ئەبو كاروان دەسەڵاتی حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان، هاوشێوەو نموونەی لە هەموو دونیادا نەبووەو نییە، بەوەی بەناوی یاساوە یاسا شكێنی دەكەن، دوو حكومەت‌و دوو زۆن‌و دوو ئیدارەو دوو ئاسایش هتد.. یان هەیە، كەچی باسی چارەنووسی گەل‌و یەكێتی ریزەكانی گەل‌و سەروەری یاساو دامەزراوەكانی دەكەن، وە لەولاشەوە خەڵكی  رەخنەگرو ناڕازی بە تێكدەرو مەترسی بۆسەر ئاسایشی نەتەوەیی تۆمەتبار دەكەن، یاخود دەمێك باسی دەستەبەركردنی ئازادییەكان دەكەن‌و وەك دەستكەوت بە خەڵكی دەفرۆشنەوە، بەڵام لەواقیعدا بەبێ ئەوەی راگەیەنرابێت (باری نایاسایی) فەرزكراوە ! لەسنوری  هەولێرو دهۆك‌و لەژێر هەژموونی پارتیدا، رێگری لە هەموو  جۆرە خۆپیشاندان‌و چالاكییەكی جەماوەری گیراوە، خۆ گەر كرابێت ئەوە بەزەبری لێدان‌و چەك و "شەق" كۆتاییان پێهێنراوە. لە سنوری سلێمانیش لەژێر دەسەڵاتی یەكێتیدا، خۆپیشاندەران رووبەرووی دەیان پێشێلكاری بونەتەوە. سەرەڕای بوونی یاسای خۆپێشاندان‌و رێكخستنی كاری رۆژنامەوانی، بەڵام رۆژانە میدیاكاران‌و خەڵك بەرشەق دەدرێن. سەیر لەوەدایە باسی هێزی میلیشیایی  بەغدا دەكەن كە  وایەو بوونی هەیە، كەچی  خۆیان  لە بیریان دەچێ (سەدو دە هەزار پێشمەرگەی حزبی بەخێو دەكەن)، ئەمە جگە لە لیواو فەوجی بەرپرسان. رۆژانە سوپای وڵاتانی داگیركەر سنوری هەرێمی كوردستان دەبەزێنن‌و هاوڵاتیان شەهید دەكەن، لەبری روبەرووبونەوەی هێزی داگیركەر، كەچی روبەڕووی ئەوانە دەبنەوە كە دژی هێرشی داگیركەران دەوەستنەوە. هەردوو حیزب سوپایەك دەزگای ئیعلامی گەورەییان بە پارەی (خەڵك) دروستكردووە كە لە بڕی هێرش بۆسەر جەستەمان، رۆژانە هێرش بۆسەر عەقڵمان دەبەن‌و خەریكی دروستكردنی وشیاری ساختەو گۆڕینی ئاڕاستەی رووداوەكانن  بە رێگای دروستكردنی كەیسی ساختەو تۆمەت بەخشینەوە بۆ كارەكتەرە رەخنەگرەكان، ئەوان خەریكی كوشتنی كارەكتەری رەخنەگرن، چونكە ناتوانن وەڵامی فكری‌و سیاسی رەخنەگران بدەنەوە. دووبارەی دەكەمەوە، من  ئەمانەم لە قوتووی هیچ عەتارێكدا نەبینوە. جا ئیتر كەیفی خۆتانە كە بڕوا دەكەن یا نا.

سەهین موفتی کونسوڵی نوێی ئەمریکا  رۆبەرت وۆڵەر لە کوردستان، بۆ تاوتوێکردنی دۆخی ئێستای ناوچەکە بە گشتی سەردانی ( یەکێتی) کردووە، کەچی بە سێ کۆبوونەوەی جیاواز هەوڵی داوە بۆچوون و هەڵوێستەکانی ئێستای یەکێتی بزانێت...!  لەکۆبوونەوەی دەگەڵ بافێڵ تاڵەبانی، بەپێی راگەیندراوی کۆبوونەوەکە، تەئکید لەسەر یەکریزی لایەنە کوردستانییەکان، باش بوونی پەیوەندی نێوان پارتی و یەکێتی، پشتیوانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کراوەتەوە. لەکۆبوونەوەی کونسوڵ و  کۆسرەت رەسول، باسی پەیوەندییەکانی نێوان هەولێرو بەغداد کراوەو دەستووری عێڕاق بووەتە ناوەرۆکی کۆبوونەوەکە. لەکۆبوونەوەی نێوانی میوانە نوێیەکەی کوردستان و لاهوری جەنگی، وەک بڵاو بۆتەوە پێچەوانەی بۆچوونەکانی بافڵ تاڵەبانیەو، وەهای نیشانی جەنابی کونسوڵداوە یەکێتی ئێستا سەرکردایەتییەکی یەکگرتوو( نەبابە؟)ی هەیەو بەهێزترە بە بەراورد بەچەند ساڵی رابردوو...!  بەکورتییەکەی، بەپێی کۆبوونەوەکانی جەنابی کونسوڵ بێت، یەکێتی ئێستا بووەتە سێ باڵ، وەک دەبیندرێت بافڵ لە کۆبوونەوەکانی لەگەڵ سەرکردایەتی پارتی و سەرۆکایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان، گەیشتە ئاکامێکی باش لە بۆ هێور بوونەوەی دۆخەکە بەگشتی، و گەڕانەوە بۆ پەیوەندیی نێوان پارتی و یەکێتی بە هەمان نەفەسی سەردەمی باوکی(  مام جەلال )، کەچی لاهور خەریکی نانەوەی پشێوی و ئاژاوەیە، دیسا  خراپبوونی دۆخی ئابووری کردۆتە بیانوو...!

   هیوا سەید سەلیم    سالانێکە هەرێمی کوردستان و بەغدا لەسەر ڕادەستکردنی نەوتی هەرێم  کێشەیانە، دوای ئەوەی هەرێمی کوردستان بە ڕێگای سەربەخۆ نەوتی خۆی فرۆشت، بەغدا لە رێگەی نەناردنی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان ویستی فشار بخاتە سەر هەرێم،   لە ماوەی دەسەڵاتی سێ کابینەی (مالکی، عەبدولمەهدی، و ئێستاش کازمی) ئەو پرسە بێ چارەسەری بنەڕەتی ماوەتەوە. لەسەردەمی کابینەکەی (عادل عەبدولمەهدی)دا لە نێوانی هەرێم و بەغدا یاداشتێکی لێکتێگەیشتن واژۆکرا،  کە دەبوو لە ساڵی ٢٠١٩ لە بەرامبەر ڕادستکردنی ٢٥٠ هەزار بەرمیل نەوتی هەرێم بە بەغدا،  دووەمیان بڕی ٤٥٣ ملیار دینار وەک شایستە دارایەکان ڕەوانەی هەرێمی کوردستان بکات. بەڵام دەستلەکارکێشانەوەی عەبدولمەهدی وایکرد ئەو لێک تێگەیشتنەی  نێوان بەغدا- هەرێم لە ساڵی ٢٠٢٠ درێژەی نەبێت،  و بەغداش ئەو بڕە پارەی مانگانە بۆ هەرێمی دەنارد ئیتر بە رێکوپێکی و مانگانە نەینێرێت. شایانی باسە لە ساڵی تازەدا هەرێم چەندین شاندی ڕەوانەی بەغدا کردووە، لە تەواوی کۆبوونەوەکاندا هەڕێم ئامادەی تێدابووە نەک ٢٥٠ هەزار بەرمیل بگرە تەواوی نەوتی هەرێم ڕادەستی بەغدا بکات تا لەڕێگەی کۆمپانیای سۆمۆ بیفرۆشێت  بەڵام ئێستا بەغدا رازی نیە نەوتی هەرێم وەرگرێت. جاران بیانووی بەغدا لەبەرامبەر هەرێمی کوردستان،   لەسەر ڕادەستنەکردنی نەوتی هەرێم بوو ئەی بۆچی ئێستا بەغدا ئامادەیی تێدانیە هەرێم نەوتەکەی ڕادەست بکات؟ ئاشکرایە کە ئەمساڵ بەهۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی  Covid 19  ، نرخی نەوت لەسەر ئاستی جیهان رووی لە دابەزین کرد، بۆ ڕێگری لەو دابەزینە رێکخراوی ئۆپیک پڵاس کە پێک دێت لە وڵاتانی هەناردەکەری نەوت و رووسیا،  لەسەر کەمکردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنان رێککەوتن،  و دەبوو هەموو ئەندامانی ئەو رێکخراوەش پێیەوە پابەندبن، لە چوارچێوەی ئەو رێکەوتنە نەبێت عێراق پابەندی کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی نەوت بێت، و نسبەتێک لە نەوتی هەناردەکراوی خۆیی کەم بکاتەوە. جگە لەو خاڵە بەغدا دەزانێت کە نەوتی هەرێمی کوردستان گرێبەستەکانی جێگای مشتومڕن،  و پارەیەکی زۆریشی لێ بەهەدەر دەڕوات،  بە ناوی تێچووی دەرهێنان و گواستنەوە و ئیدیکەش، بۆیە بەغدا ئامادەنیە نەوت لە هەرێمی کوردستان وەرگرێت. ئامادەنبوونی بەغدا لە وەرگرتنی نەوتی هەرێم وایکردووە هەردوولا لە رێکەوتنێکی تازە نزیک بکاتەوە، ئەویش بەوەی بەغدا تا ساڵی تازەی ٢٠٢١ هەرێم سەرپشک دەکات نەوەتی خۆی بفرۆشێت، بەڵام لەبەرامبەر ڕادەستکردنی ٥٠٪ داهاتی ناوخۆیی هەرێمی کوردستان بەغدا بڕی ٣٠٠ ملیار دینار مانگانە بۆ هەرێمی کوردستان بنێرێت، ئەویش بۆ دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم. ئەو ریکەوتنە تازیە ئەگەر سەربگرێت، دەبێت هەرێمی کوردستان لە داهاتی فرۆشتنی نەوت و داهاتەکانی دیکە، بڕی پێویست پارە بخانە سەر ئەو بڕە پارەیەی کە لە بەغداوە ڕەوانەی هەرێمی کوردستان دەکرێت، کە ئەمەشیان لەبەردەم چەندین ئاڵنکاریی دادەبێت،  بەوەی ئەگەر جارێکی دیکە نەوت نرخەکەی دابەزێتەوە، یان حکومەتی هەرێمی کوردستان شەفافانە مامەڵە لەگەڵ ئەو داهاتە نەکات. بەغدا بەو رێکەوتنە تازەیەیی  تۆپەکە دەخاتە گۆڕەپانی هەرێمی کوردستان، بۆیە هەرێم لەسەریەتی لە بڕی پەنابردنە بەر بڕینی مووچە و دواخستنی،  بیر لە هەنگاوەکانی چاکسازی بکاتەوە، تا لەوە زیاتر خەڵک لە چاوەڕوانی مووچە پەنا بۆ سیاسەتی سک گوشێن نەبات. لای هەموو لایەک روونە کە لە ساڵی   ٢٠١٤ وە تا ئێستا،  خەڵکی کوردستان کراوەتە قوربانی کێشەکانی نێوان بەغدا و هەرێم، جارێک مووچەی پاشەکەوت دەکریت،  و جارێک لێ دەبڕێت و مانگی بۆ درێژ دەکرێتەوە، بەشێوەیەک کە کەم مووچەخۆر هەیە بزانێت کە چەند پارەی لای حکومەتە، بۆیە خەڵک بەپەرۆشەوە لە چاوەڕوانی ڕێکەوتنی نێوان  بەغدا و هەرێمن.   

