هیوا سەید سەلیم    لەو وتارەی کە بە بۆنەی هاتنی چەژنی رەمەزان پێشکەشی کرد،  مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە تەوەورەیەکدا ووتی؛ (چاکسازی داوای زۆرینەی هاولاتیانی کوردستانە بۆیە منیش لەو بارەیەوە لە بەرەی هاوڵاتیان دەبم) ئەو لێدوانەی سەرۆکی حکومەت داننانە بەوەی لە هەڕێمی کوردستان دوو بەرە هەیە،  بەرەی دەسەڵات  و بەرەی خەڵک، دوو بەرە کە لە نێوانیادا دۆڵێکی گەورە هەیە،  و هیچ یەک لەوانە متمانەی بەوی دیکە نیە، بە تایبەت حکومەتی هەرێمی کوردستان دەمێکە متمانەی زۆرینەی خەڵکی کوردستانی لەدەستداوە، هەرئەوەش وایکردووە لە ئێستادا خەڵکی لە هەرێمی کوردستان بە ئاشکرا باس لە شکستی حوکمڕآنی بکەن .    لێرەدا دەپرسین ئایا ڕاستە سەرۆکی حکومەت لە بەرەی خەڵکە، یان دەیەوێت بێتە بەرەی خەڵک ؟ لە وەڵامدا دەڵێین تا ئێستا هیچ یەکێک لە دەسەڵاتدارانی هەرێم نەهاتوونەتە بەرەی خەڵکەوە، بەڵام با وای دابنێین خواستێک هەیە کە بکەونە ئەو بەرەیە، پێویستە لە دەستپێکدا متمانەی خەڵکی بۆخۆیان بگێڕنەوە. لی کوان یو، سەرۆک وەزیرانی کۆچکردووی سەنگافورە، کە هەمیشە وڵاتەکەی بە نموونە دەهێندرێتەوە بۆ رووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی بە سێ هۆکار توانی سەرکەوێت بەسەر گەندەڵی وڵاتەکەی ئەوێش: (ئیرادەی سیاسی بۆ زاڵبوون بەسەر گەندەڵی، و داننانی ستراتیژ و میکانیزمی چاک، هەروەها پشتیوانی جەماوەر بۆ ڕووبەڕووبەنەوەی گەندەڵی) ئەگەر لە وتارەکەی سەرۆکی حکومەت وردبینەوە، تێدەگەین کە هێشتا هەرێمی کوردستان نەگەیشتۆتە شەست ساڵ پێش ئێستای سەنگافورە، سەرۆکی حکومەت بۆ چاکسازی داوای پشتیوانی هەموو لایەکی دەکرد، ئەوەیان نیشانەی ئەوەیە هێشتا لە هەرێمی کوردستان ئیرادەی سیاسی یەکگرتوو بۆ ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی درووست نەبووە، سەبارەت بە ستراتیژ و میکانیزمی نەهێشتنی گەندەڵیش، لە هەرێمی کوردستان ئەو دامودەزگایانەی ئەو ئەرکەیان دەکەوێتە ئەستۆ لە ئاستی ئەو ئەرکە قورسە دانین، دەستەی دەستپاکی و دیوانی چاودێری دارایی دەستکراوە نین، پەرلەمانی کوردستانیش وەک بەرزترین دەزگایی چاودێری لە خرابترین دۆخدایە، سەبارەت بە پشتیوانی خەلکیش لەو پرۆسەیە، خەڵکی کوردستان هێندە  لەو دەسەڵاتە بی متمانە بوونە، ئاسان نیە لە هەنگاوە باشەکانیشی پشتیوانی لێبکات. بۆیە ئەگەر بڕیار بێت سەرۆکی حکومەت بۆ شەڕی گەندەڵی بکەوێتە بەرەی خەڵک، دەبێت دەستپێک دان بە ڕەوایەتی داخوازیەکانی خەڵکی بۆ چاکسازی و باشترکردنی ژیانو گوزەرانی خەڵکی بنێت، هیچ کەسێک لە بەرامبەر داواکردنی ئەو داخوازیانە نەخرێتە زیندان، یان تۆمەتی دەستی دەرەکی بۆ هەڵببەسترێت. بەرەی خەڵک بەرەی چاکسازی و دادپەروەری و لایەنی کەمی ژیانی پڕ کەرامەتە بۆ تەواوی دانیشتوان، نەک توێژێک شاهانە بژیت و زۆرینەش لە ژیانی مەمرە و مەژی دابێت، بەرەی خەلک پێویستی بە حوکمێکی ڕەشیدە،  تا کۆتایی بێنێت بەو هەموو گەندەڵی و نادادیە کە لە کوردستان هەیە. باوەڕ ناکڕێت کە کەس لە کوردستان هەبێت پێی ناخۆش بێت بەرپرسان بۆ ئەو ئەرکەی سەرەوە بێنە بەرەی خەڵکەوە، ئەگەر ئەمەشیان کرد با هیچ گومانێکیان نەبێت کە پشتیوانی خەڵکی بەدەست دێنن، بەڵام ئەوەی تا ئێستا لە کوردستان هەیە قسەیە و نەبۆتە کردار، بۆیە خەڵکی کوردستان تاقەتی لە بەڵێن و قسە چووە پێویستی بە کردارە.  

