانی لە دەستدا..." " لەپراگ حاخامێکی جولەکە بوکەڵەیەکی دروست کرد تاوەکو جولەکەکانی پراک لە هەرشەی دوژمنەکانیان بپارێزێ، بەڵام بوکەڵەکە هێندە دڕندە و ترسناک بوو لە کۆنترۆڵ دەرچوو و لەدوای کوشتنی دوژمنی جولەکەکان پێش ئەوەی حاخام بیکاتەوە بە خاک، بەربووە گیانی جولەکەکانیش...." تێزی سەرەکی هارت و نیگری لە سەر دوو پایە وەستاوە: یەکەم: جیهانگیری سیستم گەیشتوەتە قۆناغێک کە تێدا جێگەی سیاسەتی نەتەوەیی و نیشتمانی نابێتەوە و لە ئەنجامدا چەمکی نەتەوە و بەرژەوەندی نەتەوەیی سڕاونەتەوە. دووەم: ئەم راستیە هەموو وڵاتان لە ناویاندا وڵاتە زلهێزەکان و خاوەن هەژموونیەکانیشی گرتوەتەوە و لە ئەنجامدا شتێک نەماوە بە ناوی ئیمپریالیزم، بەڵکو "ئیمپراتۆری"یەتێک کە سەنترالیزمی نییە دروست بووە و سەنتەرەکانی بڕیاردانی ئابوری و سیاسی لە سەرتاسەری جیهاندا بڵاوەی پێکراوە و کاریان بە سیاسەتی دەوڵەتەکانەوە نییە. هارت و ئەنتۆنی بۆ روونکردنەوەی ئەم تێزەیان، بە تایبەت لەسەر ئیمپریالیزمی ئەمریکا دەوەستن و دەنووسن: ئەمریکا و هیچ دەوڵەت نەتەوەیەکی دیکە چیتر ناتوانن ببنە ناوەند بۆ پرۆژەیەکی ئیمپریالیزمیانە. ئیمپریالیزم کۆتایی هاتوە. .. ئەمریکا چیتر ناتوانی وەک جاران رەوتی رووداوەکانی جیهان بەسەر ئەوانی دیکەدا بسەپێنێ. وەک نمونەش پەیماننامەی "ماگنا کارتا" دەهێننەوە کە لە حوزەیرانی ١٢١٥ لەنێوان خانەدانەکانی ئینگلیز و شای بریتانیا "جۆن لاکلان" بەستراو و چیتر شا نەیدەتوانی بە ئارەزووی خۆی جەنگ هەڵگیرسێنێ و بە ئۆرۆپادا تەراتێن بکات. وەک ئەڵتەرناتیڤ بۆ رووبەڕووبونەوەی ئەم دێوەزمەی ئیمپراتۆریەتە چەمکی " Multitude - جەماوەر" وەک رووی دووەمی جیهانگیری دەخەنەڕوو. ئەم جەماوەری کە ئەوان باسی لێوە دەکەن ئەو جەماوەرە تەقلیدییە خاووخلیچکە نییە کە لەسەردەمی کۆلۆنیالیزم و هەبوو، بەڵکو پێیان وایە لە هەناوی دیکتاتۆرییەدا جەماوەێک سەرهەڵدەدا کە لە رێگەی تۆڕێکی کراوەی تەکنەلۆژیای پەیوەندی کردنەوە خۆیان رێکدەخەن بۆ داواکردنی ئازادی و یەکسانی، خواستی ئەوان بونیادنانی دنیایەکە کە هەموان تێدا بە هاوبەشی بژین. "جەماوەر"ی نیگری و هارت نە گەل و نە چینی کرێکارە، چونکە لەو دوو چەمکەدا هەموو جیاوازی و ناکۆکیەکان دەتوێنەوە، بەڵام لە "جەماوەر"کەی ئەواندا فرە ناسنامەیی و جیاوازییە ناوخۆییەکان زۆر زۆرن و لە ژێر یەک ناسنامەدا کۆ ناکرێنەوە. تۆڕی ئینتەرنێت تەشبیهێکی گونجاوە بۆ وەسف کردنی جەماوەرەکەی نیگری و هارت، لە ئینتەرنێتدا ملیونها کەسی جیاجیا و لەسەرەتاسەری دنیا لە یەک تۆڕێکدا پێکەوە گرێ دراون و دەرگاش بۆ ملیونهای دیکە کراوەیە بەبێ سانسۆر پەیوەندی پێوە بکات. لە ئیمپراتۆرییەدا جەماوەر تەنها ئەوەی لەسەرە جۆری ئەو چکە دیاری بکات کە لە رێگەیەوە کۆمەڵگا دەگاتە دیموکراسیەت. چەکێک بۆ تێکشکاندنی سوپای ئیمپراتوریەت و ئاوەدان کردنەوەی ئەوەی ئەو وێرانی کردوە، چەکێک بۆ بونیادنانەوەی دیموکراسی. مەرج نییە "جەماوەر" هێزێکی دابڕاو بێ لەو کایە کۆمەڵایەتییەی باڵادەستە، بەڵکو هێزی ئەم جەماوەرە بۆ بەرگری کردنە لە پێشکەوتن و گەیشتن بە ئازادی و ئەوان ناوی ئەو هێزەیان ناوە "خۆشەویستی" ئەمانە بریتین لە تۆڕێکی ئاسۆیی لە جەماوەر کە پەیوەندییان بە یەکەوە هەیە و سەرەڕای پاراستنی جیاوازییەکانیان، بەڵام بەدوای خاڵە هاوبەشەکانی یەکتردا دەگەرێن، جەخت لەسەر فرە گوتاری دەکەنەوە. جۆری رێبەرایەتیان جیاوازە و زۆر بە ئاسانی و خێرایی دەتوانن لە رێگەی بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای پەیوەندییەکانەوە ئامانج و شێوازی کارکردنی خۆیان لەسەر ئاستی جیهانی و هەرێمی و وڵاتەکانی خۆیان دیاری بکەن و بجوڵێن. شێوازی خەبات و رووبەڕووبوونەوەی ئەمانە لە بەرامبەر ئیمپراتۆریدا چەندین جۆر لە خۆ دەگرێ، لە خەباتی چەکدارییەوە بگرە تا ڕاپەڕین و مانگرتن و رێپێوانی میلۆنی. رێکخستنی کار لێرە ئاسۆییەوە و سەنترالیزم و هەرەمی و هێشووی و لەسەرەوە بۆ خوارەوە نییە. زۆر بە ئاسانی دەتوانن خۆیان هەڵوەشێنەوە یان رێکخەنەوە و سەرلەنوێ دەست پێ بکەنەوە. هەندێ بە نووسەری "مانیفێستی مارکسیزمی سەدەی بسیت و یەکەمی"ی ناودەبەن و خۆشی لەوباوەڕەدایە کۆمەنیست بوون واتە ئارامی و خۆشبەختی. ئەو دەڵێ: "لە حەفەتاکانی سەدەی رابردوودا بۆم دەرکەوت کە مارکسیزمی کلاسیک پێویستی بە ریفۆرم هەیە، 'پرۆلیتاریای کومپیوتەر' شەوانە هیلاک و ماندوو تر لە پرۆلیتاریای تەقلیدی دەگەڕێتەوە بۆ ماڵ. جیاوازی نییە لە نێوان رووخسارە ناشیرینەکانی چەپ و روخسارە ناشیرینەکانی راست¬دا. کاتێک زانیم سیستمی یەکێتی سۆڤیەت قابیلی ئەوە نییە ریفۆرمی تێدا بکرێ، هەستم کرد قەیرانێکی گەورەکە بەڕێوەیە. رۆژنامەی "فرانکفورتر روندشاو"ی ئەڵمانیا بەم جۆرە باس لە نیگری دەکات: "ئەنتونی نیگری شۆڕشگێری چەپی کرێکاری و خوێندکاری ساڵانی (٦٠ و ٧٠) کان لە ئیتالیا، ئەمڕۆسەڕەڕای ئەوەی لەلایەن دەسەڵاتدارانی وڵاتەکەیەوە نەفرەت لێکراوە، بەڵام لە ناو رۆشنبیرانی ئۆروپادا وەک فەیلەسۆف¬و تیۆریزانێکی ناودار دەناسرێت کە دەیەوێ لەرێگەی ریفۆرم لە ئەندێشەکانی کۆمەنیزم، رێگەچارەیەک وەک ئەڵتەرناتف بۆ سەرمایەی جیهانگیری بخاتەڕوو".
.gif)
رێبوار علی(چەلەبی) کاری خێرخوازی بەشێوەیەکی رێکخراو ،ساڵی ١٩٩١ ھاتە کوردستانەوە،سەرەتا رابیتەی ئیسلامیی کورد لەرێگەی ئیخوانەوە دەستی پێکرد. پاشان بزاف و دوای ئەو ئیغاسەی ئیسلامی و دواتر رێکخراوی سەلام.. دوای دامەزراندنی کەناڵی پەیام وسێدە،کۆمەڵ رێکخراوی بەخشینی بە سەرپرشتی»مەلا ئاری« و یەکگرتوو رێکخراوی ھانا بەسەرپەرشتی »ربیع ھزال«دامەزراند. دواتر ھەر رادێۆوتەلەفیزیۆنێکی لۆکاڵی ئەوحیزبانە ،دەزگای خێرخوازی تایبەت بە خۆیان دامەزراندن،کارگەیشتۆتەئەوەی ھەر بانگخواز و کەس و کۆمپانیاو خێرخوازێکی فری دەزگای خێرخوازی تایبەت بەخۆی ھەبێت و پۆزی پێوەلێبدەن! تەنانەت لەم داھێنانەدا حیزبە عیلمانیەکان بێبەش نەبوون و پارتی دەزگای خێرخوازی بارزانی و یەکێتی رێکخراوی خێرخوازی مامی دامەزراند!! ھەروەک کەناڵە ئاسمانی و ئەرزیەکانیشیان،لە کاتی پێویستدا کۆمەکی کۆدەکەنە و بەگەرمی سەرقاڵی دەبن! کاروابڕوات ھەر ماڵ و گەڕەکێک لەم جۆرە رێکخراوانە دروست دەکەن،دەبێت بە عیبە حیزبێک رێکخراوێک کەسایەتیەک چالاکوانێک مامۆستایەک رێکخراوێکی خێرخوازی نەبێت... لەم رۆژانەی دوایی شایەتی چەند دەمەقاڵێیەکی گەرم بوویین لەسەر کاری خێرخوازی و بەکێ دراو کێ راستە و گەندەڵی تیادادەکرێت ،تەنانەت وەزیریی رۆشنبیریی حوکومەتی ھەرێمی کوردستان ،ھاتە سەر خەت و زۆر بەجورئەتەوە دۆسیەی گەندەڵی ئەوژنە ھەژارەی ھەڵدایەوە و ھەموو دیکۆمێنتەکانی راستەوخۆ لە کەناڵی »رووداو«ەوە خستە روو!!! لێرەدا باسی ئەوە ناکەم کە کاری خێرخوازی ستراتیجی ئیخوانە بۆ رەگوڕیشە دامەزراندن لە وڵاتە ھەژارەکاندا. ھەروەک باسی ئەوەش ناکەم دەسەڵاتی ھەرێم لە گەندەڵی و ناشەفافیەت و دزیدا رۆچووە،چۆن دامودەزگاکانی وڵاتەکە پێی تێناخەن!! بەڵام ئەوەی دەمەوێت لێرەدا ،کۆمەڵگەی لێ ئاگاداربکەمەوە ،ھۆشیاربن بەسادەیی نەکەونە داوی پلانی بەناو خێرخوازییەوە ،یان ئەوەتا خۆیان راستەوخۆ کۆمەکی ھەژارانی راستەقینە بکەن،یاخود رێکخراوێکی شەفاف بدۆزنەوە کە حسابی بابکی ھەبێت و داتاکانی لەسەر شاشە راستەوخۆکان ھەبێت و فلس بە فلسی دیاربێت ،چی دێتەناویی و بۆکوێ دەڕوات؟ کە بەداخەوە لەوانەیە ئەوانەی ئەوکارانە دەکەن خۆیان لافی دەستپاکی لێ بدەن ،بەڵام بە ئاگایی و ئەزموونی من ھەتا ئێستا لە کوردستاندا رێکخراویی خێرخوازی وانیە! وەک شایەتیەک لە ئەزموونی خۆمدا،کەسەرپەرشتی نوسینگەی کەناڵێکی راگەیەندندا بووم و لە ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی کەناڵەکەدا ئاگاداریی ووردودرشتی کارەکان بووم،رێکخراوێکی خێرخوازیی گەورەش سەر بەو دەزگایەبوو،دەیان و سەدان کون و کەلەبەر و کاریی ناشەفافم بە دوو چاوی خۆم دەبینی ،کەس ئامادەنەبوو بەدوایدا بچێت؟!!! ئەم سەرجانەم تۆماکردووە و لئرەدا کورتەکانیان دەخەمە روو:- ١-پارەیەکی خەیاڵی و بێ شومار دەھاتنە ئەودەزگایانەوە،بەبێ ئەوەی شەفافبن تەنھا پسوڵەیەکیان دەدا بە خێرکارەکە و نووسخەی دووەم لای خۆیان نەدەزانرا چی لێ بکەن.؟! ٢-بەشێکی کەمی دەدرا بە ھەژاریی ریکلامە و وەکو ریکلام بەکاردەھێنرایەوە و زۆرینەکەی دەکەوتە بەردەستی بەرپرسەکان »ماڵی خۆنەخۆر بۆ چەکمە بۆر« ٣-چەکمەبۆرەکان سەرانی حیزب و ھەڵسوڕوانی دەزگاکە و خودی حیزب بوو ،کەبۆ ئۆرگانەکان و ھەڵمەتی ھەڵبژاردنەکان کورسی و پۆستی پێ پەیدا دەکرا!!! تەنانەت جارێک نارەزایی ئەم حاڵەم گەیاندە سەرۆکی حیزب!سەرۆک فەرمووی:-»»ئەوە خەڵک ھاوکاری بۆ حیزب دەنێرن،بەڵام ناوێرن راستەوخۆ بڵێن بۆ حیزبە!«« ٤-زۆر بەی ئەوکەسانەی سەپەرشتی کاری خێرخوازییان دەکرد،لەناکاو بەبێ بوونی سەرچاوەیەک دەوڵەمەند دەبوون و لەناوگەڕەک و کەسوکاریاندا دەنگی دەدایەوە! تەنانەت خێرخوازێک کەبووە پەرلەمانتار خۆی راگەیاند :- »»لەپێشئەوەی بێمە ناوپەرلەمانەوە،پارەم لەوە زیاتر دەستدەکەوت«« ٥-لەبەر ئەوەی کاریی خێرخوازی سەروبەندی لەگەڵ مێینەدایە !زۆرجار خێرخوازەکان تووشی دەردی عەشق و غەرامیات و دەبوون و سەریان لە چەندژنە و کاریی رۆمانسیەوە دەردەچوو! ٦-مانەوەی پسوڵەی دووەم گرفتی سەرەکی بوو نەدەزانرا چی لێ بکەن،چونکە بەڵگەی حاشا ھەڵنەگریی پارەکانن! بۆیە زۆربەی لەسەرەولێنک و شوێنە چۆڵەکان دەسووتێنران و بەشێکی تریشی لە گوێنیدا فڕێ دەدران ،کەمن خۆم عەلاگەیەکم لێ ھەڵگرتووە! ٧-رکلام بۆ ھەژاری راستەقینە و راستەوخۆ و شوێندیار نەدەکرا،رکلامی چڕوپڕ بۆ ئەوھەژپارانە دەکرا شوێن نادیاربوون و زۆر دەلاڵانەوە و دەردیان کاریی بوو! بەتایبەت لە مانگی رەمەزان و شەوی ھەینی و کاتی موچە بەخەستی کاری لەسەر دەکراو ووتارچی و بانگخوازەکان بۆ ئەومەبەستانە زۆر بەکار دەھێنرا! جارێک ھەڤاڵێکم کەناسراوە و شایەتە،ھەژارێکی لەزستاندا لەژێر لەوحێکدابینی بوو، منی ئاگادارکرد ریکلامی بۆ بکەین تا خێرخوازەکان فریایی کەون ،کامێراوستافم راگەیاند بچن بەدەمیەوە،ئەوەی سەرنجڕاکێش بوو لە بنکەی سەرەکیەوە رێگری لێکرا،کاتێک بەرپرسی دەزگاکەم ئاگادارکردەوە،بەڕێزیان بێ ترس فەرمووی:- »»برا ئەوە چیە؟خەڵکی خۆیان یارمەتی بۆدەبەن،نێچیرێکی قەڵەومان بۆ ببینەوە!«« ٨-بەشێکی دەدرا بە ھەژاران و دواتر دەکرا بەھەرا،بەڵام زۆربەشی بۆ خزموکەس وکایی بەرپرسە حیزبیەکان بوو،بەپارەی کاش یاخود ماددی یان خانوو،بۆیان دەکرا ھەم فشاری سەرخۆیان کەم دەکردەوە و ھەموو وەک خێرخواز دەردەکەوتن ،کەزۆربەیان پۆست وپلەوپایەیان ھەبوو!! ٩-وێنەگشتیەکانی خەڵک و گردبوونەوەی ئیفتاریی مزگەوت وبارەگاکان ،بە ناوی چەند دەزگاو کەسی بیانی جیاجیاوە لەھەمان شوێن وێنەیان دەگیراو بۆ دەرەوەی وڵات دەنێرران و پارەی خەیاڵیان بۆ حیزب پەیدادەکرا! ١٠-دەزگاکە ٣٠نووسینگەی ھەبوو،ژمارەی تەلەفۆن دانرابوو لەھەموو شاروشارۆچکەکاندا،بەسەدان دەفتەر دۆلار کۆ دەکرایە و تەلەفۆن لای کەسێک بوو موعتەبەری دەزگای مەرکەزی بەس خوا دەیزانی بەتەلۆن چەند پیدادەکات؟ بەڕاستی ئەوەندەناشەفاف بوو پاکیشی بەزۆر پیسدەکرد! جاررێک ھەژارێک سێ دەفتەر دۆلاری دەویست بۆ نەخۆشیەکەی، لە نوسینگەکەی مەڕ ئێمەوە بەتەنھا ١٠٠دەفتەر دۆلاری لە مانگی رەمەزاندا بۆھات! بێجگە لە٢٩ نوسینگەکەی تر کەنەم دەزانی چەندیان کۆکردۆتەوە.... داوامکرد ئەو ھەموو پارەیە زیادەیە و باھەریەک لەشاری خۆی سەرفیکات،تەنانەت داوامکرد نەخۆشخانەیەکی گەورەی لێ دروستبکرێت،ھێشتا ھەر عیادەی بچووک ھەبوو نەخۆشیخانەی گەورە پەی پێ نەبرابوو. سەرەنجام لەسەرۆکی حیزبەوە ھەڕەشەیەکی قورسم بە سەرۆکی دەڤەرەکەدا بۆ ھات،کە بەربەست دروستنەکەم و سکاڵا لای دەزگای دادوەری حیزب تۆمار بکەم! بەراستی و بە جورئەتەوە تۆمارم کرد ،بەڵام سەرئەنجام گورگانخواردوو کرا!! ئەمە مشتێک بوو لە خەروارێک،من لەگەڵ ئەوەدام ھاوکاری و دەستگرۆیی بکرێت،دڵنیام کەسی خێرخوازی پاکیش زۆرن،زۆر کەسی ھەژاریش ھەن سوود مەندبوون لەو کارەخێرخوازیانە،بەڵام گرنگە شەفافبێت و نەقۆزرێنەوە بۆ مەبەستی تایبەتی و حیزبی و ئەوەی من لە رەخنەکان خستمە روو مەترسین و چاودێری وورد نەبێت کەس لێی سەلامەتنابێت،چونکە پارەی بەلاش بۆ بەلاشخانەدەڕوات .....
.gif)
عهدالهت عهبدوڵڵا له پرۆگرامی حزبییانهی ههردوولادا، پهیوهندییه نیشتمانی و نهتهوهییهكان بایهخی زۆریان پێدراوه، له گوتاری تهقلیدیی رۆژانهشدا، كاربهدهست و میدیا رهسمییهكانیان پێ لهسهر زهرورهتی پهیوهندیی و ههڵگرتنی بهرپرسیارێتیی هاوبهش دادهگرن، بهڵام به فعلی، ئهوهی لهواقعدا ئهگوزهرێ، شتێكی تره، یان لانیكهم دووفاقیی تێدایه، بهتایبهتی له رووی میدیایی و لێدوانی ئێرهو ئهوێی بهرپرسانی ههردوولا!. به بۆنهی نهبوونی ستراتیژێك بۆ باشووری كوردستان و غیابی كاراكتهری خاوهن دیدی نهتهوهیی، به سروشتی حاڵ، گهمهی سیاسهتكردنیش تهكتیك و ههلپهرستیی تێكهوتووه. ههر حزبهو بۆی ههڵبكهوێت فرسهت لهویتر ئههێنێت و لههیچ ناسڵهمێتهوه، واته دروست ئهو دهقه شیعرییهی فایهق بێكهس(1905-1948) بیر ئهخهنهوه كه پێش زیاتر له 70 ساڵ، دهڵێ: دوو دڵن، پیسن لهگهڵ یهك، بۆیه وا بێ لایهنهیه..! لهپهیوهندیدا به یهكێتی و پارتییهوه، دهههیهكه هاوكێشهكه گۆڕاوه!. جیابوونهوهكانی ناو یهكێتی و ئهنجامی ههڵبژاردنهكان، نه هاوپهیمانی و نه ململانێی راستهقینهی نێوان ئهم دوو هێزهی نههێشت. له 10 ساڵی رابردوودا، ههر گرژییهك لهنێوان ههردوولادا رووی دابێت، ههر زوو پارتی، له رێی پێدانی ههندێ ئیمتیازو پۆستهوه بۆ بهرپرسانی حزبهكه، كۆنترۆڵی كردووه، چونكه وابهستهكردنی یهكێتی به خۆیهوهو بێدهنگكردنی، وهك رێگایهك بۆ ههژموونكردن بهسهر پرۆسهی سیاسیی ههرێمدا، بژاردهیهكی ستراتیژی بووه!. له 10ساڵی رابردووشدا هیچ گهورهبوون و پهلهاویشتنێكی ئهم هێزه، بهبێ رازیكردنی پێشوهختهی یهكێتی، رووی نهداوه، ئهمه تا ئهو رادهیهی كه زۆرێك له شهقام پێی وابێ: یهكێتی له ركابهرهوه بۆته حزبێكی پاشكۆ،(سهركرده)كانیشی له ململانێكارهوه بونهته كۆمهڵێك كهسی پرۆپارتی. لهخهون و چاوهڕوانیی جهماوهری یهكێتیدا، كۆنگرهی چواری ئهم هێزه، بهو ئومێدهوه بهسترا كه ئهو واقعه كۆتایی پێ بهێنێت. كاراكتهره گهنجهكان و نزیك له سهنتهرهكانی بڕیار، جهماوهری حزبهكهی خۆیان بهو دروشمه جۆشدایهوه كه (چیتر ناهێڵن یهكێتی لهدوای هیچ حزبێكی ترهوه بڕواو دهیكهنهوه به حزبی یهكهم)!. لهم بانگهشهیهدا، دهنگێكی زۆری كۆنگرهكه بۆ ئهو گهنجانه رۆیشت، بگره كردنییه جێی متمانهو گهیاندنییه سهركردایهتی و پۆستی باڵاتریش!. بێگومان ئهو پێشهاته به رادهیهك هاوكێشهكهی له پارتی شێواند كه بۆ یهكهمینجار به ئاشكرا بڵێت سهركردایهتییهكی ئهنتی پارتی سهركهوتووه، لهوهش زیاتر، نه پیرۆزبایی بهستنی كۆنگرهكه بكات و نه ئامادهی داننانیش بێت به سهركردهكانیدا. له چانسی پارتیدا، كۆرۆناو قهیرانی دارایی و دابهشكردنهوهی پۆستهكان لهناو یهكێتیدا، جارێكی تر دهلاقهیهكیان كردهوه بۆ ئهوهی دهرفهت بۆ بهستنهوهی پهیوهندیی تهكتیكی لهگهڵ یهكێتیدا سهرههڵبداتهوه!. بارزانی، وهك كهسی یهكهمی پارتی، كه له كۆتایی 2017هوه هیچ دیدارێكی رۆژنامهوانییانهی لهگهڵ میدیاكانی جیهاندا به ههدهر نهداوه كه تیایاندا ئهو سهركرده گهنجانهی ناو یهكێتی ناپاك نهكات، لهسیناریۆیهكی چاوهڕواننهكراودا كهوتهوه پهیوهندی لهگهڵ یهكێك له هاوسهرۆكانی یهكێتی كه لهو سهركرده گهنجانهیه كه ئهو به گروپی 16ی ئۆكتۆبهریان لهقهڵهم دهدات. ئهو پهیوهندییه، به دیاریكراوی، دوای ئهوه هات كه پارتی لهو راستییه گهیشت كه سهركردایهتیی نوێی یهكێتی، بهو سهرهتایه له یهكڕیزی كه لهدوای كۆنگرهكهیانهوه هێناویانهته ئاراوه، مهترسییهكی جدین بۆ سهر بهردهوامبوونی باڵادهستیی پارتی، لهوهش گهیشتبوو كه یهكێتی، لهژێر كاریگهریی فشاری شهقام و بههۆی قهیرانی دارایی و مووچهوه، بڕیاری