(1).gif)
پهیكار عوسمان - کێشەی "کۆمەڵگا" ئەوەیە کە ناوەوەو دەرەوەی هەیە. کاتێ ملکەچی یاساو مەرجەکانی بیت، باوەشێکی ئارامەو کاتێکیش وا نەبیت، ئیتر فڕێتئەداتە دەرەوە. دەرەوەی کۆمەڵگاش، یەعنی کوشتنی مەعنەوی و ڕەنگە کوشتنی فیزیکییش،، هەنیجاریش هیچت لێ ناکا، تەنیا ئیهمالت ئەکات، کە ئەوەش بۆ خۆی کوشتنێکە! - جا بۆ ئەوەی مرۆڤ، لە زەبری ئەم وەحشە دڵڕەقە بپارێزین، ئەبێ نەریت و یاساکانی کۆمەڵگا، دایمە لە ژێر پرسیارو ڕەخنەدابێ، لەپێناو دوو شت: یەکەم بۆئەوەی کۆمەڵگا "وەکو گشتێك" لە جوڵەی ئاسایی خۆیدابێ و بواری ئەپدەیت و تێپەڕاندنی نەرمی ئەو شتانەی هەبێ، کە پێویستە تێیپەڕێنێ. دووەمیش بۆئەوەی مەنفەس و دەرچەیەك هەبێ، بۆ پاراستنی ئەو تاکانەی کە بە هەر هۆکارێكی کۆمەڵایەتی، فیکری، بایۆلۆژی.. ئەکەونە دەرەوەی کۆمەڵگاو مەترسی ئەکەوێتە سەریان. - بەها کۆمەڵایەتییەکان، لەوێدا ژیانە، کە پەیوەندییەکان و "ژیانی کۆیی" ئێمە ڕێکئەخا.. لەوێشدا مەرگە، کە ئیرادەی فەرد زەوت ئەکاو ئیتر تۆ ئازادیی چوونە ئەودیو دیوارەکانت نیەو لەوێدا ژیان کۆتایی دێ. بۆئەوەشی بەهاکانی کۆمەڵگاو ئازادی تاك، هەردوکی لەسەر خەتی ژیانبێ و هیچیان نەبێتە مەرگی ئەویتریان،، پێویستمان بە "حیکمەتی هاوسەنگی"و خۆپاراستنە لە "حەماقەتی جەمسەرگیری"! - ئەوەشی کە کۆمەڵگای ئێمەی بردۆتە سەر خەتی مەرگ و بنبەست، هەر ئەوەیە کە زمانی هاوسەنگمان نیەو زمانی ڕادیکاڵ و جەمسەرگیر، ساحەکەی تەنیوە. بەجۆرێك کە ئیتر فەزای هاوبەشمان نەماوەو هیچ ئاڕاستەیەك، ڕەنگێك نیە لە تەنیشت ئەوانیتردا، بەڵکو هەر ئاراستەیەك، نەفەسێکی داگیرکاریی و کردنە دەرەوەی ئەوانیترە! - سەیرکە، ئێمە فیمینیست و ڕێکخراوی ژنانمان زیادیکردو ژنکوشتنیشمان هەر زیادیکرد! سەیرکە ئێمە بانگخوازو مامۆستای ئەخلاقمان زیادیکردو حاڵی ئەخلاقیش شڕتر بووە! سەیرکە ئێمە موعارەزەمان نەبوو، لە هەنێ ڕووەوە حاڵمان زۆر باشتربوو لە ئێستا! ئەمانە بۆ وایە، لەکاتێکا ئەبوو پێچەوانەکەیبێت؟ - چونکە بەرگریکردن لە ژن بە زمانی جەمسەرگیریی، ژن ئەباتە ناو شەڕێکی دۆڕاوەوە لەگەڵ پیاوسالارییداو کەڵبەو نینۆکی خێڵ زیاتر دێتە دەرەوە. چونکە بەرگریکردن لە ئەخلاق بە زمانی جەمسەرگیریی، ڕێك یەعنی قۆرخکردن و داگیرکردنی ئەخلاق، کە یەکێ لە لێکەوتەو کاردانەوەکانیشی، لادان و یاخیبوونە لەو ئەخلاقە داگیرکراوە ئایدۆلۆژییە. چونکە موعارەزە هات و جەمسەرگیرییەکی توندی سیاسیی بۆ دروستکردین، دەی لە سایکۆلۆژیای شەڕو دوژمنکارییشدا، لایەنەکان زیاتر ئەچنەوە ناو خۆیان و کەمتر دێنە دەرەوەی خۆیان بۆ ناوچەی چاکەی گشتی! - بێگومان کێشەکان فرەهۆکارەو مەبەستم ئەوەنیە کە منیش دیسان تاکڕەهەندانەو جەمسەرگیرانە، شتەکە کورت بکەمەوە لە تاکە هۆکارێکدا،، بەڵکو ئەمەوێ بڵێم، "یەکێ" لە هۆکارەکانی کێشەکانی ئێمە، ئەوەیە کە بە عەقڵیەتی جەمسەرگیریی کاریان لەسەر ئەکەین،، ئیتر هەمیشە کە ئەمانەوێ شتێك چاك بکەین، خراپتری ئەکەین و ئا لێرەدا نیەتی باش و خراپ فەرقی نامێنێ و هەردوکی هەر تێکگیران و خراپترکردنە! خۆ داعشێك شەرت نیە نیەتی خراپبێ و کەسێکی خراپ بێت، بەڵکو دیدە پەڕگیرو جەمسەرگیرانەکەی بۆ چاککردن، خۆی و دنیاکەش خراپ ئەکات! - سەرەتا وتمان، ڕەخنەو پرسیار لەسەر بەها کۆمەڵایەتییەکان با هەبێت، بۆئەوەی ئەپدەیتە نەرمە دوورمەوداکەی کۆمەڵگا بکەوێتە سەر سکەی خۆی.. هەروەها بۆ حاڵەتی طەواری و پاراستنی کەسانی خاوەن کەیسی تایبەت لە سزای کۆمەڵگا.. بەڵام کاتێ ڕەخنەو گفتوگۆ، ئەگۆڕێت بۆ پچڕان و جەمسەرگیریی توندی مەسەلەن نێوان مەلا و نوسەر، ئیتر ئەمە ڕەقهەڵاتنێکی زیاتری کۆمەڵگایەو فرسەتی ئەپدەیتەکە ئەکوژێ،، دەرگای تاوان و توندتیژییشە لە خۆمانی ئەکەینەوە! - "جەمسەرگیریی" فەزای لەباری توندوتیژییەو بە هەر فیکرو ئاڕاستەیەکەوە بۆ ئەوێ باژۆیت، ئاو ئەکەیتە ئاشی توندوتیژییەوە. یەعنی کاتێ گەنجێك لەسەر گۆڕینی ڕەگەز ئەکوژرێ، لەڕاستیدا هەموومان بەشدارین لە کوشتنیدا، چونکە هەموو ئاڕاستەکان لە دۆخی جەمسەرگیریداین، ئیتر ئەو کولتورەی کە خۆی توندە، توندیی تریشی ئەچێتە سەرو لە شێوەی تاوانێکدا بەرجەستە ئەبێ و دێتەوە بەردەممان! - لە دۆخێکی واشداو کە شتەکە هاتە سەر خوێن و ژیانی ئینسان، ئیتر چەلەحانێ و جەدەلە بێتامەکان زیادەن و چیتر پرسیارەکەش ئەوەنیە، کە پرسی ڕەگەزو گەوڵوگونی ئینسان، لای ئازادی تاكە، یان لای بەهاکانی کۆمەڵگا،، بەڵکو پرسیارەکە ئەوەیە، کە چۆن ژیان و کەرامەتی ئینسان پارێزراوبێ، بەبێ گوێدانە ئەوەی، کە چی لەناو دەرپێکەیدایە! - ڕاستی ئەوەیە کە تاك و کۆمەڵ، یان ئازادی و نەریت، لە دۆخی جەمسەرگیری و شەڕدا نین، بەڵام لە دۆخێکی نمونەیی و شامشەریفیشدا نین، بەڵکو لە پەیوەندییەکی بەناویەکداچوودان و ئەوەی کە گرنگە ئەوەیە، ئەم پەیوەندییە ژیانیی بێت و هیچ جەمسەرێك تا ڕادەی مەرگ و پچڕان، شتەکە بەلای خۆیدا ڕانەکێشێ.
عهدالهت عهبدوڵڵا لهم كات و ساته ههستیارهی كه عێراقی پیا تێپهڕ دهبێت، ههندێ پێشنیارو رهخنهی دۆستانه بۆ ههردوو هێزی فهرمانڕهوا، پارتی و یهكێتی، پێویستن. لهدۆخی نائاسایی و تهنانهت شێنهیی_شدا، مرۆڤ دڵنیا نییه دهنگی دهبیسترێت یان نا. دۆخهكه رهنگه له شێوهی كهشییهكهی تایتانیك بێت!، پڕه له مهردوم كه له حاڵی شپرزهیی كهشتییهكهدا، چارهنووسیان، وهك چارهنووسی ههمووانه، بگره رهنگه بۆ داماوان خراپتریش بێ له خواپێداوان!. ههموو دیومانه كه له فیلمی تایتانیكدا، سهروهختی نقومبوون سهروهختی ههركهس بۆ خۆی و پهلهقاژهی رزگاركردنی گیانه!، ئهوهی بهلهمێكی چنگ دهكهوێ ناخنكێ، ئهوهشی جێی نابێتهوه، دهبێته خۆراكی دهریاو سهرگوزشتهی تراژیدیی سهرزاری قوتاربووان!. میتافۆری تایتانیك، بۆ دۆخی ههرێم ئهگونجێ، به جیاوازیی هۆكاری نقومبوونهوه، بهڵام ئاكام ههر یهك شته: كاپتن، دهبێ ئاگای له جوگرافیای دهریاو ستێرنی كهشتییهكهو كهندو كۆسپهكانی بن دهریاو كهش و ههوا بێ بهگشتی. ئێمه كه پێشنیار ئهكهین، ئهزانین دهشێت لهگهڵ ههر دۆخێكی ههستیاردا بۆ ههرێم، بهشێك له برادهران، پێش نقوومبوون ببنهوه به هاووڵاتی لهو وڵاتانهی كه رهگهزنامهی پێ بهخشیون!، بهڵام ئهی ئهوهی ئهم قورتارنامهیهی پێ نهبوو، چی؟ چۆن رزگاری ببێ؟ تاكهی بهرگهی ئاوارهیی و ژێر دهواری پهنابهریی سهر سنورهكان بێت؟ ههر بۆیه، بیرۆكهكه، بۆ سیاچارهكانی ناو كهشییهكهی ههرێم ئهوهیه كه له بنهڕهتدا هاوار بكهین كهشتییهكه نقوم نهبێت. له رهشهباو شاخی بهستوو و سههۆڵبهندان و زریان بیپارێزین تهنانهت ئهگهر ئیشی ئهوانهی بهم جۆره خهمی كهشتییهكه دهخۆن، بریتی بێت له ههڵڕشتنی خهڵوز بۆی و بهسهروچاوی رهشهوه ئێشكگرتن بێ بهدیار بزوێنهرهكانییهوه..! بهڵێ له پێناوی ژیان و ئارامی، لهپێناوی نقوم نهبوونی ئهو كهشییهی كه پێی دهوترێ قهوارهی ههرێم، پێویسته به پارتی و یهكێتی بڵێین: پانی ببینن و بوهستن. با تهماحی كۆنترۆڵكردنی ههموو پۆست و پایهكان و شهڕكردن لهسهریان، به شاخه بهردێكتاندا نهدات!