.gif)
🔹 بەیار عومەر عەبدوڵا یهکێک له کێشه جهوههریهكانی ههرێمی کوردستان ئهوهیه که دوای یهکگرتنهوهی ئیدارهکانی سلێمانی و ههولێر، سیستهمێکی تهواو مهرکهزی پهیڕهوکراوه و سلێمانی و ئهم سنوره تهواو پشتگوێخراون. زۆر کهس پێیان وایه که یهکگرتنهوهی ئیداره مانای دروستکردنی سیستهمێکی مهرکهزیه. واته ئهبێت یان ئهم سیستهمه مهرکهزیه شکستخواردوه قبوڵ بکهین، یان شهڕی ناوخۆ دروستئهبێتهوه و ئهچینهوه بهرهو دو ئیدارهیی. بهڵام ئهمه بۆچونێکی زۆر ههڵهیه. بۆچی؟ چونکه یهکهم، شهرت نیه یهکگرتنهوهی ئیداره مانای پهیڕهوکردنی سیستهمێکی مهرکهزی بێت. ئهکرێت ئیداره یهکبگرێتهوه بهڵام سیستهمی لامهرکهزی پهیڕهوبکرێت. واته ئهو پرسانهی ڕهههندی نیشتیمانیان ههیه وهک مهسهلهی پێشمهرگه و سیاسهتی دهرهوه یهکبخرێنهوه، بهڵام مهسهلهی بودجه و داهات و ئیدارهدان بکرێت به لامهرکهزی، و دهسهڵات بدرێت به حكومهته خۆجێیهكان و ئهنجومهنی پارێزگاكان بهو شێوهیهی که بهباشی ئهزانن حکومڕانی ناوچهکهی خۆیان بکهن و گهشه به ئابوری خۆیان بدهن. وهک چۆن له نێوان ڕهش و سپیدا ڕهساسی ههیه، له نێوان دوئیدارهیی و ئهم سیستهمه مهرکهزیه شکستخواردوهدا، چارهسهرێکی مامناوهند ههیه که ئهویش سیستهمی لامهرکهزیه. واته له ههندێک مهلهفدا که ڕهههندی نیشتیمانیان ههیه وهک پێشمهرگه و سیاسهتی دهرهوه یهکگرتوبین، له ههندێک پرسی تردا وهک داهات و پاره و ئیدارهداندا دهسهڵاتی تهواو بدرێت به پارێزگاکان، وهک وڵاته پێشکهوتوهکانی دنیا. ئهمهش کێبرکێ دروست ئهکات له نێوان پارێزگاکاندا لهسهر ئهوهی کامیان زۆرترین خزمهت به سنورهکهی خۆیان بهکهن و کامیان زۆرترین سهرمایه و ههلی کار به لای خۆیاندا ڕابکێشن. هەروەها هەر شارێک بە چەندەها تەکنیکی تر دەتوانێت کۆمپانیا و خاوەن سەرمایە بەرەو لای خۆی ڕابکێشێت. یەکێک لەوانە ڕاکێشانی کۆمپانیاکانە بە لابردنی هەندێک باج و ڕسومات لە سەریان، بۆ نمونە کۆمپانیایەکی گەورەی دروستکردنی ئۆتۆمۆبیل کە دەتوانێت ژمارەیەکی زۆر هاوڵاتی لە بێکاری ڕزگار بکات، بۆ ئهوهی ڕایانبكێشین و لق لهپارێزگاکانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەکانی گەرمیان وە ڕاپەڕین بكهنهوه، دهتوانین بۆ چهند ساڵێك لە باجی زەویوزار بیانبهخشین. شارهوانی هەر شارێک دەتوانێت زەوی بکڕێت و ڕێگاوبان و خزمەتگوزاری بۆ ڕابکێشێت، پاشان بە نرخێکی گونجاو بیفرۆشێتەوە بە کۆمپانیا نێودەوڵەتیەکان بە مەرجێک پرۆژەی ستراتیژی و بەرهەمهێنی لەسەر دروست بكهن، گرنگ ئەوەیە ئابوری ئهم ناوچهیه ببوژێنیتهوه و هاوڵاتیان لە بێکاری ڕزگار بکەین نەک تەنها بکرێت بە پرۆژەی نیشتەجێبوون، که جگه له دهوڵهمهندکردنی چهند کهسێکی کهم لهسهر حسابی زۆرینهی کۆمهڵگا هیچی تری لێسهوزنهبوه. ئەم سیاسهتی هاندانه لە زۆربەی شارە پێشکەوتوەکاندا پەیڕەوکراوە کە لەسەرەتادا ویستویانە کۆمپانیا گەورەکان ڕابکێشن بەلای خۆیاندا و ببن بە شاری پیشەسازی و بازرگانی گرنگ و ڕێژەی بێکاری کەم بکەنەوە. ئهمانه چهند ههنگاوێکن تهنها له سهرهتای گهشهی ئابوریدا پهیڕهو ئهکرێن، بهڵام ههر شارێک که گرنگی پهیداکرد و کارگه و کۆمپانیا گهورهکان ڕویان تێکرد، ئیتر پێویستت بهوه نامێنێت چیتر هانی کۆمپانیا و کارگه بیانیهكان بدەیت و ئاسانکاریان بۆ بکەیت، چونکه که شارێک بو به سهنتهرێکی بازرگانی و پیشهسازی گرنگ، کارگه و کۆمپانیا نێودهوڵهتیهکان خۆیان ڕویتێدهکهن. بۆ نمونە لە سەرەتای سەدەی نۆزدهیا، کێبڕکێیەکی گەورە هەبووە لە نێوان بۆستن و نیویۆرک و فیلادلفیا و بەلتیمۆردا، لهسهر ئهوهی کامیان ببن بە سەنتەری بازرگانی بۆ کەنارەکانی ڕۆژهەڵاتی ئەمریکا، چونکە زۆربەی کاڵاکان کە لە ئەوروپاوە دەهێنران بۆ ئەمریکا، پێشتر بە کەشتی دەبوایە بهێنرایه بۆ یەکێک لەم چوار بەندەرە، پاشان بە ڕێی وشکانیدا دەبوو هەزاران کیلۆمەتری ببڕیایە بۆ ناوەڕاستی ئەمریکا. نیویۆرک هەستا بە دروستکردنی کەناڵێکی ئاوی بە ناوی ئەیری کەناڵ (Erie Canal)، کە زەریای ئەتڵەسی بەست بە دەریاچەی ئەیرییەوە کە تا ڕادەیەک لە قوڵایی خاکی ئەمریکادایە. ئەمەش وایکرد کە نیویۆرک لەو كێبڕكێیهدا براوە بێت و زۆرترین کەشتی لە ئەوروپاوە ڕوبکاتە نیویۆرک، چونکە دەیانتوانی پاش پشویەک لە نیویۆرک لە گەشتەکەیان بەردەوام بن تا دەریاچەی ئەیری لە قوڵایی خاکی ئەمریکادا و لەوێوە شتومەکەکانیان بە ناو خاکی ئەمریکادا بڵاو بکەنەوە. ئەمە دەیسەلمێنێت کە نهێنی سەرکەوتنی شارەکانی ئەمریکا لەو کێبڕکێ ئابوریەدایە، کە هەریەکهو هەوڵئەدات زۆرترین خزمەتگوزاری پێشکەش بکات و زۆرترین سەرمایە بەلای خۆیدا ڕابکێشێت. دەکرێت ئێمەش سود لە ئەزمونی ئەوان وەربگرین. لامەرکەزیکردنی حوکمڕانی و پهیڕهوکردنی سیستهمی فیدرالی لە کوردستاندا چەند زووتر بکرێت باشترە، چونکە تا کات بڕوات سەروەت و سامانی ئەم سنورە زیاتر بەفیڕۆدەچێت و قەیرانەکان قوڵتر ئەبنەوە و ئەشێت لێکەوتەی خراپتریشی لێبکەوێتەوە. تا درەنگتر سیستهمی لامهرکهزی و فیدرالی پهیڕهوبکرێت، ڕێککردنەوەی ناعەدالەتی جوگرافی زەحمەتتر ئەبێت. بۆ نمونە لە وڵاتێکی وەک ئێراندا، کە لە سەرەتاوە زیاتر بایەخی بە تارانی پایتەخت داوە و شارەکانی تری تاڕادەیەک فەرامۆش کردوە، ئێستا چەند ئەکات ناعەدالەتی جوگرافی بۆ ڕێکناکرێتەوە، لەبەر ئەوەی نزیکەی 16 ملیۆن هاوڵاتی لە تارانی پایتهختا ئەژین و ژینگەی تارانیش بەو هۆیەوە زۆر ناخاوێنە، بۆیە حکومەتی ئێران بەردەوام لە هەوڵی ئەوەدایە کە هانی دانیشتوانی تاران بدات بۆ ئەوەی تاران جێبهێڵن و ڕوبکەنە شارەکانی تر، بۆ ئەوەی هەم جەنجاڵی سەر جادە و شەقامەکان کەمبێتەوە، هەم ژینگەی تاران پاکبێتەوه. بۆ ئەم مەبەستەش حکومەتی ئێران بڕیاریداوە کە هەر خێزانێک ئامادەبێت تاران چۆڵبکات، ئەوا حکومەت ئامادەیە زەوی بداتێ لە دەرەوەی تاران و پارەشی بداتێ بۆ ئەوەی خانوی پێدروست بکات. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ژمارەیەکی زۆر کەم هاوڵاتی ئامادهن تاران چۆڵبکەن، چونکە چەندین ساڵە هەر گرنگی بە تارانی پایتهخت دراوە و شارەکانی تر پشتگوێخراون، بۆیه ههلی کار لە شارەکانی تری ئێران زۆر کەم دهستئهکهوێت بە بەراورد بە تارانی پایتهخت. سهرهنجام دانیشتوانی تاران سەرەڕای پێدانی زەوی و پارە، هێشتا ئامادەنین شارەکەیان چۆڵبکەن. گرنکە لە ههرێمی کوردستاندا هەتا زووە و پێش ئەوەی کار لە کار بترازێت، ناعەدالەتی جوگرافی ڕێکبکرێتەوە، چونکە هەتا کات زیاتر بڕوات، ڕێککردنەوەی ئەم ناعەدالەتییە قورستر ئەبێت، و ترسی لێکترازانیش زۆرتر ئهبێت. گرنگه ئێمهی كورد كه له سهرهتای بنیاتنانی دهوڵهتداین، له جیاتی ئهوهی وهك دهوڵهته مهركهزیه شمولیه دواكهوتوهكان، تەنها گرنگی بدهین به پایتهخت و شارهكانی تر پشتگوێبخهین و سهرهنجام ببین به خاوهنی وڵاتێكی دیكتاتۆری ههژاری دواكهوتوو. دهستبكهین بهوهی كه وڵاتهكهمان هاوشێوهی وڵاته پێشكهوتوهكانی دنیا، وهك ئهمریكا و ئهڵمانیا و سویسرا و ئیمارات، بكهین به وڵاتێكی فیدرالی و قورسایی سیاسی و ئیداری و ئابوریمان به شێوهیهكی ئاسۆیی دابهش بكهین و ههر شار و شارۆچكهیهكی كوردستان له بوارێكدا گرنگی پهیدابكات و ئابوریمان پێشبكهوێت. ئهمهش زامنی مانهوه و پێشكهوتنمان دهكات و نزیكمان دهكاتهوه له سهربهخۆیی.
.gif)
رێبوار کەریم وەلی (1) دیداری سەرۆك نێچیرڤان بارزانی لەگەڵ سەرۆك ترەمپ، زۆری لەسەر گوترا و نووسرا، بەڵام بە هەموو پێوەرێك و لەو بارودۆخەی ئێستا ناوچەكەی پێدا تێپەڕ دەبێ، دیدارێكی مێژوویی بوو. گرنگ نییە چۆن رێكخراوە یان چەند خولەك بووە، گرنگ ئەوەیە لەو جەنجاڵییەی داڤۆسدا، ترەمپ دەرفەتی بینینی سەرۆكی هەرێمێكی بچوكی بێ دەوڵەتی هەبێ. ئەوەش لە كاتێكدایە كە سەرۆك نێچیرڤان بارزانی هێشتا داوەتنامەی فەرمیی چوون بۆ كۆشكی سپیشی هەر لە جێگەی خۆیەتی. كارنامەی سەرۆكایەتیی نێچیرڤان بارزانی لە سەردەمی حكومەتدا، كارنامەیەكی گەشە و شوێنپەنجەی بە ئاوەدانی و پێشكەوتنی كوردستانەوە لە درووستكردنی ژێرخانی ئابووریدا تا چەندین نەوەی دیكە هەر باس دەكرێ، بەڵام لە هەمووی گرنگتر ئەو بەڵانسە سیاسییە ناوخۆیی، ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەیە كە لە دوای 16ی ئۆكتۆبەرەوە، جارێكی دیكە نازناوی پاڵەوانێتیی بۆ پێشمەرگە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا گەڕاندەوە و، پردە رووخاوەكانی دیپلۆماسیەتی نۆژەن كردەوە و ئابڵووقەی سەر كوردستانی شكاند. لە ناوخۆی كوردستانیشدا، نێچیرڤان بارزانی بەوە ناسراوە كە ئەگەر پارتی هەموو دەرگاكانی داخستبێ، هێشتا دەرگای ئەو بەكراوەیی ماوەتەوە و، وەك سەرۆكی هەرێمی كوردستان رۆڵی میحوەری دەبینێ لەوەی كە دامەزراوەكە ببێتە چەترێكی گەورەی سیاسی و نیشتمانی و كۆبوونەوە دەورییەكانی نێوان حزبە سیاسییەكانی دەرەوە و ناو حكومەت. هاوكات درووستكردنی ئیجماعێكی سیاسی لە مەسەلە نیشتمانییەكاندا لە بەغدا و راگرتنی هاوسەنگی لە ململانێی نێوان ئەمریكا و ئێراندا، جێگەی هەڵوەستە و تەقدیرە. نێردە دیپلۆماسییەكان و نوێنەرایەتییەكانیان ئەوە دەبینن كە بارزانی چەند بە پەرۆشە بۆئەوەی رێگە نەدات هەرێمەكەی ببێتە گۆڕەپانی ململانێ. بە سەرنجدان لە دیدارەكانی نێچیرڤان بارزانی لە داڤۆس (كە زۆربەیان وڵاتی دژبەیەك بوون)، دەكرێ ئەوە بگوترێ كە ئیتر كوردستان لە سیاسەتدا هێلكەكانی لەناو یەك سەبەتەدا نین و هەرێمێكی بچوكیش دەتوانێ لە هاوكێشە نێودەوڵەتییەكاندا رۆڵی گەورە ببینێ. جیۆستراتیژییەتی كوردستان رەنگبێ لە سەروەتە نەبینراوەكان بێت و سەرۆك نێچیرڤان بارزانیش لەو روانگەیەوە رۆڵێكی دیكە ببینێ كە ئەویش خۆی لە ناوبژیوانیی ئیقلیمیدا دەبینێتەوە و هیچ لایەكیش بە حەساسیەتەوە مامەڵەی لەگەڵدا ناكەن. بە پێچەوانەوە سەركردەیەكە لە زمانی هەمووان باش تێدەگات. چیرۆكی دوو كورد (2) لەماوەی نێوان یەك سەعاتدا لە داڤۆس، یەك بەدوای یەكدا سەرۆك ترەمپ دوو كوردی بینی، یەكەمجار سەرۆك نێچیرڤان بارزانی و دوای ئەویش سەرۆك بەرهەم ساڵح. ئەڵبەتە رەنگبێ پێشخستنی دیدار لەگەڵ سەرۆكی هەرێمی كوردستان و ئەو گەرموگوڕی و جۆری پێشوازییە لە بارزانی زۆر قسە هەڵبگرێ، لە كاتێكدا كە دووەم كوردی وەكو سەرۆكی عێراق بینی، ئەو كەیف و زەوقەی نەبوو؛ تا رادەیەكیش گرژ و توند بوو. لە پشت دەرگا داخراوەكان چ باس كراوە، بەشێكی كەمی لە میدیادا رەنگدەداتەوە، بەڵام دیداری سەرۆك بەرهەم لەگەڵ سەرۆك ترەمپدا، شەقامی عێراقیشی كردە دوو بەشەوە؛ هەندێك وەكو سووكایەتییەك بە سەروەریی بەغدا سەیریان كرد و تەنانەت هەڕەشەیان لە سەرۆك كرد كە نابێ ترەمپ ببینێ و، بەشێكی دیكەش پشتیوانی بوون. بە پێچەوانەوە دیداری سەرۆك نێچیرڤان بارزانی میدیا و سۆشیال میدیای تەنییەوە و وەكو دەستكەوتێكی گەورەی نەتەوەیی سەیر كرا. لە درەوەی هەموو ئەوانەشەوە، ئەم دیدارە بۆ هەردوو سەرۆكەكە بەشێك بوو لە وەبەرهێنانی سیاسیی ناوخۆییش كە بۆ سەرۆك نێچیرڤان بارزانی پێگەی سەرۆكایەتییەكەی قایمتر دەكات و موژدەدەری رۆڵێكی نوێشە. سەرۆك بەرهەمیش چاوی لەوەیە كە هەم بتوانێ كورسییەكەی بەغدا بپارێزێت و هەمیش كورسیی سەرۆكایەتی لەناو یەكێتیدا مسۆگەر بكات. بۆ هەنگاوی دووەمیش لاهور شێخ جەنگی خستبووە ناو شاندی عێراقەوە بێ ئەوەی هیچ پۆست و پایەیەكی هەبێ. ئەوەش وایكرد كە هەم لە ناوخۆی یەكێتی و هەم لەناو پارتیش كاردانەوە بەدوای خۆیدا بێنێت. بە دووریش نازانرێ كە پارتی لەمەودوا لە جاران زیاتر لێی توند بكەن. بە تایبەتیش كە سەرباری ئەوەی هەردوو سەرۆك لە داڤۆس بوون، بەڵام هیچ هەواڵێكی فەرمی لەبارەی دیداریان لە میدیا بڵاونەكرایەوە و ئەوەش بۆ خۆی جێگەی پرسیارە. مەلا هەڵۆ (3) راستییەكەی خەتای مەلا هەڵۆ نییە كە هەرجارە كەتنێك دەكات و میدیا و رای گشتی بەخۆیەوە مەشغوڵ دەكات، دوایی دەرچەیەكی پەشیمانی دەدۆزێتەوە (وەك ئەوەی بەرامبەر بە هونەرمەند ماریا هەورامی كردی) و بۆیشی دەچێتە سەر، بگرە خەتای داواكاری گشتییە كە لەو مەسەلانەدا بێدەنگە. ئەوجا ئەوەی دەستی مەلا هەڵۆ و ئەمسالی ئەویان واڵا كردووە، ئەو فتوایانەن كە وەخت و ناوەخت لە بەرامبەر ماف و ئازادییەكانی ئافرەتان دەردەچن، وەك ئەوەی كۆمەڵگای كوردی هیچ كێشەیەكی نەبێ جگە لە منداڵی بلووری و شۆفێرایەتیی تەكسی بۆ ئافرەتان! ئینجا مەلایەكی دیكەش راست دەبێتەوە و داوای فتوایەكی دیكە دەكات لەسەر رێكخراوەكانی ئافرەتان و داخستنیان. بە پێوەری مەلا هەڵۆ، هەموو ئینسانە ئازادەكانی كوردستان، بەبێ ئەوەی هیچ دەقێكی ئایینی بتوانێ پشتیوانی لە سووكایەتییەكەی بكات، بەر ناشیرینترین جنێو كەوتوون، بەڵام هێشتا مەلا دێتە سەر تەلەڤیزیۆن و بەرگری لە خۆی دەكات! ئەمە دیاردەیەكی خەتەرناكی داعشییە و تیرۆرە لە بەرگێكی دیكەدا. بێدەنگی لەبەرامبەر ئەو دیاردەیە وا دەكات كە ئەو گەرا مەترسیدارە پەرە بستێنێ، چونكە زۆرن لەكوردستان كە بە گیان و دڵ باوەڕیان بە قسەكانی مەلا هەڵۆ و ئەمسالی ئەو هەیە.