د. ئیسماعیل نامیق لەئێستادا سەرکردایەتیکردنی ئۆپۆزسیۆن ودەنگی ناڕازیی لەقەیرانێکی گەورەدایە، بەهۆی ئەوەی ناکۆکی نێوان هێزە ئۆپۆزسیۆنەکان لەناکۆکیەکانی یەکێتی وپارتی زیاتر وگەورەترە، ئەم هێزانە نەیانتوانیوە تەنانەت لەسەر یەک بابەتیش هەڵوێستێک، یان گوتارێکی هاوبەشیان هەبێ، هەریەکە ولەدۆڵێکن ولەئاوازێک ئەخوێننن. پاشان هیچ کام لەهێزە ئۆپۆزسێونەکان خاوەنی بەرنامەیەکی قوڵ ودوور مەودا نیە، پلان وتێڕوانینی بۆ ئایندە نیە، بەڵکو تەنها سیاسەتی رۆژ دەکات، بەئاشکرا هەست بەهەژاریی مەعریفە ورۆشنبیریی یاسایی وسادەیی فراکسیۆنەکانیان دەکرێت لەخەباتی پەرلەمانیدا، تا ئێستا نەیانتوانیوە، بەگفتوگۆیەکی یاسایی لۆژیکی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان ئیحراج بکەن، لەهەمبەر ئەو هەموو کەلێنە یاسایی ورێوشوێنە نایاساییەی کە هەن، زۆرجار ناڕەزایی خەڵک بەزمانێکی سادەتر لەوەی خەڵک، لەپەرلەماندا وبەتوڕە بوونەوە دەخەنە روو، ئەمانە تەنها کەف وکوڵێکن وکاریگەرییەکەیان زوو دەنیشێتەوە ونامێنێت، هەروەها یەکێتی وپارتیش سودیان لەئەزموونی رابردووی گۆڕان وەرگرتووە، بەقەولی کاک مەلا بەختیار چەندین ( قازیان ) ناردۆتە پەرلەمان، بۆ ئەوەی هەرکات فەرمانیان پێکردن بەدەنگێکی بەرزتر لەئۆپۆزسیۆن بقیڕێنن وهاوار وموزایەدە بکەن، ئەمەش لەپێناو پووچەڵ کردنەوەی هاواری ئۆپۆزسیۆن!! پارتی حیزبێکی داهێنەر نیە، بەڵام دەتوانێت هەموو داهێنانێکی بەرامبەر بێ کاریگەریی بکات، بۆنموونە، هێنانی خەڵکی پۆپۆلیست بۆ پەرلەمان، داهێنراوی پارتی نیە، گۆڕان ئەم مۆدێلەی داهێنا، بەڵام پارتی لەخولی سێ وچواردا هەستی بەمەترسی ئەم جۆرە خەڵکە کرد، بۆیە لەخولی پێنجدا زیاتر لەحیزبەکانی دیکە ئەم جۆرە خەڵکەی بردە پەرلەمان، پۆستی جێگری سەرۆکی پەرلەمانیشی بەتایپێکی ئۆرجیناڵی پۆپۆلیزم پڕکردەوە وسکرتێرەکەشی بەناوی پاراستنی مافی کۆتاوە دا بەژنێکی گوێڕایەڵی خۆی، ئەم ژنە دەمی لەگەڵ پارتیدایە، بەڵام دڵی نا، پارتیش بەس کاری بەدەم وزمانیەتی!! بەم کارە پارتی دەرگای گفتوگۆی لۆژیکی لەپەرلەماندا کڵومدا وبەدیار هەر پەنجەرە وکڵاو رۆژنەیەکیشەوە پاسەوانێکی پۆپۆلیستی دانا، بۆ قەتیسکردن وخنکاندنی دەنگی پۆپۆلیستی ئۆپۆزسیۆن. بۆیە ئەم ئۆپۆزسیۆنەی ئێستا ناتوانێت بەچەکە کۆنەکەی گۆڕان روبەڕوی پارتی ببێتەوە، تەنانەت ئەگەر گۆڕان خۆشی ببێتەوە بەئۆپۆزسیۆن، ناتوانێت بەهەمان چەک لەگەڵ پارتیدا بجەنگێ، رەنگە ئەمە یەکێک لەهۆکارەکانی بەشداریکردنی گۆڕان بوبێت لەحکومەتدا. کەواتە ئۆپۆزسیۆن لەقەیرانێکی قوڵدایە، قەیران لەفیکر وپلان وبەرنامەی کارکردن، قەیران لەتێڕوانین وخوێندنەوەی داهاتوو، قەیران لەئامرازی کارکردن. ئەم قەیرانەی ئۆپۆزسیۆن بەڕای من تاکۆتایی خولی پێنج بەردەوام دەبێت، ئۆپۆزسیۆن لەم خولەدا ناتوانێت هیچ بکات، بچووکتر دەبێتەوە گەورە نابێت. بەڵام لەخولی داهاتوودا، گۆڕانکاریی ریشەیی وگەورە روودەدات، چونکە پارتی ویەکێتی لەبەهێزبووندا نین، راستە بەقەبارە قەبە وگەورە دەرئەکەون، بەڵام لەناوەڕۆکدا لەداخوڕان وپوکانەوەی بەردەوامدان، لەبەئەوە، مانەوە ودەسەڵاتی ئەم دوو حیزبە لەبەهێزیی خۆیانەوە نیە، بەڵکو لەلاوازیی بەرامبەرەکانیانەوەیە. کۆبونەوەی دەنگەناڕازییەکان لەپارتێکدا یان لەبەرەیەکدا لەژێر سەرکردایەتیەکی بەهێزدا، یەکێتی وپارتی دەخاتەوە قاڵبی سروشتی خۆیان، ئەمە قورسە، بەڵام ئاستەم نیە، تەنها پێویستی بەحیکمەت وگۆڕینی شێوازی کارکردن وجۆری کارەکان وپلان وبەرنامەی قوڵ ودوور مەودا هەیە.

کاروان عەلی شامار ھاوڵاتیان لە ھەرێمی کوردستاندا رۆژ بەرۆژ دەرگیری ئاڵنگاری زیاتر دەبنەوەو حکومەتی ھەرێمیش ھیچ دەرچەیەکی لەھەگبەدا نییە بۆ دەربازبوون، ئەمە سەرباری نەبونی پلان و ستراتیژێکی بابەتی بۆ ئاسانکاری ھاوڵاتیان لە روبەروبونەوەی قەیرانەکاندا! بەشێکی زۆر لە ھاوڵاتیان لەوپەری خراپی دۆخی ئابوریدا ژیان بەرێدەکەن بەو ھۆیەشەوە رۆژانە گوێبیستی دەیان چیرۆکی تراژیدی دەبینەوە، ئەم فاکتەش وایکردووە (کۆچی لاوان و خۆکوژیی و گەندەڵی و رێژەی تاوان و جیابونەوەی ھاوسەران و ھەڵوەشاندنەوەی خێزان)، لە حاڵەتەوە ببن بە دیاردە!  زۆرێک لە قەیرانەکانی ھەرێم پابەستن بە رەھەندە سیاسیەکەوە، گرژی نێوان لایەنە سیاسیەکان لێکەوتەو کاریگەری راستەوخۆیان بۆ سەر جوڵەی بازاڕو ژیانی خەڵک و فەلجبوونی سێکتەرو دامەزراوەکانی حکومەت ھەیە. ھەروەھا بە ھۆی گرفت و گرژییە سیاسیەکانەوە خەوش و دەلاقەی گەورە لەسەر بونیادی ئابوری و کۆمەڵایەتی و پەروەردەیی دروست بووەو زۆرێک لە کایەو سێکتەرەکانی حکومەت و کۆمەڵگە لە لێواری روخان و ھەڵوەشانەوەدان! وێرای ئەو دۆخە ناھەموارەش بەشێک لە لایەنە سیاسیەکانی ھەرێم ئامادەی سازان نین لە پێناو بەرژەوەندی میللەتەکەیاندا، ھەنگاو بە ئاراستەی چاکردنی گوزەرانی ھاوڵاتیان و بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی تەندروستدا نانێن! خولاسە، ئەگەر ئەنجامدانی کۆبونەوەکانی پەرلەمان و شاندی نێوان لایەنە سیاسیەکان بۆ چاکردنی بونیادی کۆمەڵایەتی و ژیان و گوزەرانی ھاوڵاتیان و ئەنجامدانی چاکسازی ریشەیی و شەفافکردنی سێکتەرەکانی نەوت و دارایی و ئاشکراکردنی (٢٧) ملیار دۆلاری قەرزو گرێبەستی پەنجا ساڵەی نێوان ھەرێم و تورکیادا بێ، ئەوا کارێکی باشەو جێی ئەرزشە، وەلێ بەپێچەوانەوە گەر کۆبونەوەکان تەنھا بۆ ئەنجامدانی کۆبونەوەی تر بن و ھیچ دەرەنجامێکی ئیجابیان نەبێ، لێ کۆنەبنەوە باشترە. واتە ئیدامەی کۆبونەوەکان و راسپاردنی کێشە جەوھەرییەکان بە لیژنەکان ئەوا ھیچ گرنگیەکی نیەو نایبێ، جگە لە موماتەڵە بە کات و دروستکردنی قەیرانی زیاتر بۆ سەر شانی ھاولاتیان!

مەریوان وریا قانع (٤) ”گرێی خۆ بەکەم زانین“ و وێناکردنی خود وەک بوونەوەرێکی کەمتر و نزمتر و کەمنرختر لەوانیتر، ھەمان شت نییە وەک گرێی ”ڕقبوونەوە لە خود“، وەک”خودنەفرەتیی“. بینینی خود وەک شتێکی کەمتر و نزمتر لەوانیتر، یەکسان نییە بە ڕقبوونەوە لەو خودە خۆی و وێناکردنی وەک شتێکی بۆگەن و قابیلی نەفرەتلێکردن. یەکەمیان دۆخێکی گشتیترە و لە ڕووی مێژووییەوە بەرھەمی تەماھیکردنە لەگەڵ ستەمگەران و داگیرکەران و پرۆژەی کۆلۆنایلزیمدا، واتە بەرھەمی پەیوەندیی خودە بە ئەوانیترەوە، بە ناوەکیکردنی ڕوانینەکانی ئەویترێکی دەرەکییەیە بەرامبەر بە خود، ھەرچی دووھەمیانە، ھەرچی ڕقبوونەوە لە خود و خودنەفرەتییە، بەرھەمی پەیوەندیی خود نییە بە ئەوانیترەوە، پەیوەندییەکەی دەرەکیی نییە، بەڵکو بەرھەمی پەیوەندیی خودە بە خود خۆیەوە، سەیرکردن و ھەڵسەنگاندنی قێزەوانانەی خودە بۆ خۆی لە غیابی ڕاستەوخۆی ئەویترێکی دەرەکیدا. بەم مانایە خودنەفرەتیی چەند ھەنگاوێک ئەولاتر و قووڵتری پەیوەندیی نێگەتیڤی خودە بە خود خۆیەوە. لە ڕقبوونەوە لە خودادا وھەستکردن بە کەمبوون بەرامبەر بەوانیتری دەرەکیی، گۆڕاوە بۆ پەیوەندییەکی ناوەکیی ڕقبوونەوەی خود لە خود خۆی. خودنەفرەتیی جۆرێکە لە نەفیکردنی خود و سڕینەوەی، نمایشکردنییەتی وەک شتێک کە شایستەی ژیان نییە. زۆر لەوە بەددترە جێگەیەکی لەسەر زەوی ھەبێت. بەم مانایە قۆناغی خودنەفرەتیی قۆناغێکی تەواو ترسناکتر و پڕکێشەترە لە قۆناغی خۆبەکەمزانین، ئەگەر لە دۆخی خۆبەکەمزانیندا پێویستت بەوانیتر ھەبێت بۆئەوەی لەوەدڵنایبیت کە تۆ بچووکتر و کەمتریت، لە دووھەمیاندا ئەم بوونەوەرە دەرەکییە پێویست نییە و نەفرەتەکە بووە بە میکانیزمێکی ناوەکیی سەربەخۆ. گواستنەوە لە گرێی ”خۆ بەکەم زانین“ەوە بۆ گرێی ”خودنەفرەتیی“ لە دونیای ئێمەدا لە دوای ڕاپەڕینەوە ڕووئەدات. لەوکاتەوە کە تیایدا دۆخێک دروستدەبێت