، كات له ئێستادا له بهرژهوهندیی داگیركهرانی كوردستانه به گشتی نهك ئێوه. لهناو ئهم گهمه ههرێمایهتی و نێودهوڵهتییهدا، چ جیهان و چ داگیركهرانیش، كهسیان ئامادهی پاراستنی قهوارهكه نین ئهگهر به تهماحی ههڵهو سیاسهتی یهكتر شكاندنی خۆتان كونی تێبكهن و له ململانێ لهسهر بابهتی لاوهكی، نقوم ببێت. ئهوان لهباشترین حاڵهتدا بهرژهوهندییهكی حزبیی پهتی رهچاو دهكهن كه تهواو دژ بێ به كۆڵهگهكانی یهكپارچهیی و خۆڕاگرتنی ئهو سهرزهمینهی كه پێی دهڵێین كوردستان. ئهوان، تا ئێستا، یان بۆ چاوبهستهكی ناوی كوردستان ئههێنن، یان له بنهڕهتدا به باكوری عێراق ناوی دهبهن، یان شیمالونالحهبیب!، كه ئهوان دان به خاوهندارێتیی نیشتمانهكهتاندا نانێن دهبێ ههمیشه گومانتان ههبێ لهوهی رێزی هاونیشتمانییهكانیشی بگرن. كهس ئهوهنده نهفام نییه له سیاسهتدا، خواستی به گژا چوونهوهی داگیركهرانی لێتان ههبێت، داواكاریی خۆتڕێنی وهها له ئارادا نییه!. خۆ ئهگهر به زمانی دیبلۆماسی پێیان دهڵێن: دراوسێ، ئهوا تهنها داواكه ئهوهیه كه به زمانی بیر و دڵ بیرتان نهچێ كه ئهوان كێن!. ههمیشه كه تهوقهیهكیان لهگهڵ دهكهن، دواتر پهنجهكانتان بژمێرنهوه!. دۆستایهتی ئهوان،(أخژ و عگا)ی تیا نییه بۆ كورد، بهڵكو تهنها بردنه، رێككهوتن و هاوپهیمانێتیشیان لهگهڵ دۆستهكانیاندا تاسهر ئێوهی تیا نابێت!، ئهوپهڕی شۆربایهكی سارد دهرخواردی ههر هێزێك دهدرێت كه مامهڵهیان لهگهڵدا بكات. بۆیه باكی میللهتهكهتان ههبێ، له پێناوی پۆست و پایهكاندا، ناڕاستهوخۆ، دهرگا بهرووی جێبهجێبوونی پیلان و پرۆژهی مێژوویی داگیركهراندا مهكهنهوه، كوردایهتی ئهوه نییه ماڵی خهڵك رێك بخهیتهوه و هی خۆت بشوێنێ!، ئهمه ههموو شتێكه بهس كوردایهتی نهبێ. پاشان، خهمی خۆتان و میللهتهكهتان بخۆن، برادهرینه!، سونهكان و شیعهكانی عێراق، بێ خاوهن نین، ئهوان تهنها له ههندێ كێشهی ناوخۆی خۆیاندایه كه به شێوهیهكی تێپهڕ پهكیان لهسهر ئێوه كهوتووه..! ئێوه باش ئهزانن كه توركهكان چاویان له ساڵی 2023ه! كه پهیماننامهی یهك سهدهیی لۆزان كۆتایی پێ دێ، ئێرانییهكان خهمی شیعهكان و ههژموونی خۆیانه له رۆژههڵاتی ناوهڕاست و رێككهوتن لهگهڵ ئهمریكییهكاندا، رژێمی ئهسهد، بۆی بلوێ، تهنانهت ئامادهی سازشه بۆ داعشیش بۆ ئهوهی ههسهده لهناو بهرێت و وهك سهركهوتووهیهكی جهنگ بگهڕێتهوه ناو كۆمهڵگهی نێودهوڵهتی و كۆمكاری عهرهبییهوه. پاشان، لهولاوه، ساڵ بۆ ساڵ، به ئاشكرا، فهرمانڕهواییهكهی خۆیشمان روو له خراپییه. باج و خهراج له سهر هاووڵاتیان زیاتر دهكرێ، مووچه له كاتی خۆیدا نادرێ، خزمهتگوزارییهكان له سوتهمهنی، ئاو، كارهبا، پرۆژه، ساڵ دوای ساڵ ئهچنه ئاو و گرانتر لهسهر هاووڵاتی دهكهون، گهنجان به لێشاو وڵات بهجێ دههێڵن و دهیان كێشهی كۆمهڵایهتی و دهردو نهخۆشیی دهروونی بڵاوبوونهتهوه، تهنانهت شارهكانمان بهرگهی زریان و لافاوهكانیش ناگرن!.. لهولاتر دهبینین رێی خۆپیشاندان و تهنانهت تهنفیسیشتان له هاووڵاتی گرتووه، له باری گوزهرانهوه، ئهوهی ههیهو نییه، تهنها مووچهكهیه، ئهویش یان لێی دهبڕدرێت، یان دوا دهكهوێ، یان گرێدراوی خێراوهكهی كازمییه!. بۆیه لهوه زیاتر ناخۆشی مهكهن. ئینسانی كورد، بهو ههموو نادادپهروهرییه، به ناچاری، رازی بووه، بهڵام خۆڕاگری و ئارامیشی مهشێوێنن. بهڕێزان، شارهكانمان بهرگهی كاتیۆشای میلیشیاكان و بۆمبارانی توركهكان و تۆپباران و فشاری ئێرانییهكان ناگرن. ئهگهر بنكه سهربازییهكانی ئهمریكا و توركیا له ژێر ههڕهشهی ململانێكانی ناوچهكهدا پارێزراو نهبن، ئهگهر ریاز، ئهبو زهبی، تهلئهبیب، بهیروت و باشووری لوبنان و دیمهشق، كاتیۆشا باران بكرێن و لهناو ئاڵوگۆڕی ئاگر باراندا بژین، چی رێگره لهوهی پارێزگاكانی ههرێمیش بكرێنه ئامانج؟.. كورتبینی و سهرهڕۆیی له سیاسهتدا ههڵهیه، تكایه.. برای خۆتان بۆ كهسی تر مهشكێنن، ئهوهی رێزی هاوزمانهكهی خۆی نهگرێت، كهس له ناخدا رێزی لێ ناگرێ، دڵنیابن ههموو رێككهوتنێكیش لهگهڵ ئهوانیتردا بێ بههایه، كاتییه، پێویستیی ههلومهرجێكی دیاریكراوهو بهس، ئهوپهڕی بهكارهێنانێكه پهڕۆ ئاسا!، دوای ئیستهلاككردنی، فرێ دهدرێت، ئایندهش ئهم راستییه سادهیه زیاتر و زۆرتر روون دهكاتهوه.
لهتیف فاتیح فهرهج هیچ كات هێندهی ئێستا كوردی كهركوك له دهسهڵاتی نهوتمژ و تاڵانچی كوردستان توڕو بێزار نهبووه، ئهگهر سهیری بهشداری ههڵبژاردنهكان بكهین تێدهگهین كورد چهند توڕهن ، ئیتر رهنگه پێویست به هیچی تر نهكات ، له مهودای چوارده ساڵی دهسهڵاتی رههای كوردا ههره زۆری بهرپرسان خهریكی ڤێللاو تهلارو چێشخانهو بهنزینخانهو بزنس بوون و كهسیان خهبهرداری كهركوك نهبوون ، ئهم پهتاو دزیه بهشێك لهوانهشی گرتبوهوه كه گوایه دژی گهندهڵین ، ههیه ههزاران مهتر زهوی له كهركوك تاڵانكردوهو دهیان خانوی فرۆشتوه ، بهڵام خێری فلسێكی قهڵبی بۆ كهركوك نهبووه ، مێژوو ههموو ئهمانه له رۆژی خۆیدا ئاشكرا دهكات ، له گهرمهی شكستی سوپای عیراقیدا بهرانبهرداعش عهڕابهكانی كوردایهتی خهریكی تاڵانی چهك ئۆتۆمبیلی سهربازی و دزی سهربازگهكان بوون ، ئێستا خۆیان وهك فریشته نمایش دهكهن ، ئێستا كه كهركوك له بهردهم ههڕهشهیهكی گهورهدایه بهرپرسی یهكهمی ئهو ههڕهشهیه بهرلهوهی كهسی تر بێت كورد خۆیهتی ، 14 ساڵ نهوتی كهركوكیان تاڵانكرد ، زهویان تهخشان و پهخشانكرد ، له سهر پۆستی بهڕێوهبهری قوتابخانهیهك شهڕی یهكتریان كرد ، یهكتریان به دز ، خائین ، خۆفرۆش و تاڵانچی له قهڵهمدا ، نهیانهێشت خزمهتگوزاری و پاڵاوگهی نهوت و پڕۆژهی باش له كهركوكا دروستبكرێت ، جارێكیان بینیم یهكێك له بهرپرسهكانی كهركوك خهریكی دروستكردنی كۆگایهكه له سهر ئهرزی حهرام ، وتم تۆ بۆ ، وتی بۆ داهاتوی خۆم كه س ماوهنهیكات ، با ناوی بهرپرسهكه بمێنێ بۆ مێژوو. ئێستاش بهرژهوهندی بهشێك له دزو گهندهڵان وهك خۆیهتی له گهڵ ئهوهشدا رۆژ به رۆژ كهركوك بهرهو دواوه دهچێت ، له یهكدوورۆژی رابردودا سهردانی زیندانی گرتن و گوازتنهوهی كهركوكم كرد ،ههڵبهت له دهرگاوه تا ناو زیندان له زبڵخانێكی گهوره زیاتر نیه ، پیس و ناشرین و وێران ، خهڵك بۆ سهردان دهچێت شوێنی نیه بۆ دانیشتن ، زیندانیهكان له پشت دووتهلبهندی تاریك و چڕهوه تهنانهت دهم و چاویشیان باش نابینرێت ، له سهردهمی بهعسیشا زیندانی ئهبو غرێب و شوێنهكانی تر بهو جۆره نهبووه ، چهند ناشرینه كورد 14 ساڵ حوكمی ئهو شارهی كردبێت و ئهوه دۆخی شارهكه بێت ، له كاتێكا بهرپرسهكان كێبڕكێ و شهڕی ئهوهیان بوو ههموو گردهكانی ناو شار بكهن به تهلارو ڤێی بۆ خۆیان ، ئێوه بڕوانن خهڵك ههیه له سهر روبهرێكی فراوان زهوی داگیركراو چێشتخانهیهكی مۆدێرن و پڕ تهنتهنهو روناكی دروستكردوه، بهڵام گوێی لهوه نیه چوار دهوری چێشخانهكهی له دیوی دهرهوه زبڵخان و پیسیه ، ئاماده نیه سهنتێك بۆ پاككردنهوهی شار ببهخشێت ، بهڵام بهرتیل و هاوكاری بهرپرسانی سوپاو ههندێك بهرپرسی باڵا دهكات بۆ ئهوهی چاو له دزی و گهندهڵیهكهی بپۆشن . بهرپرسێكی دۆست به بهرپرسێكی تری هاوڕێی وتبوو ، ئهرێ بهس نیه ، له وهڵامدا پێی وتبوو ئهوهی پارهو دۆلاری نهبێت پیاو نیه ، بۆ ئهو گرنگ نیه چۆن پارهو دۆلار كهڵهك دهكات ، بۆ ئهو گرنگه ههیبێت تهنانهت ئهگهر به كهرامهت و شهرهف فرۆشتنیش بێت ، رهنگه تهنها ئهم چیرۆكه بهس بێت بۆ ئهوهی بڵێین له 14 ساڵدا چی له كهركوك كراوه چیرۆكی تێكدانی حهمام عهلی بهگ و گۆڕستان و شوێنهكانی تر با بمێنێ بۆ جارێ تر .