.gif)
سەرتیپ جەوهەر چەند رۆژی رابردوو سەفەرێكی كورتی رۆژئاوای كوردستانم كرد. لەماوەی مانەوەم ژمارەیەكی زۆر خەڵكم بینی. هەموو ئەوانەی بینیمن بەتایبەت كاربەدەست و ئەوانەی ئاگاداری بارودۆخی رۆژئاوای كوردستانی رۆژئاوا بوون، پرسیارێك هەبوو مەبەستم بوو لەهەمووانی بكەم ئەویش؛ ستراتیژییەتی ئەمریكا لەدوای روداوەكانی سەرێكانی و گرێ سپی دەبێ چی بێت؟ ئەمریكا تەنها بەنیازە بیرە نەوتەكان بپارێزێت یان دەیەوێت هەژموون و بوونی خۆی بگەڕێنێتەوە پێش رووداوەكانی ناوەڕاستی ئۆكتۆبەری رابردوو؟ جاران لەناوچەكە جگە لەهێزی سوریای دیموكرات و ئەمریكا، هیچ هێزێكی دیكەی لێ نەبوو، كەچی ئێستا بووە بەناوچەیەك وێنەكردنی زەحمەت بووە. جگە لەو هێزانەی توركیاو چەكدارە توندڕەوەكان كە بەشێكی خاكی رۆژئاوای كوردستانیان دابڕیوە، هاوكات هێزی سوریای دیموكرات و رژێمی سوریاو روسیاو ئەمریكای لێیە!! هەریەكەیان سنورێك و جوگرافیایەكی دیاریكراویان هەیە، جگە لە هێزی سوریای دیموكرات كە تێگەیشتن و خواستی بۆ ئایندەی هەرێمەكە روونەو كاری بۆ دەكات، هیچ كام لەو هێزانە نازانن چی دەكەن و بۆچی لەوێن!! ئەورۆژەی چووم لەسەر رێگەی رمێلان هێزێكی ئەمریكا بەری لەهێزێكی روسیا گرتبوو، رێگایان لەسەر داخستبوون و خەریك بوو گرژیی جددی دروست ببێت. هەردوو هێز رێگەیان لەهاتن و چوونی هەموو خەڵك گرتبوو، خەڵكێكی زۆر كۆببۆوەو بێ هیچ دەرەتانێك بەدیاریانەوە وەستابوون! ئەوەی بۆمن جێی سەرنج بوو دوو هێزی بیانیی ناكۆك رێگەیان لەیەكتر گرتبوو، بەڵام هەردوو هێز رێگەیان لە خەڵكی وڵاتەكە گرتبوو! واتە ئەو هێزانە هاوكات لەگەڵ ناكۆكی و ململانێی نێوان خۆیان، بوونەتە سەرئێشەو بارێكی گران بەسەر ناوچەكەو خەڵكەكە. پێشتر ئەگەر دەگوترا ئەمریكا رۆژئاوای كوردستان دەپارێزێت كەچی لە رێككەوتنێكیدا سەرێكانی تا گرێ سپی تەسلیمی توركیا كرد! روسیا ئەگەر جار جارە لەمیدیاكان باسی مافی گەلی كوردستان دەكات، كەچی عەفرینی رادەستی توركیا كرد! لەهەموو ئەوانەی بینیمن، تەئكیدیان لەوە دەكردەوە كە ئەمریكا ستراتیژییەتی سەبارەت بەئایندەی رۆژئاوای كوردستان دیارنییە، هاوكات تێگەیشتنی رژێمی سوریاش بۆ چارەسەری دۆزی كورد لەرۆژئاوای كوردستان هێشتا لەژێر كاریگەری بیری شۆڤینزمی عەرەبییە! روسەكانیش لەونیوانەدا جگە لەوەی چارەسەرێكیان پێ نییە، هاوكات لەگفتوگۆو دانوستانەكان هەمان تێگەیشتنی دیمەشقیان بۆ چارەسەر هەیە. لەو نێوانەدا كورد میللەتێكی زۆر بێكەسە، لەلایەك رژێمی ناوەند هیچ چارەسەرییەكی لا نییەو تەنها ئامادەیە دان بەمافە كلتورییەكانی گەلی كورد دابنێت، لەلایەكی دیكە وڵاتانی خاوەن نفوزو ململانێ لەسوریا هیچ نەخشەڕێ و پلانێكیان نییە! میللەتی كوردیش تەنها ئازایەتی و قوربانیدانی سەروەتە، میللەتێكی زۆر بێكەس و پشتیوانە، ئازایەتیی و قوربانیدانیش لەزەمەنی بێ مۆراڵی و ئەو تەكنەلۆژیا پێشكەوتووەی شەڕو كوشتن، گرەنتی داهاتوویەكی روون ناكات.
.gif)
كارزان سەباح هەورامی دوای كشانهوهی هێزهكانی ئهمهریكا لهرۆژئاوای كوردستان و هێرشی توركیا سیاسهتی كورد بهگشتی بهرانبهربه ئهمهریكا جۆرێك له ترس و پاشهكشهی كرد، بهوهی ئهمهریكا پشتی له دۆزی كورد كردووه، كاردانهوهكان لهدژی ئیدارهی ئهمهریكا وای كرد بهئاشكرا چهند جارێك له كۆشكی سپییهوه دووپاتی پهیوهندی لهگهڵ كورد بكرێتهوه، ههڵوێستهكانی كۆشكی سپی،جۆرێك بوو لهراگرتنی هاوسهنگی، بۆ ئهوهی كوردیش نهچێته بهرهی دژه ئهمهریكا لهعێراقدا، دوای نیگهرانییهكان و ههڵوێستی (سهرۆك مهسعود بارزانی) لهبارهی هاوكاریهكانی ئهمهریكا بۆ كوردستان كه پێی گوتن (خوێنی كورد گهورهتره له هاوكاری چهك و تهقهمهنی)، دواتر شاندێكی ئهمهریكا بهسهرۆكایهتی (مایس پێنس) جێگری سهرۆكی ئهمهریكا سهردانی كوردستانیان كردوو لهگهڵ ههریهكه له(نێچیرڤان بارزانی، سهرۆكی ههرێمی كوردستان و مهسروور بارزانی، سهرۆكی حكوومهت) كۆبوونهوه، كۆبوونهوه وای لێ دهخوێنرایهوه، ئهمهریكا دهستبهرداری كوردستان نابێت، (مایك پێنس) راشی گهیاند: كه ئهوان رێگا نادهن جارێكی دیكه داعش ببێتهوه بهمهترسی لهسهر كوردستان، جیالهوهش بهشێك له سیناتۆرهكانی ئهمهریكا پهیوهست به كوردستان جهختیان له هاوكاری و ههماههنگی ههردوولا كردهووه، تا ئهو كاتهی رێگا نهدرێت كهلێنی كوردستان و ئهمهریكا دروست ببێت. رووداوهكانی ئهم دواییهی ئهمهریكا و ئێران، لهسهر خاكی عێراق هاوكێشهی كوردستان و ئهمهریكای دووباره خستهوه نهخشهیهكی دیكه، ئهو پهیوهندیهی لهنێوان ههدوولا ههبوو تازه كرایهوه، بهتایبهت بهشداری نهكردنی كوتله كوردستانییهكان له كۆبوونهوهی ئهنجومهنی نوێنهران، لهدژی بڕیاری چونهدهرهوهی هێزه بیانییهكان له عێراق، ئهمه وای كرد كه كوردستان چانسێكی دیكه بهپهیوهندیهكانی لهگهڵ ئهمهریكا بداتهوه و رێگا نهدا (داوی) پهیوهندیهكانی بپچرێت، كۆبوونهوهی (دۆناڵد ترامپ) سهرۆكی ئهمهریكا و (نێچیرڤان بارزانی) سهرۆكی ههرێمی كوردستان، ئاماژهیهكی گرنگن كه ئهمهریكا تایبهتمهندی كوردستان لهبهرچاو دهگرێت، ئهتهكێتی پێشوازی و دانانی ئاڵای كوردستان له كۆبوونهوهكان و زمانی جهستهی گفتووگۆكان پێمان دهڵێن: ههنگاوهكان بهرهو ئاراستهی ئهرێنی دهرۆن. ئهو سیاسهتهی لهدوای 16ی ئۆكۆتبهری ساڵی 2017 بهرانبهر به كوردستان پهیرهوی كرا، دهركهوت ههڵهبوو، حهشد سهرجهم ناوچه كێشهلهسهرهكانی گرتهوه و بونه بهشێك له ئهجێندای دهرهكی له خاكی عێراقدا كه ئهمه رهوشی ئهو ناوچانهی خراپ كردووه، لهههمان كاتدا كۆمپانیا بهریتانییهكان كه كهركووك كه دوای 16ی ئۆكتۆبهر هاتن نهیانتوانی رێژهی بهههرمی نهوت لهو ناوچانه بگهیهنێته(ملیۆنێك بهرمیل نهوت) له رۆژێكدا ناچار پاشهكشهیان كرد و چاوپۆشی ئهمهریكا له هێرشكردنه سهر كوردستان لهو ساڵهدا، كوردستانی تهواو نیگهران كرد، بۆیه گرنگه ئهمهریكا ئهو هاوكێشانهی ههبوون لهو ناوچانه راستیان بكاتهوه، بۆ ئهمهش گرنگه هاوكاری پێشمهرگه و حكوومهتی ههرێمی كوردستان بكات تا سهقامیری بۆ ئهو ناوچانه بگهرێتهوه و هێزی پێشمهرگه و سوپای عێراق ئیدارهی ئهو ناوچانه بدهن. دهرئهنجامی ههڵهی هاوپهیمانان خهریكه راست دهكرێتهوه، دوای هێرشی ئێران بۆ سهر بنكهو بارهگاكانی ئهمهریكا له عێراقدا هاوپهیمانان سهرجهم مهشق و راهێنانهكانیان بۆ پێشمهرگه و سوپای عێراق ههڵپهسارد، بهڵام جیاكار له ناوچهكانی دیكهی عێراق، هاوپهیمانان بڕیاریاندا كه مهشقهكان به پێشمهرگه درێژه پێ بدهنهوه، ئهمهش دوای ئهوه هات (دیڤید شینگهر)، یاریدهدهری وهزیری دهرهوهی ئهمهریكا رایگهیاند: كه ههرێمی كوردستان باشترین ئارامی بۆ دیپلۆماتكارانی ئهمهریكا پهیدا دهكات. ئهو ههنگاوه بههێزانهی كوردستان ئهنجامیدا بۆ ئهوهی هاوسهنگی هێز لهناوچهكه رابگرێت، پشتیوانی فراوانی كۆمهڵگای نێودهوڵهتی بهدوای خۆیدا هێنا، لهدواین چاوپێكهوتنی خۆی (نێچیرڤان بارزانی) سهرۆكی ههرێمی كوردستان بۆ (ئهلمۆنیتهر)، دهڵێت: "ئێمه پێمان باشه سوپای ئهمهریكا له عێراق بمێنێتهوه چونكه ئهوان لهسهر خواستی عێراقییهكان له شهری داعش له ساڵی 2014 هاتنهوه و ئهو بریارهی پهرلهمانی عێراق بۆ كشانهوهی هێزه بیانییهكان لهجێگای خۆیدا نهبوو، چونكه هێشتا كوردستان و عێراق لهمهترسی شهری داعش دهرباز نهبوون و ناشكرێت بهبێ دوو پێكهاتهی سهرهكی وهك كورد و سوننه بریاری لهو شێوه بدرێت". ئهمه لهكاتێكدایه كه كوردستان ورتر لهدۆخی ناوچهكهی كۆڵیوهتهوه، چونكه هێشتا گروپهكانی سهربه داعش چالاكانه له پارێزگای دیاله و مووسڵ و ناوچهكانی دیكه كاری خۆیان دهكهن، دیاریش نییه كه قۆناغی گرژییهكانی عێراق بهرهوكوێوه دهرۆن؟ كه دواجار ئهم پرسانه پێویستی به هاوكاری كۆمهڵگای نێودهوڵهتی ههیه، عێراق هێشتا نهیتوانیوه له تهنگژهی ئابووری و سیاسی و ئهمنی دهرباز بێت تا پێشنیاری چونه دهرهوهی هاوپهیمانان بكات. به كورتی: ههرێمی كوردستان جارێكی دیكه چانسی به پهیوهندی خۆیی و ئهمهریكا دایهوه و خۆی بۆ هیچ بهرهیهك یهكلا نهكردهوه، خاڵی دواتر نهبووه هۆكاری گرژبوونهوهی دۆخهكه، بهڵكو رۆڵێكی بههێزی بینی له كهم كردنهوهی گژییهكانی ناوچهكه و چاوهروان دهكرێت شاندی كوردستان له واشنتۆن و له تارانیش ببنه فاكتهری بههێزی سهقامیگیری ناوچهكه كه ئهمهش پێویستی به ههنگاوی ژیرانه و ورد و لهسهر خۆی ههیه.