کاروباری ھەرێم و دانیشتوانەکەی دەکەوێتە دەستی ھێزە سیاسییەکانی کوردستان خۆیان و ئەو ”ئەویتر“ە دەرەکییە ئەو بوونە ڕاستەوخۆیەی لەناو ژیانی سیاسیی و ئابوریی و فەرھەنگیی و سایکۆلۆژیی خەڵکی کوردستاندا نامێنێت. لەوکاتەدا کە ”خود“ خۆی دەبێت بە سەرەوەری خۆی و خۆی دەبێتبە داڕێژەری پەیوەندییەکانی بە خودی خۆی و بە دونیای دەرەوەوە. فۆرمی ئەو خودسەروەریی و حوکمڕانییە بەڕادەیەک بەد و ناشیرینە، بە ڕادەیەک ترسناک و قێزەونە، زەمینەیەکی بەپیت بۆ گەشەکردنی گرێی خودنەفرەتیی دەھێنێتەکایەوە. لەوکاتانەدا کە ھێزە سیاسییە کوردییەکان بە ھەمان لۆژیک و ھەمان مۆدێلی بەعس کەوتنە داڕشتنی بناغەکانی جیھانێکی نەفرەتلێکراو، گرێی خودنەفرەتیی دەبێت بە گرێی سایکۆلۆژیی ژمارە یەکی ناو ئەو دونیایە. لە ئێستادا ئەم گرێیە وەک پەتایەکی گەورەی لێھاتووە و لەناو زیاد لە کایە و لای زیاد لە گروپێکی کۆمەڵایەتیی و لەناو زیاد لە فۆرمێک لە فۆرمەکانی تەعبیرکردن لە خوددا، ئامادەیە. ئەم پەتایە بە ڕادەیەک ئامادە و کاریگەرە بەشێکی زۆری ڕەخنەی سیاسیی و فەرھەنگیی و ئەخلاقیی و ئەدەبیی لە دونیای ئێمەدا گۆڕیوە بۆ نەفرەتی سیاسیی و نەفرەتی فەرھەنگیی و نەفرەتی ئەخلاقیی و نەفرەتی ئەدەبیی. ئەمەش وایکردوە کردەی ڕەخنەکردن، کە کردەیەکی ھێجگار گرنگی ناو سەرجەمی دەرکەوتەکانی ژیانی ناو کۆمەگایە، بگۆڕێت بۆ ڕق و نەفرەتێکی ھەمەلایەن، نەک تەنھا بەرامبەر بە ئێستا، بەڵکو بەرامبەر بە سەرجەمی مێژووی سیاسیی و فەرھەنگیی و ئەخلاقیی و ئەدەبیی ئێمە. بە بۆچوونی من خوێندنەوەی دونیای دوای ڕاپەڕین لەڕێگای گرێی خودنەفرەتییەوە دەروازەیەکی تازەمان بۆ تێگەیشتن لەزۆر دەرکەوتی سیاسیی و کۆمەڵایەتیی و ئەدەبیی و فەرھەنگیی ئەمڕۆمان بۆ دەکاتەوە. گرێ سایکۆلۆژییەکانی ئەم قۆناغە لەوە تێپەڕیون تەعبیربن لە گرێی خۆ بەکەم زانین، کە ڕەنگە ڕاپەڕین کۆتایی بە ھەندێک لە دەرکەوتە سەرەکییەکانی ھێنابێت، ئەوەی دەیبینین گۆڕانی ئەم گرێیە بۆ گرێی خودنەفرەتیی. یەکێک لەو بابەتە سەرەکییانەی کە فرانز فانۆن لە کتێبی ”پێستە ڕەشەکان و ماسکە سپییەکان“دا گەشەی پێئەدات، بابەتی ”گرێی خۆ بەکەم زانینە“،inferiority complex. فانۆن ئەم گرێ دەرونیی و مێژووییە وەک دەرەنجامی وەرگرتن و بەناوەکیکردنی وێنەکانی ھێزە داگیرکەرەکان دەبینێت، لەسەر میلەت و خەڵکە داگیرکراوەکان. ئەو وێنانەی تیایاندا ھێزە داگیرکەرەکان میلەتە داگیرکراوەکان وەک خەڵکانێکی گەمژە و نەزان و جاھیل، وەک ”حەشامەت“ و ”ھۆردو“یەکی دواکەوتو، وەک منداڵی بچووک و پێنەگەیشتو، نمایشدەکەن. لای فانۆن ئەم دۆخی داگیرکردن و سیاسەتی بەرھەمھێنانی وێنەیەیە، کە گرێی خۆ بەکەم زانین دروستدەکات و لەناو کەسانی سەر بە میلەتە داگیرکراوەکاندا دەیچێنێت. دۆخێک فانۆن وەک دۆخێکی پاسۆلۆژیی و ناتەندروست وێنایدەکات. لە پشتی ئەم گرێیەوە ئەوەی ئامادەیە داننەنانە بە کەسایەتی میلەتە داگیرکراوەکاندا وەک کەسایەتیەکی سەربەخۆ و عەقڵانیی، وەک کۆمەڵگایەک قابیلی ژیانێکی سەربەخۆ، وەک دانیشتوانێک خۆیان بتوانن نوێنەرایەتی خۆیان بکەن و خۆیان چرەنووسی خۆیان دیاریبکەن. وێناکردنی ئەو میلەتانە وەک وەحشی و نەزان و گەمژە و جاھیل، وەک کەسانێک پێویستیان بە پەروەردەکردن و پێگەیاندن ھەیە، وەک خەڵکانێک لە دەرەوەی مێژوو و لە دەرەوەی شارستانیەتدا، بەشێکە لەم سیاسەتی داگیرکارییە. ئەوەی لای فانۆن کۆتایی بەم گرێی خۆ بەکەم زانینە دەھێنێت، شۆڕشە، یاخیبوونی چەکدارانەیە، بەگژاچوونەوەی ئەو دۆخە کۆلۆنیالیی و خۆڕزگارکردنە لە جەبر و فشارە سیاسیی و کۆمەڵایەتیی و ئابوریی و سایکۆلۆژییەکانی. ڕاپەڕین لە دونیای ئێمەدا سەرەتاکانی ئەم دۆخە نوێیەی ھێنایەکایەوە، دەکرا ”سەرەتایەکی نوێ“بێت، بۆ دروستکردنی دونیایەکی ناکۆلۆنیالیی کە تیایدا مرۆڤی ئازاد و سەربەخۆ و خاوەن ئیرادە دروستببێت، کەسێک لە باتی ڕق خۆشەویستیی و لەباتی نەفرەت ئامێزانبوونی ئینسانیی و کۆمەڵایەتیی بیجوڵێنێت. بەڵام خودنەفرەتیی نەک چارەسەر نییە، بەڵکو بیمارییەکی سەختترە لە گرێی خۆ بەکەم زانین، خودنەفرەتیی بازدانە بەسەر خود خۆیدا و ھەوڵدانە بۆ سڕینەوە و نەفیکردنی و بوون بە شتێکی دیکە کە لە ”ھیچ“ەوە نزیکە تا ھەر شتێکی دیکە. بۆ شیکردنەوەی ئەم خاڵە با جارێکی دیکە بۆ فرانز فانۆن بگەڕێینەوە. لای فانۆن مرۆڤی ڕەشپێست ناتوانێت لە ڕشبوونی خۆی ڕزگاریببێت، ڕەشپێست ھەمیشە بە ڕەشپێست دەمێنێتەوە، ھیچ قسەکردنێکی ئەبستراکت لەسەر ”مرۆڤ“ و ”مرۆڤایەتیی“ ناتوانێت ئەو ڕەشبوونە لەیادبکات و تێیپەڕێنێت. بۆیە ئەوەی دەمێنێتەوە باوەشکردن بەم ڕەشبوونەدا و بەخشینی ناوەرۆک و پێناس و ناسنامەی تازەیە پێی لە دەرەوەی گرێی خۆ بەکەم زانین و لە دەرەوەی خودنەفرەتیدا. لە ئێستاشدا مرۆڤی کورد ناتوانێت لە کوردبوونی خۆی ڕابکات و لێی ڕزگارببێت، ھەموو قسەکردنێک بۆ چوونە ئەودیوی کوردبوونەوە، بۆ بوون بە شتکی تر لە دەرەوەی کوردبووندا، جگە لە وەھم و خورافەتێکی مێژوویی و فیکریی، جگە لە گەمژیەکی سیاسیی، زیاتر نییە. بەبۆچوونی من کوردبوون وەک جۆرێک لە شوناسی تایبەت، وەک ھێمایەک بۆ کەمینەبوون، وەک بەشێک لە مێژوویەکی پڕ لە بەرگریی و خوێن، وەک شوناسێکی چەوساوە و چەپێنراو، شتێکە نە کورد خۆی دەتوناێت لێیدەربازببێت و نە ئەو دەوڵەتانەش کە کورد وەک کەمینە لەناویاندا دەژین. بێگومان ئەوەی ئێمە بە بەردەوامی دەکاتەوە بە کورد، ئەوەی وامان لێدەکات بەردەوام بە کوردبوونمانەوە بنووسێین، جەوھەرێک نییە ناوی ”جەوھەری کورد“ و ”جەوھەری کوردبوون“بێت، شوناسێکی ئەتنی و نەتەوەیی نەگۆڕ و نەمر نییە، تەنانەت بوونی بزوتنەوەیەکی سیاسییش نییە بەناوی ئەو کوردبوونەوە، ئەوەی بەشێوەیەکی بەردەوام دەمانکاتەوە بە کورد و دەمانخاتە پەیوەندیی جیاوازە لەگەڵ کوردبووندا، کوردبوون لە ھەموو فۆرمەکانیدا، لە فۆرمە باش و فۆرمە خراپەکانیدا، ئەو دونیا دژەکوردەیە کە بە دەوری کورددا وەک کەمینەیەکەی چەوساوە و بە دەوری فۆرمە جیاوازەکانی کوردبووندا وەک شوناسێکی تایبتەت، دروستکراوە. ئەم دۆخی بە کەمینەبوونەیە لە ژینگەیەکی دژەکەمینەدا، مێژووی ئێمەی لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمەوە تا ئەمڕۆ گەمارۆداوە. ئەو بێماف و بێنرخ و بێکەرامەتکردنە بەردەوامەی کوردبوونە ھەمیشە بەبیرماندەھێنێتەوە کە کوردین. لێرەوە و لەم ھەلومەرجە مێژووییە تایبەتەدا دەستگرتن بە کورد و کوردبوونەوە، تەعبیر نییە لە ڕاسیزم و نەژادپەرستیی و فاشیزم، ئەم جۆرە تۆمەتانە تەنھا تەعبیر نین لە گەمژەییەکی سیاسیی کەموێنە، بەڵکو تەعبیرن لەو دۆخی خودنەفرەتیی و خۆبەکمزانینەی باسمکرد. دەستگرتن بە کوردبوونەوە وەک شوناس کاردانەوەیەکی مێژووییە بەڕووی ھەموو ئەو بێنرخکردن و سوکایەتیپێکردن و پەراوێزخستنە سیستماتیکییەی کورد و کوردبووندا کە تا ئەمڕۆ لە فۆرمی جیاوازدا درێژەی ھەیە. جان بۆل سارتەر لە باسکردنی شوناسی جولەکەبووندا ڕاستییەکی ھێجگار گرنگ و بەناوبانگی ھەیە، کە پێموایە بۆ ئێمەی کوردیش گونجاوە. سارتەر دەڵێت، جولەکە جەوھەر یان شوناسێکی ئەبەدیی و نەمر نییە، ”جولەکە ئەو کەسەیە کە کەسانیتر وەک جولەکە مامەڵەی دەکەن“. بەم مانایە ئەوەی جولەکە دروستدەکات جولەکەبوونێکی جەوھەرگەرایی نییە، بەڵکو دژەجولەکەبوون و ڕقبوونەوە لە جولەکەیە، واتە ئەنتی سامیتیزمە، کە جولەکە دروستدەکات. کوردبوونیش بەھەمان شێوە شوناسێکی نەمرد و ئەبەدیی نییە، بەڵکو بەرھەمی ئەو دۆخی دژەکوردبوونەیە کە مێژووی سەدەی بیستەم دروستیدەکات و ئەمڕۆش لەناو بەشێکی بەرچاوی کوردان خۆیاندا بووە بە فۆرمێکی تەواو نەخۆشی خودنەفرەتیی.