ئاری محەمەد هەرسین گومان لەوەدا نیە کە ئەحزابی سیاسی وەک چۆن لە پێناو جێبەجێکردنی بەرنامەیەکی هاوبەش دەچنە بەرەیەکەوە و دەبنە هاوکاری یەکتر، بە هەمان شێوە هەندێک جاریش بەرەو ڕوی یەکتر دەوەستنەوەو دەبنە ڕکەبەری یەکتر. نە لە حاڵەتی یەکەمدا (حیزبە کان) دەبنە عاشق و مەعشوق، نە لەوە ی دوهەمیشدا دەبنە دوژمنی یەکتر. لەوەتەی پرسی سەرۆک کۆمار و بەربژێرە جیاوازەکان بونەتە مژاری گەرمی ڕۆژ، تێکهەڵقژانێکی نابەجێ و نا تەندروست (بەتایبەتی لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان) دەستی پێکردوە کە هەموو سنورێکی ئەخلاقی و ئینسانی تێپەڕاندوە. مەکتەب سیاسیەکانمان (ئێمە و یەکێتی) بەزمانی حورمەت و ڕێز لەگەڵ یەکتر دەدوێن، کەچی کۆمەڵێک کەس لە توێژی کەوادری هەردولا وەک بڵێی شەڕ لەسەر میراتی بکەن بەزمانێکی شەق و شڕ و دور لە ئەدەبی ئینسانی، نیشتیمانی و سیاسی هیچیان تێدا نەهێشتۆتەوە و تەنانەت دە ست لە کەرامەت و حورمەتی شەخسی و کەسایەتیش دەوەشێنن. هەرچی بۆ ئێمەی پارتیە، ئەم جۆرە لە بەدڕەوشتی لەدەرەوەی میتۆدی سیاسی و حیزبایەتی ئێمەیە و پێچەوانەی بنەماکانی ڕێبازی بارزانین. ئەم جۆرە لە دروشم بەخشینەوەو گوتاری (بێ حەیا) ئیجتیهادی تاکە کەسین و پێویستە وەک زبڵدان سەیر بکرێن و مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت. من دەمڕاست و نوێنەری یەکێتی نیم، چونکە هیچ ئیلتیزامێکی تەشکیلاتیم بە یەکێتیەوە نیە، بۆیە قسە کردن لەسەر زمانی گوتار لەلایەن کەوادری یەکێتیەوە بۆ برادەران لە یەکێتی بەجێ دەهێڵم. بەڵام بە دڵنیایەوە دەتوانم زۆر ڕاشکاوانە بڵێم، کە هەر کادرێکی پارتی زمانی جنێو، تەشهیر و ئیهانەکردن لەبەرامبەر مونافیسەکانی ئێمە بەکار بهێنێت ئەوا وەک بەکرێگیراو وایە و سەر بە ڕێبازی شکۆداری بارزانی نیە کە کوردایەتیە. دواجار ڕاستە ئێمە کێبڕکێمانە لە سەر کورسیەکەی سەرۆک کۆماری عێراق، ئەمەش شتێکی ئاساییە و لەدەرەوەی عورفی سیاسی نیە. بەڵام باشتر نەدەبو لەپاڵ ئەو کێبڕکێیەدا وزەی خۆمان لە پێناو مسۆگەرکردنی یەکڕیزی ناو ماڵی خۆمان بەکار بهێنین. پۆست وەردەگریت و پاش ماوەیەک لێت دەسێندرێتەوە، ئەوەی هەمیشە دەمێنێتەوە گەل و نیشتیمانە. حورمەتی گەل و نیشتیمان لە سەرو هەمو شتێکەوەیە. بڵاوکردنەوەو هاندانی بێحورمەتکردنی سیاسەت و دامەزراندنی مەدرەسەیەک لە پێناو بێحورمەتکردنی کۆمەڵگا دەبێتە هۆی داڕمانی کەسایەتی کۆمەڵایەتیمان بۆیە، ڕێگەپێدراو نیە و دەبێت هەموان مەحکومی بکەین.
یاسین تهها پێدراوەكان: ـ پارتی پشتئەستوورە بە بلۆكێكی جێگیری سەدری - پارتی كە لەسەروو 105 كورسییە، هەروەها دەنگیشی داوە بە حەلبوسی و هاوپەیمانییان هەیە لەگەڵ سوننەكان (هاوپەیمانی سیادە) كە زیاترن لە 70 كورسی و چاوەڕێی دەنگی ئەوانیش دەكات. ـ یەكێتی لەهەوڵی مسۆگەركردنی دەنگەكانی "چوارچێوەی هاوئاهەنگی شیعە" دایە، پاش ئەمەش كار بۆ مسۆگەركردنی بلۆكێك دەكات لەسەرو 100 كورسی پەرلەمانەوە، دواتر هەوڵی ڕازیكردنی كاندیدە تاكەكان و لیستە پەرش و بڵاوەكان دەدات لەگەڵ چاوەڕێكردنی ئینشیقاق و ڕاجیایی ناو سوننەكان كە وەك سەدرییەكان یەكڕیزییەكەیان مەركەزی و تۆكمە نییە. ئەگەر و پێشهاتەكان: ـ سەرۆك كۆمار پرسیارێكی ناردووە بۆ دادگای فیدراڵی كە ئایا رێژەی ئامادەبوونی پێویست بۆ دەنگدانی 7ی شوبات، 2/ 3ی پەرلەمانتارانە بەگوێرەی مادەی 70ی دەستور یان 50+1، ئەگەر دادگا یەكەمیان پەسەند بكات (2/ 3)، بایكۆت و پەكخستنی پرۆسەكە و دواكەوتنی دەبێتە یەكێك لە ئەگەرەكان. ـ دەستپێشخەرییەك هەیە بۆ نزیككردنەوەی سەدرو لایەنە شیعەكان و لە هەولێریشەوە دەرچووە (4_ 5 وەزارەت بۆ چوارچێوەی هاوئاهەنگی)، ئەگەر ئەمە سەربگرێت، گۆڕان بەسەر هاوكێشە سیاسییەكە دێت و رێككەوتنە گریمانكراوەكە ئاراستەی هاوپەیمانییەكانی داهاتوو دیاری دەكات كە قورسە پێشبینی بكرێت لە بەرژەوەندی كام لا دەبێت. ـ تا هەفتەی داهاتوو پێشهاتی یەكلاكەرەوە چاوەڕوانكراو نییەو چركەساتەكانی كۆتایی بڕیاردەرن، لە یارییەكەشدا سێ كارتێكەری تر ڕۆڵیان هەیە كە ئۆفەر، ئیغرائات، گوشاری دەوروبەرن جگە لە ویستە ناوخۆییەكان.
.gif)
ئارام سەعید فەیسبوک ماڵێک بۆ سایکۆپاتەکان رەنگە زۆربەمان فیلمی هانیباڵ The Silence of the Lambs (1991)مان بینیبێت، کە یەکێکە لە بەرجەستەترین وێنەی کەسی سایکۆپات بەڵام لە شێوەی تاوانباردا، کە چۆن بەپلانەکانی لەچەندین زیندان خۆی رزگار دەکات و تاوانی گەورەو توندوتیژ ئەنجام دەدات، تەنانەت دەگاتە ئەوەی قوربانییەکانی بخوات، ئەم فیلمەو دەیان فیلمی تری هۆلیود لەسەر سایکۆپاتەکان بەرجەستەی ئەوە دەکەن کە سایکۆپات مانای توندوتیژی و خۆمەڵاسدانە بۆ قوربانییەکان، بەڵام ئایا سایکۆپاتەکان هەمویان دڕندەن؟ یان نەخۆشن و ئەوانیش قوربانی عەقڵێک و بیرکردنەوەیەکی شێواون؟ چەند زنجیرەیەکی تری تەلەفزیۆنی هەیە کە باسی سایکۆپاتەکان دەکات و پاڵەوانەکانی تەواو سەرنجی بینەران رادەکێشن، بەمدواییە نێتفلێکس دۆکیومێنتارییەکی لەسەر تێد بوندی بڵاوکردەوە کە چوار زنجیرەیەو یەکێکە لە سایکۆپاتە بەناوبانگەکان و تاوانبارە بە کوشتنی ژمارەیەکی زۆری کچ بەشێوەیەکی دڕندانە، بەڵام کاتێک گوێ لە تۆمارە دەنگییەکانی دەگریت زیرەکیی و وردبینی لەئەنجامدانی کارەکانی دەردەکەویت کە چۆن هیچ بەڵگەیەک لەدوای تاوانەکانی بەجێ ناهێڵێت. بەبینینی ئەو فیلمانە بۆمان ئاشکرا دەبێت سایکۆپاتەکان زۆر راستی دەزانن لەسەر مرۆڤ، زۆر زیرەکن لەسەرنجڕاکێشانی ئەوانی ترداو دەزانن چۆن مامەڵە بکەن، بەڵام ئایا لە سۆشیاڵ میدیا گوێیان لێدەگرین؟ بەردەوام باسی ئەوە دەکرێت کە ئەوان سۆزداریان نیە، مانای وایە ئەوان بە عەقڵ کاردەکەن، بۆئەوەی بڕیار بدەین لەسەر کارێک کە هەڵەیە یان راستە، پێویستمان بە عەقڵەو لەڕێگەی سۆزەوە ئەو بریاڕە بدرێت جیاوازە. لەبەرئەوە سایکۆپاتەکان هەمیشە لەپێشەوەن و ئەوان لەواقیعدا سەرکەوتون بەسەر ئەوانی تردا، لەسۆشیال میدیاش هەروا، نمونەی زۆر سیاسی و هونەرمەندی داهێنەرو بزنزمانی گەورە هەن کە سایکۆپاتن، هەربۆیە دەتوانین بڵێین گوێیان لێدەگیرێت. پرسیارەکە ئەوەیە لەکاتێکدا ئەوان عەقڵ بەکاردەهێنن ئەی بۆ ئامادەن ئازاری ئەوانی تر بدەن؟ لەبواری بزنزدا ئەو سیفاتانەی کەسی سایکۆپات هەیەتی دەیکاتە سەرکردەیەکی کاریگەر، ئەوەیه گرنگی بەلایەنی سۆزداری نادەن دەتوانن وەبەرهێنانی تیا بکەن بۆ ئەوەی ببنە سیاسی بەتوانا، یان لە پۆلیس و دادگاکان کاری گرنگ بکەن، تەنانەت بواری پزیشکیش، بەگشتی ئەو پیشانەی کە پێویستە لە سۆزداریەوە دووربێت ئەوان تیایدا سەرکەوتون، مامۆستایەکی ئەمریکی لەبواری زانستی ئابوری و دەماردا کاردەکات وتەیەکی بەناوبانگی هەیە دەڵیت" بەهەڵەی مەزانن کاتێک دەبینن زۆربەی پارێزەرە بەتواناو بەناوبانگەکان و بەڕێوەبەرە جێبەجێکارە گەورەکان سیفاتی سایکۆپاتیان هەبێت" لەمبارەیەوە کیڤن دایتۆن لە کتێبیکدا لەسەر سایکۆپاتەکان دەڵێت" ئەو هەڵسوکەوتەی وادەکات سەرکەوتوو بن ئەوەیە توانایان لەخێرایی بڕیاردان و باشی بریارەکانیان هەیە، ئەمە جگە لەوەی توانایەکی بەرزیان هەیە لە زانین و خوێندنەوەی هەست و سۆزی ئەوانی تر بۆیە دەتوانن یاریان پێ بکەن". دەبێت جارێکی تر بیربکەینەوە لەوەی سۆزداری رۆڵی چیە لە ئاکاری مرۆڤدا؟ ئایا سایکۆپاتەکان ئەو نەبونی سۆزداریەیان هەڵەیە یان یان نەبونی توانایەکە کە لەوانی تردا هەیەو ئەوەش تاوانی ئەوان نیە، کەواتە چۆن سەردەکەون؟ وەڵامەکەی ئاسانە کاتێک کە ئامانجێکیان دەبێت ئامادەن بەبێ بەکارهێنانی سۆزداری کاری بۆبکەن و لەورێگەیەدا رەنگە لەناوبردن و نابوتکردن و ئەشکەنجەو کوشتنی ئەوانی تر بۆیان گرنگ نەبێت. زۆرکات زاناو دەرونناسەکان بەوە وەسفیان دەکەن کە لەژیانی رۆژانەدا ئەو کەسانە رێکپۆش و سەرنجراکێشن، ئەوەش لە سۆشیاڵ میدیاکانیاندا دەبینرێت، تەنانەت هەندێک دەڵین "بەهێزیان لەوەدایە ئەوان دەتوانن بەئاسانی سۆزداری کارپێبکەن و لەکوێدا ویستیان بییکوژێننەوە!!" ئەمەش خاڵی بەهێزی سایکۆپاتەکانە... بەکورتی کەسی ئاسایی یان سۆزدار ئاکاری رێگەی پێنادات بۆ بەدەستهێنانی دەستکەوتێکی شەخسی ئازاری ئەوانی تر بدات، هەوڵ دەدات هاوکاری ئەوانی تر بکات، بەڵام بۆ سایکۆپات ئەم هاوکێشەیە پێچەوانەیەو بۆ دەستکەوتی خۆیان ئازاردانی ئەوانی تریان پێ باشترە لەوەی یارمەتی و هاوکاری کەسێكی تر بکەن. بۆ ئەوەی کەسێک بڕیاڕ بدات بەئەنجامدانی کارێک سەرەتا ترس و نیگەرانییەک لەلای دروست دەبێت بۆ ئەو بڕیاڕە و ئەمەش لایەنی سۆزداری مرۆڤە، ترس دەچێتە نێوان عەقڵ و سۆزداری، بەڵام ئەو ترس و نیگەرانییە لای کەسی سایکۆپات نیە، گرنگ نیە لەئەنجامی ئەو بڕیاڕەی کێ چی بەسەردێت، گرنگ ئەوەیە خۆی بیباتەوە، لەبەرئەوە خێراتر بریاڕ دەدەن و پێشی ئەوانی تر دەکەون...