داوه ههڵوێست وهربگرێت و پشت له ههڵهو بێباكیی پارتی و ڕوو لهداخوازیی خهڵك بێت، بهتایبهتی كه بهبۆنهی قهیرانهكانهوه، ههمیشه ناوچهكانی یهكێتی، بهپێچهوانهی سنوری پارتی، دهبنه گۆڕهپانی گهرمی ناڕهزایی و خۆپیشاندانهكانی خهڵك و ههموو جارێك دهبێ ئهو باجی ئهو بڕیاره سیاسی و سیاسهته ئابووری و ئیدارییانهی حكومهت بدات كه پارتی به حوكمی زۆرایهتی و كۆنترۆڵكردنی جومگه سهرهكییهكانی فهرمانڕهوایی ههرێمهوه، پیادهی كردوون. جگه لهوه، پارتی بهوهشی زانیبوو كه، ئهگهر ههلومهرجهكان ههروا درێژه بكێشن و گرژی لهگهڵ یهكێتیدا بهردهوام بێت، ئهوا مومكینه ئهم حزبه له رێی هاوئاههنگییهوه لهگهڵ بهغدا، لامهركهزییهتی ئیداری و دارایی رابگهیهنێ و ناوچهی نفوزی خۆی، كه له رووی سامانی سروشتییهوه بهشه دهوڵهمهندهكهی خاكی ههرێمه، بهڕێوه ببات، بهوهش پارتی لهناوچهیهكدا بهجێ بهێڵێت كه لهلایهكهوه دهكهوێته كێشهی سیاسی و ئیدارییهوه لهگهڵ بهغداو لهولاشهوه لهگهڵ پهكهكهو لهولاتریشهوه شهڕڤانان و ههندێ عهشیرهتی ناڕازیی بادینان، ئهمه جگه لهوهی ناوچهكه، ههر خۆی، نائارامهو جێی تهراتێن و لهشكركێشییهكانی توركیایه. ئهو فاكتانه، بهگشتی، وایانكرد كه پارتی، لهههنگاوێكی تهكتیكییانهدا، واز له تهخوینكردنی گشتگیری رهمزهكانی سهركردایهتیی نوێی یهكێتی بهێنێ و پهیوهندیی به یهكێك لههاوسهرۆكهكانهوه بكات. بهپێی ئهو زانیارییانهی كه ههن، خودی بارزانی زیاتر له جارێك، لهسهر داوای خۆی، پێشوازیی له بافڵ تاڵهبانی كردووه، ناڕاستهوخۆش ئهو پهیامهی پێ گهیاندووه كه ئهوان، وهك پارتی، دان بهودا دهنێن و مامهڵهی لهگهڵدا دهكهن، ههڵوێستی جێی جهدهلی بافڵ تاڵهبانی-یش، لهم پرسهدا، لهوهدایه كه، له نییهت پاكیی خۆیهوه بێت، یان سهیركردنی مهسهلهكه وهك سهرهتایهك بۆ باشبوونی پهیوهندیی یهكێتی و پارتی، لهوهی نهكۆڵیوهتهوه كه: بۆچی دهبێ پارتی و بارزانی دان به هاوسهرۆكهكهی تردا نهنێن لهكاتێكدا دهنگی رههاو یهكهمی حزبهكهی بهدهستهێناوه؟! لهوهشی نهپرسیووهتهوه: ئاخۆ ئهم فۆرمه له پهیوهندی پێی دهوترێ پهیوهندیی راستهقینه، یان ئهوهی روودهدات تهڵهی نانهوهی دووبهرهكییهكی نوێیه لهناو حزبهكهیدا؟!. له ئێستادا، پرسیاری زۆر لهسهر ئهم پهیوهندییه تهكتیكییهی پارتی لهگهڵ یهكێتیدا دروستبووه. ههندێك پێیانوایه كه بافڵ، وهك كوڕه گهورهی تاڵهبانی، خهونی خۆی ههیه، ئهو دهیهوێت لهرێی پاڵپشتیی پارتییهوه وهك كهسی یهكهمی حزبهكهی دهربكهوێت، ههندێكیش وای دهبینن كه بافڵ دوورتر بیر دهكاتهوهو زهمینه بۆ پهیوهندییهكی راستهقینه خۆشدهكات و دواجار پارتی وا لێدهكات كه مامهڵه لهگهڵ تهواوی سهركردایهتی و هاوسهرۆكهكهی تریشدا بكات كه لاهور شێخ جهنگییه. شیكاری ئێمه، به پێی مهنتق و پێویستییهكانی سیاسهتكردن نهك بهپێی پلان و تهماحه تایبهتییهكان!، ئهوهیه كه، بافڵ دواجار مهحكومه زیاتر ڕوو له ئهگهری دووهمیان بێت، ئهمهش لهبهر دوو هۆ: - یهكهمیان: لهبهر ئهوهی 80%ی سهركردایهتیی نوێی حزبهكه دژی پاشكۆیهتین بۆ پارتی و داوای هاوسهنگی و شهراكهت و رێزگرتن له رێككهوتنهكان دهكهن كه ئهمهش هێڵی سهرهكیی ههڵوێستی لاهورهو زۆربهی زۆری جهماوهرو لایهنگرانی حزبهكهشی لهگهڵدایهو پارتیش بهمه دهزانێت. دووهم: لهبهر ئهوهی سهركردایهتیی حزبهكهی دهستی كراوه كردووه كه سهرپهشتیی وهفدی یهكێتی بكات لهكۆبوونهوهكانی لهگهڵ پارتیداو پێویسته به ئهنجامێكیش لێی بێته دهرهوه كه ههم لهبهرژهوهندی چارهسهركردنی قهیرانهكانی ههرێم و ههم له بهرژهوهندیی شهراكهت و هاوسهنگیی هێزدا بێت. واته كۆبوونهوهكانی ئهمجارهی ههردوولا، بهپێچهوانهی پهیوهندیی تهكتیكییانهی پارتی لهگهڵ یهكێتیدا، بۆ یهكێتی وهك ئهزموونێكی نوێی مامهڵهكردن لهگهڵ پارتیدا تهماشا دهكرێت، هاوكات دهرفهتدانه به تاقیكردنهوهی بژاردهكان. ئهم ئهزموونه، رهزامهندیی ئهنجوومهنی سهركردایهتیی حزبهكهو هاوسهرۆكهكهی تر، لاهور شێخ جهنگی-یشی، لهسهره، بۆیه ئهگهر بێ ئاكام دهربچێت، ئهگهر كۆبوونهوهكان هیچ دهسكهوتێكیان نهبێت و تهنها كات كوشتن بن، ئهوا چاوهڕوان ناكرێت كه بافڵ تاڵهبانییش خۆی لهبهردهم خهڵكی كوردستان و جهماوهری حزبهكهی و بهتایبهتیش سهركردایهتییهكهیدا ئیحراج بكاو درێژهی پێ بدات، بهتایبهتی ئهگهر پارتی، وهك رابردوو، ئیلتیزام به رێككهوتنهكانی پێشترهوه نهكاو دهست لهجڵهوكردنی بڕیاری سیاسی و ئابووریی ههرێم ههڵنهگرێ و لهدژایهتیكردنی هاوسهرۆكهكهی ترو ئهنجوومهنی سهركردایهتیی یهكێتی بهردهوام بێت.
دھامی شەهید سمکۆ لە مێژووی گەلانی دونیا، ساڵ و ڕۆژ گەلێک ھەن وەک ساڵ و ڕۆژی خیانەت تۆمار کراون، لە لایەن بکەرانیەوەشی تەفسیر و لێکدانەوەی جیا جیا بۆ خیانەت کراوە و ڕەوایەتی دراوەتێ، ئەوەی وەک خیانەتێکی گەورە داندراوە، ئەوەیە کە ھاوکاری دوژمنی نیشتیمان و نەتەوەکەت بکەیت خاکی وڵاتەکەت داگیر بکات، یان ڕەوایەتی بە داگیرکاری نیشتمانەکەت بدەیت و لات ئاسایی بێت. لە مێژووی بزاڤی نەتەوەیی گەلی کوردستان چ لە مێژووی کۆن و چ لە مێژووی نوێ، ڕووداو گەلێک ھەن کە لە بیر و زاران ناچنەوە، هەندێک لەو ڕووداوانەی کاتەکانیان دیارە، لەگەڵ ھاتنەوەی ساڵوەگەڕیان، لە لایەن ھێزە نەیارەکانیان بە یەکتر دەوترێتەوە، بەندە بە پێی خوێندنەوە بۆ مێژوو هەندێ ڕووداوم وەک نموونە هێناوە: یەک: لەشکر کێشیەکانی عوسمانی و سەفەوی بە ھاوکاری میرنیشینە کوردیەکان، کە بوونە ڕووخانی زۆرێک لەو میرنیشینانە. دوو: ھاوکاریکردنی ھەندێک عەشیرەت لە ڕۆژ ھەڵاتی کوردستان بۆ کەوتنی قەڵای دمدم. سێ: فەتواکەی مەلای خەتێ. چوار: ئەو سەرۆک ھۆزانەی بوونە ھاوکاری ئینگلیزەکان و دژی مەلیکی کوردستان شێخ مەحموود جەنگان. پێنج: کەوتنی کۆماری کوردستان لە مەھاباد بە ھاوکاری ھەندێک بنەماڵە و سەرۆک عەشیرەتی کورد. شەش: چوونی باڵی مەکتەبی سیاسی کە دواترا ناونرا (جەلالی) لە ساڵانی (1964-1966) بۆ لای حکومەتی عێڕاق دوای بێ ئومێد بوونیان و ڕاونانیان لە لایان باڵی مەلایەوە (بارزانی). حەوت: ڕاگەیاندنی ھەرەس پێھێنانی شۆڕشی ئەیلول لە لایەن بارزانی باوکەوە. هەشت: تەسلیمکردنەوەی سلێمانی موعینی و چەندین تێکۆشەری ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە ڕژێمی ئێران. هەشت: شەڕکردنی حیزبی دیموکرات و پەکەکە لە لایەن بارزانی کوڕەوە. نۆ: ھێنانی بەعس لە 31-ی ئابی 1996 شکاندنی شکۆی پەڕلەمان و شۆکبوونی دونیای ڕۆژ ئاوا بەم ئەکتە سیاسیەی بارزانی کوڕ! دە: ھێنانی ھێزی تورکیا بۆ ھەرێمی کوردستان لە لایەن پارتیەوە. یازدە: تەسلیمکردنی شەنگال بە داعش لە لایەن پارتیەوە. دوانزدە: ڕێگریکردن و سنوور داخستنی باشوور بە ڕووی ڕۆژ ئاوای کوردستان لە لایەن پارتیەوە. سێزدە: قبوڵکردنی ھاوکاریکردنی ھێزەکانی پاسداران لە لایەن یەکێتی نیشتیمنی کوردستان، لە ڕووداوەکانی شەڕی ناوەخۆی ساڵانی نەوەدەکان. چواردە: تۆمەتبارکردنی بەشێک لە سەرکردایەتی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان لە لایەن نەیارانی یەکێتی، بە ڕادەستکردنی کەرکووک لە ڕووداوەکانی شازدەی ئۆکتۆبەر، بێ ئەوەی ئاماژە بە لێکەوتەکانی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بکەن! هەروەها دەیان ڕووداویتر. لە لایەکیترەوە ھیچ گەرەنتیەکیش نیە کە ئەم ڕووداوانە بە شێوازێکیتر دووبارە نەبنەوە، بۆیە وەک پێشنیارێک ھاوشێوەی ھەندێک وڵاتی پێشکەوتووی دونیا، وا چاکە پەڕلەمانی ھەرێمی کوردستان بێ ڕەچاوکردنی لایەنی سیاسی و لایەنگری حیزبیانە، بە هەست کردن بە گەڕانەوەی شکۆ بۆ نیشتیمان، یاسایەک دابنێ تاوەکو چەمکی خیانەت ڕوون بکاتەوە و ئەو کارانەی بە خیانەتی نیشتیمانی دادەندرێت بچەسپێنێت و سزای بۆ بکەرانی دابنێت، بەمەش کۆتایی بەو جەدەلە بیزەنتیانە بھێنێت کە ھیچ ئەنجامێکی نیە، چونکە ئەو کەس و لایەنانەی ئەم کارانە دەکەن دەیان پاساو بۆ ڕەفتارەکانیان دەھێننەوە، تاوەکو کەسیش لە ڕوانگەی خۆیەوە و بۆ مەرامی سیاسی ئەوانیتر تۆمەتبار نەکات بە خیانەت!