پەیكار عوسمان   ئەوەی کە لەگەڵ ئینسانیەتی ئینسان و خوایەتی خوایا دێتەوە، ئەوەیە کە شتەکان لەتەنیشت یەکابن و یەکتر تەواوبکەن، نەك لەسەر یەك دانرێن و یەکتر بسڕنەوە. مزگەوت و کەنیسەو مۆزەخانەش، ئەبێ ئاسۆیی هاوشانبن، نابێ ستوونیی سواریەك بکرێن. ئەوەی کە لەسەر یەکیان دائەنێ و سواریەکیان ئەکات، نە هۆشیاریی مرۆڤ و ئینسانیەتە، نە ویستی خواو دینە. ئەوە سەقافەتی جەنگەڵ و هاوکێشەی بەهێزو لاوازو حەزی دەسەڵاتدارێتی و جەهلی مێگەلە. کەنیسە نابێ بکرێ بە مزگەوت، مزگەوتیش نابێ بکرێ بە کەنیسە، هەردوکیشیان نابێ بکرێن بە مەتحەف. ئەوەی کە کەنیسە ئەکات بە مزگەوت، لە ئیسلام تێنەگەیشتووە. ئەوەشی کە مزگەوت ئەکا بە کەنیسە، لە مەسیحیەت تێنەگیشتووە. ئەوەشی کە پەرستگا ئەکات بە مەتحەف، دیندارەکە چەنێك لە دین تێگەیشتووە، ئەمیش هەرئەونە لە علمانیەت حاڵیبووە! ئیسلام ئەڵێ مزگەوت ئەبێ لەسەر تەقوا دامەزرێ. تەقواش خۆپاراستنە لە شەڕو ستەمکاری و پێشێلکردنی مافی ئەویتر. سەیرکە پێغەمبەر کە چووە مەدینە، مزگەوتی لە جێگای پەرستگای یەهودییەکان دانەنا، لەولاترەوە دروستی کرد. دەی ئەوە ئیمپراتۆرو تاغوت و ستەمکارەکانن کە پەرستگایەك لەسەر پەرستاگایەکی تر دائەنێن، نەك پێغەمبەرو مرۆڤە چاك و هۆشیارەکان. پرسیارەکەش ئەوەیە، تۆ لەسەر دینی پەیامبەریت، یان لەسەر دینی سوڵتان؟ مەسیحیەتیش لە کورتترین پێناسەدا یەعنی ئاشتی. دەی ئاشتیش ئەوەیە کە مافی ئەویتر لەسەر چاوە نەك لەژێر پێ. ئا لێرەوە، حروبی سەلیبی و کوشتوبڕو کردنی مزگەوتەکان بە کەنیسە.. ئەمانە لە ڕۆحی ڕەشی داگیرکەرەوە هاتوون، نەك لەڕۆحی سپی مەسیحێکی ڕزگارکەرەوە. علمانیەتیش ئازادی باوەڕە نەك زەوتکردنی باوەڕی دینی. کۆتاییهێنانە بەداگیرکاریی کایەی دین بۆ سەر کایەکانی تر، نەك هێرشی پێچەوانەو داگیرکردن و سرێنەوەی خودی کایەی دین، کە ئەک دووانە هەر یەك شتە. بردنەوەی دینە بۆ ناو پەرستگاو بۆ ناو ئازادی ئینسان، نەك پێشێلی ئازادی ئینسان و کردنی پەرستگاکەی بە مەتحەف و هۆڵی شانۆ! ئەوەی کە مزگەوت ئەکا بە کەنیسەو ئەوەی کە کەنیسە ئەکا بە مزگەوت و ئەوەی کە پەرستگا ئەکا بە مەتحەف، هەرسێکی یەك عەقڵە. عەقڵێك کە لەسەر بنەمای (هێزو زاڵێتی) بنیاتنراوە. ئەمەش عەقڵێکی چەپەڵەو هەر ستەم و فەسادو سەردەست و بندەست بەرهەمئەهێنێ. ئێمەش ئەبێ هەموو فۆڕمە دینی و نادینی و ڕاست و چەپەکانی ئەم عەقڵە نزمە تێپەڕێنین، بۆئەوەی هەڵکشێن بۆ عەقڵی باڵای پێکەوەژیان. خواش لە دۆخی کەماڵدایەو پێویستی بە هیچ نیە بۆ خۆی. ئەگەر شتێکی بوێت بۆ ئێمەی ئەوێ و ئەو شتەش هەر ئەوەیە کە واز لە عەقڵی جەنگەڵیی هێزو عەزەڵات و زاڵێتی بهێنین و سەرکەوین بۆ عەقڵی باڵای یەکترقبوڵکردن و ماف و یەکسانی و پێکەوەژیان. دین و علمانیەت و خواو ئینسانیەت و عەقڵ و ئەخلاق، لە جەوهەردا، هەمووی هەر ئەوەی لێمان ئەوێ، کە ئاسۆیی دەس بخەینە ناو دەسی یەك. بەڵام لە توێکڵداو لە ئایدۆلۆژیاو بەرژەوەندی و حەزی سوڵتەو غەریزەی زاڵێتیدا، شتەکە هەر شەڕو ڕق و داگیرکارییەو هەر ئەوەی لێمان ئەوێ، کە ستوونیی پێ بنێین بە سەری یەکتردا. ئەساسی مولك عەدلە، نەك خیلافەت و ئیمپراتۆریەت و هەر جۆرێکی دەوڵەت و دەسەڵاتخوازیی. تۆ بە هێزو زاڵێتی و داگیرکردنی دنیا، ناگەیت بە عەدالەت، ئەگەیت بە فۆڕمە ئیسلامییەکەی ستەمکاریی. چونکە "داگیرکاریی" ستەمکارییەو عەدالەتیش لەسەر ستەمکاری دانامەزرێ! عەقڵی زاڵێتی هەر زاڵم و مەزڵوم بەرهەمئەهێنێ. دەی ئێمە بۆ ئەوە نەهاتووین، کە زاڵم و مەزڵوم بین. ئێمە تەنیا بۆئەوە هەین کە ئینسان بین. تەنیا لە هۆشیاریشدا ئەتوانین ئینسابین و دۆخی کەڵبەو هێزو زاڵێتی تێپەڕێنین. تۆ موسوڵمانێکی هۆشیاربە ئینسانیت. تۆ مەسیحییەکەی هۆشیاربە ئینسانیت. تۆ علمانییەکی هۆشیاربە ئینسانیت. کە تۆ هۆشیاربوویت بەوەی کە خۆت ئینسانیت، ئیتر هۆشیاریت بەوەی کە ئەویش ئینسانەو پێکەوەژیانی لەگەڵا ئەکەیت. بەپێچەوانەوە کە تۆ خۆتت وەکو ئینسان نەناسی، ئیتر ناتوانی ئەویش وەکو ئینسان بناسیت. ئاخر "ئینسان" شتێکە تەنیا لەناو خۆتدا ئەناسرێ و تەنیا عەقڵی خۆت ئەتوانێ پێتی بناسێنێ. ئایدۆلۆژیا ناتوانێ ئەوەت بۆ بکات. کە عەقڵت فڕێداو خۆتدایە دەست ئایدۆلۆژیا، ئیتر لەسەر هەر ئایدۆلۆژیایەك بیت، هەر هەمان ماهییەتیت. ئیتر تۆ یەك هەستت هەیە بەرامبەر ئەویتر، تەنیا ڕق. ئیتر تۆ یەك حەزت هەیە، تەنیا حەزی سەرکەوتن بەسەر ئەویتردا. ئیتر ئێوە یەك شت هەیە کە لەگەڵ یەکا بیکەن، تەنیا شەڕ! ئینجا بینا گەورەو عەجایەبەکانی وەکو ئەهرامەکان و کەنسیەو مزگەوت و پەرستگاکان، کە بۆمان ماوەتەوە، لەڕاستیدا ئەونەی کە ڕەمزی ستەمکارین، ئەونە شتێکی حەزاری نین! ئەمانە خواستی ستەمکارو تاغوتەکانی مێژووەو بە ڕەنج و خوێنی ستەملێکراوان دروستکراون. تەنیا بۆ پیشاندانی هێزو دەسەڵاتی ئیمپراتۆرێك، نەکئەوەی لە خواستێکی ئیلاهی یان ئینسانییەوە هاتبێ! ئاخر پێغەمبەر مزگەوتەکەی خۆی بە پەلکە خورما دروستکرد، نەك بە پایەی گەورەو زێڕو زەخرەفەو چەوسانەوەی خەڵکەکە! ئەمە نەك هەر لە دنیای کۆندا، بەڵکو لە دنیای مۆدێرنیشدا هەروایەو بینا زەبەلاحەکانی ناو شارەکان، تەنیا لە ڕووکەشدا نیشانەی ئاوەدانی و پێشکەوتنن، لە ناوەڕۆکدا هەر نیشانەی ستەمکاری و ناعەدالەتین. مەسەلەن هەر دوو کیلۆمەتر ئەولاتری بینا بەرزەکانی هەولێرو سلێمانی، خەڵکێکت هەیە کە نان نیە بیخوا! هەموو ئایدۆلۆژیایەك مژدەی بەهەشتێك ئەهێنێ و دۆزەخێك ئەخولقێنێ. لەڕاستیدا "حەزارەتی مرۆیی" ئینسان، حەزارەتی عەقڵە نەك ئایدۆلۆژیا. ئەوەنیە ئەم ئایدۆلۆژیا سەرکەوێ بەسەر ئەو ئایدۆلۆژیادا، ئەوەیە کە عەقڵ سەرکەوێ بەسەر ئایدۆلۆیادا. ئەم ئایدۆلۆژیا سەرکەوێ و ئەم دین سەرکەوێ و ئەو دەوڵەت سەرکەوێ.. تا ئێرا هەمان تاسوحەمامەو هەرکەس بیباتەوە، هێشتا هەر "حەزارەتی ئاژەڵیی" مرۆڤەو هەموومان تیایدا دۆڕاوین. تا ئێرا شتەکە وەکو ناو غەسالە وایەو غەسالە بەهەرلایەکا بسوڕێ، هەر هەمان یارییەو هەر هەمان کارئەکات. کەچی ئایدۆلۆژیست وائەزانێ ئەگەر بەلای ئەودا بسوڕێ، شتێکی موهیم ڕووئەداو تەنیا لەو کاتەدا جلەکان پاكئەبنەوە! لەڕاستیدا فەزیلەت ئەوەنیە لە کوێ ی ناو غەسالەکەدابیت، چونکە کە دەسی کرد بە خولانەوە، هەموو شوێنێکی وەکو یەکە. فەزیلەت ئەوەیە کە یەکجار لە یارییەکەو لە غەسالەکە بێیتە دەرەوە. "حەزارەتی مرۆیی" مرۆڤ، لەوێوە دەستپێئەکات کە هەموومان ئەو شەڕی زالێتییە کۆتایی پێبێنین و هەموومان لەناو خۆماندا عەقڵ سەرخەین بەسەر ئایدۆلۆژیادا، بۆئەوەی شەڕەکانی دەرەوە کۆتایی پێبێ و بکەوینە ناو ئاشتی تەواو. (ادخل فی السلم کافە). ئاخر تا لە ئایدۆلۆژیا دەرنەچیت، ناکەویتە ناو ئاشتی. چونکە ئایدۆلۆژیا خۆی شەڕە! هەموو ئایدۆلۆژیایەك شەیتانێکت بۆ دروستئەکاو تۆ ئەبێ شەڕی لەگەڵا بکەیت. شەڕەکەش شەڕی دەسەڵات و زاڵێتییە نەك شەڕی حەق و عەدالەت. بە دەلیلی ئەوەی، کە ئیتر تۆ لەو شەڕەدا، بە ڕەشی خۆت ئەڵێ ی سپی و بە سپی ئەو ئەڵێ ی ڕەش و حەق و عەدالەتێك لە گۆڕێدا نامێنێ! تۆ تا لە خۆپەرستی و بەرژەوەنیپەرستی دەرنەچیت، ناکەویتە ناو ئاشتی. تەنیا لە عەقڵیشدا ئەتوانی لەمانە دەرچیت، چونکە ئەمانە شەڕن و تۆش تەنیا لە عەقڵدا ئەتوانی لەوەتێبگەیت کە ئەمانە شەڕن. بەرژەوەندیپەرستی و خۆپەرستی دۆخی باڵای تۆ نیەو تۆ تەنیا لە عەقڵدا ئەتوانی خۆت بخەیتە ژێر پرسیارەو ببینیت کە تۆ لەوێدا لە نزمیدایت. ئینجا دیوەکەی تری ئایەتی (ادخل فی السلم کافە) ئەشێ بەمجۆرەبێت، (ادخل فی العقل کافە) یان (اخرجوا من الایدولوجیات کافە). هەمووی هەر شەڕی ئەوەئەکات، کە بتباتە ناو ئایدۆلۆژیاکەی خۆی. تۆش ئەبێ تەنیا شەڕی ئەوەبکەیت کە بچیتە ناو عەقڵی خۆت. کە لە ئایدۆلۆجیا دەرچویت و داخڵی عەقڵبوویت، ئیتر لەوە تێئەگەیت، کە دانانی شتەکان لەسەر یەکتر شەڕەو بوونیان لە تەنیشت یەکا ئاشتییەو لێرەشدا ئیتر تۆ ئاشتییە ئاسۆییەکەت بۆ گرنگە، نەك سەرکەوتنە ستوونییەکان کە هی هەر لایەكبن، فەرقی نیەو هەر شەڕە.