فارس نەورۆڵی هەرکاتێک ناکۆکییەک دەکەوێتە نێوان هێزە سیاسیەکان بەتایبەتی ( یەکێتی و پارتی) مرۆڤی غەریب بە سیاسەت بێ هیچ لێکدانەوەیەک و بێ هیچ تێگەیشتنێک لە سیاسەت، بێ گەڕانەوە بۆ ئەو چیرۆکە تراژیدیانەی ئەم هەرێمەی دروستکردووە، دێنە سەر شاشەکان و هەموو شیکردنەوەو خوێندنەوەیەکی بۆ کێشەکان ئەوەیە دەڵێن: دەیکەین بە دوو ئیدارە. ئاخر ئەم کوردستانە موڵکی هیچکەس و هیچ حزبێک نییە، کە هەرکاتێک دەرفەتی هەبوو یاخود فشار لەسەر بەرژەوەندیەکانی هەبوو ئیتر تەنها چەکی دەست و ئارگۆمێنتی ئەوە بێت هەرێم دەکەین بە دوو ئیدارە. ئاخر کردیشمان بە دوو ئیدارە حاڵمان جوان بوو، دیسانەوە بگەڕێینەوە بۆ ئەو دۆخە ئەوانەی ئەم جۆرە قسەیە دەکەن نازانن سیاسەت بۆچی باشە. کێن ئەوانەی دەبێ سیاسەت بکەن نازانن سیاسەت قسەی ئەقڵە بۆ ئیدارەدانی کێشمەکێشەکان. بۆیە تەنها لە ڕۆحی شەڕەنگێزییەوە بابەتەکان دەبینن. ئەوەندە هەلپەرستن ئامادەن لەپێناو بەرژەوەندی و غەریزەکانی خۆیاندا وەکو نیرۆن بەدیار سوتانی ڕۆماوە مۆسیقا بژەنن. ئەگەر لەم کێشمەکێشی سەرۆککۆمارەوە سەیری ئایندەی پارتی و یەکێتی بکەن، ئەوا بە هەڵەدا چوون، چونکە پارتی و یەکێتی ناکۆکی زۆر قورستریان تێپەڕاندووە ئەوەندەش خەڵکی دڵسۆزو دووربین ماون ڕێگا نەدەن ئەوانە دڵخۆشبکەن کە خەون بە هەڵوەشانەوەی هەرێمەوە دەبینن. دواجار وەک ئەرستۆ دەڵێت:(ناکۆکی چۆنایەتی بەشێکی هەرە گرنگی کۆمەڵگای سیاسییە) بۆیە ئەوانەی حەز بە دوو ئیدارەیی دەکەن و بووە بە ویردی سەر زمانیان، لە میدیاکاندا ئەوە پێی دەڵێن بوێری نەفامی (جورئەتی جەهل) ئەم جورئەتی جەهلەش میدیای جەهل دورستی دەکات ئەگینا هەرگیز دەرفەتێک دروست ناکەن بۆ کەسانی نابەرپرس، کە بێن و قسە لەسەر تراژیدیترین بابەت بکات، کە بە دوو ئیدارەکردنی هەرێمە. لەکاتێکدا سەرۆک نێچیرەڤان بارزانی هەمیشە دەڵێت: (دوو ئیدارەی واتە سفر ئیدارە) لە ڕاستیشدا دوو ئیدارەیی نە لە ستراتیج و نە لە تاکتیکی پارتی و یەکێتیدا نییە. بۆیە هیچکەس و هیچ میدیایەک خەون بە دوو ئیدارەییەوە نەبینێت، چونکە زۆر فاکتەر هەیە نایەڵێ ببێت بە دوو ئیدارە، بەڵام کەمیش نین ئەوانەی کار لەسەر ئەوە دەکەن ببینە سفر ئیدارە.
.gif)
خالد سلێمان موقتەدا سەدر لەسەر هێڵی ئێران لایداوە تا خۆی ببێتە خومەینی عیراق، ئەوەی مێژووی شۆڕشی گەلانی ئێران/١٩٧٩بخوێنێتەوە لەم ڕاستیە باش تێدەگات. ئەو لە هاوپەیمانێتییەوە لەگەڵ چەپەکاندا بۆ گۆڕینی لایتی سەوز بەرەو کەنداو، تا دەگاتە هاوپەیمانێتی لەگەڵ بەشیک لە کوردو سوننە، دەیەوێت حاکمێکی عیراق لە وێنەی خومەینی. ئەم هەموو زیگزاگ و لادانە کوتوپڕانەی ئەمانە هەموو میکانیزمی سەدرن تا ببێتە خومەینی و سەرجەم دەسەڵاتەکان (ئاینیی، سیاسی و کۆمەڵایەتی) لە کەسێتی خۆیدا چڕبکاتەوە. پێش گەیشتنی بەدەسەڵات، فەلسەفەی خومەینی کرانەوە بوو بەسەر چەپ و لیبراڵ و فێمێنیست و هەموو بزووتنەوە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکاندا، بەڵام چەند مانگێک لە گەیشتنی بەدەسەڵات بڕیارێکی سەپاند بەسەر هەموو ژنانی ئێراندا کە دەبێت پەچە بپۆشن. ئەمە ئەو سەکۆیە بوو کە ئیتر ستەمی دەسەڵاتی سیاسی-ئاینیی لێوەی دەستی پێکردو کار گەیشتە ئاستی قەڵەمکردنی کۆمەڵگە لە یەک ئایدیۆلۆژیادا، ئەمەش پێویستی بەتەسفییەکردن هەبوو، حوکمڕانە ئیکلیرکییەکانیش دەستیان ناپاراست و ئەوەی نەکرێت کردیان. کێ باوەڕ دەکات کە نەدەبوایە کچان لە زانکۆکاندا سێو بخۆن، چونکە کارێکی لەو شێوەیە بەلای پیاوانی دەسەڵات و ئاینەوە، ئارەزووی پیاوانی دەجوڵاند. بەڵێ لە ئێرانی دووای شۆڕشدا، کچان لەسەر سێو خواردن دەخرانە زیندانەوە، بەرهەڵستکارەکانیش دوو ڕێگەیان لەبەردەستدا بوو: هەڵهاتن لە ئێران یان تەسفییەکردن. ڕۆژێکیش دێت خواردنی سێو لەناو زانکۆکانی عیراقدا قەدەغە بکرێت، ڕۆژێک دێت پۆلیسی <ئەخلاق> لە هەموو شوێنێکدا بێت.ئەو ڕۆژەی دەستی سەدر دەگاتە جومگەکانی دەسەڵاتی دامەزراوەی <نەجەف> وەک ڕووبەرێک بۆ دەسەڵاتی ڕووحی و ڕەمزی و ماددی شیعە نەک تەنها وەک شارێک، ئیتر سەرەتای دەرکەوتنی خومەینییەکەی عیراق دەردەکەوێت.
سالاری بازیان لە دونیا بینی جمهوری ئیسلامی ئێراندا ،نامەی رەهبەر بەقەد ئەو ڕیسالەیە پیرۆزە. کە پێغەمبەر ناردی بۆ ووڵاتانی دراوسێ ،،ناوەڕۆکی نامەکەش. بۆ بارزانی دەستکەوتێکی گەورەیە. گێڕانەوەی متمانەیەکە. کە بەهۆی ڕیفراندۆمەوە. زیانی بەر کەوتووە پەیامی نامەکە بریتیە لە: ١/دان پیانان و ناساندنی بارەگای بارزانی ٢/بارزانی وەکو مەرجەعیەتی هەرێم حسابی بۆ دەکرێت . ٣/پاراستنی سنوری ئاسمانی و زەمینی باشوری کوردستان . بە پێچەوانەوە بەدەنگەوە نەهاتنی پەیامەکە دوور نیە کوردستان و پایتەختەکەی ببێتە مەیدان ڕەمی باڵگەردە بێ سەر نشینەکان . هەرچەندە پێناچێ بارزانی بێ منەت بێ و درکی بە مەترسیەکانی کردووەو لەیەکەم کاردانەوەدا (نێچیرڤان بارزانی)دەنێرێتە نەجەف .. بەڵام ئەگەر لە گۆشە نیگای قەوارەی هەرێمەوە خوێندنەوەی بۆ بکرێ تاحاڵی حازر هیچ یەکێ لەو پەرچە کردارانە وە مامەڵە کردن لەگەڵ دۆخەکە بەسوودو بەرژەوەندی هەرێمی کوردستان لێک نادرێتەوە. بەڵکو چەندین پرسیاری جەوهەری بەدوای خۆیدا دەهێنێت: ١/بارزانی دەبوو لە ڕەوشێکی وادا دەستە جەمعی نێوان حیزبە سیاسیەکان ڕەچاو بکاتو لەم فرسەتە مێژوویەدا کورد یەک دەنگ و یەك هەڵوێست و بە پرۆژەو لە ڕوانگەی بەرژەوەندی نەتەوەییەوە وەڵامی پەیامی لەم شێوەیەو هاوپەیمانێتیان لەگەڵ حیزبە عێراقیەکان بکردایە . ٢/پۆستەکانی بەغدا ئەوەندە گرنگن ماڵی کورد پارچە پارچە بکات. ٣/هاوپەیمانێتی لەگەڵ حیزبە عێراقیەکان ماددەی (١٤٠)دۆسیەی پێشمەرگەو بوجەی هەرێمو دەیان کێشەی تری هەڵواسراو بوونەتە نووسراو وەسیقەی ئیمزا کراو؟؟!! ٤/داموو دەزگا دەستورێکانی هەرێم لە کوێی ئەم گۆڕان کاریانەدان؟ ٥/ئەگەر هەژموونی ووڵاتانی زل هێز ئەوەندە کاریگەریان بەسەر عێراقەوە هەبێ چی گەرەنتیەك هەیە بۆ ئەو هاوپەیمانێتیەی لە نێوان کوتلە سیاسیەکاندا هەیە ..لە خولاسەی کەلام عێراقی دیموکراتی حکومەتی زۆرینەو کەمینە وەك کوتانی ئاوە لە دۆڵا ..نایەتەدی و هەڵواسینی قەوارەی هەرێمیش بەم دنیا بینێوە سەری قەوارەکە دەخوات .باشترین کار لە ئێستادا کۆکردنەوەی سەرجەم حیزبە سیاسیەکانە بە دەستپێشخەری بارزانی و کردنەوەی گرێ کوێرەی سەرۆك کۆمار…
د. محهمهد عهلی یەکەم: جێبەجێبکردنی دە داواکارییەکەی نەوەی نوێ، پێویستیان بەبڕیاری حکومەت و دەسەڵاتی ھەرێمە کە لە پارتی و یەکێتی و گۆڕان پێکدێت. گریمان ھەرسێ حیزب بەتایبەتی پارتی و یەکێتی پێکەوە بڕیاریاندا ئەو دە خواستە جێبەجێبکەن، لەو دۆخەدا، دەنگی نەوەی نوێ بۆ کاندیدەکەی پارتی دەبێ یاخود یەکێتی؟ چونکە بەبێ ڕازیبونی ھەردوولا، جێبەجێبکردنی ئەو دە داوایە، نامومکینە. دوەم: ھەرسێ سەرۆکایەتی ھەرێم و پەرلەمان و حکومەت ڕادەستی سەرۆکی نەوەی نوێ و ئەنجومەنەکەی بکەن، ناتوانن زۆربەی زۆری ئەو دە داواکاریە جێبەجێبکەن لەو فەترە زەمەنیەدا. سێیەم: بەڕاست کێشەی کوردو کەرکوکییەکان کەمی خزمەتگوزاری و گەندەڵییە یاخود شارەکەیان بگەڕێتەوە سەر ھەرێم یان نا؟ لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا، جارێکیان وتەبێژی جوڵانەوەکە وتی "دۆخی کەرکوک دوای ڕیفراندۆم باشترە".! چوارەم: نەوەی نوێ ئیدیعای ئەوەی دەکرد "بۆیە کاندیدمان ھەیە بۆ سەرۆکی کۆمار، چونکە خۆمان بە بەدیلی پارتی و یەکێتی دەزانین". ئەی ئەم ھەڵوێستەیان دژنیە بەو لێدوانە؟ ھێشتا کاندیدەکەی خۆیان بۆ سەرۆکایەتی کۆمار نەکێشاوەتەوە، بەڵام داواو خواستیان لەھەردوو حیزب ھەیە. بۆ لێناگەڕێن چارەنوسی کاندیدەکەتان ببینین؟ پێنجەم: مەسەلەی سەربەخۆنەبونی دەسەڵاتی دادوەری و پێشێلکردنی یاساو فەزاحەتی دەستگیرکراوانی بادینان، بەمەبەست لەو داواکاریانەدا غائیبن. بەکورتی ئەوەی ئەمڕۆ بینیمان پۆپۆلیزمە بەپلەی ئیمتیاز: ناکۆکی و دژیەکی لە ھەڵوێست و گوتاردا، جیاوازیەکی گەورە لە ھەڵوێستەکانی ڕابردوو و ئێستادا، داواکاری و بەڵێن و خواستت ھەبێ، بەڵام دڵنیابیت نەک بەوانی تر جێبەجێنابن بەڵکو خۆشت ناتوانی جێبەجێیان بکەیت، دژیەکی لەگوفتارو ڕەفتاردا و یاریکردن بەسۆزی جەماوەر نەوەک خستنەروی گوتارو داواکاری عەقڵانی و واقیعی.