.gif)
🔹 زانا توفیق بەگ لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس تێگە یشتنێکی فراوان هە بوو لەسەر دۆخی ئابووری هەرێمی کوردستان وە هاوبەشیکردنی سەرمایەدارانی بیانی بۆ وەگەر خستنی سەرمایەکانیان لە هە موو سەکتەرەکانی بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان بەتایبەتی وەبەرهێنان لە بوارەکانی سامانە کانزایەکان و دروست کردنی ئەپارتمانە کانی نیشتەجێ بوون هەروەها کۆمپانیاکانی وەبەرهێنان لە بوارەکانی مادەی خاو و کارگەی دروست کردنی بیناو بەتایبەتی ئاسن و کەرەسەی دروست کردنی مادەی لە قووت نانی بەرهەمی وەکو گوشت و ماسی و سەرچاوە ئاوییەکان. تا ئێرە بۆ هەرێمی کوردستان بایەخێکی گەورەو گرنگی هە بوو لە پێناو دروست کردنی ژێرخانێکی ئابووری هاوسەنگ کە لەگەڵ دۆخی سیاسی و دارایی هەرێم و ناوچە کە بگونجێ . بەڵام پرسیاری جەوهەر ئەوە یە ئایا پاش ئەو هەموو سەرمایە گوزارەی کە لە هەرێم دا کرا لە دوای کەوتنی رژێمەکەی (سەدام حسین) وە دۆخی سیاسی و ئابووری ئێمە لە ئێستادا لەچ قوناخێکدایە ؟ ئایا توانیمان ئەم هەلە زێڕینەی ئابووری هەرێم بکەینە پاشخانێك بۆ دروست کردنی دەوڵەتێکی هاووڵاتی یان هەرێمی هاووڵاتی کەلایەنی کەمی دۆخی هاونیشتمانی لەم هەرێمەدا بگاتە ئاستێکی بەرزی دارایی و رێژەی بێکاری لە هەرێم دالە دابەزیندا بێ بۆ خواروو ( %٤ ) کە رێژەیەی ستانداردی جیهانیە . بێ گومان بە داخەوە نەمانتوانی ئەم بابەتە گرنگە بکەینە سەرماییەکی سیاسی بۆ دابین کردنی دوارۆژی خۆمان و نەوەی داهاتوومان ئەگەر وورد تر سەیری هەڵەو کەم کوڕێکانی خۆمان لەم بوارەدا بکەین دە بینن خاوەنی سەرمایەگوزارێکی سیاسی و ئابووری جێگیر نین لە ناوچەکەدا چونکە زۆرینەی ئەو وەبەرهێنەرانەی کە لە سەرەتاوە لە کوردستان کاریان دە کرد دان بەو راستیەدا دە نێن کە زۆری هاوبەشەکانیان یان هاو پشکە کوردەکان پەیوەست نابن بە و ( کونتراکتانەی) کە لە نێوان کۆمپانیا بیانێکان و بەڵێندەرانی هەرێمی کوردستان دا کراوە یان بە پێچەوانەوە لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان دا کراوە هاوکات دادگاکانی هەرێمیش نەیان توانی وە پشتگیری یاسای بۆ ئەو کومپانیانەی دەرەوەی هەرێمی کوردستان دەستەبەر بکەن بەتایبەتی لەکاتی بوونی نیزاعاتی قانونی دا واتە ئەگەر بە دیوێکی تر بڵێن دادگاکانی کوردستان نەیان توانیەوە بێ لایەنی لەکاتی بوونی نیزاعی ئابووری لە نێوان (لایەنەکانی نزاع) دا بێ لایەن خۆیان بسەلمێنن. ئەم بێ متمانی یە نێوان کۆمپانیاکان و دەسەڵاتی سیاسی هەرێم هاو پشکەکانیان کاریگەریەکی گەورەی لەسەر ئاستی داهاتووی دۆخی سیاسی هەرێمی کوردستان دروست کردوە . لەوانەیە لە ئێستادا ئەم کاریگەرییە بەو شێوە فراوانە نەکەوێتە بەرچاووی هاونیشتمانی یان خەڵکانی ئابووری ناس و سیاسیەکانی کورد بەڵام بە تێپەڕ بوونی کات ئەو هەلاوسانە ئابوور و سیاسی یە دەبینن وەکاریگەریەکی گران دەخاتە سەر شانی هاووڵاتیانی هەرێم . ئەگەر نمونەیەك وەربگرین لەسەر نزیکی دۆخی هەرێم لەگەڵ دۆخی هەندێ لە ووڵاتانی (خلیج) لە سەرەتاکانی نەوەدەکانەوە لە پاش ئەو ئەزموونە گەورەیەی ئەو ووڵاتانە لە دەرهێنانی نەوت هەیان بوو . کەچی هەرسێ ووڵاتانی (بەحرین و ایمارات و عومان) نەیانتوانی سەرنجی ئەو کۆمپانیا گەورانەی ڕابکێشن کە بێن لەو ووڵاتەکەیان دا استپماری گەورە بکەن بەتایبەتی لە بواری دروست کردنی پارچەکانی (ئوتوموبیل و بەستنی هەیکەلی ئوتوموبیل) لەگەڵ هەندی کومپانیای خواردەمەنی کە لەسەر ئاستی جیهان ناو ناوبانگێکی گەورەیان هەیە وە براندیان لە هە موو ووڵاتێکدا هەیە. ئەم دوو بوارە یەکێکیان لەپاش هەوڵێکی گەورەی (ائیمارات) کە وویستی بەشێکی گەورەی دروست کردنی ئوتوموبیلی( بی ئێم) بێنتە (خلیج) بەتایبەتی (ئیمارات و عومان و بەحرێن) کە پارچە کانی بەستنی ئەم (ئوتوموبیلە) لەوی دروست بکری تەنانەت هەولێکی زۆر گەورەیان دا کە کومپانیای خواردەمەنی فاست فودی ئەمریکی (مەکدۆنال) وەکیلی سەرەکی لە (ئیمارات) بێت بۆ ناوچەکانی ووڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست وە لای ئەوانەوە دابەش بکرێت وەهەوڵەکانیان بێ ئەنجام مایەوە بەهۆی هۆکار گەلێکی زۆری خراپی بەکارهێنانی سامانی گشتی ووڵات بۆ بەرژەوەندی تایبەتی . لێرەدا دەبێت بزانین هۆکارە سەرەکێکانی نەهاتنی ئەو کومپانیانە بوچی دەگەرێتەوە بە مەرجێك کە ئەو ووڵاتانە لەڕووی سیاسی و ناسنامەی نێودەوڵەتیەوە هیچ کێشەیان نیە بە بەراورد لەگەڵ هەرێمی کوردستان. وە تا ئەندازەیەك کێشەکانی هەرێم هاوتەریبی هەمان کێشەکانی خلیجە کە لەم ووتارە تەنها دوو نمونەیان باس دەکەین سەرەتا پێش ئەوەی بێمە سەر باسی کێشەکان گرنگە باسی ڕۆڵی (ئەمیرەکانی خلیج) بکەین کە گەیشتنە ئەو بڕوایەی کە دەبێت بە زووترین کات چارەسەری دۆخی ناسەقامگیری ئابووری نە بوونی متمانەی ئابووری بکرێ. وە پێداچوونەوەی بە پلانی ئابووری و سیاسی بکەن وە بتوانن لەو دۆخە خراپە رزگاریان بێت . ئەویش بە ریفوڕم و فۆڕمەلەکردنەوەی ستراتیژێکی نوێ ئابووری و سیاسی وە دوورخستنەوەی ئەو کەسانەی کە دەستیان لەگەڵ دەسەڵاتی بەڕیوەبردن و کومپانیاکان تێکەڵ کردبوو بۆ بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان. لەم دوونمونەی خوارەوە باسی بەشێکی بچووکی گەندەڵێکان دەکەین . ١. هاوپشکەکانی خلیج زیاتر بریتی بوون لە ئەمیرەکانی دەسەڵاتی هەرێمەکانی ئیمارات و بەحرێن و سلتەنەی عومان بە رێژەی قازانجی %٢٠ بە بێ ئەوەی هیچ سەرمایە گوزارێکیان لەگەڵ کومپانیاکانی بیانی کرد بێت هیچ هاوکاریەکی مادیان پێشکەش بە کومپانیاکان کرد بێت لە بەرامبەر ئەودا لە هەرێمی کوردستان زۆربای پشکەکانی هاوبەش لە هاتنی کومپانیا دەرەکێکان و تەنانەت ناوخویەکان دەسەڵاتی سیاسی بە شێوەیەکی ناراستەخۆ دە بێت بکرێنە هاوبەشی پشك بە رێژەی (%٤٠) زیاتریش لەم رێژەیەیە ئەوان ئەمە وای کردوە کومپانیا کان هیچ قازانجێکیان بۆ نە مێنتەوە وە قەبارەی پێشکەوتنی ئابووری و سەرمایەگوزاری بەردەوام لە نزم بوونەوەدا بێت وە بزبزمانی گەورە لەم دوخە دڵەڕاوکی یە هەوڵ بدا سەرمایەکەی تحویلی ووڵاتانی ئەورپا یان خلیج یان ئاسیا بکات بەتایبەتی ئەو شوێنانەی کە استقراری سیاسی لی یە. ٢. سەرمایەداری خزم خزمێنە لەسەر مۆڵکەکانی گشتی (خلیج) بەتایبەتی لە ووڵاتی (قەتەر) لە سەروویانەوە جگە لەو سێ ووڵاتەی تر کە باسمان کرد زۆربەی مۆڵکە گرنگ و ستراتیژێکانی دەوڵەت دەدرێت بە کەسانی نزیك لە بنەماڵە یان دەسەڵاتی سیاسی ناو حکومەت و دەسەڵاتی ئەمنی بۆ دروست کردنی شوێنی نێشتەجێ بوون یان کەشت وگوزار و یان فروشتنەوەی بە نرخێکی گران بە کومپانیا بیانی کان هاوکات جارێکی تریش لە پرۆژەکەدا دەبێت بکرێنەوە بە شەریك وە پشکیان هەبێت. بە هەمان دووخی گەندەڵی لە هەریم دا وە خزم خزمێنە لە دابەشکردنی مۆڵکەکانی گشتی حکومەتی هەرێم دە بەخشرێت بە دەسەڵاتدارەکانی حزب و کەسانی دەست روویشتی ناو حکومەتی هەرێم هاوکات فروشتنیان بە نرخێکی گران بەهاو وە دیسان داواکردنی پشك لەو کەس و کومپانیانەی لیانی دەکڕن هەندێ جار بە چاوو سەرکردنەوە هەڕەشەلێ کردن لیان . ئەمە دوو نمونەی بچووکی دۆخی خراپی ئابووری هەرێمی کوردستانن ئەگەر ئێمە خاوەنی ئەم جۆرە ئابووریە داڕووخاوە بین ناتوانین بە دروست کردنی قەوارەیەکی سەربەخۆی هەرێم دڵ خۆش ببین چونکەئەگەر ئێمە سەربەخۆی سیاسیشمان وەرگرت بەم جۆرە خراپەی دۆخی ئابووری ، گەنجانی ئێمە زیاتر ڕوودەکەنە هەندەران بەدوای هەلی کاردا دە گەڕێن لە جیاتی ئەوەی دەوڵەتێکی سەربەخۆی هەژارمان هە بێت، دەبێت بەدوای پلانی ستراتیژی ئابووری گەورە دا بگەڕێن کە سەرنجی کومپانیاکانی دنیا بۆلای خۆمان ڕابکێشن بتوانن ئابووریەکی تۆکمەمان بۆ دوارۆژ مسۆگەر بکات پاشان ببینە قەوارەیەکی سیاسی کە خاوەنی ئابووریەکی بەهێزو پتەوبێ.
.gif)
🔹 عەلی ئۆرەماری ل گۆرەی رویدانێن گەرمێن دروژهەلاتا ناڤین دا هەی، هەر ژ خۆپێشاندانێن عیراقێ و هەولێن هێزێن نێزیک یان سەر ب ئیرانێ ڤەنە،ژبۆ گۆهارتنا داخازیێن خۆپشاندەران ژ داخازیێن چاکسیازیێ و دژایەتیا گەندەلیێ و گەندەلکاران و دەرێخستنا عیراقێ ژ بن سیاسەت وزومگەراتیا ئیرانێ ،بەرف گۆتارەکا دینی ومەزهەبی و بڵندکرنا بانگێن دەرێخستنا هێزێن بیانی وە ک ئاماژەیەک بوو هێزێن ئەمریکا ژ عیراقێ ،کەئەڤە بخۆژی بەردەوامیا دەستێوەردانێن ئێرانێ نە دعیراقێ دا و ئەف هەوڵێن هەنێ نە ئاگرێ شەری دناڤبەرا ئەمریکا و ئیرانێ گەرم دکەن وهەڵبەت گۆڕەپان ژی عیراقە ولسەر ڤی بنیاتی ژی هەم هێزێن ئەمریکا و تێکرایێ هێزێن هەڤپەیمانان دناڤبەرا خۆڤەکێشان ژ عیراقێ ، نەخسامە کۆ حکۆمەتا عادل عەبدوولمەهدی یاداخازکریە کۆ دوماهیکێ ب هەبوونا هێزێن بیانی بینیت و رێکەفتنا ئەمریکا وعیراقێ بهەڵوەشینیت ،یان ژی هێزێن ئەمریکا وهەڤپەیمانان ل جهەکێ ئارامتر بگەریێن کۆ وەک ئەنترناتیف بۆجهگیرکرنا هێزێن خۆبکاربینن و نێزیکترین جه و باشترین جه ژی هەڵبەت دێ هەرێما کوردستانێ بیت کۆ هەم دویرنەکەڤن ژ ئارمانجێن بخۆ دانایێن و هەم ژی درێژیێ ب پلان وبەرنامەیێن خۆ بدەن ژبۆ فشارئێخستنێن ئابۆری وسەربازی لسەرئیرانێ وهنگافتنا ئارمانجان ، ئەڤەبخۆژی تێرا هندێ هەیە کۆ دویر نینە ژلایێ ئیرانێ ڤە هەرێم ببە ئارمانجا هێرشێن وێ ، ئەڤە و دحالەتێ ڤالابوونا عیراقێ ژ هێزێن ئەمریکا و هەڤپەیمانێن وێ ڕەنگە کارڤەدانەکا نەرینی ژی هەبیت لسەر کارێ بالیوزخانەیێن ئەمریکا وئەورووپا و کارو بەرنامە ووەزیفەیێن نەتەوێن ئێکگرتی ژی UN ل عیراقێ و تێتە چاڤەرێکرن دیسان نەتەوێن ئێکگرتی ژی بیر ل ڤەگۆهاستنا بارەگایێ خۆیێ سەرەکی ل بەغدا بۆ هەرێمێ بکەت و بالیوزخانەیێن بیانی ژی کارێن خۆ ل عیراقێ سر بکەن و بەرێ خۆبدەنە هەولێرێ ،بوویە دڤان بویەرێن گەرمێن رووی ل عیراقێ ورۆژ هەلاتا ناڤین دکەتن ، هەرێما کوردستانێ دێ رولەکێ میحوەری بینیت ،هەم دشیاندایە روڵەکێ دیبلوماسی بگێریت دئارامکرنا رەوشا نافخۆیا عیراقێ ویسان وەک جاران هەولێر ببیتە ناڤەندا پێک گەهشتنا هێزێن عیراقێ و دهەمان دەمدا ژی رولەکێ ئەرێنی بگێریت د خافکرنا وێ تۆندیا هەی دناڤبەرا ئەمریکا و ئیرانێ دا ودیسان ب هەم ئاهەنگی دناڤبەرا سەرۆک کۆماری وسەروکێ هەرێمێ وب زێندیکرنا هەم ئاهەنگیا جاران هەی دناڤبەرا ڕەونشاد تالەبانی وبارزانی دا دشیاندایە هەم ئاهەنگیا دناڤبەرا پارتی وئێکەتی و هێزێن دیتر زێندی ببیتەڤە و پایتەختێ هەرێمێ ببیتە ناڤەندەک هەم هەمی رێک ژبۆ چارسەرکرنا پرسگرێکێن دەڤەرێ هەولێربیتن ودشیاندایە ژی ڤەگۆهاستنا بالیوزخانەیێن ئەمریکاوئەورووپا و ناڤەندێن دنێن نیڤ دەۆڵەتی دبەرژەوەندیا بهێزئێخستنا پێگەهێ هەرێمێ بێتە بکارئینان ودیسان پێگەهێ هەرێمێ بۆ جاران بەری رویدانێن برینا بۆدجێ وهاتنا داعش و دەرئەنجامێن ریفراندومێ بڤەگەریێت ، نەتنێ هێزێن پێشمەرگەی فەبگەرێنە کەرکۆک و شنگاڵ ومەخمۆر بەلکۆ دشیاندایە لبن چاڤدێریا نەتەوێن ئێکگرتی وهەڤپەیمانان دوماهیکێ ب چیرۆکا مادا سەدوچل بینیت و پلان وبەرنامەیەکێ دەوڵەتی ژبۆ چارەسەرکرنا پرسێن جۆگرافی وکارگێری دناڤبەرا هەرێمێ و ناوەندێ بینیت ، لێ ژبۆ هەرێم وی رولی بگێریت و ڤێ دەلیڤێ ژدەست نەدەتن ،گەرەکە هەرێما کوردستانێ وسازیێن وێ پەرلەمان وحکۆمەت وسەروکاتیا هەرێمێ خۆدان پلان و ستراتیچ بن و ب گیانەکێ نشتیمانی ونەتەوەی ودویر ژ هزرێن تەسک و زالکرنا گیانێ تەسکێ حزبی ئەرکێن قۆناغێ برێڤەبەت و لسەر ئاستێ کوپیتکێ (لوتکە) هێزێن کوردستانێ لسەر دانانا هێلێن ستراتیچی رێک بکەڤن و دهەر پێنگاڤەکێ دا ژبۆ رێ پێدانا جهگیرکرنا هێزێن ئەمریکا وهەڤپەیمانێن وێ ل هەرێمێ دەبیت ب رێکەفتن بیت لگەل هەرێمێ وتا هەرێم گڕەنتیێن باشەرۆژێ تا ئاستێ سەربەخۆیا هەرێمێ وەرنەگریت نابیت لبن هندەک سۆزێن نەنڤیسی و دەمکی هەرێم رێکێ بجهگیرنا هێزێن هەڤپەیمان بدەت ، کە دوێ باوەرێ داینە دنهۆدا هیچ شینگرەک بۆ ئەمریکا وهەڤپەیمانا ژبلی هەرێمێ بدەست ناکەڤیت ،ل دوماهیێ ژی دشیاندا نینە هەرێم ڤی روولی بگێریت بێی دوماهیکێ ب حۆکمڕانیەکا حزبی بینیت وبێی جاکسازیەکا سیاسی ودیبڵوماسی و بنشتیمانیکرنا بریار و پێنگاڤێن سیاسی و بدەزگەهیکرنا هێزێن پێشمەرگەهی و هەمی سازیێن دنێن حکۆمەتا هەرێمێ وسەروکاتیا هەرێما کوردستانێ وی روولێ بگێریت ،هەر پێنگاڤەکا دن ژدەرڤەی بەرژەوەندیێن بڵندێن گەڵ و نشتیمان ،هەرێم دێ دفەلەکا وەختی دا خەندقیت دیسان دێ ئەڤروژی بیتە مێژو مفا ژ دەلیڤێ نائێتەوەرگرتن.