عەبدولڕەزاق شەریف سنوری جوگرافی هەرێمی کوردستان، بەکەرکوکی کێشە لەسەریشەوە، بەدەستوری هەمیشەیی عێراق دیاریکراوەو نیوەی داوە بەئیدارەی حکومەتی هەرێم و نیوەکەی تریشی بەمادەی سەدوچل خستۆتە سەر ئیدارەی حکومەتی مەکەزی بەغداو گرەوی راپرسییەکەوە کە پانزەساڵە و ئەو راپرسییە نەکراوە، نوێنەرانی کورد لەبەغداو لە هەرێمیش فەرامۆشیانکردوەو فشاری جێبەجێکردنیان نەکردوە، لەباسکردنیشی بونەتەوە، هەمو ئاماژەکان پێماندەڵێن دەستیان لێشتوە دوای ئەزمونی بیست و نۆ ساڵی حوکمڕانی هەرێم و هەڤدە ساڵی حوکمڕانی کورد لەبەغدا، گەمژەییە بیر لەوەبکەینەوە بەو سیاسەت و ستراتیجەی حزبە کوردستانییەکان پیادەی ئەکەن بتوانین کێشەی خاک و سنوری جوگرافی شارەکانمان، چارەسەر بکەین، لەوەش گەمژەییتر بەردەوامییە بەو سیاسەتەی وەک بەنگ هەموو خەڵکیان پێ بێهۆش کردووە، هەر ئەو بێ هۆشییە وایکردوە خوێنەوارە حزبییەکان هەڵەکانی رابردو نەبینن و ئایندەی رووداوەکان، ناوەرۆکی کێشەکە و چارەسەر نەبینن و نەخوێننەوە. لەحەڤدە ساڵی حوکمڕانی عێراقی نوێدا، دەیان جارو پێکەوە و بەجیا لەلایەن دەیان وڵاتی زلهێزو تەنانەت لەلایەن تورکیا بەجیا و یونامی بەجیا، پێشنیازی هەرێمی سەربەخۆی کەرکوک بۆ نوێنەرەکانی کورد کراوەو هەموو جارێکیش پاڵپشت بەهەندێ شیعاری نامەوزوعی و نادەستوری، رای گشتی کوردیان لێ هانداوەو فکرەکەیان لەباربردووە . ئێستا دەرکەوت کەنوێنەرەکانی ئەو حزبانە کە بەناوی کوردەوە شیوەنی شیعاراتی کوردەوارییان ئەکرد، لەپێناوی هەریسەی بەرژەوەندییەکانی خۆیان و خێزانە سیاسییەکانیاندا بووە، نەک بەرژەوەندی باڵای خاک وخەڵکی کوردستان . ئاسانترین پرسیار ئەوەیە ئەگەر کەرکوک لەپێش شانزەی ئۆکتۆبەرو ساڵانی پێشوو بە رەزامەندی بەغداو پشتیوانی نێودەوڵەتی بکرایە بەهەرێمێکی سەربەخۆ، دەستورێکی بۆ بنووسرایەتەوەو ئیمتیازەکانی هەرێمی لەعێراقدا بەپێی دەستوری عێراق وەربگرتایە، راپرسی و رای خەڵکی هەر بەپێی ئەو دەستورە بکردایە بەبنەمای دیاریکردنی مافی چارەنووس بۆ سەربەخۆیی یان لکاندنی بەهەرێمی کوردستانەوە، ئایا کەرکوک و کوردو کوردستان لەهەموو روویەکەوە زەرەری دەکرد یان ئێستا زەرەری کردووە؟ وەڵامی ئەم پرسیارە بەسە بۆ ئەوەی بیر بکەینەوە، کەرکوکیان بەو دەردە برد بافریای هەولێرو دهۆک و سلێمانی بکەوین! لەو فریا کەوتنەدا کەرکوکیش بەهەمان پرۆژەی بەفیدراڵیکردنی شارەکانی هەرێم ئەخەینەوە سەر باس و هەمان خەبات و هەمان داوا پێکەوە بۆ کەرکوکیش ئەکەین. بڵاوبونەوەو تەبەنیکردنی ئەم فکرە سیاسی و ستراتیژییە گۆڕانکارییەکی ریشەیی گەورەیە لەگوتاری گەلی کوردستاندا، مێژوی سەد ساڵی بیری سیاسی و حزبایەتی کورد ئەگۆڕێ و ئەخاتە ژێر پرسیارەوە، بەدوایدا گۆڕانکاری گەورە لەکایەکانی ژیانی کودەواریدا، ئەکات، دەمانخاتە سەر رێگەیەکی راستی خەباتی دەستوری و یاسایی کەهیچ هێزێک لەدنیادا بەمەرکەزی عێراقیشەوە ناتوانێ دەستەواژەکانی یاخیبوون و بێ قانونی بخاتە پاڵمان، مافی چارەنووسیشمان ئەداتە دەست خەڵکی خۆمان و راپرسی گشتی و بۆ هەتایە لەدەستی بەرژەوەندی حزب و کاست و ماڵباتی سیاسی دەریدەهێنێ. ئێمە کەدەستمان داوەتە پرۆژەی بەهەرێمکردنی سلێمانی، ئەو پرۆژەیە وەک وێستگەیەکی خەباتێکی فکری و ستراتیژی بۆ ئایندەی کوردو هەموو شارەکانی کورسستان دەبینین، بەڵام لەڕووی دەستورو یاسا بەرکارەکانی عێراقەوە، دانیشتوانی پارێزگایەک ناتوانن لەبری پارێزگاکانی تر هەمان داوا و پرۆژە پێشکەش بکەن، بەئەرکیشی ئەزانین بۆ پاراستنی خاک و خەڵکەکەمان و گۆڕانکاری سیستەمی حوکمڕانی، بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی ئەوانیش داوایان لێبکەین پشتیوانمان بن و تەبەنی هەمان پڕۆژە بۆ دیاریکردی چارەنووسی خۆیان لەکەرکوک ، هەولێرو دهۆکدا، بکەن و ئێمەش پشت و پەنای ئەوانین . ململانێ و رووبەڕووبوونەوەی بیری کۆن و کۆنەپەرستی ، بەگژاچونەوەی رژێمی گەندەڵ و نادادی و بەرژەوەندیەکانی خێزان و کاستە سیاسییەکان، گۆڕانکاری گەورە لەکۆمەڵگەدا، زەمینەو زەمینی نوێ، بیری سیاسی نوێ و هیمەتی نەوەی نوێی ئەوێ . رێگەش دورو دژوار بێت یان نا، لەهەنگاوێکەوە دەستپێدەکات

سەرتیپ وەیسی  له‌ دانیشتنی ئه‌مڕۆی په‌رله‌مانی كوردستان خوێندنه‌وه‌ی یه‌كه‌م بۆ پێشنیازی یاسای (ڕێكخستنی میدیای ئه‌لیكترۆنی له‌هه‌رێمی كوردستان-عێراق) كرا . تاوه‌كو ئێستا هه‌رێمی كوردستان یاسایه‌كی تایبه‌ت به‌( ته‌له‌فیزۆن و رادیۆ) ی نییه‌، ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ یاسایی ژماره‌ 35ی ساڵی 2007 ی كاری رۆژنامه‌وانییه‌ كه‌ ئه‌ویش زیاتر تایبه‌ته‌ به‌ ڕۆژنامه‌ و كاغه‌ز‌، كه‌ كاتی خۆی یه‌كێك بوو له‌ یاسا باشه‌كان له‌ په‌رله‌مان ده‌رچوو، به‌و پێیه‌ی لانیكه‌م جۆرێك له‌ ئازادی بۆ رۆژنامه‌نووس تێدایه‌، به‌ڵام ئه‌و كات سه‌ندیكای رۆژنامه‌نووسان و رێكخراوه‌كان و به‌شێك زۆر له‌ ڕۆژنامه‌نووسانی ئه‌هلی و سه‌ربه‌خۆش ده‌ستیان هه‌بوو له‌ ده‌رچوواندنی یاسایه‌، جگه‌ له‌وه‌ش خولی ئه‌وكاتی په‌رله‌مانیش براده‌رانی لیژنه‌ی یاسایی خه‌ڵكی به‌ توانابوون. ئێستا په‌رله‌مانی كوردستان وه‌ك ئه‌وه‌ی هیچ كاری دیكه‌ی نه‌بێت، ده‌ستی بردوه‌ بۆ یاسایه‌كی هه‌ستیاری وه‌كو ڕێكخستنی میدیای ئه‌لیكترۆنی له‌هه‌رێمی كوردستان، له‌ كاتێكدا ده‌ركردنی یاسایه‌كی ئه‌وها گرینگ، نه‌ له‌ توانای لیژنه‌ی رۆشنبیری و یاسایی ئێستای په‌رله‌مانی كوردستانه‌، نه‌ پرسیش به‌ كه‌سانی په‌یوه‌ندیدار به‌و بابه‌ته‌ كراوه‌، ده‌ركردنی یاسایه‌ك به‌م شێوازه ‌و به‌و په‌له‌یه‌ی ئێستا چه‌ندین گرفت ده‌خوڵقێنێت، كه‌ مومكین نییه‌ ئێمه‌ی ئه‌هلی ئه‌و كاره‌ ئه‌و شته‌ به‌سه‌رماندا تێپه‌ڕ بكرێت چونكه‌ : 1. دڵنیابن ئه‌و یاسایه‌ له‌ خوله‌دا به‌م شێوه‌یه‌‌ تێپه‌ڕی، كه‌ زۆرینه‌ی پارتی ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ریه‌وه‌ هه‌یه‌، وه‌كو یاسایی خراپ به‌كارهێنانی ئامێره‌كانی مۆبایل رۆژی یه‌كێكمان ده‌چینه‌ زیندان. 2. ده‌ركردنی ئه‌و یاسایه‌ له‌ ئه‌همیه‌ت و رۆڵی یاسای كاری رۆژنامه‌وانی ساڵی 2007 كه‌مده‌كاته‌وه‌، دادگاكان په‌نا بۆ ئه‌و یاسایه‌ ده‌به‌ن، هه‌روه‌ك چۆن ئێستا په‌نا بۆ یاسای ئامێری خراپ به‌كارهێنانی مۆبایل و یاسایی سزادانی عێراقی ده‌به‌ن. 3. باشه‌ ئه‌و یاسایه له‌ ئێستا‌ چ زه‌رووره‌تێكی هه‌یه؟‌ هه‌نوكه‌ میدیایه‌ له‌ دوای دروست بوونی تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، قۆناغی میدیای نوێشی تێپه‌ڕاندووه‌ چووینه‌ قۆناغی دوای سه‌رهه‌ڵدانی تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی، نه‌ك ڕۆژنامه‌ ئێستا ته‌له‌فیزۆنیش رۆڵی پێشووتری له‌ ده‌ستداوه‌. 4. ده‌ركردنی ئه‌م هه‌موو یاسایه‌ به‌یه‌كه‌وه‌، دژ به‌ یه‌ك بوون له‌ نێوانیان یاساكان دروست ده‌كات و ئه‌وكاتیش دادگاكان چۆنیان بووێت له‌ نێوان ئه‌و هه‌موو یاسایه‌ یه‌كێكیان هه‌ڵده‌بژێرن. ده‌كرێ هه‌موومان له‌ دژی ئه‌و یاسایه‌ بووه‌ستینه‌وه‌، چونكه‌ زۆرجار ئه‌وانه‌ی یاسا ده‌رده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر نیه‌تیشیان باش بێت، زۆر به‌خراپی یاساكه‌ ده‌رده‌كه‌ن، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌هل و پسپۆری بابه‌ته‌كه‌ نین، زۆرجاریش مه‌رامی سیاسی له‌ پشتیانه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ تایبه‌ت ئه‌م خوله‌ی په‌رله‌مان كه‌ زۆرێك له‌ ئه‌ندامانی په‌رله‌مان جارێ جیاوازی له‌ نێوان بڕیار و رێنمایی و یاسا و ده‌ستوور ناكه‌ن، چ جای یاسایه‌كی له‌م جۆره‌ ؟!!! مادام یاسا بۆ ئێمه‌ ده‌رده‌كرێ ده‌بێ پرسیشمان پێبكرێت تكایه‌... تكایه‌... تكایه ‌!!! قسه‌ی زۆر هه‌ن له‌ ده‌رچوواندنی ئه‌م جۆره‌ یاسایه‌، به‌ڵام من كاتم نییه ‌و جاڕێ سه‌رقاڵم، ئه‌گه‌ر نا له‌گه‌ڵ هاوپیشه‌كانم گه‌وره‌ترین كه‌مپین له‌ دژی یاسایه‌كی له‌م جۆره‌ دروست ده‌كه‌ین، به‌ڵام پێویسته‌ رۆژنامه‌نووسان و سه‌ندیكا و رێكخراوی میترۆ و خه‌ڵكی ئه‌كادیمی بواری راگه‌یاندن له‌ ئێستاوه‌ قسه‌ی خۆیان هه‌بێت و لێی بێده‌نگ نه‌بن.