.gif)
ئاسۆ حاجی کە باسی ئەو لێکترازانە توندەی ئێستای یەکێتی و پارتی دەکرێ، یەکسەر ئاماژە بۆ رووداوەکانی یەکەمین دانیشتنی خولی نوێی پەڕەلەمانی عێڕاق دەکرێ، بەڵام راستیەکەی بەر لە دانیشتنەلە لێکترازانەکە روویدا، کاتێک ئەندامانی شاندی هاوبەشی کوردستان(پارتی و یەکێتی) ژوانی کۆبوونەوەیان هەبوو لەگەڵ لایەنێکی عێڕاقی، بەڵام بۆ کۆبوونەوەکە ئەندامانی یەکێتی بە سەرۆکی شاندە هاوبەشەکەوە کە عیماد ئەحمەد بوو، بەبێ ئاگادار کردنەوەی لایەنی پارتی بەغدا بەجێدەهێڵن و دەگەڕێنەوە سلێمانی و تەلەفۆنەکانیشیان قەپات دەکەن. دواتر ئادگاری لێکترازانەکە زیاتر وەدیار کەوت، کاتێک یەکێتی خۆی لە بەرەی چوارچێوەی هەماهەنگی(میلیشیاکانی سەر بە ئێران) یەکلایی کردەوە و هەموو لایەنە کوردستانیەکانیان لە هۆڵی پەڕلەمان بەجێهێشت و دەنگی بە بەربژێری کوردستان(پشکی پارتی) نەدا، لەوێوە وێنەکە تەواو روون بوویەوە کە یەکێتی ناتوانێ لە بازنەی بەرژەوەندیەکانی ئێران دەربەچێ و ئەوەی لە رێگای سەرکردەکانی حەشدی شەعبیەوە داوایان لێ دەکرێ دەبێ جێبەجێی بکەن. دروست کردنی ئەو فەوزایە میدیایە و گەڕانەوە بۆ گوتاری هەڕەشەکردن، درێژکراوەی ئەو داوایەیە کە یەکێتی دەبێ جێبەجێی بکات، هەر چەندە دەزانێ ئەو شتانە ناتوانن شتێک لە ئەنجامە چاوەڕوان کراوەکە بگۆڕن، چونکە پرسی یەکلایی کردنەوەی پۆستی سەرۆکایەتی کۆمار نە بە گوتاری میدیایە و نە بەهەڕەشە وەرناگیرێ بەڵکو بە رێکەوتنی سیاسی و گفتوگۆ وەردەگیرێ کە یەکێتی ئەو کارتەی لە دەستی خۆی سوتاند و شانسەکەی دۆڕاند. سەرکردایەتی یەکێتی داوا لە پارتی دەکەن کە بەربژێرەکەی خۆی پکشێنێتەوە، لە کاتێکدا یەکێتی دوو کاندیدی هەیە، بەرهەم سالح کاندیدی سەرکردایەتی یەکێتی، لەتیف رەشید کاندیدی هاوبەشی بنەماڵەی جەلال تالەبانی - بنەماڵەی ئیبراهیم ئەحمەد، کە بێگومان لەتیف رەشید شانسی بوونە سەرۆکی (تا ئێستا کە ئەو چەند وشەیە دەنووسم) زیاتر لە بەرهەم سالح، باشە سەرکردایەتیەک نەتوانێ کاندیدێکی خۆی پاشەکشە پێبکات کە پارێزبەندی ماڵی ئیبراهین ئەحمەدی هەیە، چۆن دەتوانێ پاشەکشە بە کاندیدی حیزبێکی رکابەر بکات!
.gif)
لهتیف فاتیح فهرهج پێش ئهوهی ههر قسهیهك بكهم دهمهوێ چیرۆكی وتارێكی تۆماس فریدمانتان بیر بخهمهوه ، فریدمان له كاتی ههڵمهتی كێبڕكێ ی پۆستی سهرۆكی ئهمهریكادا له ساڵی 2017، له وتارێكدا داوای له ههموو چین و توێژهكانی ئهمهریكا كرد دهنگ به دۆناڵد ترهمپ نهدهن بۆ ئهوهی ببێته سهرۆكی ژماره 45 ی ئهمهریكا ، بیرمه من پێش دهرچونی ترهمپ پێشبینی دهرچونی ئهوم كرد ، بۆ خولی دووهمیش وتم ههرگیز دهرناچێتهوه، ئهمهریكیهكان یهكجار یاری به چارهنووسی خۆیان دهكهن ، هۆشیار زێباری له 2004 تا 2014 وهزیری دهرهوهی عیراق بوو ، له قۆناغی كاتی و گوێزهرهوهو ههمیشهیی ئهو شالیاری دهرهوهی وڵات بوو ، لهو ماوهدورو درێژهدا باخۆی كهسی تر نا یهك دهسكهوتی ئهوم پێبڵێت سهرهتا بۆ عیراق و دواتریش بۆ ناوچه داگیركراوهكانی چوار چێوهی بهندی 140 و ههرێمی كوردستان به گشتی ، یهكجار بوێری ئهوهی نهبوو به سوپای توركیا بڵێت " بڕۆن ملتان بشكێنن " ههندێك كهناڵی عهرهبی قسه دوو مۆراڵیهكانی ئهویان كردبوو به نوكته . له ساڵی 2016 كاتێك وهزیری دارای بوو له سهر گهندهڵی له رۆژی 23ی ئهیلولی ئهو ساڵه متمانهیان لێسهندهوه ، له ساڵی 1979هوه ئهندامی مهكتهبی سیاسی پارتیه ، بهرلهوهی ڕووله كهسی تر بكهین ، رووله پارتی و بارزانی دهڵێین ئایه پارتی كهسی تری تیا نیه ، یان ئهمهجۆرێكه لهكایهی سیاسی بهو جۆرهی له دهرگاوه دهرمكهن له پهنجهرهوه دێمهوه ، ئاخر هۆشیار زێباری له بهغدا بۆ كوردو بۆ پارتیش تاقیكراوهتهوه ،له ماوهی ئهو ههموو ساڵهدا كه زێباری وهزیری دهرهوهو وهزیری دارایی بوو یهكجار نههاته كهركوك ، یهكجار نهیووت ئهرێ ئهو ماده ژههراویهی 140 به چی گهیشت ، ئهمه من نایڵێم با پارتیهكان بپرسن ، له گهرمهی تهقینهوهكانی كهركوك و كوشت و بڕی خهڵكا ئهو خهریكی بهخشینهوهی دهمانچه بوو بهوانهی كه له بهر دڵانین . كاتێك له سهرهتای 2007 ئێمه به وتارێك مهترسیهكانی بهندی 140 و ههڕهشهكانی سهركهركوكمان باس دهكرد ، زێباری و زۆرێك له بهرپرسانی سهر كێكهكهی بهغدا خهریكی كۆكردنهوهی دهستكهوت و سامان بوون ، كهركوك بهو دهرده چوو ، زێباری هیچ جارێك وهك وهزیری دهرهوه ، یان وهزیری دارای ، به تایبهت وهزیری دهرهوه نههات كۆنفراسێكی نێو دهوڵهتی تایبهت به كهركوك و دڵ و قودسهكه بكات و ستیڤان دیمستۆراو ئهوانی تریش تێبگهیهنێ ، كه كهركوك تا حهمرین ، بستێكی نهخاكی عهرهبه نهخاكی عیراقه ، خاكی كوردستانهو تهعریب و داگیركراوه ، ئێ دادوهری گوێزهرهوه یهكهمین ههنگاوی راستكردنهوهی ههڵهو ناشرینیه ، زێباری وهك وهزیری دهرهوه ئهركی بوو ئهم ههڵهو ناشرینیه راست بكاتهوه. به دهر له ههڵچوون و بهرپهرچدانهوهو تانهو شتی تر بۆ پارتیهكان پرسیاری ئهوه ناكهن ، باشه بۆ دهبێت له ناو حزبێكا كه حهوت ساڵ پێش له دایكبوونی هۆشیار زێباری دروست بووه ، 1946 ئیلا دهبێت ههر ئهو كاندید بێت ،دواتر بۆ دهبێت ئهو ببێته ماكی ههڵوهشانهوهو دوو بهرهكی له كاتێكا پارتی و یهكێتی پێشتر لهسهر ئهوه رێككهوتون كوردستان بدرێته حزبهكهی بارزانی و بهغداش بۆ حزبهكهی تاڵهبانی ، پشتكردن لهم رێكهوتنه دوو مۆراڵی زیاتر نیه ، ئێستاش دهكرێت ئهو پرسه راستبكرێتهوه ، له دوای 2003هوه چهند جارێك یهكێتی پارتی به جێنههێشت ، له دهنگدان به بارزانی بۆ سهرۆكی ههرێم یهكێتی دهرگا به دهرگای كوتا" بووبووه نوكته تهنانهت سهركردایهتی یهكێتیش دهیگوت ئێمه هۆی بهردهوامی پارتین ، تهنانهت له راپهڕینا یهكێتی خۆی دهیتوانی به تهنێ بێت ئهوهی نهكردو پارتیشی هێنایهوه له گهڵ خۆی ، ئایه پارتی و یهكێتی پێویستیان به یهكتر نیه ، كاتێ ههولێر له كهناری كهوتنا بوو یهكێتی له مهخمور لوتی داعشی شكاند ، ئێستا ئهم گرهوه له پای چی ، ئایه ترسی ئهوه له گۆڕێ نیه خهونهكهی ئهوانه بێته دی كه ماوهیهك بهر له ئێستا بانگهشهی دوو ئیدارهییان دهكرد، بانگهشه كارهكان زۆربهیان له زۆنی زهرد نهبوون . ئێمه ههزارو یهك سهرنج و تێبینیمان له سهر سیاسهتی ههڵهو كهم و كوڕی پارتی و یهكێتی ههیه ، لێ لهگهڵ ئهوهش نامانهوهێ بگهڕێنهوه خاڵی سفرویه سوك و ئاسان ههموو كوردستان رادهستی بهغدا بكهنهوه ، كه دیاره بهرهو ئهوه دهچێت .