.gif)
🔹 سەركۆ یونس كۆتاییەكانی ساڵی (2019) لە عێراق دا بەوپەڕی نائارامی و ناسەقامگیری سیاسی و ئابوری گوزەری كرد كە تێدا كابینەكەی دكتۆر عبدالمهدی دەستی پێ لەكاركێشرایەوە و حكومەتەكەی بووبە كاربەڕێكەر و لەچاوەڕوانی ڕێكەوتنی لایەنەكان و شەقامدا بۆ كاندیدكردنی كەسێك كە مەرجی هەمووی لایەكی تێدا بێت عێراق بەم بارودۆخەوە پێ ی خستە ناو ساڵی (2020) ەوە، هەموو لایەك بەگشتی و كورد بەتایبەتی ئومێدی زۆری بەم كابینەیە هەبوو و تاڕادەیەكی باش بەرەوپێشچوون و لەیەك گەشتن هەبوو لەنێوان هەولێرو بەغدا بەتایبەت لەڕووی كێشەكانی نەوت وباجی گومرگی و پرۆژە یاسای بودجەی گشتی عێراقەوە بۆ ساڵی دارایی (2020). كابینە دەست لەكاركێشراوەكەی دكتۆر عبدالمهدی لەكۆتای ساڵی ڕابردودا توانی ڕەشنوسی پرۆژەی بودجە لە ئەنجومەنی وەزیران پەسەند بكات و ئامادەبوو بینێرنە پەرلەمان بۆ گفتوگۆكردن و پەسەندكردنی بەڵام بەهۆی ئەو ڕووداوانەی كەلە كۆتاییەكانی ساڵی ڕابردو ڕوویاندا كە زیاتر بەهۆی داواكاری خۆپیشاندەران و ڕێكنەكەوتن لەسەر كەسێك كە پەسەندی مەرجەعیەت و شەقام و لایەنە سیاسیەكان بێت و ناكۆكی ئەمەریكا و ئێران و كوژرانی قاسم سلێمانی و ئەبومەهدی موهەندیس نەتوانرا پرۆژەكە بنێرێتە پەرلەمان هەرچەندە ناردنی پرۆژەی یاسای بودجە بۆ پەرلەمان ئەم كابینە كاربەڕێكەرە دەیتوانی بیكات چونكە ئەنجومەنی وەزیران چەند ڕۆژ پێش دەست لەكاركێشانەوە پرۆژەكەیان پەسەند كرد بوو. بەپێ ی سەرچاوە حكومیەكان بودجەی گشتی عێراق بۆ ساڵی دارایی (2020) بڕەكەی لە نێوان (140 بۆ 145) ترلیۆن دینار دەبێت واتە نزیكەی (135) ملیار دۆلار ، وە كورتهێنانی پێشبینی كراو بە نزیكەی (40) ترلیۆن دینار دادەنرێت واتە نزیكەی (32) ملیار دۆلار، بۆ دابین كردنی ئەم بودجەیە حكومەت پشتی بەستوە بە (%93) داهاتی نەوتی فرۆشراو.كە پێویستە ڕۆژانە عێراق بڕی (3.800) سێ ملیۆن و هەشت هەزار بەرمیل ڕەوانە بكات و بەشی هەرێم لەو ڕێژەیە (250) دوو سەد و پەنجا هەزار بەرمیل بێت ڕۆژانە لەڕێگەی سۆمۆوە ڕەوانە بكرێت.نرخی نەوتیش بۆ هەر بەرمیلێك بە (53) دۆلار دانراوە ... بەڵام ئەوەی تێبینی دەكرێت و مەترسی یە بۆ حكومەت و دەوڵەتی عێراق ئەگەرێكی زۆر هەیە ساڵی (2020) عێراق پرۆژە یاسای بودجەی نەبێت و كاروچالاكی پرۆژە ئابوری و خزمەتگوزاری و بازرگانی و وەبەرهێنان لەم ساڵەدا نەبێت و تەنها حكومەت دەتوانێت بەپێ ی یاسای بودجەی (2019) كار بكات واتە یەك لەسەر دوازدەی بودجەی گشتی بەو مانایە حكومەتی عێراق جگە لە خەرجیە ئاساییەكانی وەك مووچە ناتوانێت دەست بخاتە ناو بودجەی گشتیەوە یان حكومەت دەتوانێت بەشێوەی قەرز لە بودجەی گشتی پارە خەرج بكات بۆ پرۆژە پێویستیەكان و مووچە هەتا ئەو كاتەی بودجەكە لەپەرلەمان پەسەند دەكرێت . لەلایەكی تریشەوە گومان لەوە دەكرێت كە دكتۆر عبدول مەهدی نایەوێ ڕەشنووسی بودجەكە بنرێتە پەرلەمان بە هەموو ئەو كەموكوڕیانەوە كە لە بودجەكەدا هەیە بەگشتی و بەتایبەت ئەو كورتهێنانە زۆرەی كە بەنزیكەی (40 بۆ 48) ترلیۆن دینار خەمڵێنراوە لەبەرئەوە سەرۆك وەزیران نایەوێ ئەم مەترسیە بیخاتە سەر شانی خۆی هەر بۆیە دوای خستوە بۆ كابینەی نوێ.ئەمە لە كاتێكدا عێراق (127) ملیار دۆلار قەرزاری دەرەوەیە و ناتوانرێت لە پرۆژە یاسای بودجەدا جێگەی بكرێتەوە و بارگرانیەكی گەورەیە بەسەر دارایی و ئابوری عێراقەوە ئەگەر هەوڵی دانەوەی نەدرێت ئەوا ساڵانە بەهۆی زیادبونی سوودی قەرزەكەوە بڕەكە گەورەتر دەبێت و بارگرانیەكە قورستر دەبێت. هەر بۆیە پێشبینی دەكرێت عێراق خراپترین بودجەی هەبێت و ساڵێكی مەترسیدار دەبێت بۆ سەرجەم عێراقییەكان و چونكە لەلایەك دەنگی نارەزایی شەقام هێشتا وەڵامنەدراوەتەوە و كابینەی نوێ پێكنەهێنراوە و فەوزایەكی سیاسی و ئابوری دەگوزەرێت لەعێراقدا دەنگی میلیشیا زاڵتر بەسەر دەنگی حكومەتەوە و لەبەر ئەم هۆكارانە و چەندینی تر بەهیچ شێوەیەك پێشبینی باش بەدی ناكرێت لەڕووی داراییەوە بۆ عێراقی ئایندە . *ئابوریناس
.gif)
چیا عەباس بەشێ سێیەم: گۆڕان حوکمرانی و.... جۆری حوکمرانی! ژمارەیەکی بەرچاوی هەڵسوراو و گۆرانخواز و دۆستە دڵسۆزەکانی گۆڕان دەرباری بەشداری گۆران لە کابینەی هەشتەم رەخنە و تێرامانیان سەبارەت بەو هەنگاوە هەستیار و گرنگە هەبو، ئێستاش لە دیدگای جیاجیاوە هەڵسەنگاندنی بۆ دەکەن. ئەم بەرەیەیە لە دو گروپی سەرەکی پێکهاتبو: یەکەمیان بەتەنیشت کەسانی سەربەخۆی دڵسۆز یەکێتیە دێرینەکانی ناو گۆڕان بون کە بە هۆکاری جیاجیا لە یەکێتی دڵگران بون و گومانیشیان لە نیەتەکانی پارتی و یەکێتی هەبو، دوەمیان گەنجەکان بون کە بەهۆی بێزاری و بێ ئومێدیان لە دەسەڵات هەر جۆرە نزیکبونەوەیەکیان لێی رەتدەکردەوە. رکابەر و کەسانێکی تر بۆ شکاندنی گۆران ئەو تەوەرەیان دەوروژاند، ئێستا لە هەڵومەرجێکی زۆر جیاواز لە رابوردو بێدەنگن، چونکە بەشێک لە مەرامە سەرەتاییەکانیان هاتونەتەدی، لە سەرویانەوە دەستەمۆکردنی گۆڕان و پوچەڵبونی رۆحی یاخیبون و ئۆپزسیۆنبونی. کاک نەوشیروان پێش هەڵبژاردنەکانی ٢٠١٣ گەیشتبوە قەناعەتێک کە گۆڕان بۆتە هێزێکی سیاسی گەورە لە هەرێم و عێراق، وڵاتانی دراوسێ دەیانویست پەیوەندی لە گەڵدا دروست بکەن و چەند عەرزێکی تەماع وروژێنەریان کردبو، بەڵام کاک نەوشیروان کاری جدی لە سەریان نەکرد، چونکە پێی وابو ئەوان لە پەیوەندیەکاندا پێویستیان بە هێزی چەکدار و دەزگای جاسوسی هەیە، ئەویش هەر دوکیانی نەبو و گەر هەشێبوایە نەیدەکردن بە دەسکەلای هیچ وڵات و هێزێک. کاک نەوشیروان لەو باوەرەدا بو هیچ هێزێکی کوردستان ناتوانێت حساب بۆ کاریگەری ئێران لە سەر کوردستان نەکات. ئاماژەشی دەدا بەوەی ئێران لە ئاستی زۆر باڵا فشاری زۆریان لە سەر گٶرانە، بەڵام گۆڕان ناچێتە ژێر باری پەیوەندی لاسەنگ لە گەڵ هیچ لایەنێکدا. لە باسکردنەکانیدا ئاماژەشی دەکرد بەوەی سنورەکانی دەسەڵاتی گۆڕان دیارن، ئەوەی گۆڕان لە پەرڵەمان و لە ئاستی جەماوەریدا دەیکات ئەرکێکی سیاسی و ئەخلاقی و کۆمەڵایەتین بەرامبەر بە میللەت و جەماوەری گۆڕان، کاریگەری خۆیان هەیە بەڵام لە ئێستادا یەکلاکەرەوە نین بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی قۆناغەکە. لە ئەرزی واقیعدا بەردەوامبونی گۆڕان بەو شێوازە دابینکردنی زۆربەی پێداویستیە مرۆیی و داراییەکانی گۆڕان قورستر و ئاڵۆزتر دەکەن، ئەمە لە کاتێکدا سەدان هەڵسوراوی گۆڕان سزا دراون، لە کار لابراون و نانبراو کراون، زیادە بۆ ئەمانەش وڵاتانی دراوسێ بە حکومەتی بەغداشەوە دەتوانن زۆر ئەزیەتی گۆڕان بدەن. دواتر دەرکەوت لە هەڵبژاردنەکاندا ئەم کارەیان دژ بە گۆڕان کرد. لە درێژەی قسەکانیدا باسی ئەوەشی دەکرد کاتێک بگاتە سەنگی مەحەک پارتی و یەکێتی ملکەچی پرۆسەی پەرلەمانی نابن، بە پێچەوانەوە ئەوان سودیان لە ئۆپزسیۆنی پەرلەمانی کردوە، چونکە هەمی سەرەکی زلهێزەکان لە عێراق پاراستنی یەکپارچەیی خاکی عێراقە، ئوپزسیۆن لە پەرلەمانی کوردستان سەقامگیری ئەم بەشە گرنگەی عێراقی بۆ دابین کردون، دەسەڵاتیش بونی ئۆپزسیۆن وەک ئاماژەیەک بۆ دیموکراسیەتی سیستەمەکەی عەرز دەکات . ئەڵتەرنەتیڤەکان بۆ ئەو دۆخە لە ژمارەی پەنجەکانی یەک دەست تێنەدەپەرین: ئۆپزسیۆنی دەرەوەی پەرڵەمان، شەری چەکداری، دروستکردنی هەرێمێکی سەربەخۆ لە ناوچەکانی نفوزی گۆڕان و یەکێتی، یاخود بەشداربون لە حکومەتدا. بۆ هەر یەک لەم ئەگەرانە بەتێروتەسەلی شێکردنەوە و بۆچونی خۆی باس دەکرد، تەنها یەک ئەگەری یەکسەر رەت نەکردەوە: بەشداربون بو لە حکومەت. لە دانیشتنێکی دو قۆڵیماندا لە ساڵی ٢٠١٣ ئەم تەوەرانەی وروژاندەوە، زو تێگەشتم وەڵامێکی کورت و موفیدی لێم دەوێت، بەو نەریتەی کاک نەوشیروان ئاشنا بوم و تێشگەیشتبوم ئەم پرسەی لە گەڵ چەند کەسێکی تر باسکردوە، منیش راستەوخۆ و بە کورتی پێم گوت: کاک نەوشیروان بەشێکی ئەوەی جەنابت دەتەوێت بە بەشداربون لە حکومەتی هەرێمدا دەکرێت. بە کورتی وەڵامی دامەوە و گوتی: بیرێکی لێدەکەمەوە، بەیانی زو وەرە بۆ مەکۆی سەرەکی تا لە گەڵ برادەرانی تر باسی بکەین. بەیانی رۆژی داهاتو لە مەکۆی سەرەکی بوم، وەک نەریتی هەمو رۆژێک زۆربەی بەرپرسی ژورەکان و هەڵسواروە باڵاکان ( ئێستا بەشێکیان ئەندامی خانەی راپەراندنن و بەرپرسیاریەتیان لە دەسەڵاتدا هەیە) لە ژوری کۆبونەوەکان ئامادە بون. کاک نەوشیروان دەستی بە قسەکردن بە ئاراستەی قسەکانی رۆژی پێشوتر کرد، لە دوا ساتەکانی ئەو دانیشتنەدا کاک نەوشیروان ئاماژەی دا بەوەی بەشداریکردنی گۆڕان لە کابینەی ئایندەدا ئەگەرێکی کراوەیە . ئەوەندەی بیرم بێت گرژی نارەزایی بە روخساری چەند کەسێکی ئامادەبوانەوە دەبینرا، دواتر فرکەفرکیان بو زو پۆستێک لە سوچێکی پەرڵەمان و حکومەت بپچرن. کاک نەوشیروان بریاری خۆی دابو و بۆ ئەوەش دروشمی سەرەکی بۆ هەڵبژاردنەکان " بەرەو دەسەڵات" دیاریکرا. کاک نەوشیروان بەردەوام جەختی دەکردەوە لەوەی دەبێت گۆڕان بە قەد بەرەی خۆی پێی رابکێشێت، نە دژایەتی کوێرانە و بێسەروبەر و نە دۆستایەتی و نزیکبونەوەی بێ تام و بێ بنەما بکات، پێویستە گۆڕان کەسایەتی سیاسی و مەعنەوی و جەماوەری خۆی بپارێزێت. گۆڕان بەشداری حکومەتی کرد، روداوەکانی دواتر لای هەموان ئاشکرایە. بێجگە لە نیەتی خراپی دەسەڵات بەرامبەر بە بەشداری گۆڕان لە حکومەت، بەشێکی بەرچاوی نوێنەرەکانی بزوتنەوەکە لە ئاستە جیاکانی حوکمرانی و پەرڵەمان نەیانتوانی پێناسە و ناسنامەی بەرنامەی گۆڕان و رێکەوتنی بەشداری لە حکومەت لە ئیشوکارەکانیاندا بەرجەستە بکەن. چەند مانگێک پێش وەفاتی کاک نەوشیروان وەرچەرخاندنی بەرچاو لە بۆچون وهەڵسەنگاندنی بۆ پرسی گۆڕان و حوکمرانی رویدا. کاک نەوشیروان چەندین نوسینی دەرباری حکومەت و حوکمرانی و حزب بڵاوکردۆتەوە، هەڵسەنگاندن و بۆچونی بۆ ئەزمونی گۆڕان و حوکمرانی لەم خاڵانەدا کۆدەکەمەوە: یەکەم: گۆڕان پێویستی بە بەشداریبونی حوکمرانی هەبو تا بۆ خەڵکی بسەلمێنێت کار بۆ پەیام و ئامانجەکانی لە نێو جەنجاڵیکی ئاڵۆزی حوکمرانیدا دەکات، لە پشت قسە و لێدوان و دروشمەکاندا خۆی کەنارگیر ناکات، دوەم: لە گەڵ کاک مسعود باسی خواست و بەرنامەکانی گۆڕانی کردوە، تایبەت لە سەر چەند تەوەرێکی گرنگ، وەک: رێکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە و بە نیشتمانی کردنیان بە رێگەی تەجنیدی ئیجباری و مەشق و راهێنان و پڕ چەککردنیان بە سیستەمێکی سەربازی دیاریکراو، سێیەم: دارشتنی دامەزراوە و سیستەمێکی نیشتمانی بۆ مامەڵەکردن بە سەرچاوەکانی