.gif)
پەیكار عوسمان - جاران هەر یەك ٣١ی ئابمان هەبوو، ئەوەی کە خیانەتەو ناپارتییەکان باسیان ئەکرد. ئێستا ٣١ی ئابێکی تریشمان هەیە، ئەوەی کە شانازییەو پارتییەکان خۆیان باسی ئەکەن. یەعنی دوای بیست و ئەوەندە ساڵ، ئێمە لەبری ئەوەی شتەکە بەرینە ناو هۆشیاری و سفری بکەینەوە لە ئەخلاقماندا، زیادمانکردوەو کردومانە بە دووان! ئەم دوانێتییەی ٣١ی ئابیش، یەعنی شتەکە هێشتا هەر لەناو شەڕدایەو نەمانبردۆتە ناو بیرکردنەوە، ئەمەش یەعنی ئێمە هێشتا هەر لە هەمان ئەخلاقی ٣١ی ئابداین، چونکە تەنیا عەقڵیەتێکی تر، ئەتوانێ ئەخلاقێکی ترمان بداتێ! - ٣١ی ئاب و ١٦ی ئۆکتۆبەرو جینۆسایدی شەنگال و شەڕی خەندەق و بەکاولدانی سوری ئامەد، تەنانەت نیوەی بەرپرسیارێتی هەڵەبجەو ئەنفالیش، ئەمانە دەسەودیاری حیزبی چەکدارەو لەڕاستیدا هیچ شتێك نیە جورئەتی ئەوە بدا بە ئینسان، کە ئەو جەریمەو حەماقەتانە بکات، جگە لە مەنتقی هێزو شەرعیەتی شۆڕشگێڕی! ئەوەی کە هێزت هەیە، ئیتر وائەزانیت گرنگترین شتت هەیەو شتەکانی تری وەکو عەقڵ و ئەخلاق لە خوار ئەوەوەن، بۆیە کاری وا ناعەقڵانی و نائەخلاقیت لەدەست ئەقەومێ! ئەوەشی کە شەرعیەتی شۆڕشگێڕیت هەیە، ئیتر کارە نائەخلاقی و ناعەقڵانییەکەت، ئەسڵەن شانازییەو شۆڕشە، چونکە تۆی شۆڕشگێڕ کردوتە! - بەمجۆرە لە هەڵەوە ئەکەوینە ناو تەقدیسی هەڵەو هەڵەش تا هەڵەبێ و خۆیبێ ئاساییە، چونکە تا ئێرا ئیمکانی ڕاستکردنەوەو پەندوەرگرتن و دووبارەنەکردنەوەی هەیەو ئەتوانین بیکەین بە مەعریفەو هۆشیارییەکی ترو ئەخلاقێکی تری لێبەرهەم بهێنین. بەڵام کە هەڵە ئەبێ بە شتێکی ترو بە هەڵەی موقەدەس و بە سلوکێکی شۆڕشگێرانە، ئیتر لە ڕابردوویەکی تێپەڕەوە ئەبێتە ڕانەبردوویەکی بەردەوام و ئێمەش ئەبینە کرێکارو کارگەی بەرهەمهێناوەی! - ئا لێرەوەیە کە ئێمە هەر خەریکی پیاهەڵدانی چەکین ئەگەرچی هەڵەشبێ، چونکە شت کە تەقدیسی وەرگرت، ئیتر ئەبێتە بەڵگەنویست و ئەکەوێتە دەرەوەی پرسیارو هەڵەشبێ تۆ نازانیت کە هەڵەیە. ئا لێرەوەیە کە ئەگەر توخنی چەکی شۆڕشگێڕان بکەویت، یەکسەر بە چەکی تەخوین لێتئەدرێ و پاشەکشێت پێئەکرێ، چونکە موقەدەس توانای بەرگریکردن لەخۆی هەیەو خۆی حەرەسی خۆیەتی، کاتێکیش ئەم موقەدسە ئەکەوێتە ناو زیهنی تۆوە، ئیتر تۆ ئەبیتە حەرەسەکە! - ئێمەی باشور بۆچی لە تاڵانییەوە دەستمان پێکرد؟ وەڵامەکەی ئەوەیە چونکە لە چەکەوە دەستمان پێکرد نەك لە عەقڵەوە! ئاخر هۆشیاریی بە کەڵکی خەباتی چەکداریی نایەو خەباتی چەکداریی دۆخێکی سایکۆلۆژی و حەماسی ئەوێ. ئیتر بە درێژایی ئەو چەن ساڵەی شۆڕشیش، ئێمە لەبری ئینسانێکی هۆشیاری ئەخلاقیی، ئینسانێکی دەرون شێواوی شەڕانیمان دروستکردوە، بۆیە یەکەم کار کە ئەیکا سوتاندن و تاڵانییە. - بۆچی ڕوژئاوا بە ئیمکانیەتێکی کەمەوە خۆی ڕائەگرێ و بۆچی باشوور بە ئیمکانیەتێکی زۆرەوە خەریکە هەرەس ئەهێنێ؟ چونکە باشور لە چەکەوە دەستی پێکردو ڕوژئاوا لە پەروەردەو ئامادەکردنی کۆمەڵگاوە. خۆ لە ڕوژئاوا شۆڕشێکی چەکداریمان نیە بەرامبەر بە دیمەشق و لەکاتی کشانەوەی ئەسەددا پێشمەرگە لە شاخەوە دابەزیبێتە ناو شار. بەڵکو پەروەردەو ڕێکخستن و ئامادەکردنێکی کۆمەڵگامان هەیە لەناو خودی شاردا! ئیتر لەبری تاڵانی و سوتاندنیش، دامودەزگاکان ئەپارێزرێن و ئەخلاقێکی ترو سیستەمێکی تر دەستپێئەکات، لەکاتێکا لە ئەزمونی چەکدا، تۆ هەر ئەبیتەوەو بەویترو بە هەمان ئەخلاقەوە داگیرکاری دووەم دەستپێئەکاتەوە. - دەی خۆ ئەکرا باشوریش (لە سەرەتاوە تاکو ٩١) لەبری ئەو هەموو شەڕو هەڵەبجەو ئەنفال و قوڕبەسەرییە، تەنیا ئەزمونی هۆشیاری و ئامادەکردنی کۆمەڵگابێت، نەك ئەزمونی شەڕو چەکی پەتی! ئیتر لە ساتی یەکەمی ڕاپەڕینیشدا هۆشیاری و ئەخلاق ئامادەبێ و قسەی خۆی بکات، نەکئەوەی چەتەیەك لە شاخەوە دابەزێ و چەتەیەكیش لەماڵەوە بێتە دەرێ! ئەکرا شۆڕشەکە خولقێنەری کەشی هۆشیاریبووایە نەك کەشی حەماسی و ڕقاوی و توڵەسەندنەوە، کە ئەمە پێشئەوەی هیچ لە دوژمن بکات، عەقڵی خۆمان ئەکوژێت! لەڕاستیدا چەك وەکو جۆلانە، لەنێوان کەشی حەماسەت و هەستی مەزڵومیەتدا ئەوگێڕێ. تاوێك شێر بە گوێ ئەگریت و تاوێك شین و شەپۆڕو کڕوزانەوە. ئەم دوو هەستە داگیرتئەکاو لەناو ئەم دووانەشدا بیرناکرێتەوە، ئیتر ئەکەویتە غیابی عەقڵ و دەرەوەی بیرکردنەوە! - ڕوژئاوا چونکە بەردەوام لەبەردەم هێرش و لەناو شەڕدابووە، ڕۆژێك داعش ڕۆژێك نوسرە ڕۆژێك تورکیا.. ئیتر وا دیارە کە ئەزمومنی چەکبێت، بەڵام وانیەو لە سەرەتادا ئەزمونی پەروەردەو ڕیکخستنی کۆمەڵگایە نەك ئەزمونی چەك. هەر ئەمەشە وایکردوە کە بەو هەموو ناڕەحەتییەو بە هەڵەو کەموکوڕییەکانیشەوە، هێشتا ڕاوەستێ و بوونێکی ماناداری هەبێت. - بەپێچەوانەشەوە شۆڕشی باشور چونکە تەنیا ئەزمونی چەکی پەتییە، نەك هەر لە شار، بەڵکو تەنانەت پێشترو لە شاخیش، نەیتوانیوە بوونێکی ئەخلاقیی هەبێ و لە سەرەتاوە تاکو ئێستا، هەر هێزو چەك قسە ئەکاو هێشتا عەقڵ قسەی نەکردوە! هەر ئەمەشی کە پەکەکە خۆی لە ڕۆژئاوا خولقاندویەتی، باش لێ ی تێناگاو لەباکور پێچەوانەکەی ئەکاو ئەو کارەشی کە لەسەر هۆشیاری و ئامادەکردنی کۆمەڵگا ئەیکات، لەڕێگەی چەك و کوشتنی دوو جەندرمەوە تێکی ئەداتەوە! - لەڕاستیدا ئێمە پێویستمان بە کۆنگرەو پەیمانێکی نەتەوەییە، کە لە دوو پارچە ئازادەکە، میلیشیا نەهێڵێ و بیکات بە دوو هێزی دەوڵەتیی ناحیزبی. لە دوو پارچە نائازادەکەش کۆتایی بە خەباتی چەکداریی بهێنێ. چونکە خاڵی لاوازی ئەمیان میلیشیایەو خاڵی لاوازی ئەویان خەباتی چەکدارییە. لە هەردو خاڵەکەشەوە هەر دوژمن سودمەندەو دێتە ژوورەوە! - یەعنی من دژی چەك نیم بەشیوەیەکی خەیاڵی و مەسیحانە، تەنیا دژی ئەو چەکەم کە ناپێویست و زەرەرە. ئەو چەکەی کە پێویست و قازانجە، سوپای نیشتمانی و دامەزراوەی سەربازیی پیشەییە لە باشورو ڕۆژئاوا. ئەو چەکەشی کە ناپێویستەو هەر مەکینەی بە کوشتدانی ئینسانی خۆمان و بەکاولدانی ماڵی خۆمانە، شۆڕشی چەکداریی باکورو ڕۆژهەڵاتە. - واز لە دیوە موقەدەسە عەقڵکوژەکەی چەك بێنە، هەر لە ڕووی سەربازیشەوە سەیریکەیت، شۆڕشی چەکداری هی سەدەی بیست و سەردەمی چەکی تەقلیدییە، لە سەدەی بیستویەك و سەردەمی چەکی زیرەكدا، شەڕی پارتیزانی مانایەکی نەماوە، چونکە پارتیزانی ئەوەیە کە تۆ ڕاوکەریت و دوژمن نێچیرە، بەڵام لەسایەی تەکنەلۆجیاوە، ئێستا دوژمن ڕاوکەرەو پارتیزانەکەی ئێمە نێچیرەکەیە! - لە ناونیشانەکەی سەرەوەدا ئەمەوێ بڵێم، ٣١ی ئابەکان ٣١ی چەکن و هی ئەوەیە کە ئێمە نەمانتوانیوە چەك بخەینە ژێر پرسیارەوە. هەتا لە دەرەوەی پرسیاریشدابێت، ئێمە هەر لەوێدا ئەبین. ئێمە لە قۆناغی عەقڵی هێزداین و ئەمەی هەیە ئەزمونی عەقڵی هێزە. ئەبێ "عەقڵی هێز" بگۆڕین بە "هێزی عەقڵ"، ئینجا قۆناغی شەڕی ناوخۆو ٣١ی ئابمان تێپەڕاندوە. هێزی عەقڵیش ئەوەیە کە خودی "هێز" خەتی سور نەبێ و لە دەرەوەی عەقڵدا نەبێت، بەڵکو بیهێنە ناو عەقڵ و ژێر پرسیارەوەو عەقل سەروەری هێزبێت، نەكئەوەی هێز سەروەری عەقڵبێت.