.gif)
عەتا قەرەداخی (٢-٥) دەشێت ئایین ببێتە پایەیەکی ناسیونالیزم، بەڵام ئایا سروشتی ئەو ناسیونالیزمە چۆن دەبێت کە ئایین وەکو بیرێکی داخراو ببێتە پایەیەکی سەرەکی و چالاک و کارا تێیدا؟ ئایا ئەو دەوڵەتانەی کە بەرهەمی ناسیونالیزمی ئایینین، یان ئایین پایەیەکی بەهێزی ناسیونالیزمەکەیانە لە رووی دیموکراسی و ماف و ئازادیەکانەوە چ جۆرە دەوڵەتێکن؟ ئەوەی بە ناوی دەوڵەتی ناسیونالیزمی ئایینیەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەندێ شوێنی تر دەبینرێت، ئەوە دەوڵەتی نەتەوەیی رووپۆشکراون بە ئایدیۆلۆجیای ئایینی و هەردوو رگەزی ئیتنیک و ئایین بە داخراوی مامەڵەیان لەتەکدا کراوەو فاشیزمی نەتەوەیی ئایینیان بەرهەمهێناوە. بەگشتی دەوڵەتانی عەرەبی ئەگەرچی پێشتر هەندێکیان ئیدیعای عیلمانیەتیان دەکرد، بەڵام لە سەرەتای دەیەی دووەمی سەدەی بیست و یەکەوەو لە ئەنجامی ئەو خۆپیشاندانانەی کە ناوی بەهاری عەرەبییان لەخۆیان نابوو، هەندێ لە دەسەڵاتەکانیان گۆڕی، بەڵام لە خراپترەوە بۆ خراپترین و ئەو رووکەشە بەناو عیلمانیەش نەماو بەتەواوی بوون بە دەوڵەتی ناسیونالیزمی ئیتنیکی ئایینی، کە ئاشکرایە کۆکردنەوەی دوو رەگەز یان دوو پایەی وەکو ئیتنیک و ئایین پێکەوە خراپترین جۆری داخستن پێکدەهێنێت بە تایبەتی لەو کۆمەڵگایانەدا کە بە پیشەسازیکردن و بەشاریبوون بە سرووشتی دروستنەبوون. لە راستیدا ناسیونالیزم لە دوو سەرچاوەوە درووستبووە، یەکەمیان سەرچاوەی خێڵ، واتە خوێن و دەمار کە گەوهەری داخراوی ئیتنیکن، لەگەڵ پایەی دووەم کە گەیشتنی هەست و ئایدیۆلۆجیای ناسیونالیزمە بەم کۆمەڵگایانە لە رێگای داگیرکردن و کۆڵۆنیالیزمی رۆژئاواوە. هەروەک گەیشتنی کۆڵۆنیالیزمی رۆژئاواو هەژموونکردنی بەسەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە مێژوویەکی درەنگتردا لەچاو گەیشتنیدا بە ئەمەریکاو ئەفریقا و تەنانەت رۆژهەڵاتی ئاسیادا، دەوری هەبووە لەسەر سروشتی دەرکەوتنی ناسیونالیزم لەم رووبەرە جوگرافیەدا بە کوردستانیشەوە. لەبەرئەوە کۆڵۆنیالیستی ئەوروپی زووتر گەیشتە ئەمەریکا، هەم شۆڕشی پیشەسازی لە ئەمەریکا زووتر روویداو، هەم ناسیونالیزمی ئەمەریکی پێش ناسیونالیزمی ئاسیایی و ئەفەریقایی دروستبوو، دەرکەوت. کۆڵۆنیالیزمی بەریتانی لە ئاسیادا زووتر گەیشتە هیند، ناسیونالیزمی هیندی زووتر لە چاو وڵاتانی تری ئاسیادا گەشەی کرد. واتە هۆکارێکی تری سەرەکی دەرکەوتنی ناسیونالیزمێکی نەبەکام لە ئاسیاو ئەفریقادا رۆڵی کۆڵۆنیالیکردنی ئەم وڵاتانە بوو لە لایەن ئەوروپاوە. وەکو پێشتر ئاماژەمان بۆ کرد، ناسیونالیزمی ئایینی دوژمنی سەرسەختی دەوڵەتی نەتەوەیە، ئەگەر ئەو دەوڵەتە نەتەوەییە بەرهەمی شۆڕشی پیشەسازی و دەرکەوتنی چینی ناوەند بێت، چونکە یەکێک لە بەرهەم و هەم هۆکارە سەرەکیەکانی شۆڕشی پیشەسازی دەرکەوتنی چینی ناوەند و دروستبوونی دەوڵەتی نەتەوەییە. لە راستیدا دەرکەوتنی کۆڵۆنیالیزم و کۆڵۆنیالیست پەیوەندیەکی رەتنەکراوەی بە دروستبوونی دەوڵەتی نەتەوەوە هەیە لە رۆژئاوا. واتە کۆڵۆنیالیزم دەرئەنجامی دروستبوونی دەوڵەتی نەتەوەیە. واتە پرۆسێسی کۆڵۆنیالیزم لە دوای دەرکەوتنی دەوڵەتی نەتەوەوە دەست پێدەکات لە پێناوی فراوانکردنی هەژموون و دەسەڵات و دۆزینەوەی سەرچاوەی ئابووریدا. ناسیونالیزم وەکو ئایدیۆلۆجیای دەوڵەتی نەتەوە یان وەکو دڵسۆزی و خۆتەرخانکردن بۆ بەرژەوەندییەکانی نەتەوەو دانانی ئەو بەرژەوەندییانە لە سەرووی هەموو بەرژەوەندییەکی ترەوە پێناسەکرا. لەگەڵ رۆیشتنی کاتدا لە سەرهەڵدانی ناسیونالیزمەوە، رەهەندو مەودای پەرەسەندن و پتەوبوونی ناسیونالیزم وەکو چەمکێک زیاتر فراوان بووەو مانای دیارو ئاشکرای وەرگرتووە. لەم بارەیەوە ئەنتۆنی دی سمیس دەڵێت: ناسیونالیزم پرۆسێسی پێکهاتن یان گەشەکردنی نەتەوەیە، بەها، یان هوشیاری سەربە نەتەوە بوونە، زمان و سیمبۆلیزمی نەتەوەو بزووتنەوەی کۆمەڵایەتی و سیاسی بەناوی نەتەوەوەو بیروباوەڕ، یان ئایدیۆلۆجیای نەتەوە، لە هەردوو ئاستی گشتی و تایبەتیدا دەگرێتەوە(٩). ئەگەر سەرنجی ئەم مانایانە بدەین کە ئەنتۆنی دی سمیس باسیان دەکات، ئەوا بەلایەنی کەمەوە ناسیونالیزم لە سەدەی نۆزدەیەمەوە ئەم مانایانەی وەرگرتووە، کە بە ئاشکرا دەبینرێت کۆی ماناکانی ناسیونالیزم پەیوەستن بە نەتەوەوە. لە ئاستی یەکەمدا وەکو گرنگترین مانایەک کە ناسیونالیزم وەریبگرێت کە وەکو ئەرکی سەرەکی ناسیونالیزمیش لە روانگەی مۆدێرنیتەوە دیاریکراوە، پێکهاتنی نەتەوەیە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت یەکێک لە خاسێتە سەرکی و یەکەمەکانی ناسیونالیزم بنیادنان و پێکهێنانی نەتەوەیەو بەدوای ئەوەشدا گەشەپێدان و پەرەپێدانی نەتەوە دێت. هەروەک مانایەکی تری گرنگ کە ناسیونالیزم وەری دەگرێت ئامادەکردن و پەرەپێدانی ئاستی هوشیاری ئەندامانی کۆمەڵ، یان نەتەوەیە بۆ ئاستی گەیشتن بە دروستبوونی پەیوەستبوونی بەهێز بە نەتەوەوە کە ئەوەش بە سەربەنەتەوەبوون یان ئینتیمای نەتەوەیی ناودەبرێت. ناسیونالیزم وەکو ئایدیۆلۆجیایەک کە سەرئەنجام ئایدیۆلۆجیایەکی جەماوەریە، بەتەواوی بارگاوی دەبێت بە مانای سەربە نەتەوە بوون، کە ئەوەش لە ئاستی قوڵدا مانای بوونی هێزێکی پتەوە بۆ بەکردارکردنی پرۆسێسی سەربە نەتەوە بوون و گواستنەوەی لە تەنیا رایەڵەیەکی مەعنەویەوە بۆ پەیوەستبوونێکی پیادەکراوی واقیعی بینراو. ناسیونالیزم هەرچۆن جەخت دەکاتە سەر زمانی دایک و سیمبوڵ یان هێمای نەتەوە، لە هەمان کاتدا مانای ئەم رەگەزانە لە خۆیدا کۆدەکاتەوە. هەروەها ناسیونالیزم وەکو چەمک و وەکو زاراوە مانای بزووتنەوەی کۆمەڵایەتی و سیاسی وەردەگرێت. هەروەها لە خۆیشیدا، لە روویەکی ترەوە وەکو ئایدیۆلۆژیای بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی سیاسی جەماوەریی سەیر دەکرێت و هەر لەو رووەشەوە ناسیونالیزم چۆن وەکو ئایدیۆلۆجیای دەوڵەتی نەتەوە سەیردەکرێت، بە هەمان شێوە مانای ئایدیۆلۆجیای نەتەوەش لەخۆیدا کۆدەکاتەوە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ..ناسیونالیزم بە مانا نەتەوەییەکان و بە بیرو بە مەعریفەی نەتەوەیی بارگاویی کراوە(١٠). سەرباری مەترسی ئەوەی کە ناسیونالیزم بگۆڕێت بۆ رەگەزپەرستی و فاشیزم، بەڵام روانینی تریش هەیە کە بە ئاراستەیەکی تەواو پێچەوانە سەیری ناسیونالیزم دەکات و پێێوایە کە رۆڵی گرنگ دەبینێت لە بنیادنانی کۆمەڵگەی باش و تەنانەت کاریگەری لەسەر رەفتاری تاکەکان دەبێت بە ئاراستەی باش. بێندینکت ئەندرسۆن لە گفتوگۆیەکیدا باسی ئەوە دەکات کە.. ئەو ناسیونالیزمی بەلاوە پەسەندە چونکە ئەم چەمکە وەکو دیدو وەکو ئایدۆلۆجیا بەشداری دەکات لە پێکهێنانی کۆمەڵگەیەکی باشداو وا لەخەڵک دەکات باشتر رەفتار بکەن چونکە ئەوان دەبنە ئەندام لە کۆمەڵگەیەکدا (١١). لێرەدا ناڕاستەوخۆ و لە پشتی ئەم بۆچوونەوە ئەو تێروانینە ئامادەیە کە ناسیونالیزم رۆڵ دەبینێت لە پێکهێنانی کۆمەڵگەدا، کۆمەڵگەیەک کە سەربەبوون یان پەیوەستبوونی تاکەکانی بە سیستێمی ئەو کۆمەڵگەیەوە پتەوو بەهێزبێت و هەڵسوکەوتی ئەندامانی کۆمەڵگە لە چوارچێوەیەکی رێکخراودا بێت و بە پێی رێساو نەریتی کۆمەڵایەتی ئەو کۆمەڵگایە بێت. دیارە ئەو کۆمەڵگایەی ناسیونالیزم وای لێ بکات ببێتە کۆمەڵگایەکی باش، کۆمەڵگای دوای دروستبوونی دەوڵەتی نەتەوەیە، کە ئەویش دەبێ بەلایەنی کەمەوە بووبێتە کۆمەڵگایەکی پیشەسازی و لەگەڵ ئەوەشدا کەلتوری ئەو کۆمەڵگایە دروست بووبێت. هاوشانی بەپیشەسازیبوون دەبێ بەشاریبوون گەیشتبێتە ئەنجام، کە ئەویش لەگەڵ خۆیدا کەلتوری کۆمەڵگەی شار دروست دەکات، کە کەلتوری دروستبوونی تاکەکەسی خاوەن شوناسە. ئەو کۆمەڵگایەی لە دوای دەرکەوتنی ناسیونالیزم و بنیادنانی دەوڵەتی