وزە لە کوردستان، چوارەم: پەرلەمانی کوردستان مەرجەعی سەرەکی بێت بۆ پەیوەندیەکانی هەرێم لە گەڵ بەغدا، حزبەکان بە رێگەی فراکسیۆنەکانیان لە پەرلەمانی کوردستان و ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رۆڵی خۆیان ببینن، پێنجەم: پێویستە کوردستان پاش نزیکەی سەدەیەک لە ئەزمونی جۆرا و جۆر لە سەر سنورەکانی لە گەڵ بەشەکانی تری عێراق پشتێنێکی ئەمنی بۆ خۆی دروست بکات، ئەمەش بە رێگای پرۆژەیەکی گەورەی نیشتەجێکردنی کورد لەو ناوچانە، ئاوادانکردنەوەیان، دروستکردنی دامەزراوەکانی فەرمانرەوایی، دابینکردنی هەلەکانی کار، دابینکردنی ئارامی و خزمەتگوزاریەکان. شەشەم: پێرەوکردنی شەفافیەت و دادپەروەری و سەروەری یاسا لە حوکمرانیدا. کاک نەوشیروان بە وردی لە کرۆکی پرسی حوکمرانی تێگەیشتبو، هێزی چەکدار و پارە و وەلا و بنەماڵە و مێژو و حزب و کەسایەتیە ناودارەکان و جەمسەرگەری ناوچەیی کۆڵەکە بنەرەتیەکانی حوکمرانین، پەرلەمان و دامەزراوەکانی تر ئارایشتەکردنێکی سەردەمانەن بۆ ئەو پرۆسەیە. سەرەرای ئەم تێگەیشتنەی بۆ سروشتی حوکمرانی دو دڵ نەبو لە بەشداربون، چونکە وەک ریفۆرمخوازێک دەبو ئەوەی بکردایە و زۆر باشیش دەیزانی تەحەدایەکی گەورە دەکات، ئەو پێی وابو سەرکەوتن هێدی هێدی لە هەنگاوی بوێر و بەرنامە دراێژراو لە نێوان داکشان و هەڵکشاندنەکاندا بەدەست دەهێنرێت. کاک نەوشیروان لە سەر سیستەمی حوکمرانی نوسیویەتی: " ههرکهس چاودێری رهوتی سیاسی روداوهکانی ئهم چهند ساڵهی دوایی کرد بێ و، وتار و قسهکانی ئێمهی له دهزگاکانی راگهیاندن دا خوێندبێتهوه یا بیستبێتی، ئهزانێ ناکۆکیهکانی ئێمه له گهڵ حیزب و دهسهڵاتی سیاسی به هیچ جۆرێ له سهر شتی شهخسی نیه بهڵکو له سهر جۆری بهڕێوهبردنی وڵاتهکهیه". دوای دورخستنەوەی گۆڕان لە حکومەت چەند جارێک پرسیار لە کاک نەوشیروان کراوە هەڵسەنگاندنی بۆ دۆخەکە چیە؟ لە وەڵامدا دەگەرایەوە بۆ کارنامەی گۆڕان و جەختی دەکردەوە لەوەی ئەو باجەی گۆڕان داویەتی باجی پرەنسیپەکانیەتی، بەتایبەت پرسی جۆری سیستەمی حوکمرانی. لە دوا مانگەکانی ژیانیدا قەناعەتێکی لا دروستبوبو، لە کۆبونەوەیەکی فراوانی گۆڕان لە لەندەن راشکاوانە باسی لێکرد، ئەویش ژیانی پەرلەمانی لە کوردستان کەوتۆتە ژێر پرسیارەوە. ئەم قەناعەتە بیرکردنەوەی بە ئاراستەیکی تر لە جۆری حوکمرانیدا بردبو، زۆر باسیشی دەکرد. ماوەیەک پێش ئەو روداوانە نوسینێکم لە سەر هەرێمێکی سەربەخۆ لە ناوچەکانی سلێمانی و راپەرین و گەرمیان و شارەزور و ئەگەر بشکرێت کەرکوک بڵاو کردبوەوە. کاک نەوشیروان ئەوکات بۆچونەکەمی رەتکردەوە و گوتی کاتی شتی وا نیە. لە لەندەن گوێبیستی بوم کە وەک ئەڵتەرنەتیڤێک بۆ شمولیەتی حوکمرانی هەرێمی کوردستان بیر لە هەرێمیکی سەربەخۆ دەکاتەوە. تەنانەت نمای کوری بەجدی خەریکی بەدواداچون و لۆبیکردن بو بۆ ئەو پرسە. کاک نەوشیروان چروپڕ باسی لەمپەر و کێشە سیاسی و یاساییەکانی بەردەم هەنگاوێکی لەو جۆرە دە کرد، بۆخۆی لە نیەتی بەشێک لە یەکێتییەکان دڵنیا نەبو، بەڵام بەگشتی گەشبین بو لە هەڵوێستی جەماوەری یەکێتی. لەو باوەرەدا بو ئەگەر ئەو کارە ئەنجام بدرێت دەبێت کێبرکێیەکی شارستانی و ئاشتیخوازانە لە نێوان ئەم هەرێمە و بەشەکانی تری باشوری کوردستان لە سەرجەم بوارەکانی حوکمرانی و یاسا و ئازادی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی و میدیا و. ..تاد بەرپا بکڕێت، پێی وابو ئەمە دەبێتە هەوێنێکی بەپیت بۆ پێشکەوتنی کوردستان، لە سەر پرسە نەتەوەیی ونیشتمانیەکانیش دەبێت هاو هەڵوێستی و کۆدەنگی ساز بکرێن و میکانیزمێکی بۆ دابرێژرێت. هاوکات دەرباری دابینکردنی داهات بۆ هەرێمێکی لەو جۆرە سەرقاڵی پرسکردن و بە دواداچون بو. پێم گوت: ماوەی ساڵێک زیاترە پرۆژەیەکی ئابوری کە ناسیاوێکی نزیکم نوسیویەتی بۆ جەنابت نارد، ناکرێت ئەو پرۆژەیە ببێتە بەشێکی سەرچاوەی داهات بۆ هەرێمەکە، لە وەڵامد گوتی لە بیرمە و خاڵی باشی تێدا هەیە، زیادە بۆ ئەمەش دەسەڵاتدارە شیعەکانیش لەو سەردەمەی لە یەکێتیدا بوم پێشنیازی جۆرێک لەو پرۆژەیان بۆ مام جلال و من کرد، بەڵام ئێمە لە بەر هەستیاری دۆخەکە وەڵاممان نەدانەوە. لێرەدا باسی کرۆکی پرۆژەکە دەکەم ( وەک لە نوسینێکی پێشترمدا لە سەر تەوەری گۆڕان و حوکمرانی بەڵێنم دابو باسی بکەم) : رێگایەکی زۆر کۆنی تێکچو کە لە پارێزگای دیالەوە دەست پێدەکات و بەدرێژایی سنوری رۆژهەڵاتی عێراق لە گەڵ ئێران بە پارێزگاکانی ناوەراست و باشوری عێراق درێژدەبێتەوە تا دەگاتە بەندەری بەسرە نۆژەن بکرێتەوە و بکرێت بە هێڵی خێرا بۆ هاتوچۆ و بازرگانی و ببەسترێتەوە بە گەرمیان و سلێمانی و ناوچەی شارەزورەوە، زیادە بۆ ئەمەش دەسەڵاتدارانی شیعە ئامادەییان پیشان دابو مەرفایەکی بەندەری بەسرە راستەوخۆ بەو هێڵەوە ببەسترێتەوە. ئەم پرۆژەیە ماهیەتی ستراتیژی گرنگی هەیە بۆ دابینکردنی داهاتێکی باش بۆ هەرێمێکی سەربەخۆ، بەڵام هاوکاتیش دەتخاتە بەردەم رەحمەتی نیەتی سیاسی دەسەڵاتدارانی بەغدا و ئێرانیشەوە. ئەزمونەکانی پرۆسەی بە دیموکراتیزەکردن لە ناوچەکەمان ساوان، تموحی سیستەمی دیموکراسی زۆر جوان و رەوایە، بەڵام ئەو ئەزمونانە سەلماندویانە بۆ ئەوەی نەبێت بە تموحێکی نەزۆک پێویستە لە کۆپیکردن و لاساییکردنەوە خۆیان دور رابگرین و بیر لە جۆرێک سیستەمی حوکمرانی بکرێتەوە کە بتوانێت هاوسەنگی نێوان پێکهاتە ناکۆک و رکابەر و ناحەزەکان بە یەکتر رابگرێت و کۆیان بکاتەوە تا سیستەمەکە هی هەموان بێت و خۆیان بە خاوەنی بزانن. دوای کاک نەوشیروان دەستەیەک لە هاوکارەکانی دەسەڵاتی خۆیان بەسەر بزوتنەوەکەدا سەپاندوە، چیا و نماش لەو بەینەدا گەمەکانی خۆیان بۆ مەودای دور دەکەن، هەر دولا پێشێلی زەقی پرۆسەی دیموکراسیان لە ناو گۆران و بۆ هەڵبژاردنەکانی عێراق و کوردستان کردوە. سەپاندنی دوبارەی خانەی راپەراندن و پرکردنەوەی کورسیە بەتاڵەکانی دژە بە دەستوری گۆڕان و پرەنسیپەکانی دیموکراسی. زیادە بۆ ئەمەش راستیەکی حاشاهەڵنەگرە کە هەر دو تەرەف هاریکاری ساختەکردن بون بۆ دەرچوانی ئەو کاندیدانەی مەبەستیان بوە بۆ پەرلەمانی کوردستان دەربچن، ئەم ئەختەبوتی ساختەکاریە لە کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکانی کوردستان درێژ دەبێتەو تا دامەزراوە بەرپرسەکانی بزوتنەوەی گۆڕان. جێگای داخە ئەمانە ئیرسی سیاسی و مەعنەوی و مێژویی کاک نەوشیروان یان بەو شێوازە زەقە ناشرین و لەکەدار کردوە. بێگومان بۆ ئەم هەڵسەنگاندە چەندین بەڵگە هەن و شایەتحال لە ژیاندا ماون کە بەشێکیان بونەتە قوربانی ئەو ساختەکاریە. بەشداری گۆڕانی ئێستا لە حوکمرانی هەرێمدا لە پرەنسیپەکانی گۆڕانکاری و کانیاوی چاکسازیەوە سەرچاوەی نەکردوە، بەڵکو ساختەکاری و تەکەتولگەری و قۆرخکردن کەرەستە بنەرەتیەکانیان دارشتوە، بۆیە زۆر جیاواز لە سەردەمی کاک نەوشیروان ئەم بەشداریبونە سەربەخۆیی ئیرادەی سیاسی و مەعنەوی و تەحەداکردن و بەرەنگاربونەوەی پێویستیان تێدا بەدی ناکرێن. نوسینی: چیا عەباس رۆتەردام: ٢٣ی جانواری ٢٠٢٠
.gif)
زانا عەبدولڕەحمان ئەو بایكۆتەی ئەمریكا لەدوای ریفرانفۆم لەسەردەمی كاك مەسعود خستبوویە سەر سەرۆكایەتی هەرێم لەسەردەستی نێچرڤان بارزانی وادەردەكەوێت كۆتایی هاتبێت. بۆیەكەمینجار لە دوای سوێندخواردنی نێچيرڤان بارزانی وەكو سەرۆكی هەرێم دەركەوت ئەوەی پیشاندا ئەگەر لەئاستی ناخۆیش چەند ڕێی لێبگريت توانای ئەوەی هەیە لە دنیا گەورەكەی كاپیتاڵیزمدا سیاسەت بكاو ئەسپی خۆی تاودا. نێچرڤان بارزانی لەدوای گەڕانەوە لەداڤۆس دەیەوێت ئیتر قسەی كۆتایی هەرێم لای خۆی بێت، خۆی دەربازبكات لەو فشارەی كە بارەگایی بارزانی لەسەریان دروست كردووە، تەنها رۆڵی تەشریفاتیان بۆ هێشتۆتەوە، وەها ناچاریان كردبوو كە هەر وەفدێك دێتە كوردستان ئاراستەی بارەگای بارزانیان بكات و قسەی كۆتایێ هەرێم هەر لای كاك مەسعودی مامیبێت. ئەودیدارەی نێچيرڤان لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكا پارتی لە میدیاكانییەوە گرنگی زۆری پێدرا بەڵام نیگەرانی لای بارزانی بارەگاو بارزانی حكومەت دروست كردوە. بەوپێییەش بێت لە كۆنگرەی پارتی حەق و حساب لەگەل نێچيرڤان ئەكرێت و لە حكومەتیش ئەو نوزەی ماوەیەتی كۆتایی پێ ئەهێنن. دیدارەكە هەرچەند ماوەكەی كەم بوو بەڵام بۆ هەرێمى كوردستان گرنگە لەوانەی جارێكی تر دەرگای دبلۆماسیەت و هاتنی وەفدی ئەوروپی و بیانی بۆ كوردستان لەئاستی باڵادا زیاد بكاتەوە كە لەدوای رێفراندۆم تارادەیەك ئەو دەرگاییە داخرابوو. لایەنی خراپی دیدارەكە وەك هەمێشە هەموو ئەندامانی وەفدەكە پارتی بوون و یانی وەفدی پارتی لەگەل سەرۆك ترامپ كۆبونەوە ، پارتی وادیارە لەسەردەمی نێچيرڤانیش كۆڵ لەو تاكرەویەنادات دیداری بەرهەم سالح لەگەل ترامپ وایكرد ئێرانیەكان و حیزبە عیراقیەكان كەمتر لە جوڵەی نێچيریڤان بارزانی نیگەران بن زیاتر سەرنجیان لەسەر دیدارەكەی دكتۆر بەرهەم بوو بابەتی ئاڵا بابەتێكی عاتیفی و پرتۆكۆڵیە كورد هەمیشە بە شتی بچوكەوە خۆیان مەشغوڵ ئەكەن ئەوە گرنگە لە ناوەرۆكی دیدارەكە چی ووتراوە و ئەو جۆرە دیدارە بەردەوامی هەبێت توڕەیی میلشیاكان لە د بەرهەم زیاتر ئەبێت بەتایبەت چەكدارەكانی شیعەی عێراق بۆیە گرنگە لە بەغداد لە رووی ئەمنی زیاتر خۆی بپارێزێت دوورنیە هەوڵی تیرۆركردنی بدەن بۆ ئەوەی دۆخی عێراق تەواو بشێوێنن واباشترە بۆ راگرتنی هاوسەنگی سەردانی ئێران بكات دۆخی عێراق هێمن بكاتەوە
.gif)