ساڵح ژاژڵەیی  لە هەرێمی كوردستان  حكومەت نییە  بە مانا ڕاستەقینەكەی ، جگە لە دەسەڵاتی  سوڵتانی دوو بنەماڵە . حكومەت و پەڕلەمان  و حیزب كراونە چەتر بۆ پارێزگاری لە دەسەڵاتی هەر دوو بنەماڵە و هەموو بڕیارێك لە پشتی ئەو سێ دامەزراوانەوە لە لایەن ئەوانەوە دەدرێت .  سەرنج بدەن ئاشتی هەورامی  وەزیری سامانە سروشتییەكان بوە ، بەڵام وەزارەتی نەبوەو هەموو نەوتی كوردستانیشی تاڵان فرۆشكرد . ڕێكەوتنی 50 ساڵەی نەوت و غاز لەگەڵ توركیا مۆر دەكرێت و نەپەڕلەمان و نە حیزب و نەحكومەت ئاگاداری نین .  حكومەت قەرزدارە ، بەڵام كەس نازانێت  چۆن و بۆچی قەرزدارە .  بۆری نەوت بە پارەی خەڵك دروستكراوە ، پارتی دەیفرۆشێتەوە .  تا ئێستا كەس ئاگای لە وردەكاری دەرهێنان و فرۆشتنی نەوت نییە و ڕێگاش نادەن كەس باسی ئەو بابەتە بكات .  ئەگەر سەرنجی ڕاپۆرتێكی  دیپلۆماتیك  مەگەزین  بدەیت  زۆربە درێژی  روِنی دەكاتەوە كە پارتی نەوتی  هەرێمی كوردستانی كردۆتە بارمتەی سیاسی بۆ مانەوەی خۆی لە دەسەڵاتدا . چەندین ملیار دۆلار پارەی شیرینی كۆمپانیاكانی دەرهێنانی نەوت  وەر دەگیرێت و هەردوو بنەماڵە بۆخۆیانی دەبەن .  كەواتە شتێك نییە بەناوی حكومەتەوە .   لەبەر ئەوە ی  دەسەڵات دەسەڵاتی جوت بنەماڵە بوە ،  تەنها بیریان لە بەرژەوەندی خۆیان كردۆتەوەو زۆر كورت بین بون .  دوای 29 ساڵ  بەناو حوكمڕانی و بەڕێكردنی 9 كابینەی حكومەت ، ئێستا كاری حكومەت بۆتە فاڵ گرتنەوەو پێشبینی كردن بۆ هاتن و نەهاتنی موچە لە بەغداوە   دوای ئەوەی حكومەت هیچی نەماو كەوتە سەر ساجی عەلی و بە ناچاری تەسلیم بە بەغدا بونەوە ، هەموو هەفتەیەك وەڤدێك بەڕێوەیە بۆ بەغدا . كاتێك وەڤدەكە دەگەڕێتەوەو كۆنگرەی ڕۆژنامەوانی دەگرن  و پرسیاریان  لی دەكەن بەم شێوەیە وەڵام دەدەنەوە : كۆبونەوەكان لە جەوێكی برایانەدا بەڕێوەچون . لێتێگەیشتنی باش  لە نێوان هەردوو وەڤد هەبوو . بەڕاستی زۆر موتەفائیل بوین .  میواندارییەكی باشیان ەكردین .  باشە ئەوە زۆر باشە  ئەی مەسەلەی ناردنی موچە و مادەی 140 بوو بە چی  ؟.بەڕاستی ئێوە زۆر سەیرن ئێمە بۆچی چوین و ئێوە باسی چێ دەكەن . ئەی نازانن ئێمە  بۆ وەرگرتنی بەشە بودجەی  هەرێم چوین بۆ بەغدا . كەی كاتی ئەوەیە  باسی مادەی 140 بكرێت ، دەتانەوێت ڕیسەكەمان لێ بكەنەوە بە خوری .  وەعدیان داوە موچە بنێرن . ئەی ئەگەر نەیان نارد هەرێم موچەی فەرمان بەران دەدات ؟. خۆتان دەزانن  داهاتی هەرێمی كوردستان  بەش ناكات و حكومەتی بەغداش  موچەو قوتی هاوڵاتیان بڕیوە.   