نەتەوەو دروستکردنی نەتەوە دەبینرێت، ئەگەر بەم شێوە سروشتیە درووست بووبێت، ئەوا کۆمەڵگایەکی خاوەن شوناسی مەدەنیە بە کۆی خاسێتەکانی کۆمەڵگای مەدەنیەوە. بۆیە بە پێویست دەبێت کۆمەڵگایەکی باش بێت و تاکەکانی دەگەنە ئاستێکی هوشیاری ئەوتۆ لە رووی کۆنەستەوە، وابەستە دەبن بە نەریت و رێساکانی کۆمەڵگاکەیانەوە، کە یاساو رێسای کۆمەڵگایەکی خاوەن شوناسە لەو رووەوە کە خاوەنی سەروەری خۆیەتی و پارێزراوە. لە پێناسەی ناسیونالیزمدا دوو ئاراستە دەردەکەوێت، کە دیارە ناسیونالیزم زیاتر لە پێناسەیەکی بۆ کراوە، بەڵام کۆی ئەو پێناسانە دابەش دەبن لە نێوان دوو ئاراستەدا، ئاراستەی بابەتی و ئاراستەی نابابەتی، کە یەکەمیان بێلایەنی پێوەدیارەو وەکو دیاردەیەک سەیری ناسیونالیزم دەکات، کە ئەوەش لەو پێناسانەی سەرەوەدا دەبینرێت، بەڵام لەبەرامبەر ئەوەدا پێناسەی نابابەتیش هەیە کە زۆر بە خراپی دەڕوانێتە ناسیونالیزم و لەباشترین باریدا وەکو فاشیزم و نازیزم و کۆمۆنیزمی نەتەوەیی سەیری دەکات و بە دوژمنی مۆرڤایەتی دەزانێت. واتە لە روانگەی نابابەتیەوە، دەشێت ناسیونالیزم وەها سەیر بکرێت کە هاوبەشە لە ئایدیۆلۆجیای فاشیزم و نازیزم و لە ئایدیۆلۆجیاو دیدی شێوەکانی کۆمۆنیزمدا کە بەگشتی ئەمانە، واتە ئەم سیانە فاشیزم و نازیزم و کۆمۆنیزم دەسەڵاتیان بەسەر مێژووی سەدەی بیستدا کردووەو بێجگە لەوەی کە لە دوو جەنگی جیهانی گەورەدا بەشێکی زۆری مرۆڤایەتیان لەناوبردووە، دیسان لە سنووری دەوڵەتەکانی خۆیشیاندا وەکو خراپترین شێوەی سیستێمی ستەمکار بێ پەروا مرۆڤیان کوشتووەو مرۆڤایەتیان لەناو بردووە. بەشێک لە توێژەرانی بواری کۆمەڵناسی و مێژوو، ناسیونالیزم بە ئایدیۆلۆجیای دەوڵەتی فاشی و رەگەزپەرست دەزانن و لەو روانگەیەوە پێیانوایە فاشیزم و نازیزم و دەوڵەتی کۆمۆنیزمی نەتەوەیی لە نموونەی باڵای ناسیونالیزمن. بێگومان بەگشتی روانینی ئەنارکیزم بۆ نەتەوەو ناسیونالیزم و دەوڵەت ئەوەیە کە نەتەوەو ناسیونالیزم بەڵاو بەدبەختین بۆمرۆڤایەتی، چونکە ئاشکرایە ئەنارکیزم لە روانگەی ململانێی چینە کۆمەڵایەتیەکانەوە سەیری دنیا دەکات و بڕوای بە ململانێ و جیاوازی ئیتنیکی نیەو وەکو دروستکراوی دەستەو چینی دەسەڵات و دەوڵەت سەیری دەکات، بۆ درێژەدان بە ستەمکاری. واتە ئەنارکیزم وایدەبینێت کە نەتەوە بوونێکی راستەقینە یان واقیعی نیەو دروستکراوی خەیاڵە و ئەوەی بوونی راستەقینەو واقیعی هەیە چینە کۆمەڵایەتیەکانن و هەر لەبەر ئەوەش ململانێی راستەقینەو خەباتی راستەقینەش بە روانینی ئەو ململانێ و خەباتی چینایەتیە دەزانێت نەک نەتەوایەتی. ئەوەش لەبەر هۆکارێکی زۆر سادە کە پێیانوایە لەناو پێکهاتە کۆمەڵایەتیە فرە چینایەتیەکاندا شتێک نیە پێی بگوترێت بەژەوەندی هاوبەش، چونکە ناشێت بەرژەوەندی هاوبەش لە نێوان کرێکارو بۆرژوادا، لە نێوان هێزی کارو خاوەنی کاردا هەبێت، بەڵكو بەرژەوەندی هاوبەش لە نێوان ئەندامانی چینێکی کۆمەڵایەتیدا هەیەو هەر ئەو بەرژەوەندییانەش یەکێتی چینایەتی دروست دەکەن. بەڵام پێکهاتەی نەتەوە کە لە چینی جیاواز پێکهاتووە نەک بەرژەوەندی هاوبەش لە نێوانیاندا نیە، بەڵکو بەرژەوەندییەکانیشیان دژی یەکترە. هەربۆیە هەرگیز یەکێتی نەتەوەیی دروست نابێت، چونکە لەناو ئەو پێکهاتەیەدا هەر چینێکی کۆمەڵایەتی بەدوای بەرژەوەندییەکانی خۆیەوەیە. هەر لێرەوە بە بۆچوونی ئەنارکیزم ئەو دروشم، یان ئەرکە سەرەکیەی کە ناسیونالیزم دەبێ بیگرێتە ئەستۆ و دروستی بکات کە یەکێتی نەتەوەییە، بێجگە لە خەیاڵ هیچی تر نیە. بۆیە ئەنارکیزم وایدەبینێت کە ناسیونالیزم بێجگە لە وێرانکاری هیچی تری بۆ مرۆڤایەتی نەهێناوە. بۆ دەرخستنی روانینی دژە ناسیونالیزم، ئەلبێرت ئەنیشتاین دەڵێت: ناسیونالیزم نەخۆشی ئیفلیجیە، سورێژەیە بۆ مرۆڤایەتی. هەروەها بێرتراند رەسڵ دەڵێت: نیشتیمانیبوون( ناسیونالیزم) ئامادەبوونە بۆ کوشتن یان بۆ کوژران لە پێناوی ئامانج یان هۆکاری پڕوپووچدا. دان فرێد دەڵیت: ناسیونالیزم وەکو ئەلکحول- خواردنەوە- وایە، سەرەتا مەستت دەکات، پاشان کوێرت دەکات، لە کۆتایدا دەتکوژێت(١٢). ئەمەی سەرەوە تێڕوانینی دژە بۆ ناسیونالیزم، کە ئێمە بە تیڕوانین یان ئاراستەی نابابەتی ناومان برد. راستە ناسیونالیزم وەکو دیاردەیەکی بەهێز لە سەدەی هەژدەیەمەوە دەرکەوتووە، بەڵام هەم رێگری هەبووەو هەم خۆیشی ئەگەر بە وریایی مامەڵەی لەگەڵدا نەکرێت دەبێتە دیاردەیەکی دزێو و ناشیرین و سیستێمی فاشیزم و تۆتالیتار بەرهەم دەهێنێت. جۆناسان هێرن باس لەو شێوازانە دەکات کە ناسیونالیزم لەخۆیی دەگرێت و ناسیونالیزمیان پێ دەناسرێتەوەو کۆی ئەو شێوازانەش لەناو پرۆسێسی گەشەکردنی ناسیونالیزم و کارکردنی ناسیونالیزمدا بۆ گەیشتن بە ئامانجی سەرەکی پێکدێن و پەرەدەسەنن. ئەوانیش بریتین لە: هەستکردن، شوناس، ئایدیۆلۆجیا، بزووتنەوەی کۆمەڵایەتی و پرۆسێسی مێژوویی، کە ئەمانە هاوکات روودەدەن(١٣). بێگومان ئەو شێوازانەی هێرن باسیان دەکات دابڕاونین لە کۆمەڵگاو لە راستیدا پەیوەستن بە شێوەی گەشەو پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیەوە لە هەر کۆمەڵگایەکدا، یان لە چوارچێوەی هەر پێکهاتەیەکی ئیتنیکی یان نەتەوەییدا. هێرن "هەستکردن"ی لە یەکەمدا داناوە، ئەوەش دەستپێکی پرۆسێسی دەرکەوتن یان بەرەو دەرکەوتنی ناسیونالیزمە. هەستکردنی هەر گروپێکی کۆمەڵایەتی بەخۆی و بە دەوروبەری، کە ئەوەش بەرەو شێوازی دووەم دەڕوات کە پرسی شوناسە. پرسی شوناس لە سادەترین شێوەیدا، پرسیارکردنە دەرباری خۆ، کە ئەویش لەوەدا بەرجەستە دەبێت کە " من کێم، ئێمە کێین، تۆ کێیی، ئێوە کێن، ئەویتر کێیە، ئەوانی تر کێن؟ تۆ و ئیوە و ئەو و ئەوانی تر پەیوەندیتان بە من یان بە ئیمەوە چیە؟" کە ئاشکرایە بنەمای سەرەکی بۆ دیاریکردنی شوناس جیاوازیە. ئەمەش ئەو قۆناغەیە کە تیایدا هەر گروپ و پێکهاتەیەکی ئیتنیکی یان کۆمەڵایەتی لە پرۆسێسی بەرەو پێکهاتندا ئەم پرسیارانە لە خۆیی دەکات. ناسیونالیزم کاتێ دەگاتە شێوازی گەڕان بە داوی شوناسدا، مانای وایە لە قۆناغی تەنیا هەستکردن تێپەڕیووەو بەرەو قۆناغی هوشیاری دەچێت، کە لەوێشەوە ئایدیۆلۆجیا پێکدێت. ناسیونالیزم وەکو ئایدیۆلۆجیایەکی جەماوەریی کە لەسەر بنەمای هەستکردن و هوشیاری و بەئاگابوون لەوەی کە ویستەکانی نەتەوە چین و چۆن بە ئاراستەی گەیشتن بەو ویستانە دەجوڵێت، پێکدێت. گەیشتنی ناسیونالیزم بەم ئاستە لەسەر ئاستی کۆمەڵگا یان نەتەوە بنەماکانی یەکبوون نەخش دەکات و شێوەی لەیەکتر نزیکبوونەوەی تاکەکان و هەستکردن بە بوونی یەک بەرژەوەندی دەردەکەوێت، کە بەرژەوەندی هەموویانە، واتە بەرژەوەندی نەتەوە. لەم دۆخەدا بەرژەوەندی نەتەوە لە دایک دەبێت و هەموو لە دەوری ئەو بەرژەوەندیە کۆدەبنەوەو ئامانجی پاراستنی ئەو بەژەوەندیە هاوبەشە جۆرێک لە رێکخستنی کۆمەڵایەتی دروست دەکات، کە لەگەڵ رۆیشتنی کاتدا دەبێتە بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی سیاسی و ئامانجی سەرکی دەردەکەوێت، کە دروستکردنی دەوڵەتی نەتەوەیە. دروستکردنی دەوڵەتی نەتەوەش بە مانای قۆناغێک دێت کە تیایدا پرۆسێسی بنیادنابی نەتەوە دەستپێدەکات کە پرۆسێسێکی مێژووییە و بە گوێرەی هەر نەتەوەیەکیش گرنگترین قۆناغە چونکە قۆناغی دروستبوون و بنیادنانە. راستە لە رووکەشدا جۆرێک لە ریزبەندی لەم چۆنێتی گەشەکردن و شێوازوەرگرتنەی ناسیونالیزمدا هەیە، بەڵام لە راستیدا کۆی شێوەکان بەناو یەکتردا چوون و لە رووی روودانیشیانەوە وادەردەکەوێت هاوکات رووبدەن. پاڵنەرو جوڵێنەری هەموو ئەم شێوانەی گەشەکردن بۆ دروستبوون و دەرکەوتنی ناسیونالیزم لەناو خودی کۆمەڵگاوە بەرهەمدێن و هێزو وزەی جوڵاندن لە پایەو بنەماکانی بەرهەمهینانی ناسیونالیزمەوە وەردەگرن.