هێڤیدار ئەحمەد لەو ماوەیەی بووە سەرۆكی هەرێمی كوردستان، ترافیكی دیپلۆماسی گەورە دروستبووە، جێگری سەرۆكی ئەمریكا، لە هەولێر لەگەڵ سەرۆكی هەرێمی كوردستان كۆبووەوە، بەڵام ئامادەنەبوو لەگەڵ هیچ كەسێكی عێراقی (سیاسی و سەربازی) كۆببێتەوە. وەزیری دەرەوەی رووسیا هاتە هەولێر و كاتێك لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی كۆبووەوە، نەخشەڕێگەی كێشەی كورد لە رۆژئاوا داڕێژرا. وەزیری دەرەوەی توركیا و زۆر دیپلۆماتكاری دیكە هاتن. هەندێ رووداوی گەرم لە ناوچەكە روویاندا (سووریا، توركیا، عێراق و ئێران) بەتایبەت دوای خۆپیشاندانەكانی نێوەڕاست و باشووری عێراق و كوژرانی قاسم سولەیمانی و ئەبومەهدی موهەندیس لەلایەن ئەمریكاوە. واشنتن و تاران چاویان لە هەڵویستی هەرێمی كوردستان بوو، خۆی بەلایەكدا ساخبكاتەوە، بەڵام نێچیرڤان بارزانی كارێكی دیپلۆماسی زۆر عاقڵانەی كرد كە نە زیانی بۆ هەرێمی كوردستان هەبێ و نە ببێتە هۆی تەرەفداری لەو هاوكێشەیەدا. ئەمە ئاسان نەبوو كە سەرۆكی هەرێمی كوردستان كردی. زەمینە زۆرە كە نا سەقامگیریی لە هەرێمی كوردستان رووبدات، ئۆپۆزیسیۆن هەیە كە (21 كورسییان لە پەرلەمانی كوردستان هەیە) یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان كە دووەم هێزی سیاسییە لە هەرێمی كوردستان بڕیارەكانی هەمیشە بو نێو پرۆسەی سیاسی كوردستان یەكلاكەرەوە نین و بۆنی ئۆپۆزیسیۆنی لێدێت. بەڵام ئەوە كاك نێچیرڤانە، دروست لە دووەمین ساڵیادی 16ی ئۆكتۆبەردا، هەموو هێزەكانی نێو دەسەڵات و بەوانەی ئۆپۆزیسیۆنیش لەسەر یەك مێز كۆكردنەوە كە چۆن پێكەوە كار بۆ پاراستنی كوردستان بكەن. نێچیرڤان بارزانی، بووە چەتری كۆكەرەوەی هەموو لایەنەكان. بۆیە تێڕوانینی گەورە بو حوكمڕانی، كە ئەمە بینینێ، كەسی سیاسەتمەدارە. لە 10-06-2019 لە بۆنەیەكی زۆر گەورەدا كە زۆر كەسایەتی تێیدا ئامادەبوون، روویكردە ئەندامانی پەرلەمانی كوردستان و سوێندی یاسایی وەك سەرۆكی هەرێمی كوردستان خوارد. سوپاسی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانی كرد كە خۆیشی بەردەوام لەنێو پارتی بەرگری لە بەرژەوەندییەكانی یەكێتی كردووە، بەڵام كاتێك بووە سەرۆكی هەرێمی كوردستان، یەكێتی دەنگی پێنەدا و پشتیتێكرد! سەرۆكی هەرێمی كوردستان سێ ئەركی سەرەكی هەن: یەكەم: بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی هەرێمی كوردستانە دووەم: بەرپرسی پەیوەندی نێوان هەرێمی كوردستان و بەغدایە سێیەم: بەرپرسی پاراستنی یەكێتی كوردستان و یەكگوتاری كوردە سەرۆكوەزیرانی دوای شەڕی ناوخۆ بوو لە هەرێمی كوردستان، سایكۆلۆژی دوای شەڕ لە وڵاتێك كە دەوڵەت نەبێ ئاسان نەبوو، بەڵام ئەوە كاك نێچیرڤان بوو كاریكرد بۆ یەكگرتنەوە. ئۆپۆزیسیۆن لەسەردەمی ئەودا لە هەرێمی كوردستان دروستنەبوو، بەڕێز بەرهەم ساڵح، سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان بوو، لەو دوو ساڵەدا دۆخی ناوخۆ زۆر ئاڵۆزبوو. دواتر دیسانەوە كاك نێچیرڤان، وەك رزگاركەرێك هێنرایەوە، ئەویش بە پێداگیری خودی یەكێتی، وەك رزگاركەرێك. هەر لەسەردەمی ئەودا شەڕی داعش روویدا. لەسەر دەمی ئەودا بوو 16ـی ئۆكتۆبەر روویدا و كوردستانی لە لێواری لەنێوچۆن رزگاركرد. دەستی بەڕێز قوباد تاڵەبانی گرت و پێكەوە لەنێو كۆشكی ئیلیزێ لە پاریس لای سەرۆك ماكرۆن دەركەوتن بو ئەوەی بڵێ هەرێمی كوردستان یەكگرتووە. جارێك كاك نێچیرڤان بارزانی گوتی "لە كۆشكی ئێلیزێ، سەرۆك ماكرۆن بە ئێمەی گوت، پاڵپشتی هەرێمی كوردستان دەكەم، بەڵام "شەرمەزارم" نەكەن. بەڵێنم پێدا و دوای ئەوەی بوومە سەرۆكی هەرێمی كوردستان و دیسانەوە كە سەردانی سەرۆك ماكرۆنم كرد هەر لەنێو كۆشكی ئیلیزێ پێمگوت، هاتووم پێتبڵێم ئێوەم شەرمەزارنەكرد و هەموومان سەركەوتین". كاتی خۆی لەنێوخۆی هەرێمی كوردستان و لەسەر ئاستی عێراق گاڵتەیان بە هەرێمی كوردستان كرد كە كورد ناتوانن نەوت بەرهەمبێنن، چجای ئەوەی لە بازاڕەكانی دنیا بیفرۆشن. بەڵام ئەوە پێداگیری نێچیرڤان بارزانی بوو بە راكێشانی هێڵی نیشتمانی بو گواستنەوەی نەوتی كوردستان بۆ توركیا و بازاڕەكانی دنیا، كوردستانی خستە نەخشەی وزەی جیهان. دوای 16ـی ئۆكتۆبەر كورد جگە لە پرسی نەوت و بۆری نەوتی كوردستان كارتێكی دیكەی لەدەست نەمابوو، بەغدا حیساب بۆ هەرێمی كوردستان بكات. ئەم بۆرییە بوو، دوو جەمسەری لە عێرقدا هێشتەوە، (جەمسەری هەولێر، جەمسەری بەغدا). بۆ بودجەی 2020یش هەرێمی كوردستان بۆ رێككەوتن لەگەڵ بەغدا، هەر پشتی بە بۆری نەوتی كوردستان بەست. ئیدی وەك شادەماری سەرەكی ئابووری و سیاسەتی هەرێمی كوردستان بەرامبەر بەغدا و راگرتنی بەڵانسی هێز لەنێوان هەولێر و بەغدا، هەولێر و پایتەختی دیكە رۆڵ دەگێڕێت. لە 22/1/2020یش لە كۆڕبەندی ئابووری داڤۆس كۆبوونەوەیەكی بێ وێنە و مێژوویی نێوان سەرۆكی ئەمریكا و وەك دۆناڵد ترەمپ خۆی گوتی "سەرۆكی كوردستان" ئەنجامدرا. ئەم جۆرە كۆبوونەوانە بە ئاسانی دروست نابن. بۆیە سەرۆك نێچیرڤان بارزانی كاتێك لەگەڵ سەرۆك ترەمپ كۆبووەوە، دۆزی كوردستان قەلەمبازێكی گەورەی نا و لە ئایندەیەكی دیكە دیدارە گەورەكە لە كۆشكی سپیش دەبینرێت. نێچیرڤان بارزانی قوتابی قوتابخانەی بەڕێز مەسعود بارزانییە، كە لەكاتی دەستبەكاربوونیدا، سەرۆك مەسعود بارزانی گوتی "بەهەموو توانایەك پشتگیری دەكەم". قسەیەكی كاك نێچیرڤان هەیە دەڵێ "هیچ لایەنێك ناتوانێ هەموو كارەكان بەتەنیا بكات، بەڵام بە یەك تیم دەتوانین كاری زۆر گەورە بو هەرێمی كوردستان بكەین". *ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی پارتی.
.gif)
سەلام عەبدوڵڵا لە سەروبەندی پەنجاهەمین كۆڕبەندی ئابووریی جیهان لە (داڤۆس)، هەرێمی كوردستانیش بە شاندێكی باڵا، كە لەلایەن بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمەوە سەركردایەتی دەكرا، بەشداری ئەو كۆڕبەندە گرنگە بوون. ئەم بەشداربوونەی ئەمجارە سەنگ و بایەخێكی تایبەتی هەبوو، بەتایبەتی كە هەرێمی كوردستان، ئەگەرچی شاندێكی باڵای حكوومەتی عێراقیش لەوێ بوو، بە شاندێكی سەربەخۆ بەشداریكرد كە ئەویش پێگەی گرنگی هەرێمی كوردستان نیشاندەدات بە تایبەتی كە سەرۆكی زلهێزترین وڵاتانی جیهان كە ئەمەریكایە لەلایەن سەرۆكەكەیەوە پێشوازییەكی گەرم كرا و كاتێكی باش بۆ ئەو دیدارە تەرخانكرا. هەرێمی كوردستان هەر لە هاتنی داعشەوە بۆ نیو عێراق، هەڵوێستی ڕاشكاوانەی بەرانبەر ئەو ڕێكخراوە تیرۆریستییە بەڕوونی دیاركرد و هەر زوو لە ماهیەت و مەبەست و ئامانجی ئەو تیرۆریستانە تێگەیشت و سەنگەری لێ گرتن، كە لێرەدا ڕۆڵی ئەمریكا و هاوپەیمانان بۆ پشتیوانی لە هەرێمی كوردستان و شەڕی بەرانبەر داعش بەرز دەنرخێنین، چونكە بەو یارمەتییە كتوپڕەی ئەوان نەبوایە، هەرێم دووچاری دژوارییەكی سەخت دەبوو، بە تایبەتی كە سوپای عێراق چەك و جبەخانەی (3) فیرقەی سەربازی خۆی بەمۆدیرنترین جۆر چەكی پێشكەوتوو، بە تەواوی بۆ بەجێ هێشتن. ئەگەرچی لە ماوەی ئەو چەندین ساڵەی شەڕی دژ بە داعش هێزی پیشمەرگەی كوردستان زیاتر لە 1700 شەهید و زیاتر لە 10000 هەزار برینداری دا، بەڵام بە سەركەوتوویی و بە تێكشكانی داعش كۆتایی هات، ئەم ڕۆڵە بەرچاوەی هەرێم لە شەڕی دژ بە داعشدا، جێی ڕێز و تەقدیری وڵاتانی شارستانی و دیموكراسی بوو، كە ئێستا وەك دەبینرێ گەلەكەمان لە هەرێمی كوردستان بەری ئەو قوربانیدانە دەچنێتەوە و ئەمڕۆ هەرێم یەكێك لە ئارامترین ناوچەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. هەرێم لەڕووی ئابووری و سامانی سرووشتی بە تایبەتی نەوت و گازدا پێگەیەكی گرنگی جیهانی هەیە كە دەتوانرێ لە داهاتوودا هەم دابینی خۆشگوزەرانی بۆ خەڵكەكەی بكات و هەم ئەو وزە گرنگەش بۆ وڵاتانی دەرەوە بەتایبەتی ئەورووپا و ڕۆژائاوا دابین بكات. ئەم سەركەوتنە بەرچاوەی هەرێمی كوردستان لە شەڕی داعش و دابینكردنی ئەو وزە گرنگە لە داهاتوودا بۆ جیهان لەو پێشوازییە گەرم و لەو دیدارە گرنگانەدا خۆی دەبینێتەوە كە لەلایەن سەركردەكانی جیهانەوە بەرانبەر سەرۆكی هەرێمی كوردستان و شاندەكەی نیشاندەدرا. ئەوەی دەمینێتەوە بۆ پتەكردنی ئەو سەنگ و پێگەیەش تەنیا یەكێتیی ریزەكانی گەلەكەمانە لە ناوخۆ و یەكهەڵویستییە بەرانبەر داهاتووی هەرێمەكەمان.
بەیار عومەر عەبدوڵا ئەو وڵاتانەی دەیانەوێت برەو بە کەرتی پیشەسازی بدەن، لەسەرەتادا کارگە خۆماڵیەکانیان ساوا و لاوازن لە ڕوی سەرمایە و تەکنەلۆجیاوە، بۆیە زەحمەتە بتوانن کێبڕکێی کۆمپانیا نێودەوڵەتیەکان بکەن. کەواتە ئەرکی حکومەتە بیانپارێزێت تا دەکەونە سەر پێی خۆیان. حکومەت دەبێت گومرگێكی زۆر بخاتە سەر كاڵای هاورده، یان نەهێڵێت لە ڕێژەیەک زیاتر لەو کاڵا بیانیانە بێنە ناو هەرێمەوە بۆ ئەوەی بەرهەمە خۆماڵیەکان بتوانن کێبڕکێی کاڵا بیانیەکان بکەن. بەڵام نهێنی سەرکەوتنی ئەم سیاسەتە پەیوەستە بە دوو خاڵەوە: ١-بڕی ئەو گومرگەی دەخرێتە سەر کاڵای هاوردە. ٢-ماوەی سەپاندنی گومرگەکە. دەبێت بڕی ئەو گومرگەی دەخرێتە سەر کاڵای هاوردەکراو بە وریاییەوە دیاری بکرێت، واتە تەنها بایی ئەوەندە بێت کە ڕێگە بدات پیشەسازی خۆماڵی گەشەبکات و توانای کێبڕکێ پەیدا بکات لەگەڵ کاڵای بیانیدا، وە هەر کە لە ڕووی سەرمایە و تەکنەلۆجیاوه توانای کێبڕکێی پەیدا کرد لەگەڵ کاڵای بیانیدا و کەوتە سەر پێی خۆی، دەبێت حکومەت بەزووترین کات دەست لە پاراستنی هەڵبگرێت، و ئیتر ناچار بێت نرخ دابەزێنێت و کوالیتی بەرز بکاتەوە بۆ ئەوەی كێبڕکێی کاڵا جیهانییەکانی پێبکرێت. چونکە ئەگەر حکومەت زیاد لە پێویست باج بخاتە سەر کاڵای هاوردەکراو، دەشێت بە خراپ بشکێتەوە. بۆ نمونە وڵاتی بەڕازیل لە ناوەڕاستی هەشتاکاندا دەیویست برەو بە پیشەسازی کۆمپیوتەر بدات؛ لهو پێناوهشدا زیاد لە ٧ ساڵ ڕِێگری کرد لە هاوردەکردنی هەر جۆرە کۆمپیوتەرێک بۆ ناوخۆی بەڕازیل. ئەمەش بوو بە هۆی ئەوەی کارگەکانی دروستکردنی کۆمپیوتەر لە بەڕازیل، نەبونی ڕکابەر وهك ههلێك بقۆزنەوە، بۆ ئەوەی کۆمپیوتەری کوالیتی خراپ بە نرخی زۆر گران بفرۆشن، سەرەنجام هاوڵاتی بەڕازیلی زەرەرمەند بوو. لەوەش خراپتر ئەوەیە ئەو سیاسەتە بۆ ماوەیەکی درێژخایەن پەیڕەو بکرێت، بۆ نمونە لە وڵاتێکی وەک ئێراندا كه سیاسەتی پاراستنی پیشەسازی خۆماڵی پەیڕەو کردووە لە سەرەتای شۆڕشی ئیسلامییەوە، واته له ساڵی ١٩٧٩هوه تا ئێستا. ئەمەش گەر بە دیوێکدا ئێرانی کردبیتە خاوەنی چەندین پیشەسازی، ئەوا بە دیوەکەی تردا بە زیان شکاوەتەوە. چونکە بۆ نمونە لە بواری پیشەسازی ئۆتۆمبێلدا، ئێران هەر بەوەوە نەوەستاوە باجێکی زۆر زیاد لە پێویست بخاتە سەر ئۆتۆمبێلی غەیرە ئێرانی، بەڵکو بۆ ماوەیەکی زۆر درێژخایهنیش کە نزیکەی ٤٠ ساڵە بەردەوامە لەسەری. ئەمەش گەر بە دیوێکدا ئێرانی کردبێتە خاوەنی پیشەسازی ئۆتۆمبێلی خۆی، ئەوا بە دیوێکی تردا کارگەکانی ئۆتۆمبێل لە ئێران، لە غیابی منافسێکی جدیدا، لە جیاتی بەرز کردنەوەی کوالیتی و دابەزاندنی نرخ، ئۆتۆمبێلی کەم کوالیتی بە نرخی خەیاڵی دەخەنە بازاڕەوە. بە کورتی سیاسەتی پاراستنی پیشەسازی خۆماڵی گرنگە، بەڵام بە بڕێکی کەم و بۆ ماوەیەکی کورتخایەن، هەتا ئەو پیشەسازیانهی دهمانهوێت پێشی بخەین دەکەوێتە سەر پێی خۆی، و ئینجا لێیانبگەڕێین كێبڕکێ لەگەڵ کاڵا جیهانییەکاندا بكهن. واتە كه له ڕوی سهرمایه و تهكنهلۆجیاوه كارگهكانمان پێشكهوت و توانی كێبڕكێی كاڵای بیانی بكات، ئیتر گومرگ كهمبكهینهوه لهسهر كاڵای بیانی، بۆ ئهوهی كۆمپانیا خۆماڵیهكان ناچاربن نرخ دابهزێنن و كوالیتی بهرز بكهنهوه.