.gif)
د. سەردار عەزیز جیمی کارتەر لەوە نەئەچوو وەهابێت. پیاوێکی مۆرمۆنی ئاینی، هەموو کەس چاوەڕێی ئەوەی لێدەکرد کە بایەخ بە خودا و عیسا و مافی مرۆڤ و بەها باڵاکان بدات. ئەو وەها دائەنرا کە تەنها سەرۆکە پاش ودرۆ ولسن کە لە ڕوی خوداناسییەوە، تیولۆجیی، شارەزابێت. هەموومان وڵسن و چواردە خاڵەکەی دەزانین.، سەرەتای بە ئاگابونەوەی کوردە بە ئەمریکا، ڕەنگە ئەمەش هۆکاری ئەو ئایدیالیزمە بێت کە لە کرۆکی پەیوەندییەکەدا بونی هەیە. ئەم باوەرەی کارتەر وەهای لێکرد کە وەک کەسێک دەرکەوێت کە بیەوێت دژایەتی ڕژێمە سەرکوتکەرەکان بکات لە جێگاکانی تر. هەندێک بە ئایدیالیست و لاواز لە قەڵەمی ئەدەن، بە بڕەودانی بە خیتابی مافی مرۆڤ، شای ئێرانی لاوازکرد و نەیارەکانی بەهێزکرد و پاشان شۆرشی ئێرانی ڕویدا، کە بوە شکستێکی گەورە بۆی. بەڵام کارتەر بە دۆکترنەکەی ناسراوە. لە ساڵی ١٩٨٠ لە وتاری بۆ گەلی ئەمریکا کە بە state of the Union ناسراوە، کارتەر ووتی: با هەڵوێستمان ئەوپەڕی ڕون بێت: هەر هەوڵێک لە لایەن هەر هێزێکی دەرەکییەوە، بۆ دەست بە سەراگرتنی نەوتی کەنداوی فارسی لە لایەن ئەمریکاوە وەها دادەنرێت کە هێرشە بۆ سەر بەرژەوەندییە سەرەکیەکانی وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، بۆیە هەر هەوڵێکی وەها لە لایەن ئەمریکاوە دژایەتی دەکرێت، تەنانەت ئەگەر پێویست بە بەکارهێنانی چەکیش بکات. ئەو ڕۆژگارە سۆڤیەت و ئێران مەترسی بوون. ئەمریکاش بۆ دابینکردنی وزە و ئاسایشی وزەی خۆی و هاوپەیمانانی پشتی بە نەوتی کەنداو دەبەست. بەڵام ئەمڕۆ دونیا وەها نیە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ بۆ ٢٠١٥ بڕی خواستی زیادبونی نەوت لە ئەمریکا و ئەوروپا تەنها ٢٠٠ هەزار بەرمیل بوە لە ڕۆژێکدا. بەڵام بە پێچەوانەوە، خواست لە سەر نەوت لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیا زیاتر لە پەنجاجار لەو بڕە زیاترە، بە پێی ئینستیتویەتی بەیکەر. لە گەڵ ئەمەدا ئەمریکا خۆی بوە بە بەرهەمهێنی نەوت. بەم پێیە ئێمە سێ خەسڵەتی سەرەکی گۆڕانکاریمان هەیە: یەکەم، خواستی کەم لە سەر نەوت، دووەم، گۆڕان بۆ بەکارهێنانی وزەی نوێبوەوە، سێیەم، گۆڕینی جۆری ئابوری، لە گەڵ پەرەسەندنی ئاگایی ژینگەیی. ئەمانە هەموو پێکەوە وەها دەکات کە چیدی ئەمریکا و ئەوروپا لە ڕوانگەی ئاسایشییەوە خەمی دابینکردنی نەوتیان نەبێت. کەواتە سیاسەتی ئاسایشی وزە، کە هەمیشە بەشێک بوە لە ئاسایشی نیشتمانی، گۆڕانکاری بەسەردا هاتوە. بەڵام ئایا لە سیاسەتی دەرەوەی نوێدا ئەمریکا چۆن نەوت بەکاردەهێنێت؟ وەک لە سەرەوە ئاماژەم پێدا، کاتێک نەوت بۆ ڕۆژئاوا گرنگی نامێنێت و بۆ ڕۆژهەڵات گرنگی زیاد دەکات، لە هەمانکاتدا سیستەمی جیهانی بەرەو ئەوە دەچێت کە ببێتە چەند جەمسەریی و کێبڕکێ دروست بێت لە نێوان ئەم جەمسەرانەدا، ئەوا نەوت دەبێت بە ئامرازێکی کێبڕکێ. خوێندنەوەی چۆنێتی بەرجەستەبونی ئەم ئامرازی کێبڕکێیە، بۆ کورد گرنگە. دوو ڕوداو لەم روانگەیەوە هەڵدەسەنگێنم، یەکەم، گرێبەستی نەوتی کۆمپانیای Delta Crescent Energy لە گەڵ پەیەدەدا. دووەم هەوڵی گرێبەستی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە گەڵ عێراقدا. سیتفن کینزەر لە ستونەکەی خۆی لە ڕۆژنامەی بۆستن گلۆب ستونێکی لە ژێر ناونیشانی ئەوە نوسی کە نەوت ڕەنگە ئەمریکا بۆ ماوەیەکی درێژ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بهێڵیتەوە. بۆ ئەوانەی چاودێرن، ستیفن کەسێکی ناسراوە، بە شارەزایی دەربارەی ناوچەکە، بە تایبەتی ئێران و ئەمریکا و عێراق، چ وەک پەیامنێری نیویورک تایمز، چ وەک لێکۆڵەرێک و نوسەرێک. ئەو خاوەنی چەندین کتێبی گرنگە لە سەر ناوچەکە. ستیفن بڕوای وەهایە کۆمپانیای دەلتا کرێسێنت بە تایبەت بۆ ئەو مەبەستە دروستکراوە. خاوەنەکانی کەسانێکن کە پاشخانی سەربازییان هەیە، زیاتر لە پاشخانی نەوتی. بە دیدی ئەو ئامانجی ئەم کۆمپانیایە و گرێبەستەکەی ئەوەیە کە بەهانەیەک بۆ ئەمریکا و خەڵکی ئەمریکا دروست بکرێت هەتا سوپای ئەمریکی لەو ناوچەیە بمێنێتەوە چونکە بە دیدی ڕیالیستەکان، ئەمریکا هیچ بەرژەوەندییەکی نیە لە سوریا و پێویست ناکات لەوێ بمێنێتەوە، بەڵام ئەگەر کۆمپانیای ئەمریکی لەوێ هەبێت ئەوا بەرژەوەندی بۆ ئەمریکا دروست دەبێت و ئەمریکا دەبێت سوپاکەی لەوێ بهێڵێتەوە. ئەمە لە هەمانکاتدا پاشەکشێیە لە سیاسەتی گۆڕینی ڕژێم و دیموکراسیکردنی سوریا و ئەو هەوڵانە. بەڵام خاڵێکی تری گرنگ لێرەدا و شایانی ئاماژە پێدانە. لە دیدارێکیدا لە گەڵ ئەتلانتیک کاونسڵدا، جاک سولیڤان، کە ئەگەری هەیە ببێتە وەزیری دەرەوە ئەگەر بایدن هەڵبژاردنەکان بباتەوە، دەڵێت سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە سەردەمی بایدندا لە ماڵەوە دەست پێدەکات. وەها دیارە ئەو وەرچەرخانەی کە لە سەردەمی ترامپدا رویدا، بە ئاسانی ناگۆڕێت. بەم ئەم دیدە نوێیە، دەبێت هەمو هەوڵێکی ئەمریکا لە دەرەوە بە سود و قازانجی ناوەوە بێت، یان هیچ نەبێت لە ڕوی دارایی و مرۆییەوە لە سەر ئەمریکا نەکەوێت. پرسی پەیوەندی ئەمریکا لە گەڵ کورددا لە سوریا لە چەند ڕویەکەوە لەم ڕوانگەیەوەیە. یەکەم، ئەمریکا کاریگەری زۆری هەیە و تەنها ٨ سەربازی کوژراوە. دووەم، تێچونی کەمە. سێیەم، بە بونی کۆمپانیای نەوت، هەم سەرچاوەی دارایی بۆ کورد پەیدا دەکەن و پێویست ناکات بیانژێنن، هەروەها بەهانە بۆ ئەمریکا دابین دەکەن کە بۆچی سوپایان لەوێیە. هەموو ئەمانە بۆ ئەوەی ئەمریکا سیاسەتی تر بکات لە میانەی ململانێی و هاوسەنگی هێز و بەرژەوەندی لە ناوچەکە. ئەگەر سوریا بۆ ئەمریکا جێگای ململانێی ئێران و ڕوسیا و هەتا ئاستێک تورکیایە. ئەوا عێراق سەرزەمینی ململانێی ئێران و چینە. وەک لە گرێبەستە نوێکاندا دەیبینین هەوڵێک هەیە بۆ بوژانەوەی غازی عێراق ، ئەم هەوڵە بۆ پێدانی توانای سەربەخۆبونی عێراقە لە ئێران. لە هەمانکاتدا کۆمپانیا ئەمریکییەکان دەیانەوێت بێنەوە ناو کایەی نەوتی عێراقی، هەرچەندە ئەمە ئاسان نیە، چونکە دژایەتی و بیروکراتیەت و نەبونی ئاسایش ڕێگرە لە هاتنەوەی کۆمپانیا ئەمریکییەکان. بەڵام هەمووی پێکەوە ئەوەمان پێدەڵێت کە وزە لە لایە ئەمریکییەکان بوەتە ئامرازێکی ململانێ نەک سەرچاوەیەکی سەرەکی ئابوری و ژیاریان. لە هەشتاکانی کارتەرەوە، بگرە لە پەنجاکانی موسەدەقەوە نەوت داڕێژەری سیاسەتی ناوچەکەیە، نەوت چۆن بەردەوام بێت و بە نرخێکی گونجاو. ئەم سەردەمە کۆتایی هاتوە، ڕۆژ لە دوای ڕۆژ زیاتر کۆتایی دێت. ئێستا نەوت تەنها ئامرازێکە بۆ ئیدارەدانی ململانێکانی ناوچەکە.