كەواتە موچە نادرێت ؟  ئەگەر لە بەغداوە موچە بێت بۆچی نایدەین ؟  ئێمە لەوە گەیشتوین ، ئەی ئەگەر ، ئەگەر سەوز نەبوو  موچەیان نە نارد موچە ئەدەن ؟. بەڵی َ موچە ئەدەین  بەڵام بە  پێی داهاتی خۆمان .  ئەی ئێوە  ناڵێن داهاتمان  نییەو بەش ناكات ، كەواتە چۆن موچە دەدەن ؟   بەخوا لەوە زیاتر هیچمان پێناكرێت  . واتە ئەگەر پارەیان هەبوو ، كەخۆیان دەڵێن نیمانە  ،موچە دەدەن و ئەگەر پارەشیان نەبوو بەڕۆژو دەبین.  بە جۆرێك سەریان لی َتێك چووە ، نازانن چۆن درۆكانیش ڕێك بخەن . ئەوەندەیان فاڵ گرتەوەو پێش بینییان كرد كە بەغدا  بە نیازە موچە بنێرێت و فەرمویانە موچەی فەرمان بەران نابەستینەوە بە مەسائیلی سیاسیەوە ، وەزیری دارایی عێِراق هاتە دەنگ و دەڵێت :  ئەوەی لە فەیسبوك دەنوسرێت و موژدە دەدەن بە خەڵكی كوردستان قسەی ئێمە نییەو تا ئێستا نەگەیشتوینە هیچ بڕیارێك و هیچ ڕێكەوتنێك  نەكراوە  . بۆ ئەوەی خەڵك فریوبدەن  بۆ ئەمەش فاڵێك دەگرنەوەو دەڵێن :  ئەو بڕیارەی حكومەتی بەغدا ڕاست نییە.  چۆن بەڕێوەبەرێكی گشتی دەتوانێت بڕیارێكی  لەو شێوەیە بدات  و ئێمە دەزانین ئەوە بۆچۆنی كازمی نییە .  باشە ئەی بۆ ئەوە ناڵێی :  ئەگەر ئەوە  بڕیاڕیاری كازمی نەبێت چۆن بەڕێوەبەرێكی  گشتی دەتوانێت بڕیارێكی لەو شێوەیە بدات ؟.   ئەگەر  وانییە بۆچی كازمی  ئەو هەواڵە ڕەت ناكاتەوە  ؟؟ . دوای هەموو ئەم روداوانە جەنابی  جوتیار عادل وتەبیژی  جوت بنەماڵە دەڵێت : ئێمە ڕۆژانە بڕی 250 هەزار بەرمیل ڕادەستی سۆمۆ دەكەین و( دەبێ ) واتە پێویستە لەسەریان . واتە ئەمە ئەمرە و دەبێ  بەشە بودجەی هەرێم بنێرن .   باشە ئەی جەنابت  بە چ دەسەڵاتێكەوە فەرمان بە حكومەتی عێراقی دەكەی پارەی موچەت بۆ بنێرێت ؟ ئەو بە ئاشكرا پێت دەڵێت : بودجەی خۆت لای خۆتەو ئێمە بەرپرسیارنین  لەموچەی فەرمانبەرانی هەرێم . ئێستا تێ گەیشتن ؟؟ فەرمون بزانین ئەگەر پارەیان نەنارد چی دەكەن ؟.   دواجار بەرپرسانی بەغدا بە ڕاشكاوی بە وەڤدی كوردیان گوتوە كە گەڕانەوە ، تاخۆمان وەڵامتان بۆ نەنێرین  مەگەڕێنەوە بۆ بەغدا . ئەمەش ئەوەمان پێ دەڵێت  بەغدا دەیەوێت بە تەواوی چۆك بە بەرپرسانی هەرێم دادات و چۆنیان بوێت وابكەن  .  