.gif)
🔹د.كامهران مهنتك یهكێك له مامۆستا بهڕێزهكانی زانكۆی سهلاحهدین، كه ساڵی رابردوو كۆچی دوایی كردو كۆمهڵێك حهسرهتی لهگهڵ خۆی برده ژێر گڵ. ئاستی زانستی پڕۆفیسۆر بوو، 48 ساڵ خزمهتی ههبوو، زۆربهی یاساناس و ماف پهروهرو دكتۆرو پارێزهرهكانی ئهگهر نهڵێم ههموو كوردستان، ههموو ههولێر له ژێر دهستی ئهو خوێندیان و قوتابی ئهو بوون، به 2.5 دوو ملیۆن و نیو خانهشین كرا!. بێگومان به دهیان نمونهی تری ئهو مامۆستا بهڕێزه ههیه، كهچی كابرایهك دێنن و چهندین ساڵ بهناوی كوردایهتیهوه خیانهتی لهو میللهته كردووه، ناوی پله باڵای لێدهنێن و به چهند قاتی ئهو پڕۆفیسۆره بهڕێزه خانهنشینی دهكهن!. پهرلهمانتارێك، كادیرێكی حزبی ، كه پێشتر تا توانای ههبوو خزمهتی بهعسی كرد، دواتر خۆی منداڵهكانی بوونه پارتی یاخود یهكێتی و ههر ههموویان به پله باڵا خانهنشین كران، یاخود دهكرێن، كه رهنگ بێت جگه له زیان هیچی تریان بۆ وڵات و نیشتیمان نهبوو بێت، ئایا ئهو لینگهقووچ كردنهوهی پێگهكانی كۆمهڵگاو بینینی شتهكان به پێچهوانهوه، رهنگدانهوهی ئاستی بیر كردنهوهی دهسهڵاتی سیاسی نیه له ههرێمی كوردستان؟ یاخود سووككردنی مرۆڤه پایهبهرزهكانی نێوكۆمهڵگا نیه له لایهن ئهو پایه نزمانهی جلی بهرپرس و سیاسهتمهدارو سهركردهیان لهبهر كردووه!؟. یاخود له كۆتایدا جێبهجێكردنی ئهجێندایهكی دهرهكیه بۆ تێكشكاندن و چرووك كردنی ههموو بههاكانی ئهو ئهو كۆمهڵگایه!. تێبینی1: مهسهلهی خانهنشینهكهم وهك نمونه هێنایهوه لهبهر ئهوهی ئێستا قسه لهسهر ئهو بابهته زۆر دهكرێت، ئهگینا ئهو بێڕێزی و بێبایهخكردنه ههموو كایهكانی ژیانی كۆمهڵگای كوردی گرتۆتهوهو زۆر زانایانه كاری لهسهر دهكرێت!. تێبینی2: بۆ ئهوهی بگهیته پلهی پڕۆفیسۆری دهبێت دوای وهرگرتنی دكتۆرا 4 ساڵ خزمهتت ههبێت و بهلایهنی كهم 3 توێژینهوهت له زانكۆیهكی ئهكادیمی بڵاوكرابێتهوه، ئینجا دهینێرنه لیژنهی پسپۆڕو لهم وڵاته یهك دوو ساڵی دهوێت، ئهگهر توێژینهوهكانت به زۆرباشه و باشه هاتهوه دهبیه پڕۆفیسۆری یاریدهدر. دوای ئهوه دهبێت لهو بهروارهوه 6 ساڵی تر خزمهت بكهیت و به لایهنی كهم 6 توێژینهوهی ئهكادیمیی پێشكهش بكهیت، كه له گۆڤاره ئهكادیمیهكان بڵاوكرابێتهوه یاخود فهرمانی بڵاوكردنهوهی وهرگیرابێت و لێژنهو بینهو بهرده، دهبێت به لایهنی كهم 3 توێژینهوه لهو شهش توێژینهوهیه رهسهن بێت، ئینجا دهبێته پڕۆفیسۆر، ئهمه سهرباری 16 خوێندنی سهرهتایی و ئامادهیی و زانكۆ، ئهگهر هیچ ساڵێكیش نهمێنێهوه ههموو ساڵێك بهسهركهوتوویی دهرچوو بێت. واته 26 ساڵی رێك له خوێندن و كاركردنی بهردهوام، ئهگهر هیچ دوانهكهوتبێت!. بێگومان ئێستا له ههرێم ئهو حزبهكان ئهو پله زانستیانهشیان وهكو ههموو شتهكانی تر سووك كردووه!.
.gif)
فارس نەورۆڵی زۆربەی جەنگە جیھانییەکان فتوحاتەکان ئەگەر ھەر ئامانجێکی سیاسی ھەبوبێ ، دواجار ئامانجی سەرەکی دەستکەوت و داھات و ئابوری بووە ،چونکە سیاسەت تەنھا زمانێکی سیاسیانە نییە، بە ڵکو پێچەوانەکەی جیناتە ئابورییەکانە، بە پلەی ئیمتیاز لە ناو جەرگەی پەیوەندییە داگیر کارییەکاندا بێگومان ئابورییە، ھەموو مۆتیڤی ھێزی داگیرکەر ئابوورییە ، کوردستان لەبەر ئەوەی سەر زەمین و ژێر زەمینی خەزێنەیەکی گەورەیە، بۆیە داگیرکەران ھەمیشە تەماعیان لەسەر بووە لە ھەر قۆناغێکدا بە ناوێکەوە کوردستانیان داگیر کردووە، لە بەرامبەر ئەمەدا کورد چۆکی دانەداوە ئەگەر چی نەیتوانیوە بگاتە ئامانج، بەڵام نەی ھێشتووە داگیر کەران بە ئاسودەیی سەروەت و سامانی وڵاتەکەی بخۆن، بۆیە ھەمیشە لە شۆڕشدا بووە. تا ئاستی جینۆساید قوربانیداوە ئەگەر چی ئەم قوربانیدانە بۆ ئەوە بووە بمان ناسن، بەڵام نەیان ناسین، چونکە ئێمە لە ناوچەیەکی تاریک و کوێری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست داین، چاوی ئەوان پێناسەی نەکردین و میتۆدی جیھانی پێناسەی کوردیان نەکرد، چونکە بەرژەوەندییە ئابورییەکانی جیھان لە سەروی ھەموو شتەکانی ترەوەن، بۆیە وا پێویستی دەکرد بە جۆرێکی تر سیاسەت بکەین لە دەرەوەی خیتابی قوربانیەوە، خیتابێکی دیکە بخەینەڕووکە کە جیھان پێویستی پێی بێت، ئەویش ئابووریە، بە تایبەتی سامانی ژێر زەوی، شوێن کەوتنی ئەم بابەتەش بوێری دەویست، بۆئەوەی ببینە خاوەن مەوقع بۆ ئەوەی پێگە بۆ نەتەوەکەمان دروست بکەین ،چۆن مەوقع بەھاو پێگە دەدا بە نەتەوە ، وەک گەمەی شەترەنج ، لە یاری شەترەنج یاسایی جوڵەکان حوکم دەکات ئەمەش پێویستی بە یاریزانی کارامەیە . لێرەدا نێچرڤان بارزانی بیری لە دەرھێنانی نەوتی کوردستان کردەوە بۆ ئەوەی وەبەرھێنان لە کوردستان بکرێت و جیھانیش وەک دوو بەرامبەری ئابووری و سیاسی مامەڵەی لەگەڵ بکات ،چونکە دەیزانی شێوەی بەرھەم ھێنان ھێزی سەرەکی بەرەو پێشەوە چوونی کۆمەڵگا پێکدەھێنێت ، بۆیە لە ھەنگاوی یەکەمدا توانی کوردستان بخاتە سەر نەخشەی وزەی جیھانی، کە وزە و ئاسایشی وزە کاریگەری تەواوی لەسەر بڕیاری سیاسی جیھان ھەیە، مەسەلەی وزە بووە بناغەیەک کە کوردستان بە جۆرێکی تر بخوێنرێتەوە لەلایەن زلھێزەکانەوە، ئەمە بوو بە بنەما بۆ کورد ،چەند جارێک بەشداری لە کۆڕ بەندی ئابووری جیھانی داڤۆس دا بکات. بەشداری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان وەک ڕەمز و نوێنەرایەتی کوردستان لە داڤۆس لە کاتێکدایە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە کوڵاندایە، لە کاتێکدایە گەلی کوردستان توانی جەنگی تیرۆر بەرێتەوە و ئەفسانەی داعش بشکێنێت، لە کاتێکدایە ڕۆژئاوای کوردستان کورد بەڕێوەی دەبات ، لە کاتێکدا دۆخی عێراق لە دوای بەرکەوتەکانی ئەمریکا و ئێران چووە قۆناغێکی ترسناکەوە ، لەو کاتەدا جیھان لە داڤۆس کۆ دەبێتەوە بۆ قسە کردن و گفتوگۆکردن لەسەر ئەو کێشەو ئاستەنگانەی ڕوبەڕوی ئابوری جیھان دەبنەوە، ھەوڵی دۆزینەوەی چارەسەری دەدەن. کارنامەی کۆبونەوەی کۆڕبەندی ئابوری جیھانی جێبەجێ کردنی پلان و بەرنامەی نیولیرالیزمەکانی بانکی جیھانی ڕێکخراوی بازرگانی نێو دەوڵەتییە، کە خۆی لە بەتایبەت کردنی (خێێە) سێکتەرەکانی ئابوری و خولقاندنی ژینگەیەکی ئارام بۆ وەبەرھێنان لە ڕێگای چاکسازی سیاسیەوە، لەم کاتەدا بەشداری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان لە داڤۆس، لە ھەمانکاتدا ئەنجامدانی دیداری گرنگ و تایبەتی لەگەڵ سەرۆک و ناوەندە سیاسی و ئابوریەکانی جیھان، بە تایبەتی دیداری لەگەڵ سەرۆکی ئەمەریکا (سەرۆک ترامپ) بەشدارییەکی بونی کوردە وەک کارەکتەرێکی دبلۆماسی و سیاسی و ئابوری لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. لە ھەمان کاتدا بەشداری سەرۆکی ھەرێم بەشداری کۆی ڕەنگ و دەنگ و ئاینە جیاوازەکانی کوردستانە، حزوری سەرۆک نێچیرڤان بارزانی حزوری گەلی چەوساوەی کوردستانە، لێرەوە بە جیھان دەڵێ بە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و خاوەن ھێزەکان دەڵێ ئێمە دەتوانین ڕۆڵی کارامان ھەبێت و فاکتەرێکی گرنگ بین بۆ ئارامی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و پەرەپێدانی دیموکراسی و لێبوردەیی و پاراستنی ژینگەی ئابوری لەم ناوچەیەدا،کەواتە بەشداری سەرۆک لە داڤۆس بەشداری کۆی کۆمەڵگای کوردستان و ھێزە سیاسیەکانە ، دەبێ ھەست بەوە بکەین کە حزوری سەرۆک لە داڤۆس حزوری بەرژەوەندیەکانی کوردستانە، چونکە چی سەرۆکی ھەرێم و چی سەرۆکایەتی موڵکی گشتی کوردستانە، بۆیە بەشداری لە داڤۆس بەشداریکردنی کوردستانە.
.gif)
ساڵح ژاژڵەیی بەشی 11 بزوتنەوەی گۆڕان لە كوێی پرۆسەی سیاسی هەرێمی كوردستاندایە؟؟. بزوتنەوەی گۆرڕان لە ماوەیەكی زۆر كورتدا گەەشەیەكی زۆر خێرای كرد و بو بە جێیی ترسی یەكێتی و پارتی لە لایەك و جێكەی هیواو ئومێدی جەماوەر لە لایەكی تر. بەڵام ئەم گەشەكردنە زۆری نەخایاندو لە ماوەیەكی زۆر كورتدا پاشەكشەیەكی بەرچاوی كرد . لە ئێستادا گۆڕان لەگەڵ پارتی ڕێكەوتنی كردوە و بەشێكە لە پێكهاتەكانی حكومەت . بەڵام كێشەی گرنگ ئەوەیە ئەم ڕێكەوتنە لەپێناوی بەرژەوەندی بزوتنەوەی گۆڕاندا نەكراوە ، بەڵكو لە پێناوی وەرگرتنی پۆست بۆ هەندی كەسی تایبەت كراوە . كەواتە بزوتنەوەی گۆڕان بەم ڕێكەوتنە لەگەڵ پارتی لە بری ئەوەی گەشە بكات ، بچوك بۆتەوە و جەماوەرێكی زۆری لە دەستدا و پاشەكشەیەكی بەرچاوی كردوە . بۆ ئەگاداری و زانینیی هەمولایەك ، كێشەی گەورەو خەمی گەورەی سەرانی گۆڕان لە ئێستادا ئەوەیە كە پارتی ئەو پۆستانەیان پێ نادات كە پێشتر لەسەری ڕێك كەوتون، نەك لەسەر ئەوەی پارتی بەرنامەكانی گۆڕان جێ بەجی ناكات . گۆڕان خوازی خۆشەویست ، خوێنەری ئازیز ، سەیركەن چۆن ئەم بەناو سەركردایەتیەی گۆڕان لە پێناوی وەرگرتنی چەن پۆستێك بۆ چەند كەسێك كە هەرگیز چاویان پڕنابێت و تێرناخۆن ، هەموو گۆڕان خوازانیان بێ ئومید كرد . ئەوە ماوەی 6 مانگە حكومەت پێك هاتوە ، كوا ئەو چاكسازیانەی وەعدتان بە گۆڕان دابوو. وەرگرتنی چەند پۆستێك بۆ چەند كەسێك كە ئەوانە موستەحەقی وەرگرتنی هیچ پۆستێك نین ، ئەوەی دەهێنا ئاشبەتال بە بزوتنەوەیك بكەن . ڕەنجی 500 هەزار كەس بەهەدەر بدەن . ئەوە 6 مانگە حكومەتی هەرێم پێكهێنراوە ، ئێستا پۆستی جێگری سەرۆكی حكومەت بۆ بواری چاكسازی هەر لە دایك نەبوەو هەرگیز لە دایكیش نابێت . پۆستی ئەمینداری گشتی پێشمەرگەش كە پێشتر بڕیار درابوو بدرێتە گۆڕان هەر ناویشی نەما . هەر لە ئێستاشەوە تا ئەم دەورەیە تەواو دەبێت ئەو دەسكەوتانە تۆمار بكەن كە مستەفای سەید قادر بۆ گۆڕانی بەدەست دەهێنێت ، موچەی باش و نەسریەی باشی لێدەرچێت . دەزانم ئەم بەناو سەركردانە خەمی گەورەیان ئەوەیە كە پارتی ئەو پۆستانەیان پێ نادات كە پێشتر لەسەری ڕێك كەوتبون بۆ ئەوەی دڵی ئەوانە ڕازی بكەن كە دەنگیان دابوو بۆ هەڵبژاردنی خانەی ڕاپەڕاندن . ئەرێ پێم ناڵێن ئەو دروشمانەی لە سەرەتادا بەرزتان دەكردەوەو خەڵكتان پی َدەخەڵاتاند چییان لێهات ؟؟. بزوتنەوەی گۆرڕان لە سەرەتای دروستبونیدا دروشمی گوڕێنی سیستەمی حوكمڕانی و دژایەتی گەندەڵی و چاكسازی و دەستەبەركردنی عەدالەتی كۆمەڵایەتی و شەفافیەت لە داهاتدا و بە دامەزراوەكردنی دام و دەزگاكانی حكومەتی بەرز دەكردەوە . بەڵام لە ئێستادا خۆی بۆتە بەشێك لە سیستەمەكە . كەواتە ئەم بزوتنەوەیە هیچ بایەخ و هیچ گرنگییەكی نەماوەو ئەم بزوتنەوەیە لە ئێستادا تەنها ناوێكەو بوو بە ڕابوردو . لە هەموی گرنگتر ئەوەیە كوڕەكانی كاك نەوشیروان بە دەست بزوتنەوەی گۆڕانەوە داماون و نازانن چۆن لەم بزوتنەوەیە ڕزگاریان ببێت و هەست دەكەن بۆتە بارگرانییەكی زۆر بەسەریانەوە .