پشتیوان زاهیر 13 ساڵ به‌سه‌ر رێككه‌وتنی ستراتیژی نێوان یه‌كێتی و پارتیدا تێپه‌ڕی، ئه‌و رێككه‌وتنه‌ی بووه‌ هۆی كۆتایی هاتن به‌ شه‌ڕی ناخۆو بوژانه‌وه‌ی ژێرخانی ئابووری و سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستان. ئه‌گه‌رچی میدیای ئه‌هلی ئه‌وكات و گۆڕانیش كه‌ تازه‌ دروستببوو به‌جدی كاریان بۆ له‌به‌ریه‌كهه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ئه‌و رێككه‌وتنه‌ ده‌كرد، به‌بیانووی ناشه‌فافی چه‌ند خاڵێك له‌ رێككه‌وتنه‌كه‌دا‌ له‌باره‌ی نه‌وت و داهاتی هه‌رێمی كوردستان، به‌ڵام دواتر شینی ئه‌وانه‌ بۆ هه‌ریسه‌كه‌بوو. (به‌داخه‌وه‌ ئێستا میدیای ئه‌هلی نه‌ماوه)‌و گۆڕانیش شه‌ریك و برابه‌شی پارتییه‌. جگه‌ له‌وانه‌ش من له‌بیرمه‌ به‌شێكی زۆر له‌ سه‌ركردایه‌تی ئه‌وكاتی یه‌كێتی له‌ژێر لێوه‌وه‌ گلله‌ییان له‌ سه‌رۆك مام جه‌لال ده‌كرد كه‌ یه‌كێتی ته‌سلیمی پارتی كردووه‌، به‌ڵام مام دووربینانه‌تر بیری له‌و بابه‌ته‌ ده‌كرده‌وه‌ له‌ كاتێكدا یه‌كێتی نیوه‌ی لێی جیاببووه‌وه‌ گۆڕانی پێ دروستكرابوو، به‌ڵام به‌هێزی رێككه‌وتنامه‌ی ستراتیژی پارسه‌نگی هێز رێككرابۆوه‌، لاوازی جه‌ماوه‌ری یه‌كێتی ته‌واو شاردبووه‌وه‌، به‌ڵێ ئه‌وكاته‌ بوو ئه‌گه‌ر وه‌زیرێك پارتی بوایه‌ مه‌رج بوو جێگره‌كه‌شی یه‌كێتی بێت. ته‌نانه‌ت له‌ پێكهێنانی حكومه‌تی بنكه‌فراوانیش به‌هۆی رێككه‌وتنامه‌ی ستراتیژی تاڕاده‌یه‌ك ئه‌مه‌ ره‌چاوكرا. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی من خۆشم وه‌ك ئه‌ندامێكی یه‌كێتی تێبینیم له‌باره‌ی رێككه‌وتنه‌كه‌ هه‌بوو به‌ڵام ئێستا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ رێككه‌وتنی ستراتیژی یه‌كێتی و پارتی زامنی پاراستنی ژیانی خه‌ڵك و قووتی خه‌ڵك بوو له‌به‌رئه‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه‌: 1- یه‌كێتی و پارتی دوو هێزی سه‌ره‌كین و ده‌وڵه‌تانی دراوسێ و ده‌ره‌وه‌ش مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن.. به‌ یه‌كگرتوویان به‌هێزتر له‌وه‌ی ئێستا ده‌رده‌كه‌ون و ناتوانن بۆ زۆر مه‌سه‌له‌ی گرنگ به‌ ئاسانی زه‌فه‌ر به‌و دوو حزبه‌ ببه‌ن، ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ش هۆكارێك بێت بۆئه‌وه‌ی له‌ ده‌ستێكی ده‌ره‌كییه‌وه‌ به‌رده‌وام كار بۆئه‌وه‌ بكرێت نه‌هێڵن پارتی و یه‌كێتی وه‌كجاران له‌یه‌كتری نزیك ببنه‌وه‌. 2- یه‌كگرتوویی ئه‌م دوو هێزه‌ سه‌ره‌كییه‌ له‌ به‌غدا كاریگه‌ری راسته‌وخۆی له‌سه‌ر ژیانی خه‌ڵك هه‌بوو. هه‌م به‌هۆی وجودی مام له‌ به‌غداو هه‌روه‌ها لایه‌نه‌ عه‌ره‌بییه‌كانیش حسابی ئه‌و یه‌كگرتووییه‌یان ده‌كرد و كارته‌كانی ده‌ست یه‌كێتی و پارتی به‌هێزتر بوون نه‌یانده‌توانی به‌ئاسانی یاری به‌ مووچه‌و قوتی هه‌رێمی كوردستان بكه‌ن، به‌ڵام ئێستا به‌غدا به‌م په‌رته‌وازه‌ییه‌ی ناو ماڵی كورد‌ خۆشحاڵه‌. 3- له‌ كه‌ركوك و ناوچه‌دابڕێندراوه‌كان یه‌كێتی و پارتی ده‌سه‌ڵاتی باشیان درابوێ و هاوشێوه‌ی هه‌رێمی كوردستان مامه‌ڵه‌یان ده‌كرد، له‌و بڕوایه‌دام له‌ دوای ریفراندۆمیش به‌و یه‌كگرتووییه‌ بمانایه‌وه‌ 16ی ئۆكتۆبه‌ر رووینه‌ده‌دا. ئه‌مانه‌ی باسم كرد بوون به‌ رابردوو، پرسیار بۆ خه‌ڵكی خه‌مخۆری ئه‌م وڵاته‌ ئه‌وه‌یه‌ چی بكرێت؟ چۆن وابكرێـت جارێكی تر پرسه‌ نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یه‌كانمان له‌ لێواری له‌ناوچوون راست بكه‌ینه‌وه‌؟ چۆن وابكه‌ین خه‌ڵكی كوردستان له‌م نه‌هامه‌تییه‌ رزگار بكه‌ین؟ به‌ڵێ .. باشترین كار ئه‌وه‌یه‌ ئه‌مجاره‌ رێككه‌وتنامه‌ی ستراتیژی فراوانتر ئه‌نجام بدرێت، به‌ڵام ئه‌مكاره‌ش دیسان به‌ رێككه‌وتنی پارتی و یه‌كێتی دێته‌ به‌رهه‌م  به‌ڵام ئه‌مجاره‌ سه‌رجه‌م هێزو لایه‌نه‌كانیش بهێننه‌ چوارچێوه‌ی رێككه‌وتننامه‌كه‌یان، ئه‌وكات به‌دڵنیاییه‌وه‌ به‌ره‌نجامی یه‌كڕیزی ناوماڵی كورد هه‌موومان لێی ده‌حه‌سێینه‌وه‌.  

عادل باخەوان چەند پرسیارێکم لەسەر ڕوداوەکانی عێراق و کوردستان بۆ هاتوە و بەشێك لە خوێنەرەکانم چاوەڕوانی وەڵامن. من بە کورتی و لەم چوارچێوەیەی خوارەوەدا ڕوداوەکان دەبینم: 1. موستەفا کازمی داوای هەڵبژاردنی پێشوەخت دەکات و پێیوایە ئەوە تاکە چارەسەرە بۆ دەرچوون لەو کۆڵانە داخراوە کە هەموو عێراقیەکانی تیادایە. 2. من پێموایە هەڵبژاردنەکانی داهاتوو، دەمانخەنە بەردەم گریمانەی جەنگێکی ناوخۆی خوێناویتر لەو جەنگەی کە لە نەوەدەکاندا لە نێوان پارتی و یەکێتیدا ڕویدا. 3. جەنگێکی ناوخۆی لەم جۆرە کۆتایی بەو عێراقە دێنێ کە سەد ساڵ لەمەوبەر پرسێ کۆکس دروستیکرد. 4. بەبۆچونی من تراژیدیای عێراق لە نەبونی گرێبەستێکدایە لەنێوان هەموو ئەوانەی کە بڕیارە عێراقی بن. بەریتانیەکانی بیستەکان و ئەمەریکیەکانی دوهەزارەکان سەرکەوتوبون لە دروستکردنی عێراقدا، بەڵام هیچ کامیان نەیانتوانی عێراقی دروستبکەن. 5. ئەوەی تائێستا عێراقی وەک دەوڵەت هێشتوەتەوە، تەنها ئیرادەی کۆمەڵگای نێودەوڵەتیە. لە گریمانەی جەنگی ناوخۆدا، ئەو ئیرادەیەش گۆڕانکاری بەسەردا دێت. 6. ئەوەی جێگای تێبینیە مامەڵەکردنی سوننە و کوردە لەگەڵ ئەم گریمانەیەدا. بەبۆچونی من هیچ یەکێک لەم دوو ئەکتەرە لە ئاستی تێگەشتن و دروستکردنی ستراتیژی نزیکە مەودادا نین لە بەرامبەر هەڵوەشانەوەی عێراقی شیعەدا. 7. سوننە گیرۆدەیە بەدەست پرسی نوێنەرایەتیکردن و داعش و خێڵ و وردوخاشبونی شار و گوندەکان و گەندەڵی و پاکتاوی مەزهەبیەوە. 8. کورد، تازە "دارە دارە هەستە پێبگرە بەهارەیەتی!" دوای بیست و هەشت ساڵ حکومەتی سەربەخۆ، تازە بەدوای ئەوەدا ئەگەڕێن کە چۆن مەکتەبی سیاسی ڕێگا بە پەرلەمانبدات کۆببێتەوە! 9. لە نەبوونی ستراتیژی کاراو بەهێزی سوننی و کوردا، دڵخۆشبونی سوننە و کورد بە هەڵوەشانەوەی عێراق بێ بنمایە، چونکە لە کۆتاییدا ئەکتەرە گەورەکانی وەک ئێران و تورکیا و سعودیە لەسەر ئاستی هەرێمایەتی و ئەکتەرەکانی سیستمی ئەنتەرناسیۆنال، بڕیار لەسەر چۆنیەتی دابەشکردنی دەدەن، نەک سوننە و کورد.

دانا ھەڵەبجەیی 26/7/2020 خۆکۆتایی پێھێنان لە دیاردەیەکی کەسیەتی و کۆمەڵایەتییەوە ئەکرێتە ھەنگاو و پەرچەکرداری سیاسیی و پەیامی داخوازییەکی تاکیی و گشتی. جاران لە کۆمەڵگە داخراوەکانی خێڵ و گوندەواردا، کچان و ژنان بە ناچاری پەنایان بۆ خۆسوتاندن  و خۆکوشتن  ئەبرد، لە ناچاری و نادادی  کۆمەڵگە و نەبوونی دەزگا و بنکەیەکی بەھاناچوون و ھاوکاریی کۆمەڵایەتی و یاساییدا. بۆ توێژینەوەی ئەم بابەتە دەیان کتێبی دەرونناسی و دەرونشیکاری و کۆمەڵناسی بەر دیدم کەوتووە، لە ئەنجامدا بەم ئامانجانە گەیشتووم کە کەسی خۆسوتێنەر و خۆکوژ لەم خاڵ و ھۆکارانەدا چڕ ئەبنەوە: * گەیشتن بە خاڵی كۆتایی و بنبەستی ڕێگا چارەکان. * گەڕان بە دوای زیان گەیاندن بە بێھێزترین و بەردەستترین کەس کە خودی خۆ کوژەکە خۆیەتی. * تۆڵە و جەرگبڕینی  نزیکان و ئازیزانی سەبەبکارانی کەسی خۆکوژ. * پەرچەکردار و پەیامی خۆ کوژ بۆ کەسی ھۆکارمەند و ئەوی تری تایبەت. * نەبوونی جۆش و خرۆشی بەگژاچوونەوەی ھۆکارمەند(المسبب) و نەخوێندنەوەی لۆژێکانەی دەوروبەر. *ترسان لە دۆڕاندن و زیان گەیاندن لە ململانێ و جەنگی ھۆکارمەنددا. * نەبوونی ھاوڕێ و ھاودەمی متمانەپێکراو و دەزگای تایبەتمەند. * بچووک و کورتبینیی ھۆشیاری و شیکارکاری دۆخەکە. * وا تێگەیشتن کە کۆتایی خۆی کۆتایی و چارەی کێشەکەیە. * خۆ ڕگارکردن و خۆتەواوکردن لە فشاری دەروونیی و ھزریی و نائومێدی و دڵەخورپێییەکانی کە توشی خۆکوژ بوون. ئەمانە  کورتکراوەی  ھۆکارەکانن، بەڵام لە کۆمەڵگەیەک کە بەھا و شکۆی مرۆڤی تیا سفرە، مرۆڤی تێدا ئامانج نییە، تەنیا وەک کارەساتێک و خورپەیەک خۆکوشتن کار ئەکات، نەک وەک وروژاندن و شۆڕشاندنی کەسەکان و ھێنانەدی ئامانج و ئومێدەکانی خۆکوژ. ھەر بۆیە کاریگەری و ھۆکاری خۆکوشتن و خۆخنکاندن و خۆسوتاندن، لە کۆمەڵگە جۆراوجۆرەکان جیاوازی ھەیە. ھەر بۆیە من پێم وایە ھەر کەسێک گەیشتە دۆخی خۆکوشتن، باشترە تەڕ و وشکی ھۆکارەکەی بسووتێنێت، نەک خودی خۆی؛ چونکە ھیچ خۆکوشتنێک ئازایەتی نییە و سەبەبکاریش ئەوەندەی تر لە سەر عەقڵییەتی خۆی و  ملھوڕی خۆی بەردەوام ئەبێت. بە خۆکوشتن قەد نادادپەروەری نابێتە دادپەروەری،،،،.