لە ئێستادا  هەرێم هیچ كارتێكی  بە هێزی لە دەستدا نەماوە بەرامبەر بەغدا بەكاری بهێنێت . دواجار لە دەرەوەی ڕێكەوتن كازمی بڕیاری دا بڕی 400 ملیار دۆلار بۆ هەرێم بنێرێت   وەكو نیازپاكی . بەڵام لێرەدا سەرنجتان ڕادەكێشم بۆ لێدوانێكی زۆر گرنگی  ئەندامێكی  ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ( یوسرا ڕەجەب ) كە دەڵێت :  ئەو 400 ملیار دینارەی كازمی ناردویەتی  مانای  چارەسەر كردنی كێشەكان نییە . لە چەند ڕۆژی داهاتودا هێزە عێراقیەكان داوای چارەسەر كردنی كێشە هەڵپەسێراوەكانی نێوان بەغداو  هەرێمی كوردستان دەكەن لە چوار چێوەی دەستوری عێراقیدا ئەویش پاش ( هەمواركردنی )  لێرەدا خاڵی هەرە مەترسیدار  (هەموار كردنەوەی دەستوری عێراقە) .   دواجار دەڵێت :چاوەڕوان بن بزانین بۆ پارە سازش  لەسەر  چ مافێكی گەلەكەمان دەكرێ‌ .  ئەگەر بە حسابی كەمینەو زۆرینە بێت ، هیچ بە ئارەزوی ئێمە نابێت . ئەگەر بە ڕێكەوتن و گفتو گۆشبێت ، دەبێ لە مەركەزی قوەتەوە قسە بكەین .  لە ئێستاداو دوای ئەنجامدانی  ڕیفراندۆم كورد هیچ كارتێكی لەدەستدا نەماوە و لە پێناوی  وەرگرتنی موچەدا ، ئامادەن هەموو سازشێك بكەن . پارتی دانانی فوئاد حوسەینی  بە وەزیری دەرەوە لە گەڕانەوەی كەركوك بۆ سەر هەرێمی كوردستان لاگرنگترە .    ئەوەتا هەر لە ئێستاوە پێش بینیییەكەی ئەو ئەندام پەڕلەمانە هاتە دی و یەكێتی بەبێ ئاگاداری حكومەت 176 زیندانی داعشی تەسلیم بە پارێزگاری كەركوك كردرۆتەوە  ، كە هیچ گومانی تێدا نییە ، كە هەندێكیان ڕاستەوخۆ دەستیان هەبوە لە شەهید كردنی پێشمەرگەدا .  هیچ پاساوێك نییە بۆ ڕادەست كردنەوەی ئەو داعشانە تاك لایەنە لە لایەن یەكێتییەوە . بەرپرسێكی یەكێتی دەڵێت : بەڕاستی زەغتی زۆرمان لەسەربوو . ئەوەشمان بۆیە كرد لە پێناوی خاكدا .  باشە بەڕادەستكردنی ئەم داعشانە ناوچە دابڕێنراوەكان  دەگەڕێنرێنەوە سەر هەرێمی كوردستان؟؟.  ئەمە نیشانەی ئەوەیە  حكومەت بونی نییەو  دەسەڵات ، دەسەڵاتی دوو بنەماڵەیەو بە پێی بەرژەوەنمدی خۆیان هەڵسو كەوت دەكەن .  هەمومان دەزانیین  كە  پارەیەكی زۆری هەرێمی كوردستان لە لایەن هەردوو بنەماڵەوە بە تاڵان براوە بۆ دەرەوەی وڵات .  ئەوەشمان زانی كە حكومەتی بەغدا پارە نادات  بە كورد . ئەی نابیـَت ئەمانە بیرێك بكەنەوە خۆیان چی ئەكەن ؟  پارە دزراوەكان دێننەوە ، بەردەوام دەبن بەم شێوەیە خەڵك برسی بكەن ، یان دەست بەرداری دەسەڵات دەبن ؟؟  ماوەتەوە ئەوەی  بڵێم : ئەی جەماوەری خەڵكی كوردستان ، مامۆستایان ، فەرمان بەران ، خانە نشینان ، كرێكاران ، كاسبكاران ، كەم ئەندامان ، جوتیاران ، خوێندكاران ، دەرچوانی زانكۆ و پەیمان گاكان  كە چەندین ساڵە خوێندنتان تەواو كردوەو دانەمەزراون : ئەی پێشمەرگە قارەمانەكان كە مامەلە  بە خوێنتانەوە دەكرێت ، ئاسایش و پۆلیس ، كاتی ئەوە هاتوە لێردە هەڵوەستەیەك بكەین و هەمومان بە یەكەوە بێینە دەنگ و بەم دەسەڵات دارانەی ئێستای هەرێم بڵێن ئیتر بەسە . لە هەرێمی كوردستاندا حكومەت نییە جگە لە دەسەڵاتی سوڵتانی دوو بنەماڵە , شتێك نییە بەناوی قەیرانی داراییەوە ، جگە لە بێ سەروبەری و تاڵانیەكانی  هەر دوو بنەماڵەوە .   