ئەوان لە ئێستادا ئەم بزوتنەوەیە وەكو لەمپەڕێك دەبینن لە بەردەم بەرژەوەندییەكانیاندا. ئەوان تەنها ناوی بزوتنەوەكەیان پێویستە وەكو چەترێك بۆ داپۆشینی بەرژەوەندییە كانی خۆیان . باشترین بەڵگەش بۆ ئەم قسەیەم ئەوەیە بە لێشاو خەڵك واز لە بزوتنەوەكە دەهێنن ، بەڵام كەسێك ناپرسێت بۆچی ؟. لە ڕاستیدا ئەمە خواستی ئەوانەو بەوە زۆر دڵخۆشن . كاتێك كاك نەوشیروان سەفەری ئەوروپای كرد ، گۆڕان خوازان زۆر بە پەرۆشەوە لەم شارو بۆ ئەو شار و لەم وڵات بۆ ئەو وڵات دوای كاك نەوشیروان دەكەوتن ، تەنها بۆ ئەوەی لە نزیكەوە چاویان پێی بكەوێت . ڕوداوێكی ئوتومبێلیش ڕوی داو كەسێك گیانیشی لە دەستدا . لە بری ئەوەی ماندو بون و پشتیوانیەكەی ئەوان بەرز بنرخێنن و سوپاسیان بكەن ، لە پەیجی پەیسەری تایبەتی نماو چیاوە هێرشی زۆر ناڕەوا دەكرێتە سەر كوردانی تاراوگەو بە خەڵكانی بێ كەڵك و سۆسیال خۆر ناویان دەبەن . كەسایەتییەكی بەڕێزو ناسراوی وەكو دكتۆر بورهان یاسین كە وەكو قەڵایەك وابوو بۆ گۆڕان لە وڵاتی سوید ، بەدەیان كۆبونەوەو سمینار و وتاری زۆر بە نرخی پێشكەشی كوردانی تاراوگە دەكرد. ڕۆڵێكی یەكجار گرنگی هەبوو بۆ هوشیار كردنەوەی جەماوەر لە بێ ئومێدیدا وازی لە گۆڕان هێناو هۆكاری دەست لە كاركێشانەوەكەشی لە بزوتنەوەی گۆڕان بە نوسراو بڵاو كردەوەماوە. ئارام ئەحمەد 10 ساڵی ژیانی خۆی بۆ خزمەتی گۆڕان تەرخان كرد و بە هەموو شێوەیەك بەرگری لە گۆڕان كرد . بەڵام لە ئێستادا كە قسەكانی ئەویان بەدڵ نییە پێی دەڵێن دەم پیس و جنێو فرۆش . ئەی بۆچی جاران كوڕی چاك بوو ؟؟؟. لە ڕاستیدا نە دەم پیسەو نە جنێو فرۆشەو عەیبی ئەوەیە قسەی ڕاست دەكات . نە ڕاستی بە هەموو كەس دەوترێت و نە هەموو كەسێكیش ڕاستی پێ قبوڵە . هەردوكیان پیاوی خۆی دەوێت . بزوتنەوی گۆڕان گەورەترین خزمەتی بە پارتی كرد ، چونكە ئۆپۆزسییۆنی بۆ لەناو برد . كەواتە پارتی زۆر قەرزداری كۆمەڵێك بەناو سەركردەی گۆڕانە ، ئەگەر وەفا هەبێت ، دەبێ پارتی پاداشتی ئەو دڵسۆزانە بداتەوە كە بەوەكالەت ئەركی ئەوانیان جێ بەجێ كردوە . پێشم وایە پارتی وەفای هەبوە بەرامبەریان ئەوەشتان . پارتی سیاسەتێكی زۆر حەكیمانەی پەیڕەو كرد بۆ بەرژەوەندی خۆی . سەرەتا بزوتنەوەی گۆڕانی لە كۆمەڵی ئیسلامی دابڕی بەوەی بزوتنەوەی گۆڕانی بەشدار پێكرد لەحكومەتداو لە بەرامبەر دا كۆمەڵی ئیسلامی و یەكگرتوی ئیسلامی پەڕاوێز خست . لە لایەكی تریشەوە بزوتنەوەی گۆڕان و یەكێتیشی لە یەكتری دابڕین . پارتی حەكیمانە سەرەتا لەگەڵ كۆڕان ڕێك كەوت ودوایی لەگەڵ یەكێتی دانیشتنی كرد . بەم هەنگاوە پارتی یەكێتی ئیحراج كرد. گۆڕان وای زانی بەم كارەی گۆڵ لە یەكێتی دەكات . بەڵام نەیزانی خۆی دەخەڵەتێنێت و پارتی گوڵی لێدەكات و لە هەموانی دادەبڕێت . پارتی بەم هەنگاوەی توانی هەموو حیزبەكان لە یەكتری دابڕێت . پارتی سیاسەتی ( فرق تسود ) ی بەكار هێناو زۆریش سەركەوتو بوو . لە ڕاستیدا پارتی سەرچاوەی كێشەكانی هەرێمی كوردستان بوەو ئەگەر بۆیان بكرێـت و بۆیان بچێتە سەر ناهێڵن كەسی تر هەبێت جگە لە خۆیان . ئەمە ستراتیجی پارتییە و هەمیشە هەوڵی بەدیهێنانی ئەم ستراتیجە دەدەن. بە بۆچونی من زۆر بونی ژمارەی حیزب لە هەرێمی كوردستاندا ، لە بەرژەوەندی گشتی خەڵكی كوردستان نییە . بەشێكی زۆری ئەوانەی لەسەر پشكی حیزبەكان لە حكومەتدا دادەمەزرێن ، لە ڕاستیدا هەر زیادەن و هەرپێویست نین و هەمویان دەبنە بارگرانییەكی گەورە بەسەر قوتی خەڵكی كوردستانەوە . سەیر كەن وەعدی كۆمەڵێك پۆست بە گۆڕان دراوە . بەڵام ئەو شوێنانە بەتاڵ نین و كەسانی تر لەو شوێنانەدا كار دەكەن . كەواتە لابردنی ئەوانە و دانانی كەسانی تر لە شوێنیان چ مانایەكی هەیە . دەبێ ئەوانە بچنە ماڵەوەو موچەی خۆڕایی وەرگرن . كەواتە ئەوانە دەبنە بندیوار . بە بۆچونی من لە هەڵبژاردنی داهاتودا ، نەوەی نوێ ئەگەر بشمێنێت ، زۆر لاواز دەبیت و كاریگەر لە سەر پڕۆسەی سیاسی نامێنێت . بزوتنەوەی گۆڕانیش زۆر زەحمەتە 5 كورسی بهێنێت . كەواتە گۆڕانیش هەر لە جێی نەبوان دەبێت و هیچ ڕوڵ و بایەخێكی لە پڕۆسەی سیاسی هەرێمدا نامێنێت . پێشم وایە ئەگەر ئەم بارودۆخەی ئێستا ئاڵو گۆڕی بەسەردا نەیەت ، حیزبە ئیسلامیەكانیش لە دەرەوەی پڕۆسەی سیاسیدا دەمێننەوە و ئەوانیش كاری گەرییەكی ئەو تۆیان نامێنێت ، ئەگەر سیاسەتیان نەگۆڕن و بیر لە میكانیزمێكی تر نەكەوەوهاو هاو پەیمان بۆ خۆیان پەیدا نەكەن . ڕاستە لە پەڕلەماندا دەتوانرێت قسە بكرێت بەڵام دواجار هەر زۆرینە یەكلایی بڕیارەكان دەكاتەوە كە لە ئێستادا پارتییە . باشترین نمونە یاسای چاكسازیە كە لە پەڕلمان دەنگی لەسەر درا لەگەڵ ئەوەی بەرەی ئۆپۆزسیۆن دەنگیان پێ نەدا . بەڵام چونكە ئەوە بڕیارە ویستی پارتی بوو هەر دەنگی لەسەر درا . یاساكە دوو ر ِوی هەیە . كەمكردنەوەی موچەی پلە باڵاكان كارێكی باش بوو ، بەڵام دەبوایە لە بەرامبەر ئەوەدا بڕیاریش بدرێ كەمترین موچە لە 400 هەزار دینار كەمتر نەبێت . بەرەی ئۆپۆزسیۆن داوای ئەوەی كرد ، بەڵام چونكە پارتی نەیویست ئەوە بكرێـت ، بڕیاری لەسەر نەدرا .كەواتە تاكە شوێنێك كە بەرەی ئۆپۆزسیۆن بتوانن قسەی تێدا بكەن پەڕلەمانە . تا زۆرینەی پەڕلەمانیش لای پارتی بێت ، چۆنیان بوێت وا دەكەن . لە ئێستادا لە بەرژەوەندی هەرێمی كوردستاندایە تاكە حیزبێك حوكمڕانی بكات چونكە ئاستی ڕۆشنبیریی و ئەم ناوچەیە لە ڕوی دێموكراسییەوە زۆر لە دواوەوەیەو زۆر بونی ژمارەی حیزب لە هەموو ڕویەكەوە لە بەرژەوەندی هاولاِتیان و هەرێمی كوردستاندا نابێت . ئەگەر تاكە حیزبێكی میانڕەو هەبێت و بەیەك چاو سەیری هەموان بكات و خزمەت گوزاری بۆ هەموو ناوچەكان بە پێی پێویستی ئەنجام بدات و جیاوازی نەكات ، هەنگاوێكی مەزن دەبێت بۆ گەشە كردنی هەرێمی كوردستان . ئەو كات تاكە حیزبی حوكمڕان پێویستی بە پشتیوانی هیچ حیزبێك نابێت و ئەویش مولزەم نابێت هیچ ئیمتیازێك كە لە ڕاستیدا ئەوە بەشێكە لە قوتی هاوڵاتیان ،بداتە بە هیچ حیزب و لایەن و كەسایەتییەك . لە ئێستادا پارتی گەورەترین حیزبە لە هەرێمی كوردستان و تۆپەكە لە گۆڕەپانی ئەواندایە بۆ چارەسەری كێشەكان . بەڵام پارتی ئەو حیزبە نییە بە یەك چاویلكە سەیری هەموان بكات لەبەر ئەو هۆكارانەی لە سەرەوە باسمكردون. پارتی هەمیشە لە هەوڵی ئەوەدایە جومگە ئەساسیەكانی حوكمڕانی كۆنتڕوڵ بكات . هەتا ئێستا هیچ بەرپرسێكی باڵای حكومەت بە پەڕلەمانیشەوە جگە لە پارتی ئاگاداری ناوەرۆكی ڕێكەوتنی 50 ساڵەی نەوت هەیە لەگەڵ توركیا ؟؟؟. ئایا پارتی ڕێگا دەدات وەزیری نەوت بدرێتەلایەنێكی تر ؟؟. ئایا كەس ئاگاداری ئەوەیە نەوت چۆن دەفرۆشرێت و بە چەند دەفرۆشرێت ؟؟؟. وەزارەتی ناوخۆ و فەرمانگەكانی دەرەوەی هەرێم موڵكی پارتین . ئایا وەزیر دارایی دەتوانێت بچێت كارو باری گومرگی ئیبڕاهیم خەلیل ڕێك بخات ؟؟. پارتی كەی ویستی ڕێگای هەولێر لە بەرپرسانی حیزبەكانی تر دەگرێت . نمونەی زۆرمان هەیە بۆ ئەمە . كەی ویستی دەرگای پەڕلەمان دادەخات . وەزیر دەردەكات. كەواتە هەر كەس و لایەنێك بڕوای بەوە هەبێت كە پارتی دەتوانێت بێلایەنانە و دوور لە بەرژەوەندی تەسكی بنەماڵەیی و حیزبایەتی حوكمڕانی بكات ئەوە لە پێشەوە خۆی دەخەڵەتێنێت ، دوای خەڵكانی تر . پێش ئەوەی كاك مەسرور دەست بەكار بێت وەكو سەرۆكی حكومەت ، جۆرێك لە گەشبینی هەبوو بەرامبەری . بەڵام كاتێك دەست بەكار بوو ، لە هەنگاوی یەكەمیدا هەموانی بێ ئومید كرد و حكومەتی سێبەری لە پشتی حكومەتەوە دروست كرد . ئەم هەناگاوەی بەڕێز مەسرور بارزانی بۆ ئەوەیە دەستی وەزیرەكان ببەستێت ، نەك بۆ هاوكریكردنیان بۆ ئەنجامدانی كارەكانیان. كەواتە لە هەنگاوی یەكەمەوە وەزیرەكان دڵخۆش نابن و هەست دەكەن دەسەڵاتی تەواویان نییە و بە گومانەوە كار لە حكومەتدا دەكەن . كەواتە هەرگیز پارتی بەو عەقڵیەتەوە ناتوانێت ببێـت بە جێگەی متمانەی هەموان . لە ئێستادا تاكە ڕكەبەری بەهێز بەرامبەر بە پارتی یەكێتی نیشتمانی كوردستانە . ئەم حیزبە لە ڕوی پێكهاتەو بەرنامەو ستراتیج و بیركردنەوەوە لە ئێستادا جیاوازییەكی ئەوتوی نییە لەگەڵ پارتی . تاكە جیاوازی ئەوەیە كە پارتی پێگەی بەهێزترەو لەناو پارتیشدا مەركەزیەت هەیەو برَیارەكان بە باشی جێ بەجی َدەكرێن . لە بەرامبەریشدا یەكێتی دوای مامحەلال مەركەزیەتی تێدا نەماوە . فرە كوێخایی هەیە . بڕیارەكان بە ئاسانی نادرێن . ئەوەش وەكو كارەسات وایە بۆ هەر حیزبێك. هەموان چاوەڕوانی كۆنگرەی یەكێتی بون . كۆنگرەش تەواو بوو . هەرچەندە ئەنجامی كۆنگرەكە بۆ ئەم قۆناغە زۆر خراپ نەبوو . دەشتوانین بڵێین سەركەوتوش بوو . بەڵام لە ئاستی پێویسیشدا نەبوو . لە سەرەتاوە وتم كێشەی گەورەی یەكێتی نەبونی مەركەزیەت بوو . ئایا ئەندامانی سەركردایەتی یەكێتی دوای كۆنگرە دەتوانن بە خۆیاندا بچنەوەو باشتر خۆیان ڕێك بخەنەوەو تەكانێكی باش بدەن و هەنگاوی گەورەتر بەرەو پێشەوە بنێن و مەبدەئی سزاو پاداشت و لێپرسینەوەو بەدوادا چون بكەن بە دروشمی قۆناغی داهاتویان ؟؟. ئایا سەركردایەتی ئەم حیزبە دەتوانێت بەرنامە دانێت بۆ چاكسازی لەناو ڕیزەكانی حیزبدا و لەناو دام و دەزگاكانی حكومەتدا و هەنگاوی گەورە بنێن لە بواری ئەنجامدانی خزمەت گوزاری و خزمەتی هاوڵاتیان بە تایبەتی چینی فەقیرو هەژار؟؟؟. ئەگەر یەكێتی جۆرێك لە گۆڕان كاری بكات و ئەوەش لە بەرژەوەندی گشتیدا بێت ، ئەوە دەبێتە جێگەی ئومێدی جەماوەر و سەرنجی خەڵك بەلای خۆیدا ڕادەكێشێت . لە ئێستادا جەماوەرێكی یەكجار زۆری ناڕازی لە هەرێمی كوردستاندا هەیە . جەماوەری ناڕازی ئێستا زۆر زیاترە لەو كاتەی كە گۆڕانی تێدا دروست بو . ئەو جەماوەرەی كاتی خۆی بە لێشاو پەیوەندیان بە بزوتنەوەی گۆڕانەوە دەكرد، لە ئێستاشدا بە ڵێشاو لێی دەچنە دەرەوە . ئەو جەماوەرە زۆرە لە چاوەڕوانی جۆرێك لە گۆڕانكاری سیاسیدان بۆ ئەوەی بتوانن بڕیارێك بدەن و شوێنێك بدۆزنەوە خۆیانی تێدا ببیننەوە . بەڵام ئەگەر سەركردەكانی یەكێتی ئایندەی حیزبەكەیان لە ئەوەدا ببیننەوە كە ئەو ناڕازیانە بگەڕێنەوە ناو ڕیزەكانی یەكێتی و یەكێتی بە هێز دەبێتەوە و دەچێتەوە دۆخی جارانی ، ئەوە تێگەیشتنێكی زۆر هەڵەیە . یەكێتی بەوە هەڵناسێتەوە نارَِازیەكان بگەڕێنەوە ناوی ، بەڵكو هەنگاوی یەكەم دەبێ هەوڵ بدرێت ڕیزەكانی ناو خۆی یەكێتی ڕ یكبخرێتەوە . یەكێتی لەناو خۆیدا گۆڕانكاری بكات و مەركەزی بڕیار دروست بكرێت . هەوڵ بدەن كۆتایی بە بەرژەوەندییە شەخسییەكان بهێنن و داهاتی حیزب بە مەركەزیەت بكرێـت هێوا بۆ جەماوەر بگێڕنەوە . ئەگەر ئەمانە كرا ، گومانی تێدا نابێت ، یەكێتی دەبێتەوە جێی متمانەی جەماوەر . لەبیرتان نە چێت یەكێتی خاوەنی جەماوەرێكی زۆر فراوانە، خاوەنی وزەیەكی زۆرە . تەنها پێویستی بە ڕێخستنەوە هەیە . هەموو ئەمانەش ئەتوانرێت ئەنجام بدرێت ، ئەگەر ئیرادەیەكی ڕاستە قینە هەبێت . ، ئەو كاتە یەكێتی دەگەڕێتەوە دۆخی جارانی . ئەگەر گۆڕانكاریەكانی ناو یەكێتی لە بەرژەوەندی گشتیدابون ، ئەو كات یەكێتی دەبێتە جێگەی ئومیدی جەماوەر. لە ئێستادا تۆپەكە لە گۆڕەپانی یەكێتیدایە بە تایبەتی دوای بەستنی كۆنگرە . ئایا دەتوانن كارێكی وابكەن ببنە جێی متمانەی زۆرینەی ئەو جەماوە رەو لە ئامێزیان بگرن؟؟؟. وەڵامەكەی لای خۆیانە . بەڵام لە یادمان نەچێت یەكێتی هەلێكی زێڕینی بۆ هاتبوو پێشەوە و بە خۆڕایی لە دەستیدا . ئەویش ئەوەبو لە كاتی دەنگدان بە یاسای چاكسازی دەبوو داوا بكەن كەمترین موچەی خانە نشینی لە 400 هەزار كەمتر نەبێت و ئەوە بكەن بە مەرج بۆ دەنگدان بە یاساكە . ئەگەر ئەوەیان بكردبایە لە ئێستاوە دەبونە خاوەنی پشتیوانییەكی گەورەی جەماوەر . زۆر گرنگە بۆ یەكێتی كە هەوڵ بدات پشتیوانی باش بۆ خۆی دەستەبەر بكات و دواجار بتوانن تەرازوی هێز كە ئێستا تەواو لاسەنگە ڕاست بكەنەوە . یەكێتی بە تەنها ناتوانێت ڕو بەڕوی پارتی ببێتەوە ، بۆیە زۆر گرنگەو پێویستە هەوڵ بدات لە گەڵ حیزبە ئیسلامیەكان هاوپەیمانییەك پێك بهێنن و دەنگیان بكەن بە یەك ، چونكە لە هەڵبژاردنی داهاتودا هەر ئەو دوو حیزبە ئیسلامیە دەمێننەوە كە خاوەنی جەماوەرن و لە دەرەوەی پڕۆسەی سیاسیدان . كاتی ئەوەیە یەكێتیش سیاسەت بكات . كۆتا قسەشم لەم بەشەدا ئەمەیە : هەتا پارتی بەم عەقڵیەت و بەم بیرتایەوەكردنەوەی ئێستا كار بكات و سیاسەتی قۆرخكاری پەیڕەو بكات ، لاواز بون و پاشەكشەی یەكێتی نیشتمانی لە گۆڕەپانی سیاسی هەرێمی كوردستاندا ، لەگەڵ هەموو ئەو كەم و كورتیانەی هەیەتی ، لە بەرژەوەندی زونی سەوزدا نابێت و هەموان زەرەرمەند دەبن ، بێ جیاوازی.
(1).jpg)
.png)