د.یهحیا عومهر رێشاوی ههمیشه حكومهت و دهسهڵاته سیاسیهكان به پێوهری جۆراوجۆر ههڵسهنگاندنی ئهدائی باش و ئهدائی خراپیان بۆ دهكرێت، دیاره پرۆسهی ههڵسهنگادن و فیدباك لهسهر ئهدائی حوكمرانیی دهسهڵاتێكی سیاسی (یان ههر دهسهڵاتێكی تر) لهم سهردهمهدا تهنها پهرلهمان و دهزگا فهرمییهكان و رێكخراوهكان و ناوهنده زانستییهكان ئهنجامی نادهن (ئهگهرچی ئهوه كاری لهپێشینهی ئهوانه)، بهڵكو هاوڵاتییهكی ئاسایی زۆر به سادهیی دهتوانێت نمره بداته حكومهتهكهی و ئهگهر دهمارگیریی حزبیی بهری چاوی نهگرێت، ئهو هاوڵاتییه (ئهگهر بیهوێت) به ئاشكرا دهتوانێت راستییهكان وهك خۆی ببینێت و دواجاریش پرۆسهی (ههڵسهنگاندن) ئهنجام بدات و ویژدانی خۆی ئاسووده بكات، به تایبهت لهگهڵ گهشهكردنی تهكنهلۆجیای سهردهم و زیادبوونی سهرچاوهكانی مهعریفه و زانیارییهكان، كه رۆژانه داتا و راستییهكان دهخاته بهر دیدو هزری هاوڵاتیان و وهك پیازی پاككراو (باش - خراپ)یان دهخاته بهردهست. پێوهرهكان روون و ئاشكران و رهنگه بۆ بهكارهێنان و درك پێكردنیان توێژینهوهی زانستیی و بیركردنهوهی زۆر قووڵیان نهوێت، بۆ نموونه: پێوهری سهروهریی یاسا، ئاستی خزمهتگوزارییهكان، چۆنیهتی رووبهرووبونهوهی قهیرانهكان، ئاڵوگۆری ئاشتیانهی دهسهڵات و ئهنجامدانی ههڵبژاردنی بێگهرد، شهفافیهت له داهات و خهرجییهكان، میدیای ئازاد و بوونی فهزای رهخنهگرتن و نارهزایهتی و خۆپیشاندان، پشت بهستن به داهاتی ناوخۆو گهشهدان به كهرتی ئابووری و كشوكاڵ و سهرچاوه خۆماڵییهكان، جیاكردنهوهی دهسهڵاتهكان، بهرزكردنهوهی ئاستی داهاتی تاك و ههستكردن به خۆشگوزهرانیی، ئهمانه و چهندین سێكتهر و بواری تر پێوهرن بۆ ئهوهی به حكومهت و دهسهڵاتێك بڵێی باش یا خراپ، سهركهووتوو یا شكستخواردوو، جێگهی دڵخۆشیی و شانازیی یا مایهی خهشم و تورهیی ؟! لهو پێوهرانهی ئاماژهیان پێدرا، تهنها چهند پێوهرێك بهسن بۆ ئهوهی نمرهی كهوتن و شكست بدهینه ئهم حكومهته و دهسهڵاته سیاسییهی ههرێمی كوردستان، تهنها ههردوو پێوهری (ئاستی خزمهتگوزاریی و چۆنیهتی رووبهروونهوهی قهیرانهكان) دهمانگهیهنێته ههڵسهنگاندێكی دروست و تا رادهیهك زانستیانه بۆ ئهو ئهدائه، به راستی مایهی پێكهنینێكی پر له تورهییه پاش سی ساڵ له حوكمرانی هاوڵاتی له چلهی زستاندا و له نێو زوقم و سهرمادا (حكومهتهكهی) نهتوانێت دهبهیهك نهوتی بۆ دابین بكات! له وڵاتێك ههر بستێكی بهرمیلیلێك نهوتی لهژێڕ خۆیدا حهشار داوه! زۆر جێگهی پرسیار و سهرسورمانی پر له نیگهرانیه ههموان شهوو رۆژ به باسی بوتڵه غاز و كارهبای نیشتیمانیی و جۆزهی موهلیده بكهینهوه! له كاتێكدا ئهو غاز و كارهبایه وهك میرات بهملاولادا دهفرۆشرێت و دهبهخشرێتهوه ؟! خهمێكی گهورهیه بۆ ماوهی چوار ساڵ و زیاتر ههواڵی بهپهلهی سهر شاشهی تهلهفزیۆن و سایته ئهلیكترۆنیهكانمان باس و خواسی وادهی دابهشكردنی مووچه بێت و له ههزارهی سێههمدا هاوڵاتیان به دهستیی موچهكانیان وهرگرن و بانكهكان به فهردهو عهلاگه پاره تهسلیم به فهرمانگهكان بكهن ! ههربۆیه ستهمێكی گهورهیه و مردنی ههست و ویژدانه كاتێك كهسێك، رۆشنبیرێك، ئهكادیمییهك له نێو جهرگهی ئهم كێشه و ناسۆری وقهیرانه قووڵانهدا، كه رۆژانه بهرۆكی هاوڵاتیانی گرتووه و به ههزارهها گهنجی ناچار به بهجێهێشتنی وڵات كردووه، دهیهوێت له روانگهی چهند باڵهخانه و شهقامێكهوه وێنای حوكمرانیی بگرین و گهرهكی بێت تێمان بگهیهنێت، كه ئهو نیگهرانیی و توورهییهی خهڵك به هاندانی كهسان و لایهنێكه و تابووری پێنجهم و شهشهمه و مهبهست لێی تێكدانی (ئهزموونهكهیه)!!، دهنا حكومهت پرۆسهی چاكسازیی دهست پێكردووه و ههمیشه له خهمی هاوڵاتیاندایه!!، بهراستی بهههموو پێوهرێك ئهم كابینهیه نهیتوانی له ئاست داخوازیهكانی خهڵكدا بێت و هیچكام له بهڵێنهكانی ههڵمهتی ههڵبژاردنی جێبهجێ نهكرد. ههربۆیه كه نیگهرانیی و تورهیی خهڵك له نێو فهزای تۆره كۆمهڵایهتییهكان و بهرنامه راستهوخۆكانی كهناڵه میدیاییهكان و كۆر و كۆبوونهوه كۆمهڵایهتییهكاندا دهبینیت، دهبێت پرسیار له حكومهت و دهسهڵاتی سیاسیی بكهیت لهو نیگهرانیی و مانگرتن و خۆپیشاندانانه، نهك تۆمهتباركردن و دادگاییكردنی خوێندكار و هاوڵاتیهكی ئاسایی، كه نازانێت داخۆ سبهی دهژی یان مردنێكی هێواش چاوهروان و بهشیهتی؟!
.jpg)
پشکۆ ناکام _ گەر چی زۆر دەربارەی سەردانەکەی والی تورکیا لە هەولێر بۆ ئیمارات نووسرا و باسی لێکرا ، بەڵام ڕاستی سەردانەکە. تا ئێستا شاراوەیە و ئەوەیە کە دڵخۆشی حکومەتی هەرێم بە مەبەستی کڕینی" بەلەم" چوە بۆ ئیمارات بەو پێ یەی ئیمارات و خودی ئەبو زەبی لە دروست کردنی بەلەمی بچووکی ڕاوە ماسی توانایەکی باشیان هەیە ، کڕینی ئەو بەلەمانەش بۆ دابەش کردنێتی بەسەر هاووڵاتیانی هەولێرە تا ێێسلە کاتی لافاو ( یان ئ کۆبۆنەوەی ئاو کە ناوێکی تازەی داهێنراوی حکومەتە بۆ لافاو ) بەکار بهێنن بۆ هات و چۆ و گواستنەوە ، ئەو بەلەمانەش گەرەنتی دە ساڵیان لەگەڵە چونکە حکومەتی هەرێم پێ ی وانیە لە بێ پارەیی و بەتاڵی قسەکانی بتوانێ کێشەی " ئاو کۆبونەوە " چارەسەر بکا ، لەبەرامبەر ئەم سەفقەدەریا- بازرگانییە سەرۆکە خەم خۆرەکەی حکومەتی بێ خەمی هەرێم!! "ۆرک شۆپ" یان دەورەیەک بۆ حکومەتی هەرێم ئەکاتەوە بە ناو و نیشانی" چۆن مووچە بە چل یان پەنجا ڕۆژ دابەش ئەکرێت " بەمەش لە جیاتی ئەوەی هەرێم ببێ بە دوبەی ، دوبەی ئەبێ بە هەرێم.......... _. سەرچاوەیەک لەبەر نەبوونی هەویە نەزانرا ناوی چیە ، وای ڕاگەیانوە کە دوای خۆ گیف کردنەوەی یەکێتی و پەیڕەو کردنی سیاسەتی خێسە بە خێسە و پاشقول بە پاشقول بەرامبەر بە بنەماڵەی بارزانی و پارتی پاشکۆی ، ئێستا گوایا لەناو پارتی و خودی بنەماڵە بۆچوونێک هاتۆتە پێشەوە کە باس کردن لە بەرنامەی یەک ڕیزیی کورد بکەن بە دوو ڕیزیی کورد ئەویش بە پێشنیازکردنی بوونی دوو کەس بە سەرۆک کۆمار ، یەکێکیان لە پارتی و دووەمیان لە یەکێتیی ، واتا سیستەمی " هاوسەرۆکی کۆماری عێڕاق " بێتە کایەوە بەشێوەیەک هەر یەکێکیان هەفتەیەک دەوام بکا و هەفتەکەی تر هاوسەرۆکەکەی ئەولا ، بەمەش هەر یەکەیان لە ساڵێکا بیست و شەش هەفتە سەرۆک کۆمارن ، بەڵام گرفتەکە ئەوەیەکە هەنێک لە ئەهلی سنگ "سەدرییەکان" ڕازی نین بە بوونی هاوسەرۆکەکەی سەر بە بنەماڵە ، چونکە ئەو چەن ساڵانەی لە بەغا کار بەدەست بوە زۆر دەست بڵاو و هەموو قائیمە و حساباتەکانی بە"ناقیس" بوە ئەترسن ئەمجارە" کۆشکی سەلام"ی سەرۆکایەتی کۆمار ئیفلاس بکا.................... _. لە دەوروبەری سێ سەد ساڵێک لەمەو وپێش لە بەریتانیا و دارستانەکانی ناوچەی "نۆتینگهام" داستانی" رۆبین هوود" هاتۆەتە ئاراوە و ئەو کەسە خۆی و گروپەکەی لە دارستانەکانا خۆیان حەشار یاوە و بە دزی و ڕاو و ڕوو ژیاون ،بەڵام بەشێکی زۆری دەستکەوتی چەتەییەکەی کە لە دەوڵەمەنەکای بردوە بەسەر خەڵکی هەژار و بێ دەرامەتا دابەش کردوە و لای ئەوان خۆشەویست و پاڵەوان بوە ، ئەم بەسەر هاتا ئەمڕۆ لە کوردستانا دووبارە بۆتەوە بەڵام ڕێک بە پێچەوانەوە ، ڕۆبین هوودەکەی لای ئێمە هەر ڕۆژەی باج و زەریبەیەک ئەخاتە سەر خەڵک و کۆمپانیا و مەسئولە وورگ زل و گیرفان قورسەکانی پێ دەوڵەمەن گەندەڵ تر ئەکا جگە لەوەی بەشێکی نەزانراوی بۆ خۆی و بنەماڵەکەیەتی ، جێ ی خۆیەتی ئەم حکومەتە بە " حکومەتە پێچەوانەکەی نۆتینگهام" ناو ببرێ...........
(1).jpg)
.png)
.png)