لە كاتیكدا هەرچی سامان و داهاتی ئەم  هەرێمە هەیە تاڵانیان كردوەو ئیفلاسیان  بە هەرێمی كوردستان كردوە ، زۆر بێشەرمانە  تەنها لە پێناوی  وەرگرتنی موچەدا ، ئەوەش بۆ مانەوەی خۆیانە نەك لە خەمی هاوڵاتیاندابن ، گەڕاونەوە بەغداو  مامەلە بە چارەنوس و ئایندەی نیشتمان و ئێمەوە دەكەن .  پرسیار لێرەدا ئەوەیە : ئایا ئێمە بەرپرسیار نین لە ئایندەی ئەم نیشتمانە؟  ئایا ئێمە بەرپرسیار نین  لە ئایندەی  نەوەكانی خۆما ن ؟  ئایا ئێمە بەرپرسیار نین لە خوێنی سەدان هەزار لاوی ئەم نیشتمانە ؟ ئایا ئەم نیشتمانە  موڵكی ئەم دوو بنەماڵەیەو بۆ ئەوانی جێ بهێڵین و  بە ئارزوی خۆیان مامەلەی پێوە بكەن ؟ ئەی لە خۆمان ناپرسین  ئێمەی  هاوڵاتی  چین و ئەركمان چییە ؟ . بەڕاستی نەنگییەكی گەورەیە بۆ هەموو چین و توێژەكانی كۆمەڵگا  كە هەموو داواكاریەكانمان بێتە سەر داواكردنی موچە .  مامۆستایان بڵێن ئەگەر موچە نەدرێت ، بایكۆتی تاقیكردنەوەكان  دەكەین . فەرمان بەران  بڵێن بایكۆتی دەوام دەكەین ، بەڵام لەسەر فرۆشتنی نیشتمان بێدەنگبین .  كاتی ئەوەیە هەمومان بە یەكەوەو بە یەك دەنگ هاوار بكەین و بڵێین چیتر بیدەنگ نابین و بڕژێینە سەرشەقامەكان و ڕاپەڕێنی سەرانسەری دەست پی َبكەین و  كۆتایی بە دەسەڵاتی سوڵتانی ئەم دوو بنەماڵەیە بهێنین  كە چەندین ساڵە بونە مایەی ڕشتنی خوێنی سەدان هەزار لاوی كوردو  مامەلەو سەودا بە نیشتمانەوە دەكەن  و هەموو  هۆكاری نەهامەتیەكانی ئەم میللەتە  ئەم دوو بنەماڵەیەن و كاتی ئەوە هاتوە نەمێنن و دادگایی بكرێن . ئەگەر ڕاستتان دەوێت و ئەگەر ئێمە میللەتێكە هوشیاربین ، دەبوو لەسەر گرتنی  خۆپیشاندەرانی  دهۆك ،  لە هەموو شارو شارۆچكەكانی كوردستان خۆپیشاندان و ڕاپەڕێن دەستی پێ بكردبایە، نەك لێگەڕێن ، خۆپیشاندەران زیندانی بكەن .  قسەیەكی جوان هەیە دەڵێت : ئەگەر دزەكان بە ئازادی بەسەر شەقامەكاندا سوڕانەوە دوو هۆكاری هەیە. یان ئەوەیە كە حكومەتەكە دزێكی گەورەیە . یان ئەوەیە كە میللەتەكە گەمژەیەكی گەورەیە . هەردووكی ڕاستە . حكومەت لە حكومەتی ئێمە دزتر نییە .  