.gif)
رێبوار کەریم وەلی پێش کۆنگرەی چواریش، بۆ ماوەیەکی درێژ، چەند جەمسەرێکی نفوز و بڕیار لەناو یەکێتیدا، ھەبوون. کۆنگرە توانی ھەمووی لەناو ماڵباتی تاڵەبانی و برایم ئەحمەددا و، لە چوارچێوەی فۆرمولی ھاوسەرۆکیدا، کۆبکاتەوە. لێرەوە ئیشی کۆنگرە تەواو بوو. * یەکێتی بەڕواڵەت نوێ بۆوە و كڕۆکەکەشی بە حیسابی خۆیان، گۆڕینی رێڕەوی یەکێتی بوو لە پاشکۆیەتییەوە بۆ شەراکەت و تەنانەت ململانێی سەخت لەگەڵ پارتیدا. ئەوە بەو رێک -کەوتنەی کە بۆ پێکھێنانی حکومەتیش کردیان، تەنھا وەک شیعار مایەوە. * ئەوەی پارتی گرەوی لەسەر کرد و نەچووە بنباری داننان بە سەرکردایەتیی نوێ، تا راددەیەک ھاتە دی. ئێستا ھەردوو ھاوسەرۆک بە دوو ئاراستەی جیا کاردەکەن، یەکیان رووی لە ھەولێر و ئەوەی دیکەشیان سلێمانی. پارتی مەیلی حوکمڕانیی یەکێتی و بەتایبەتیش کوڕانی تاڵەبانی وەك كارتێکی سەرکەوتوو بکار ھێنا. "تەفرەقە بکە و حکوم بکە"! * ئەرچی لاھور شێخ جەنگی کۆنتڕۆڵی سەرکردایەتیی یەکێتی و قائیدەی حزبەکەی کردووە، بەڵام ئەوەی لە سلێمانی دەڕێسرێت لە ھەولێر دەبێتەوە خوری! ئەوەش مانای وایە سیستەمی ھاوسەرۆکی زۆر بڕ ناکات. * یەکێتیی نوێ مەبەستی بوو کە سیاسەت و بڕیارەکانی یەکێتی بباتەوە سلێمانی و، ھەرلەوێشەوە گوشار لەپارتی بکات. ھەنگاوەکان بەئاراستەی لامەرکەزییەت و تەنانەت بەھەرێمکردنی سلێمانی و، ئینجا کشانەوە لە حکومەتیش، ئەو کارتانە بوون کە بەشێکی یەکێتی لەدژی بەشێکی پارتی بەکاریان ھێنا. سەریان نەگرت؛ کوڕانی تاڵەبانی و ماڵباتی برایم ئەحمەد دەزانن دوورکەوتنەوەیان لە ھەولێر و پارتی وا دەکات لە سلێمانی بە ئاسانی قووت بدرێن. * مەسەلەی یەکێتی ئێستا پتر لەوەی گرفت بێت لەگەڵ جۆری حوکمڕانیی پارتی لە ھەولێر، بریتییە لەبەکارھێنانی پارتی لە ململانێی ناوخۆیی. ئاست و جۆری بەرخوردیان لەگەڵ پارتیدایە کە وایکردووە سەرسەختترین نەیارەکانی پارتی لەناو بنەماڵەی برایم ئەحمەد لەوە تێگەیشتوون کە لاوازبوونی پارتی لەسەر حیسابی نەمانی ئەوان دەبێت. * ھاوکێشەی نوێ وایکردووە کە تا ئێستا ھیچیەک لە میکانیزمەکانی فشاری سەرکردایەتیی نوێ لە پەرلەمان و دەرەوە پەرلەمان سەرنەگرن. ئەوە بۆ پارتی و بەتایبەتیش بۆ بزووتنەوەی گۆڕانیش بەخێر شکاوەتەوە. چونکە گۆڕان لەو تەوژمە نوێیە دەترسا و پێیوابوو لە سلێمانی لە قاڵب دەدرێ، بەڵام ئێستا دەرچەی ھەیە و خۆی بە قیتارەکە ھەڵواسیوە. * پوختەی کەلام. درێژەکێشانی وەزعی ناوخۆی یەکێتی، سیحری کۆنگرەکەیانی بەتاڵ کردۆتەوە. ئەوەی ئێستا دابەشکردنی رۆڵ نییە، بگرە فەشەلی سیستەمی ھاوسەرۆکییە. کورد گوتەنی نیشانەی نەكوڵانی دوو سەرە لە مەنجەڵێکدا.
.gif)
هادی حەمە رەشید ١ کورت و بەبێ پێشەکی، بەڵێ کۆمپانیای هەیە، بەڵام لەسەر تەرز و ڕێبازی یەکێتیی و پارتیی کە دنیایان قووت داوە و هێشتا ئەڵێن تەحەددا ئەکەین ئەگەر هیچ کۆمپانیایەکمان هەبێت، ئێ ڕاستە ئەوانیش بەناویترەوە کۆمپانیایان هەیە! یان وەك شاسوار چەند جارێك ڕایگەیاند کە ئێن ئاڕ تی و نالیای فرۆشتووە و ئەو تەنیا سیاسەت ئەکات، دەی وابوو؟! یان ڕاستترە بڵێین؛ حیزب چییە تا کۆمپانیای هەبێت؟! ئێستا ناشیرینترین ناو، ناوی حیزبە، حیزب لەکۆتا قۆناغی گرگنبوون(تقزوم)ـدایە، حیزب هیچ کارە و خاوەنی ڕاستەقینەی حیزب هەمەکارەیە، حیزب موچەخۆری بنەماڵەیەکە، بنەماڵەکە بۆ خۆیان دەوڵەتی قوڵن، دەزگا و دامەزراوەی بەرفراوانیان هەیە، ڕێکخراوی خێرخوازییان هەیە و لەپارەی دزراوی خەڵك و بۆ زیاتر بچووککردنەوەی خەڵك و منەتکردن بەسەریاندا سەدەقە و زەکاتیان پێئەدەن، خەڵات ئەبەخشن بە فیگەری سەرکەوتوو، خول ئەکەنەوە و خەڵك ئەنێرنە دەرەوە! گرووپی کۆمپانیایان هەیە و وەك تۆڕێکی ئاڵۆز ململانێی ئەوانیتر ئەکەن بۆ هەرچی زۆرتر کۆنترۆڵ کردنی بازاڕ و کۆمەڵگا، دەیان سایت و هەزاران پەیجیان هەیە، تەلەفزیۆن و تۆڕی میدیاییان هەیە بۆ ماکیاج کردنیان، لە تەنیشتی ئەمانەشەوە حیزبێکیان وەك داهۆڵ داناوە تا خەڵکی تفی تێکەن! بزووتنەوەی گۆڕان هیچی نەماوە تا کۆمپانیای هەبێت، بەڵکو گۆڕانیش لقێکە لە #کۆمپانیای_وشە هەموو مومتەلەکاتێکی ئەو بزووتنەوەیە موڵکی کوڕانی کاك نەوشیروانە، ئەوانەی کە ئێستا لەو گردەن بۆ خۆیان شەو و ڕۆژیان خستەسەر یەك تا ئەمەیان کرد بە ڕاستیی، ئیتر چۆن لە ڕوویان هەڵدێت کە تەحەددای خەڵك ئەکەن لەو بارەیەوە؟! ئەوان توانای کڕینی بەندێکی ئەی فۆڕیان نییە بۆ ژوور و دامەزراوەیەکی گۆڕان تا لە لای کوڕەکانەوە خەرج نەکرێت، ئێ بەڵێ کوڕەکان گرووپی کۆمپانیایان هەیە و وەك کۆمپانیاکانی ماڵی بارزانیی و تاڵەبانیی و کۆسرەت ڕەسوڵ و بەرهەم ساڵەح قوتی خەڵك ئەدزن! ٢ لەدوای چوونە ماڵەوەی چەند سەرکردەیەکی دامەزرێنەری گۆڕان و نەزیفی وازهێنانی هەڵسوڕاوان بە دوایدا، لەگەڵ کۆمەڵێك لە دڵسۆزان هەوڵێکی چڕمان دەستپێکرد بۆ ڕاگرتنی ئەو هەرەسە، فشارێکی توندمان لە بەڕێزان کاك قادری حاجی عەلی و کاك عوسمانی حاجی مەحمود و کاك سەلاح ڕەشید و کاك عەبدوڵڵای کوێخا موبارەك و د.موخەممەد عەلی و هاوڕێیانیتر کرد(چونکە هێشتا هاوڕێیانی پڕۆگۆڕان دانەبڕابوون و کاك عەبدوڵڵای مەلا نوری و کۆمەڵێك دۆستیتریش لە گردەکە مابوون) داواکاریی و ڕەخنەی سەنتراڵی ئەوان بریتیی بوو لە دوورخستنەوەی گۆڕان لە سێبەری بنەماڵە و سەربەخۆکردنی. ئەمان بەخاڵ گلەییەکانی خۆیانیان بۆ ڕیز ئەکردین، کە ئەچووینە لای سەرانی گۆڕان بێ منەتییەکی بێئەندازەیان نیشان ئەدا، تەنانەت بەشێك لەم بۆینباخ لەملانە کە ئێستا خۆیان شین و مۆر کردووەتەوە و گوایە لە «سیاسەتی گۆڕان ناڕازین!!!» بە ئێمەیان ئەووت: لێگەڕێن گۆڕان پێنج کورسی بێنێت و یەك بیرکردنەوەی هەبێت، باشترە لە بیست و چوار کورسیی پەرتەوازە! یەکێك لە ئەندامانی خانە زۆر بە دڵنیاییەوە پێی وتم: ئەم برادەرانە توانای ململانێیان نییە، پشوو کورتن لە سیاسەتدا، خۆ من ئەزانم ئێمە هەر بەوەی کە مەکۆی سەرەکییمان لەم گردەیە و گردەکەش تاپۆی کوڕەکانە، خۆبەخۆ ئێمە لەژێر باری ئەوانداین و کاریگەرییان لەسەر بڕیارەکانمان هەیە، بەڵام ئێمە وەك خەڵکیتر هەناسەسوار و پشووکورت نین و بچینەوە بۆ ماڵەوە، یەك مانگ دوای چوونمان بۆ حکومەت بەڵێن بێت بچم داوای دابینکردنی دە دۆنم زەوی لە (کاك مەسرور) بکەم و ئەم گردە جێئەهێڵین بۆ خاوەنەکانی! منیش سەردانی کاك قادرم کردەوە، وتم: تکایە ئێوە بگەڕێنەوە و کارەکانتان بکەن، ئەو بەڕێزانە وا ئەڵێن. ئەویش وتی: زۆر باشە مەسرور بارزانیی توانای بەخشینی زەوی سلێمانیی نییە بەم بەڕێزانە، بەڵام هەر ئێستا تەلەفۆنەکەت دەربێنە و بەناوی منەوە بەو بەڕێزە بڵێ پێویست ناکات چاوەڕێی ئایندەیەکی نادیار بکەن، من ئامادەم دە دۆنم زەوییان بۆ دابین بکەم لە باشترین شوێندا، بەڵێن بێت خەڵکی دڵسۆزیش بدۆزمەوە تا خەرجی دروستکردنی بینا و دامەزراوەکانیش لە ئەستۆ بگرێت، بەڵام دڵنیابن ئەو برادەرانە بۆ خۆیان میوانن و هیچیان لە دەست نایەت! منیش وتم: تەلەفۆن بۆ کەس ناکەم، بەڵام مانگێك دوای تەشکیل کردنی کابینەی نۆیەم درەنگ نییە و چاوەڕوانی ئەو بەڵێنە بۆمان ئاستەم نییە! کابینەکە دامەزرێنرا و زۆربەی ئەو بەڕێزانە دەستیان کرد بە شان شانێن بۆ وەرگرتنی پۆست، نەك بزووتنەوەکەیان لە سێبەر و ڕەهینەی خاوەنی گردەکە دەرنەهێنا، بگرە بۆ ئۆکەی و پەسەندکردنی وەرگرتنی پۆست لە حکومەتدا پێویستیان بە شان تەکاندنیشیان هەبوو! بەڵێ گۆڕان هیچ نییە تا کۆمپانیای هەبێت، بەڵکو کرێچیی و نانخۆری کۆمپانیایەکن کە قووتی خەڵك ئەدزێت، لە حکومەتێکیشدان کە خراپترین دەسەڵاتی سەر زەوی حەسوودیتان پێنابات! ئێوە موچەخۆری کۆمپانیان، نەك خاوەن!