بەیار عومەر عەبدوڵا وتەیەک هەیە دەڵێت (کورد ئەوەی لە شەڕدا بەدەستیدەهێنێت، لە دانوستاندا لەدەستی دەدات). ئێرانیەکان بەپێچەوانەوە، بە درێژایی مێژوو، ئەوەی لە شەڕدا دۆڕاندویانە، لە دانوستاندا وەریانگرتۆتەوە. دانوستان یەکێکە لەو زانستانەی دەخوێندرێت؛ چەند مەدرەسەیەکی دانوستان هەیە. یەکێک لەوانە مەدرەسەی ئێرانە، کە پشودرێژی یەکێکە لە خەسڵەتەکانی. ئێرانیەکان بەناوبانگن بەوەی کە لە مێژودا لە زۆربەی دانوستانەکاندا براوە بوون؛ ئەوەی بە شەڕ لەدەستیانداوە، بە دانوستان وەریانگرتۆتەوە. لە ساڵی ١٩٤١ لە سەروەختی جەنگی جیهانی دووهەمدا، ڕوسەکان باکور و ئینگلیزەکان ناوەڕاست و باشوری ئێرانیان داگیرکرد. ئینگلیزەکان لەگەڵ ئەمریکیەکاندا لە ئێرانەوە چەک و نەوت و پێدوایستیان بۆ ڕوسەکان دەنارد بۆ شەڕی ئەڵمانەکان. ئێرانیان ناونابوو پردی سەرکەوتن.  سەرۆکی ڕوسیا، جۆزێف ستالین (Joseph Stalin) و سەرۆکی ئەمریکا، فرانکلین ڕۆزڤڵت (Franklin D. Roosevelt) و سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، ویستۆن چەرچڵ (Winston Churchill)، ساڵی ١٩٤٣ لە تارانی پایتەختی ئێران کۆبونەوە و بڕیاریاندا کە دوای کۆتایهاتنی جەنگی جیهانی دووهەم، لە ماوەی ٦ مانگدا ئێران چۆڵبکەن. بەڵام دوای کۆتایهاتنی جەنگ ستالین پەشیمانبوەوە و ئامادەنەبوو باکوری ئێران چۆڵبکات. لە ساڵی ١٩٤٦ دا ڕووسەکان یارمەتی کورد و ئازەریەکانیاندا کە دوو دەوڵەت لە باکوری ئێراندا بۆ خۆیان دابمەزرێنن، کۆماری مهاباد و کۆماری ئازەربایجان، پایتەختەکانیان مهاباد و تەبرێز بوو.  سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی ئێران ئەحمەد قەوام (Ahmad Qavam)، چوو بۆ لای ستالین و توانی ڕووسەکان قایلبکات کە دەست لە پشتیوانی کورد و ئازەریەکان هەڵبگرن، بەرامبەر پێدانی هەندێک بیرەنەوتی باکوری ئێران لە سەر دەریای قەزوین. سەرەنجام دەوڵەتی ئێران توانی کۆماری مهاباد و ئازەربایجان لەناوبەرێت و خاکی دەستبکەوێتەوە. لای سەرکردەی زیرەک و نیشتیمانی، خاک گرنگترە لە هەموو فاکتەرەکانی تر، چونکە خاک فاکتەرێکی نەگۆڕە و دەمێنێتەوە، بەڵام پارە و نەوت دەشێت وشک بکەن و نەمێنن. دوای تێپەڕبونی ساڵێک، واتە لە ١٩٤٧ دا،  پەرلەمانی تازە لە ئێراندا هەڵبژێردرا و دەنگیان لە دژی ئەوەدا کە نەوتی باکوری ئێران بدرێت بە ڕوسەکان و بەڵێننامە نەوتیەکانیان هەڵوەشاندەوە. واتە ئێرانیەکان لە قۆناغی یەکەمدا خاک و لە قوناغی دوهەمدا نەوتیان دەستکەوتەوە. کاتێک ڕوسەکان ناڕەزایەتیان دەربڕی، ئەحمەد قەوام وتی لە دەسەڵاتی مندا نیە و پەرلەمان بڕیاریداوە. دوای ئەم ڕووداوە ئەحمەد قەوام بە (ڕێویە پیرەکە) ناویدەرکرد. زۆرینەی سەرکردەکانی ئێمە بە پێچەوانەوە کاریان کردوە. ئەوەی کورد بە شەڕ بەدەستیدەهێناوە، ئەوان بە دانوستان لەدەستیانداوە. یەکەم لەبەر خۆشباوەڕی و نەشارەزایی لە دانوستاندا، دووهەم لەبەر کاڵبونەوەی هەستی نیشتیمانی و زاڵبونی بەرژەوەندی شەخسی و بنەماڵەیی و حزبی بەسەر بەرژەوەندی نیشتیمانیدا؛ زۆر جار پارە و نەوت دەخەنە پێش مەسەلەی خاکەوە، لە کاتێکدا پارە و نەوت کۆتایی دێت و خاک دەمێنێتەوە. سێهەمیش لەبەر ناکۆکی ناوخۆیی، ئامادەن سازش بۆ دوژمن بکەن بۆ یەکتر شکاندن. یەکێک لە یاساکانی دانوستان ئەوەیە کە دانوستانکار نابێت هیچی بۆ خۆی بوێت، بۆ ئەوەی نەکەوێتە سازشکردن لە پێناوی بەدەستهێنانی پۆستدا. زۆر جار وەفدەکانی کورد دانوستان دەکەن بۆ چونە حکومەت لە هەولێر یان لە بەغدا، دوای چەند مانگێک هەندێک لە ئەندامانی وەفدەکە پۆستی حکومی وەردەگرن. ئەو جۆرە دانوستانانە تەندروست نین، چونکە وەفدێک داوای پۆست و بەرژەوەندی بۆ ئەندامەکانی وەفدەکە بکات، سازشی زیاتر دەکات لەوەی پێویستە بکرێت.  گرنگە ئێمەش پەند لە میللەتان وەربگرین و لانی کەم وابکەین ئەوەی لە شەڕدا بردومانەتەوە، لە دانوستاندا نەیدۆڕێنین. هەروەها مەسەلەی خاکمان لە نەوت و پارە و پۆست لاگرنگتر بێت، لە هەمووشی گرنگتر بەو مەرجە وەفدی دانوستان دیاریبکرێت کە بۆیان نەبێت هیچ پۆست و بەرژەوەندیەک بۆ خۆیان داوابکەن، بەڵکو هەوڵی بەدەسهێنانی ماف و بەرژەوەندی میللەت یان ئەو لایەنە بدەن کە نوێنەرایەتی دەکەن.  

چیا عەباس پێشەکی دەبێت بڵێم لاهور شێخ جەنگی لە غیابی سیاسی مام جلال و دوای وەفاتی و نەخۆشی هێرۆ خان ورد و ژیرانە کاری بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆی لە ناو یەکێتی و ناراستەوخۆش لە ژیانی سیاسی و حوکمرانی هەرێمدا کردوە. بێگومان گەر ئەم زاتە لە بنەماڵەی تالەبانی نەبوایە زۆر ئەستەم بو دەرفەتی بۆ برەخسێت ئەو پێگەیەی ئێستا بەدەست بهێنێت.  هەوڵەکانی لاهور بۆ گەیشتن بەو پێگەیە، بەدەر لە  ئاکامە رێکخراوەیی و سیاسیەکانی، بە بوێری و تموحی رەوا دەبینم، چۆن بەوە گەیشت و چی پێدەکات، لە مەقامی یەکەمدا کاری یەکێتییەکانە بە هەمو ئەتیافەکانیەوە وەڵام بدەنەوە. ئەرکی دەرەوەی یەکێتیە چاودێر بن و هەڵسەنگاندنی دروست بۆ هەڵوێست و کارەکانی پەیوەست بە پرسە گشتیەکان بکەن.  بە بەراوردکردن بە سەرکردە کلاسیکیەکانی هێزەکانی تر لاهور زەمینەیەکی مێژویی تۆکمەی نیە بۆ ئەو پێگەیەی ئێستا، ئەمەیان لە دەرەوەی دەسەڵات و خواستی ئەودا بوە، بەڵام خۆشی بوێت یاخود ترش ناتوانێت چاو لەو راستیە دابخات، گەر مامەڵەی دروستیش لە گەڵ ئەو راستیەدا نەکات بێگومان بۆ نەیار و رکابەرەکانی چەکێکی بەهێزە دژی بەکاری بهێنن. هەرچەندە لاهور پشتگیریەکی بەرچاوی نەوەی گەنجی هەیە وهێزی چەکدار و پارەیەکی زۆریشی لە بەردەستدایە، بەڵام لە ئێستادا لە نێوان دو پاڵەپەستۆی بەهێزدا گیرساوەتەوە، لەلایەک بنەماڵەی بارزانی و پارتی و لەلاکەی تریشەوە بەشێک لە جەمسەرە دێرینەکانی یەکێتی و دڵەراوکێی هێزەکانی تر.  نان ئەو نانەیە ئەمرۆ لە خوانە، با باسی ئێستا بکەین. بۆ خۆم دو جار لاهورم بینیوە، جارێک سەرپێی لە سلێمانی و جاری دوەم چەند ساڵێک لە مەوبەر لە سیمینارێک لە یەکێک لە هۆڵەکانی پەرلەمانی ئەوروپا لە بروکسڵ، لە سیمینارەکەدا وتارێکی بە زمانی ئینگلیزی دەرباری تێرۆریزم و داعش پێشکەش کرد کە شایستەی بایەخدان و گوێگرتن بو. ئەوەشی شایستەی ئاماژە پێکردنە زۆر موحافزکارانە باسی هەندێک تەوەری گرنگی کرد، هۆکارەکەشی گەراندەوە بۆ ئەوەی لەو شوێنەدا پێویست بەو شێوازە دەکات. هەڵسەنگاندنەکەی ورد بو، چونکە زۆربەی بەرپرسە باڵاکانی ئاژانسەکانی هەواڵگری و ئاسایشی وڵاتانی ئەوروپا و چەند رۆژنامەگەرێک ئامادەی سیمینارەکە بون. ئەم شارەزایی و لێهاتوەی لە بواری هەواڵگری و ئاسایشدا ئۆتۆماتیک نایکات بە سیاسەتمەدار و سەرکردەیەکی حەکیم و وردبین و بەهێز، بەشێک بیت لە بنەماڵەی تالەبانی و سەرکەوتن لە بوارێکی سیاسی و هەواڵگریدا مۆڵەتی بی خەتم نین بۆ سەرکەوتن لە بوارەکانی تری سیاسی و حوکمرانیدا. جمال عبدالناصر، جیڤارا، تیتۆ، ئاپۆ، نەوشیروان مستەفا، مەلا مستەفا، مام جلال، خومەینی، مەندێلا، ونستۆن چەرچڵ، بوشی باوک، مۆگابێی زیمبابۆ و چەندین سەرکردە و سیاسەتمەداری تر کە لە سایەی خەبات و مێژودا خاوەنی کاریزمای تایبەت بە خۆیان بون، لە چەند بوارێکدا لێهاتو و کارا بون بەڵام لە کۆی گشتی پرۆسەی سیاسیدا دوچاری داکشان و شکستی گەورە و ئازاردەر بونەتەوە. ماوەیەکە لاهور خۆی لە قەرەی گۆرینی نەخشەی سیاسی و حوکمرانی هەرێم دەدات، ئەمەی گرتۆتە بەر پشتئەستور بە پێگەی لە ناو یەکێتیدا و بە ئەزمونی لە دژە تێرۆردا و بەو هێزە چەکدارەی دەوری و ئەو پارەیەی دەستی دەکەوێت، چەندین گومان و پرسیار بەرامبەر ئەو هەوڵانە سەریان هەڵداوە، بۆچی؟ یەکەم: وەک لە سەرەتای وتارەکەدا ئاماژەم پێداوە لاهور خاوەنی زەمینەی مێژویی بە هێز نیە، دوەم: لە ناو یەكیتیدا ناحەز و رکابەری بەهێزی خاوەن مێژو و ئەزمونی هەیە، سێیەم: لە دوای کارەساتەکانی ئۆکتۆبەر چەندین گومان و پرسیار دەرباری رۆڵی لەو روداوانە سەریان هەڵداوە، چوارەم: هاوپەیمانی و پشتئەستوری سیاسی ئەو لە عێراق و ناوچەکە بە چەند کەسایەتی و هێزێکە کە شایستەی متمانەی میللەتی کورد نین،  پێنجەم: نەفەس و نیەتی بەرەنگاربونەوەکانی پەلەیی و خەسڵەتەکانی تٶلەسەندنەوەیان پێوە دیارن، شەشەم: دەنگۆی بازرگانیەکانی وەک دەهۆڵی پارشێو دەبیسترێن و .... تاد. لاهور کاردەکات بۆ لاوازکردنی پێگەی بنەماڵەی بارزانی و پارتی، تا ئێستاش زۆر رون و ئاشکرا نیە نیەتی ئەم کارکردنەی بۆ چاکسازی و گۆرانکاریە یاخود هاندەری تر لە پشتیەوەن! سەرەرای ئەوەی مافی هێزەکانە ئازادانە لە هەمو سوچێکی کوردستان کار بکەن، بەڵام کاتێک کەسایەتیەکی وەک لاهور دەڵێت چەقی کاری سیاسەتکردن دەبەنە هەولێر و بادینان، بۆ هەوادارانی خۆی ئەم بانگەشەیە حەماس و هەڵچون دەوریژێنێت، بۆ کەسانێکی خاوەن ئەزمون مەترسی و دڵەراوکێ، کاتێک دەڵێت تەنها مەرجەعی یەکێتی لە وەزارەتی پێشمەرگە فڵان کەسایەتی یەکێتیە سەرجەم تیمی حزبەکەی لە حوکمرانیدا ئیحراج دەکات، کاتێک لە سایەی دەسەڵاتی ئەودا کاری پەرڵەمان سست دەکرێت و بێئەوەی ئەڵتەرنەتیڤێک بخاتە رو ( هەرچەندە ئەو پەرلەمانە بەم شێوەیەی ئێستای لە ئیفلیج ئیفلیجترە)، رەفتاری تاکرەوی بەبیر دەهێنێتەوە و ....تاد. منداڵی سەر بێشکەش تێدەگات هەمو هەوڵ و تەقەڵڵای لاهور بۆ لاوازکردنی پێگەی پارتی و بنەماڵەی بارزانیە و بۆ فشارکردن لە سەریان تا خودی ئەو وەک سەرکردەیەکی نوێی یەکێتی قبوڵ بکەن و مامەڵەی راستەوخۆی لە گەڵدا بکەن، پێدەچیت زەمینەی بەهێزی ئەم هەوڵانەی لە دڵی خۆیدا هەڵگرتوە، لەو حاڵەتەدا بێگومان لە دوا مەتەفدا بە تەنیا دەمێنێتەوە. ئەرکێکی گرنگی مێژو بە ئاگاهێنانەوەیە، لاهور شێخ جەنگی دەتوانێ سودی زۆر لەم راستیە بکات. تەحجیمکردنی بنەماڵەی بارزانی و پارتی، تایبەت لەم دۆخە زۆر ئاڵۆزەی عێراق و ناوچەکە، کارێکی ئەوەندە ئاسان نیە، لە مێژودا عوسمانلیەکان، ئینگلیز، حکومەتەکانی عێراق، بەرەی جەلالی، سەدام و دواتریش بە هاریکاری شای ئێران، ئەمریکیەکان، داعش، سەردەمانێک تورکیا، یەکێتی بە جۆرەها هەڵمەت، پەکەکە پشتئەستور بە قوڵایی ستراتیژی نەتەوەیی و شیعەکان پشتئەستور بە یەکێتی و نەیارەکانی پارتی هەوڵی زۆری لاوازکردن و پەرواێزخستنی پارتیان داوە، بەڵام لە ئەرزی واقیعدا پارتی لە هەمویان قورتار بوە و بەهێزتریش بوە. ئەمە مەدحکردنی پارتی نیە بەڵام واقیعێکە پێویستی بە وردکردنەوە و بە تێگەیشتن لە کۆدەکانی هەیە، بەپێچەوانەوە هەر بەرەنگاربونەوەیەک لەوانەی پێشو باشتر نابن. تۆ بڵێی نهێنی ئەمە چی بێت؟ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە تەوەری ئەم بابەتەی ئێستا نیە، مەبەستم بە ئاگادارکردنەوەی ئەو کەسایەتی و هێزانەیە کە لە هەوڵێکی لەو جۆرەدان چاوێک بە مێژودا بخشێننەوە پێش ئەوەی خەڵک ببنە قوربانی هەوڵەکانیان و دۆخەکە سەختتر و ئاڵۆزتر بێت. تەسلیمبون بە پارتی و نەرمبونی رازیکەرانە کرداری بێ ئاکامن، لاهور لە هەوڵەکانیدا پەیامێکی دروستی ناراستەوخۆی راگەیاندوە: شێوازی مامەڵەکردنی یەکێتی لە گەڵ پارتی لە بنەرەتدا دەگۆرێت. ئەوەی تا ئێستا بەرچاو کەوتوە هەوڵەکانی لە گەڵ بازنەیەکی بچوکی داخراوی دەوری خۆیدا چر کردۆتەوە، بۆیە دۆخەکە پێویستی بە دۆزینەوەی رێگەیەکی بەرفراوانتر و کراوەتر و گشتگیرترە تا ئەم دۆخ و رەوشە ئاڵۆز و سەختەی سیاسی و حوکمرانی تێپەرێندرێن. ناشێت کەس دەرک بەو راستیە نەکات کە دۆخی ئێستای هەرێم بەرهەمی نزیکەی سی ساڵی دەسەڵاتی پارتی و یەکێتیە، لاهور ناتوانێت خۆی و حزبەکەی لەو بەرپرسیاریەتیە بە چەند لێدوان و کردار قورتار بکات، ئەوەی پێویستە بکرێت دان نانە بەو واقیعە و داوای لێبوردنە لە خەڵک و چرکردنەوەی هەوڵەکانی راستکردنەوەی دۆخەکەیە بە نەفەسێكی کراوە و دور لە دۆگمای شەخسی وحزبی.  لە لێدوان و کرادارەکانی لاهور پێدەچیت لە راستیەکی واقیعی سیاسی و سەربازی و ئەمنی و ئابوری و حوکمرانی باشور ورد نەبوبێتەوە کە هەوڵی گۆرانیان دەدات. زیاتر لە نیو سەدەیە باشوری کوردستان بە دابەشکردنی جوگرافیای سیاسی و سەربازی و ئابوری و هەواڵگری راگیراوە، مەخابن ئەمە ئیرسێکە تا ئەمرۆش رەنگدانەوەی خەستی لەسەر رەوشی هەرێم هەیە.  مام جلال وەک سەرکردە و سیاسەتمەدارێکی موحەنەکی بە ئاگا ئەم راستیە مێژوەییەی بە رێکەوتنی ستراتیژی لە گەڵ پارتی پارادۆکسانە بەرجەستەکرد، خوالێخۆشبو گیرۆدەی گرێکوێرەیەکی مێژویی بو بۆ سرینەوەی و بۆ راگرتنی ئەو هاوسەنگیە لاسەنگە ئامادەی زۆر سازشکردن بو، ئێستا بەشێک لە نەوەکانی دوای خۆی گیرۆدەی ئەو مێژوە و تێرامانیان بۆ ئایندە بون بێئەوەی زەمینەی مێژویی بەهێزیان هەبێت، هەولێک پێویستی بە هەڵوەستەکردنی جدی هەیە. هاتنە پێشەوەی لاهور و گەنجەکانی تر لە ناو یەكێتیدا روداوێکە شایستەی لێکۆڵینەوە و باسکردنە، لەو باوەرەدام گەر مام جلال لە ژیاندا بوایە زۆر ئەستەم بو ئەوە روبدات، ئەم راستیە بۆ کاك نەوشیروانیش بەکارە، سەبارەت بە دەسەڵاتدارانی ناو پارتی و لە حوکمرانیدا رۆڵی بنەماڵەی بارزانی رێژەیەکی نەگۆرە.  لاهور لە ناو گەنج و نەوەی تورەبوی کوردستان هەواداری بەرچاوی هەیە، بێگومان ئەمە سەرمایەکی کەم نیە، دەشێت لەو راستیە تێبگەین زۆربەی ئەم هەواداری و پشتگیریە ئاوێنەیەکە بۆ نمایشکردنی خواست و تورەیی و هەڵچونی ئەو یاخیبوانە بەرامبەر بە دۆخی هەرێم لە سایەی هەڵوێست و کردارەکانی لاهوری شێخ جەنگی.  وەک خەمخۆرێکی پرسی نەتەوەکەم و هەوادارێکی چاکسازی و گۆرانکاری لە کۆتاییدا ئەم رستەیەم بۆ لاهور شێخ جەنگی هەیە: وەک موخەزرەمێک سیاسەت و رەفتار مەکە، بەڵکو وەک واقیعبینەرێکی سەردەمانەی هێمن و پشودرێژ، ئەوسات زۆر شتی تر فێردەبیت و چێژیان دەکەیت...! کار بۆ پاراستنی یەکگرتویی خاک و نەتەوە و سەروەریەکانیان بکە.     تێبینی: ئەم نوسینەم رای شەخسی خۆمە و هیچ پەیوەندی نیە بەو ئاراستە سیاسیە و ئەو هاورێیانەی بەیەکەوە تێیدا کاردەکەین.     

هیمن قادر  ‏ھەنگاوەکانی چاکسازی دەستی پێ کردەو بە ھەنگاوی خێرا دەچنە بواری جیبەجیکردنەوە لە رابردوا زۆر باس لە چاکسازی کراوە بەلام ھیچ لە کابینەکانی رابردوودا وەک ئەو کابینیە خاوەن بریاری خۆی نەبووەو مەرجی سەرەکی گۆرانکاریە لە خەرجیەکان لە بوارە گرنگەکان ئەویش بە ئیرادەیەکی بەهێزە وهیچ کەس لێ بەدەر نابێت و چاکسازی راستەقینەو لە پێناوی هاولاتیان و بەرژەوەندی گشتی دەکرێت. ‏بیرکردنەوەو خواستێکی گەورە هەیە لە کابینەی برا گەورەدا بۆ چاکسازی و گۆڕانکاری، لەو هەنگاوە گرنگانەوە دەستپێدەکات کە پەیوەندییەکی قوڵیان هەیە بەو تەوەرە هەر بنەڕەتی و سەرەکیەکانەوەی وەک سەرچاوە ئابورییەکان و سیستمی ئابورییەکی زانستی و سیاسی کە توانستی لێکدانەوەو گۆڕانکاری و بەرپرسیارێتی بخولقێنێت. ‏یەکیکی تر لە ھەنگاوەکانی ئەو کابینەیە تەرکیزی لەسەر ئیدارەدانی قەیران دەبێت و دەیکات بە پرۆژەیەکی نیشتیمانی دوور لە ناکۆکی سیاسی ناوخۆ. ئەمەش ئاماژەیەکی بەهێزە کە هەوڵی جیدی هەیە بۆ دروستکردنی کۆدەنگی لەسەر چاکسازی پێویست بۆ بنیاتنانی بناغەی ئابووریەکی پتەو. بۆیە بەردەوام لەگەل ھیزەکانی تر کە بەشدارن لە حکومەتدا ئاڵوگۆڕیی بۆچوونەکان دەکەن دەربارەی ئاستی ئەم قەیرانە و تاوتوێکردنی چاکسازیەکان بە شێوەیەکی شەفاف. ‏دواجار کابینەی برا گەورە ئەجێندای فراوانی بۆ چاکسازی هەیە بۆ بنیاتنانی سیستەمێکی ئابووری پتەو بە گشتی ئەوە مایەیی دلخۆشی بە گشتی لە سەرتاسەری ھەرێمدا ویستی سیاسی ئەوتۆ و بەهێز هەیە بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاری لە گشت ئاستەکاندا ئەوەش بۆ زامنی پاراستنی دەستکەوتەکانی هەرێمی کوردستانە پێوستی بە ھەنگاوەی ھەموانە.