میللەتیش  لە میللەتی ئێمە گەمژەتر نییە . بەبەرچاوی خۆمانەوە نیشتمان دەفرۆشرێـت ، ئێمە دەفرۆشرێین ،داوای  موچەیان لێدەكەین  وەكو ئەوەی ئەو پارەیە موڵكی باوك و باپیریان بێت و بە عارەقی ناو چەوانیان بۆ ئێمەیان پەیدا كردبێت .  جان جاك ڕۆسۆ دەڵێت : هەر میللەتێك بەبێَ مەرج خۆی بخاتە ژێر دەستی هەر دەسەڵاتێكەوە ،لە بەرامبەردا هیچ وەرناگرێت . دكتۆر عەلی شەریعەتی دەڵێت : جەنگاوەرەكان گیانی خۆیان بەخت دەكەن و جەنگەكان دەبەنەوە ، كەچی شانازیەكانیان بۆ كەسانێكە هەرگیز مەیدانی جەنگیان نەدیوە . ئەوەتا پێشمەرگە شەهید دەبێت و بكوژەكەی ئازاد دەكرێ لە پێناوی بەرژەوەندی شەخسیدا .  دكتۆر عەلی وەردی دەڵێت :  ستەمكار هەست بە ستەم ناكات ، تا خەڵك و دەورو بەریان چەپڵەیان بۆ لێدەن . نیلسۆن مەندیلا دەڵێت : بێ ڕەوشترین سەرۆكەكانی دنیا ئەوانەن كە خەبات و ماندوبونیان بە میللەتەكەیان دەفرۆشنەوە .  ناسر حەفید دەڵێت : لە كاتێكدا دەسەڵات ئەم بارودۆخە خراپەی خولقاندبێت و سەرچاوەی هەموو گەندەڵیەكان بێت ، دەبێ بیر لەوە بكەینەوە كە خۆمان چی بكەین ، نەك بیر بۆ دەسەڵات بكەینەوە ئەو چی بكات .  ئایندەی ئەم نیشتمانە لەبەر دەم  مەترسی زۆر گەورەی دوو بنەماڵەدایە . كاتی ئەوەیە چیتر بێدەنگ نەبین . ئەگەر نەتوانین هیچ بكەین ، حەقی ئەوەشمان نییە  گلەییش بكەین . ئەوەشی بەسەرمان بێت ، خۆمان لێی بەرپرسیارین .   18/5/2020    

مەجید ساڵح (1) هەرچەندە پێش کۆرۆناش کۆمەڵگای کوردی پڕبووە لە رق و قین بەرامبەر بەیەکتر و هەر ئەوەش وای کردوە تا ئێستا 'کورد نەگا بە مەقسەد'. بەڵام لەسەردەمی کۆرۆنادا کە ئابوری کوردستان داتەپینی گەورەی بەخۆیەوە بینی و هێزە سیاسییەکان شیروتیر لەیەک رادەکێشن، ئەم رق و قینە بەشێوەیەکی ترسناک لە کۆمەڵگاکەماندا بڵاوبووەتەوە و گەیشتوەتە ئاستێک کە ئاسایشی کۆمەڵایەتی و پێکەوە ژیان هەڕەشەی جیدی لەسەرە.. جاران، ئەوانەی دووبەرەکی کۆمەڵایەتیان دروست دەکرد، ئەوانەی رق و قینیان لەدڵ و دەرونی خەڵکدا دەچاند، کەرەستەکانی بەردەستیان سنوردار و کەم بوون، بەڵام لە ئێستادا تەکنەلۆژیا و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان ئەوەندە کارئاسانی بۆ کردوون لە چاوتروکانێکدا گرای خۆیان دادەنێن و هەر زۆر زوویش دەیتروکێنن و کۆرۆنا ئاسا بە ناو خەڵکدا پەخش و بڵاوی دەکەنەوە.. کۆمەڵگاکەشمان وەک هەمیشە لەبەرامبەر فایرۆسی رق و قین و ناکۆکیدا هیچ مەناعەی نییە و یەکسەر توشی دەبێت و دەیگوازێتەوە، بەجۆرێک ئێستا کەم کەسێک هەیە پەتای رق و قین لە دڵیدا مۆڵگەی دانەکوتا بێت.. (2) دەکرێت بڵێین