.jpg)
عەبدولڕەزاق شەریف هەمو ساڵێکی خوداو جارێک، جارێک و لە تابلۆی رۆژ و مانگی جودایا، جودایی مەرگی پیاوە جوانەکانی نیشتیمان، نیشتیمانی یادگارییە جوانەکانمان بیرئەخەنەوە، بیرمان ئەخەنەوە بە شکۆی خودا خۆیەوە بدوێین،چونکە گفتە جوانەکانمان لاڵە پەترۆیە، بیرمان ئەخەنەوە سەدای دەنگەکانی هەق بژنەوین، چونکە دەنگە جوانەکان کەڕ و کپ و تەپە، بیرمان ئەخەنەوە ئەفسونی وشەی ماف و بەرگری، چونکە نوسین قەڵەمسز کراوە، هەنگاوەکانی هەتاوی هیوامان بیرئەخەنەوە، چونکە پەلوپۆی خەبات پەیزەنکراوە... شیعر و سرود، گۆرانی و مۆسیقا، هونەر و شەیدایی، تەمەن و متمانە، راستی و راستگۆیی، هاوڕێ و هاوئاهەنگی، باوەڕ و بڕوابەخۆبون، ورە و شکۆ، تفەنگ و پێشمەرگە و شەهیدبون... هەمو ئەوانەمان بیرئەخەنەوە کە لەم سەردەمی فەنابونەدا، فەنا بون، بیرمان ئەخەنەوە چونکە بە شنەی یادێک ئاهێ بە ژیان و ویژدانمانا دێتەوە . ئازاد هەورامی لە یەک چرکەدا، هەمو ئەوانەمان بیرئەخاتەوە، هاوکات دو چیرۆکی تایبەتی بیری من خستەوە . یەکەمیان : یەکەمین دیدار و ناسینم، خۆم و دو هاوڕێ لە زیندانەکەی یاخسەمەرەوە ( چکلێتە نامەیەکی )٭ مەلا بەختیارمان بۆ کاک ئازاد لە گوندی هەڵەدن بردبو، دوای خۆ پێناساندن ، نامەکەی خوێندەوە . - جارێکیتر نامەیان پێدان بە ئامانەتی بزانن و نەیکەنەوە . سەیری یەکتریمانکرد و پێمان سەیر بو چۆن زانی ئێمە کردومانەتەوە و خوێندومانەتەوە، ئاخر ئێمە سێ کەس و سێ سەعات رێگە لە چۆخماخەوە بۆ یاخسەمەر و هەڵەدن هاتبوین، لەسەر کانی و ئاوێک لاماندا و کردمانەوە و خوێندمانەوە و لە دوکانە بچکۆلەکەی هەڵەدن تێپێکی ئاویمان کڕی و وەک خۆی گرێماندایەوە، بەڵام دیاربو پەرلەیەکیتر لە نێوانیاندا، هەبو ئێمە پێمان نەزانیبو، بۆیە داوای لێبوردنمانکرد و وانەیەکی گەورەی ئامانەت و متمانەی فێر کردین . ( گەر تەمەن دەرفەت بدا ناوەرۆکی نامەکە لە دەرفەتێکیتردا باس ئەکەم ) . ئەویتر چیرۆکی یەکەم بەدوای خۆیدا هێنای : سەرداری سەعید سۆفی لە چالاکیەکی ناو شاری هەولێردا، تەنیا بو ، هەڵەیەکی رێکخراوەیی و پێشمەرگانەی کردبو، تا گەڕانەوەی بۆ مقەڕی مەڵبەند لە دۆڵی سماقوڵی ، لە رێگە ویژدانی هێندە ئازاری دابو، بێ پرس و لێپرسینەوەی کەس، چوبوە ناو زیندانەکەی مەڵبەند و خۆی زیندانی کردبو، کە پێی دەزانن و هۆکاری ئەو رەفتارەی لێ دەپرسن، دەڵێت : لە کارێکی نهێنیدا هەڵەیەکی نهێنیم کردوە، ناشکرێ باسی بکەم، بۆیە بە دەستی خۆم سزای خۆم ئەدەم، لێگەڕێن با ماوەی زیندانییەکەم تەواو بکەم . ئەمە نمونەی پێشمەرگەکانی بیری ئازاد هەورامی بون، نەک ... ئەوانەی کە هەمو کورد تەمەنای فەوتیان ئەکات. ٭ شێرکۆ بێکەس بۆ یەکەمجار چکلێتە نامەی بۆ ئەو نوسراوانە بەکارهێنا کە لە ناو هێزی پێشمەرگەدا ، ئاڵوگۆڕی پێدەکرا
نەزیر عەلی ئۆپهراسیۆنا (لهپێ پلنگ) یا وهلاتێ تركیا بۆ سهر ههفتهنین ل سنوورێ قهزا زاخۆ ل پارێزگهها دهۆك، د رۆژا 76-ێ دا بهردهوامه، پشتی 36 سالان ژ ئۆپهراسیۆنێن بهردهوام، لهشكهرێ تركیا ب كۆراتییا نێزیكی 40 كیلومهتران و درێژیا 50 كیلومهتران ژ گوندێ نزدۆر- دهشتهتهخ، دهڤهر داگیركرییه، بهرامبهرژی بۆ جارا ئێكێیه گهریلایێن پارتیا كاركهرێن كوردستانێ، ب تهكتیك و پلانهكا نوو یا شهڕێ پارتیزانی بهرسڤا لهشكهرێن تركیا ددهن. دهڤهرێن لهشكهرێ تركیا ل ههفتهنین كۆنترۆل كرین لهشكهرێ تركیا 10 گرنگترین چیا و بلنداهیێن دهڤهرا ههفتهنین كۆنترۆلكرینه و خالێن لهشكهری لسهر دامهزراندینه، ئهوژی: - چیایێ خامتیر، سێ خالێن لهشكهری، دوو خال لهشكهرێ تركیا، خالهك جاش(قۆرۆجی). - شهرانشا سهری، ئێك خال. - گرێ داواتییان، ئێك خال. - گوندێ ئهڤلههـ، ئێك خال. - گوندێ پیربلا، ئێك خال. - گوندێ بانكا سهری، دوو خال. - ناڤبهرا گوندێن كهشان و ههفتهنین، ئێك خال. - نیزیك گوندێ دهشتهتهخ، ئێك خالا لهشكهرێ تركیا. چۆ جادده ناچنه وان خالان یێن تركیا تازه ل ههفتهنین دامهزراندین، ههلیكۆپتهرێن تركیا ژ بالهفڕگهها لهشكهری یا (گرۆملی) ل باژاركێ سلۆپیا ههڤسنوور دگهل زاخۆ، لهشكهران ڤهدگۆهێزن وان خالان، پێدڤیێن لهشكهری ژی ب وان ههلیكۆپتهران د دهمێ 15 خۆلهكان دا دگههینن. ئهگهر خوندهڤان ڤێ پرسیارێ بكهت؛ ئهرێ لهشكهرێ تركیا چاوان شییا د 76 رۆژان دا ڤان ههموو دهڤهران داگیربكهت و گهلهك خالێن لهشكهری دامهزرینیت؟ بۆ ڤێ پرسێ ههمان زهلالكرنا راپۆرتێن بهری نووكه دێ كهمه بهرسڤ كو ئهڤ ئۆپهراسیۆنا تركیا زێدهتر ژ سالهكێ یه ب چڕی دهستپێكربوو، دهمێ نێزیكبوونا كۆنترۆلكرنا ههفتهنین، ئانكو بهری 76 رۆژان، وهزارهتا بهرهڤانیا تركیا ناڤ و ئهنجامێن ئۆپراسیۆنێ ب زهقی خستنه ناڤ راگههاندنێ. هاریكارێن تركیا بۆ شهڕێ ههفتهنین - ئهمریكا: جهنهرال كینیس ماكینزی، فهرماندهیێ ناڤهندیێ هێزێن ئهمریكا، لدۆر ئۆپهراسیۆنا تركیا بۆ سهر باشوورێ كوردستانێ گۆتبوو:"ئهو ئاگههداری وێ ئۆپهراسیۆنێ نه"واته ئهمریكا گلۆپا كهسك بۆ لهشكهركێشییا تركیا ههلكرییه. - كوردێن باكوور: جاش ئانكۆ (قۆرۆجی) ژ عهشیرهتێن (گۆیی - ژیركی) ژ دهستپێكا ئۆپهراسیۆنێ هاریكارییا لهشكهرێ تركیا دكهن. جهعفهر بهنهك، ئهندامێ پارتیا داد و گهشهپێدان (ئاكهپه) ئێك ژ سهرۆك جاش و بازرگانێن دیارێن دهڤهرا قلابان و پارێزگهها شهرنهخ- ه ل باكورێ كوردستانێ، نووكه گرێبهستهك دگهل لهشكهرێ تركیا ئیمزاكرییه و مهكینهیێن كۆمپانیێن وی رێیێن لهشكهرێن تركیا بۆ ههفتهنین ڤهدكهن بتایبهت ئهو رێییا بهرهڤ چیایێ خامتیر دهێت. - ئیراق: ههوالگیریا ئیراقێ و تركیا ههماههنگیهكا بهردهوام ههیه، زێرهڤانێن سنووری یێن ئیراقێ بێ رازیبوونا میتا تركیا نهشێن یهك مهتر لڤینان ل دهڤهرێن ههفتهنین بكهن، لسهر بڕیارا تركیا زێرهڤانێن سنووری یێن ئیراقێ جاددهیێن بانك بۆ شهرانش و شهرانش بۆ دهشتهتهخ و زرێزه بۆ شیلان و شلین و كهشان گرتینه، ئانكو دوورپێچ دانایه سهر ههفتهنین. دهربارهی ئهو لڤینێن ڤێ داویێ زێرهڤانیێن سنووری یێن ئیراقێ كرین، ئهوان دوو خال ل رۆژئاڤایێ بانكا ژێری و باشوورێ مهنینێ ب ئاگههداری و رازیبوونا پهكهكێ دامهزراند و نێزیكی 200 زێرهڤانێن خوه ل ههموو خالان زێدهكرن. - كوردێن باشوور: تیمهكا 12 كهسی یا تایبهت ب ههلگرتنا تهقهمهنییان ژ كوردێن باشوور، ل پێشییا لهشكهرێن تركیا ههموو رێ و ئهو گر و سهرێن چیا ژ بۆمبهیان پاقژكرینه یێن نووكه لهشكهرێن تركیا لێنه. دگهل هاتنا لهشكهرێن تركیا بۆ ههفتهنین، دهزگههێن ئهمنی و ئیداری یێن حكومهتا ههرێما كوردستانێ، وهلاتیێن دهركار و باتووفا و بێگۆڤان ئاگههداركرینه كو نابیت قهستا گوندێن دهڤهرا ههفتهنین بكهن. ئهڤهژی ئهگهرهكه كو پهكهكه نهشێت ب سانههی پێدڤیێن خوه بۆ ههفتهنین ژ خارن و ڤهخوارنان پهیدابكهت، دههمان دهمدا ههر لڤینهكا ل دهڤهرا ههفتهنین ههبیت تركیا بێ دوودلی هێرش بكهت سهر، ئیدارا پارێزگهها دهۆك ژی رێ نهدایه وهلاتین زاخۆ و دهۆك كو خوهنیشاندان و نهرازیبوونان دژی وێ هێرشا تركیا ئهنجامدهن و رایا گشتی و ئێكهتییا ئهوروپا و كۆنگرێسێ ئهمریكا ئاگههداركهن. هێزا ڤهشارتی: ئهو كوردن یێن ل دهۆك و زاخۆ و باتووفا و دهركار و بێگۆڤان، بهردهوام زانیاریان لسهر جهـ و لڤینێن پهكهكێ دهنه میتا تركیا، 8 كهس ل باتووفا، 6 كهس ل بێگۆڤا، 8 كهس ل دهركار، راستهوخوه زانیاریان دگههینه میتا تركیا، 18 كهسێن دی یێن گرێدای میتا تركیا زانیارییان دگههینن سهربازگهها گرێبی یا لهشكهرێ تركیا. پهكهكه و ههفتهنین زێدهتر ژ سالهكێ، پهكهكێ ب ههموو شیان و تهكتیك و پلانێن خوه یێن شهڕێ پارتیزانی بهرڤانی ژ ههفتهنین دكر، لێ ژ بهر بهردهوامی و مهزنییا ئۆپهراسیۆنا تركیا و چاڤدێرییا 24 دهمژمێری یا بالهفڕێن تركیا لسهر ههفتهنین، ژ مارهكا گهریلان خوه ژ شهڕێ رووبهروو دۆركرن و بۆ سێ دهڤهرێن دی یێن پارێزگهها دهۆك خوه ڤهكێشان، نووكه، گهریلان بۆ جارا ئێكێ تهكتیكهك نوو یا هێرشبرنێ ل ههفتهنین بكاردهینن، ژ بهر ئیتیك و باوهرییا رۆژنامهڤانی نهشێم وێ تهكتیكا گهریلان ئاشكهرابكهم، لێ ژمارهكا گهریلان ل ههفتهنین بهردهوام ژ دهڤهرهكێ بۆ دهڤهرهكا دی جهێن خوه دگۆههڕن و هێرش دكهن سهر وان خالێن نوو یێن لهشكهرێ تركیا دامهزراندین. راگههاندن و ههفتهنین ژبهر نهبوونا ئازادیا رۆژنامهڤانی ل ههرێما كوردستانێ ب گشتی و دهۆك بتایبهتی، نهبوونا دهزگههـ و رۆژنامهنڤیسێن پرۆفیشنال، راستی و ئهنجامێن ئۆپهراسیۆنا تركیا بۆ سهر ههفتهنین ناهێنه ئاشكهراكرن و خواندهڤانێ كورد و بیانی كێمترین زانیاری لسهر ههفتهنین ههنه. چهند دهزگههێن راگههاندنا كوردی ژ لایێ میتا تركیا هاتینه ئاگههداركرن كو د راپۆرت و مژارێن گرێدای هێرشێن تركیا دا بۆ سهر (باكورێ ئیراقێ) ههفتهنین، "نهبێژن هێرشا تركیا ژبهر بههانهیا ههبوونا پهكهكێ یه بهلكو ژبهر ههبوونا پهكهكێ یه". ههفتهنین و كارڤهدانێن جیهانی ئهمریكا: واشنتۆن پشتهڤانییا ئۆپهراسیۆنێ دكهت و داخواز دكهت ههماههنگی د ناڤبهرا ئهنقهره و بهغدا و ههولێر بهردهوامبیت. فهرهنسا: دوو جاران كۆنسلخانا فهرهنسا ب رێیا دوو تیمێن تایبهت، دووڤچۆنا هێرشا تركیا لسهر ههفتهنین كرییه، فهرهنسا ب رێیا وهزیرێ دهرڤه و بهرهڤانیێ دژایهتیا خوه بۆ ئۆپهراسیۆنا تركیا راگههاندییه. مسر: وهزارهتا درهڤه یا مسرێ ب فهرمی پشتهڤانیا خوه بۆ سهروهریا ئیراقێ راگههاندیه و دژی لهشكهركێشییا تركیایه. گۆههڕتنێن تازه ل ههفتهنین ڤێ پرسیارێ درووست دكهن ئهرێ پهكهكه دێ شێت ل ههفتهنین مینیت؟ مانا پهكهكێ ل ههفتهنین گهلهك زهحمهته، ژبهر ڤان ئهگهران: - ههموو گوندێن دهڤهرا ههفتهنین هاتینه چۆلكرن و پهكهكه وهك جاران نهشێت پێدڤیێن رۆژانه بخوه پهیدابكهن. - ههموو جاددهیێن دچن نێزیك ههفتهنین هاتینه گرتن. - پهكهكه نێزیكی 40 كیلومهتران ژ سنوورێ باكوور دووركهڤتیه. - هاریكاریێن لۆجستی ژ باكوور و دهڤهرێن دهۆك گهلهك ب زهحمهت دێ گههن ههفتهنین. - ئێدی ههفتهنین د ناڤبهرا ههرێمێن مهتینان و گاره و نێرهو رێكان ل دهۆك و چیایێن جودی و گابار ل باكوورێ كوردستانێ نابیته دهڤهرا ترانزێت.
یەحیا بەرزنجی پەیوەندی کوردو ئەمریکا بە چەندین دۆخدا گوزەر بووە، من دەمەوێ لە ئێستای ئەو پەیوەندییە بدوێم، وەک لەوەی هەڵدانەوەی لاپەڕەکانی رابردوو، کە تژییە بە بەسەرهاتو بابەتی سەرنج راکێش، شایستەی لەسەر وەستانە. ناولێنانی ئەو پەیوەندییە وەک خۆی زۆر گرنگە، من ناتوانم وەک دەمی هەرسیاسییەکی کورد دەکەیتەوە کە دەڵێن هاوپەیمانی ئەمریکاین، ناوی ئەوەی لێ بنێم. کورد هاوبەشی ئەمریکایە واتە پارتنەرە، نەوەکو هاوپەیمانێکی ستراتیژی، رەنگە هەندێک جار لە زاری هەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران ئەم وشەیە وەکو هاوسۆزی دەرببڕن، هاوپەیمانە کوردەکانمان، بەڵام ئەوە سیاسەتی ئیدارەکە نییە. لەدووای دەست تێوەردانی سەربازی ئەمریکا لە عێڕاق و ئەفغانستان سیاسەتێکی باو رای شەقام وسیاسەتی ئەم وڵاتەی داگیر کردووە، نە ناردنی سەربازەکانی و بەکارهێنانی هێزی ناوچەیی بۆ رووبەڕووبونەوەکان، ئەوەش بەڕوونی دیار بوو لە سەروەختی شەری داعش لە عێراق و سوریاش. لە سوریا، کۆی شەڕی داعشی بە هێزەکانی سوریای دیموکرات کرد، لە عێراقیش، سەرەڕای هێزەکانی پێشمەرگە، هێزە عێراقییەکانیشی بەکارهێنا، لەسەر زەمین رووبەرووی داعش وەستانەوە. لەو شەرە ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی بەپشگیری لۆجستیی و ناردنی راویژکارو مەشق پێکەر و پشتگیری ئاسمانی بەشداربون، ئەڵبەتە کۆی پرۆسەکەش وێڕای قوربانی دانی گیانی زۆر لە ریزی هێزە شەرکەرەکان، بە کۆتایی هاتنی سەربازی رێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە سوریاو عێڕاق کۆتایی هات. ئێستا دۆخێکی لەبار لەبەردەم هەرێمی کوردستان و کوردانی رۆژئاواشدا لە ئارادایە، بۆ پتەو کردنی پەیوەندیەکانیان لەگەڵ ئەمریکا، بەتایبەتی لەئاکامی ریفراندۆمەکەی ساڵی 2017 پەیوەندی نێوان ئەمریکاو هەرێمی کوردستانی بە ئاقارێکی خراپدا چووە. پشت تێکردنێکی روونی ئەمریکا دیاربوو بە رێگە دان بە هێرش کردنە سەر پێگەی هەرێمەکەو خستنەوەی کەرکوک و ناوچە کێشە لەسەرەکان کە بەدەست کوردەوەبوون بۆ ژێر دەسەڵاتی بەغداد. هەروەها لە سوریاش، کشانەوەی لەپڕی هێزەکانی ئەمریکا لە سوریا و هەڵکردنی گڵۆپی سەوز بۆ تورکیاو هێرشیان بۆ ئەوناوچانەی لە ژێر قەڵەم رەوی شەرواناندا بوو، تاڕادەیەک پەیوەندی نێوان پەیەدەو ئەمریکای بە تەواوەتی بەرەو ساردی و بێمتمانە برد. هەرچەندە ئەو هەڵویستە تاک لایەنانەی ئیدارەی ترامپ، گۆمی رەخنەی لە ئەمریکادا شڵەقاند، تەنانەت لەشەقامی ئەمریکاش بۆنی پشت تێکردن لە دۆستەکانت و خیانەت ناوزەدیان دەکرد و رای سیاسیش لە ئەنجومەنی نوێنەران هاوتای رای شەقام بوو . بە گشتی فرسەتێکی دی لەو دوو جێگایە لە ئارادایە، بۆ چارەسەرکردنی ئەو پەیوەندییە کە ماهییەتو گرنگی خۆی هەیە، بۆ کورد دۆخەکە چاوەروانی راوکەرە، ژینگە سیاسییەکەش لەبارە، بەرژەوەندی ئەمریکا ئەوە دەخوازێت، ئیدی روو نییە پاراستنی بەرژەوەندی و سیاسەتەکانیان لە ئایندەدا بەرەو کوێی تر لەنگەر بگرێت. بەگشتی دوا بەدوای ئەوەی لە پەرلەمانی عێڕاق دەنگە ئەرێکانی دژ بەدەرکردنی هێزە ئەمریکییەکان لە عێڕاق بەرزبۆوەو بنبیڕ نەکردنی هێرشە ساروخێکانی میلیشیاکان بۆ سەر دامەزراوە ئەمریکییەکان لە بەغداد، بیرکردنەوەیەکی لەسیاسەتی سەربازی ئەمریکادا زاڵ کرد، جێ نەهێشتنی عێڕاق بۆ ئێران، هەروەها پاراستنی کارمەندەکانیشیان، بەلام چۆن و لە کوێ؟ بەپێی زۆرێک لە زانیارییەکان رەنگە هەرێمی کوردستان بەدیلەکە بێت، بەڵام بەو نێوماڵە شپرزەیە، کورد دەتوانێت گەمەکەرێکی سیاسی باش بێت ! هەرچەندە هێشتا ئەمریکا بێ ئومێدنەبووە لە یەک خستنەوەی هێزەکانی حەفتاو هەشتای پارتی و یەكێتی، وا ساڵانێکە لە هەوڵدایە، تەنانەت هێشتا بیست هەزار پێشمەرگە، ئەمریکا موچەیان بۆ دابین دەکات و مەشقو راهێنانیان بەردەوامە. کەوابوو ئەمریکا رژدە لەسەر بوونی هێزێکی تۆکمە کە وەلای بۆ حیزب نەبێت و بۆ ئەوان بێت. ئێستا سەرکردەی سیاسی بەگشتی ئەوەی پێویستیان پێیەتی بەهای مەعنەویییە، واتە نیشان دانی جێدەستی سیاسی لە دۆزی کورددا، وەک لە دەسکەوتی ماددی کە لەچەندین ساتی گرنگدا لەگەڵ ئەمریکا، دەسکەوتی مادی و چەکو پێداویستی سەربازی، خەیاڵ بەر بووە. هەرێمی کوردستان لەبەر دەم ئەوەدایە، گەورەترین پێگەی ئەمریکا لەوێ بچەسپێت، هاوشێوەی بنکەکانیان لە ئیسرائیلو سعودییەو ئیمارات. ئەگەر سەردانەکەی سەرۆک وەزیرانی نوی کە تارادەیەکی زۆر هاوئاوازی ئەمریکایە، رای ئەمریکا نەگۆڕێت، بەوەی کە سیاسەتەکانی دوورە لە سەنگەرەکانی ئێرانەوە و پابەند دەبێت بە نەهێشتنی ئەو هێرشانەی جارجارە دەکرێتە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە عێراق. ئەوا کایەکە لەبەرژەوەندی کورددایە. لە دنیادا سیاسەت گریمانەیە، ئەوەش گریمانەیەکە کورد دەبێت ئامادە بێت بۆ قۆستنەوەی، کە زۆر جار رویداوە هەر گریمانەیەو بووەتە واقعیکی بەرجەستەکراو. لە رۆژئاواش راگەیاندنی یەکەم گرێبەستی وەبەرهێنانی نەوت لە لایەن لیندسی گراهان سیناتۆری سەر بەکۆمارییەکان و نزیک لە سەرۆک ترامپ لە ئەنجومەنی نوێنەران و لەبەردەم وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و لەلایەن کۆمپانیایەکی ئەمریکاوە، خۆبەخۆی خۆی ئاشتکردنەوەیەکی لایەنی بەرامبەرەو دەست گرتنە بەسەر وزەی ناوچەکەو دوور خستنەوەی ئێران و روسیایە لەوبوارە، هەروەها مانەوەو بەهێزبوونی پێگەی ئەمریکایە لە خۆرهەڵاتی فورات، بەشێوەیەکیش تارادەیەک دەتوانین بڵێین دانپێدانانێکی شاراوەی سیاسییە بە ئیدارەی خۆسەری، هەرچەندە هاوپەیمانی ستراتیژی نێوان تورکیا و ئەمریکا بەستەڵەکێکە زەحمەتە بە هەڵاوی ئەو پەیوەندییەی نێوان پەیەدەو ئەمریکا بتوێتەوە، وێڕای ئەوەش ئەمریکا لە هەوڵەکانی نەوەستاوە بە دوور خستنەوەی پەیەدە لە پەکەکە و دروستکردنی رێکەوتنێک لە نێوان شەڕکەرەکانی دوێنێ و دۆستەکانی ئەورۆی سەرخوانی نەوت. کورد نەگبەت نییەو کەم فرسەتیش نەبووە، کەسیش خیانەتی لێ نەکردووەو پشتیشی تێ نەکردووە، هەموو قۆناغێک سەرکردەی سیاسی خۆی دەوێت، دەشتوانێت راوچی بەرژەوەندییەکان بێت یان هەموو نەتەوەکە بکاتە نێچییر.
(1).jpg)
.png)