بەدرێژایی سەد ساڵی رابووردو ئەو بەری رەنجەی ئەدیب و نوسەر و هونەرمەند و سیاسەتمەدار و پیاوانی ئاینی راستگۆ و پاکەکانەوە بونیاد نرابوو بۆ کەمکردنەوەی رق و قین لە ناو کۆمەڵگاکەماندا، ئێمە لەم چەند ساڵەو بەتایبەتی لەم یەک دوو مانگەی سەردەمی کۆرۆنادا بە باماندا و دڵی دوژمن و نەیارەکانمان خۆش کرد.. ئاخر ئەمە ئەوپەڕی داڕزان نییە بە ناوی نوێنەرایەتی خەڵکەوە داوای گەڕانەوەی دامودەزگای بەغدا بکەیت بۆ وڵاتەکەی خۆت.. شەرم و عار نییە بۆ سیاسییەکان، ژێر زەمینەکانیان پڕ بێت لە پارە و خەڵکیش چاوەڕێی دەزگا خێرخوازییەکانی حزبەکانیان بێت خێریان پێ بکات... بەڵێ، کۆمەڵگای ئێمە گیرۆدە و ئالودەی رق و قین کراوە چونکە هەندێ حزب و سیاسەتمەدار بەوە دەژین، دەزگاکانی راگەیاندن و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانیان کۆنترۆڵ کردوە، چونکە لە ریگەیانە گەرای دووبەرەکی بڵاو دەکەنەوە.. (3) دەیانەوڕ بەم کارەیان بگەن بە چی؟!؟ هەموو ئیمارەتە کوردیەکان، حکومەتەکەی شیخ مەحمود، کۆماری کوردستان، شۆڕشی ئەیلول و شۆڕشی نوێ بەر لەوەی دوژمن بیانڕوخێنێت و لاوازیان بکات، رق و قین و دووبەرەکی هەرەسی پێهێنان ... دڵنیابن گەر لەسەر ئەم نەهجە بەردەوام بن چارەنوستان هەر ئەوەی ئەوان دەبێ... بۆیە منیش دەنگم دەخەمە پاڵ دەنگی حسێن نازم سەرنووسەری ئومێدی ئیستیقلال کە پێش ٩٥ ساڵ نووسیویەتی "..وەرن بۆ خاتری خودا با لەم ئەخلاقی جانەوەریە واز بهێنین، رەحم بە ئەحواڵی یەکتری بکەین بە ناحەق هەر بە خاتری ئارەزوو، مەملەکەتەکەمان خراپ، مەملەکەتەکەمان مەحوو نەکەینەوە، ئیتر بەسە."

رێبوار کەریم وەلی وتاری سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان کاردانەوەی زۆری بەدوای خۆیدا ھێنا. ئەگەرچی شتێکی تازەی تێدا نەبوو، بەڵام ئەویش ٢٧ ملیار دۆلاری وەک قەرز ھەم لەسەر حکومەتی ھەرێم و ھەم لەسەر پارتی کردە ماڵ؛ دەرھاوێشتەی"چەوتییەکانی" کابینەکانی پێشوو بووە. جارێ ئەو ٢٧ ملیارە ھەمووی قەرز نییە. بەشێکی ئیلتیزامی حکومەتە بەرامبەر مووچەخۆر، سەرمایەدار و بانکی ناوخۆیی کە خۆی لە نزیکەی ١٥ ملیار دۆلار دەدات و، کابینەی ٩ کە بە بەڵێنی گێڕاندنەوەی مووچەی پاشەکەوتکراو ھات، دەیتوانی ١٢ ملیار لەو ئیلتیزامە وەکو چێکی بانک بداتە مووچەخۆر و فەرمانبەران تا ئەوانیش ئەو پارەیە بۆ کارەبا، ئاو و خەرجیی دیکە بەکار بێنن. بۆ نەیانکرد؟ قەرزداری بانکەکان و سەرمایەدارانن؟ لەبری ئەوە زەوییان پێبدەن، لەباج و رسومات بیانبەخشن. * مەسەلەکە تەنھا پارە و موچە نییە. کابینەی ھەشتەمیش لەسەر لێواری ئیفلاس بوو، خەڵک لەسەر جادە بوو(نەدەگیران)، بایکۆتی خوێندنیان دەکرد مامۆستایان، بەڵام ئەوکات"ئومێدێک" ھەبوو. ئێستا نە ئەو ئومێدە ماوە و نەپارە. * دوای ریفراندۆم و ١٦ ئۆکتۆبەر، کوردستان کەوتە دۆخێکەوە کە کەس حەسودی پێ نەدەبرد.کەس ئامادە نەبوو وەڵامی تەلەفۆنێکیش بداتەوە. ھەموو دەستەکەوتە سیاسی، دیپلۆماسی و ئابورییەکان لە چاوترووکانێکدا بوونە بڵقی سەرئاو. کەس نەیبیست ئەو ٣٣ دەوڵەتەی کە ئامادە بوون دەستبەجێ دان بە سەربەخۆیی کوردستاندا بنێن، چییان لێ ھات؟ سوپای داگیری شیعەش نەک بستێک، بگرە نیوەی کوردستانی داگیر کرد! ئەو رۆژە نێچیرڤان بارزانی و قوباد تاڵەبانی، بەسەر وێرانەیەک کە بەرھەمی سەرکێشییەکان بوو، خەریکی سڕینەوەی جێ پێی ئەو بلدۆزەرە بوون کە ھەموو شتێکی راماڵی بوو. * جێی سەرسوڕمانە کە سەرۆکی حکومەت وەک کەسێک قسە دەکات کە ھەست دەکەی ئەو و ستافەکەی دوور و نزیک پەیوەندییان بە دوو دەیە لە حوکمڕانیی کوردستانەوە نەبووبێت! دەربڕینەکانی ئەو بە ئاراستەی چاکسازی لە بەڕێوەبردندا، دڵخۆشکەر نین؛ مێتۆدەکە راست نییە. ئەگەر قەرار بێت ھەرچی رووی داوە و روو دەدات ئۆباڵەكەی بخرێتە سەر ئەوانەی رابردوو، چ پێویستی دەکرد سەرۆکی حکومەت خۆی بخاتە ژێر ئەو ھەموو گوشارەوە؟ ھا ئەگەر مەسەلە رزگارکردنی پارتی بێت، کەواتا پارتی بەو ئیدارە خراپەی کابینەکانی پێشوو، نەدەبوایە کورسییەکانی زیاد بکات! لەگەڵ مەنتیقدا ناگونجێ حوکمڕانیی پارتی ھێندە خراپ بووبێت، بەڵام پارتی براوەی ھەڵبژاردن بووبێ! * ئەوە قەت دیفاع کردن نییە لە نێچیرڤان بارزانی، بەڵام ھەقیقەتێک ھەیە ئەویش ئەوەیە کە بە ھەموو کەموکوڕییەکانی لە ئیدارەدا، ھەمیشە زامنی پاراستنی ئاشتیی کۆمەڵایەتی و سیاسی بووە. ئەو ئاشتییەش ئێستا لەبەردەمی ئەوە دایە بە نووکە شۆفڵێک رابماڵدرێت. * بەڵێنی سەرۆکی حکومەت بەوەی کە لە بەرەی خەڵکدا دەبێت، سەنگی مەحەکەکەی ئەوەیە کە خەڵک لەژێر زەڕەبینی ئەمنی و حوکمی پێشوەختە دەربێن تا بڕوایان بە حکومەت و سیاسەتەکانی ھەبێت.

رێبین شەمامكی  * ئەو ئەنجوومەنی ئاسایشەی تۆ سەرۆکی بووی رێگەتان نەدا  بە سیستەمی بایۆمەتری دا ڕەتببێ!  دەزانی بۆ ئاسایشی وڵات پێویستت بە لەشکرێک لەو هێزی مووچەخۆرە نیە، بەڵکو پێشکەشکردنی پڕۆژەیەکی نیشتمانی، خزمەتگوزاری بەسە بۆ ئەوەی خەڵک ئینتمای بۆ وڵات بگەرێتەوەو بەخۆڕایی ببنە پاسەوان و پارێزەری هەرێم.  *  ئەو ٢٧ ملیارەی کە بە میرات بۆ کابینەکەت ماوەتەوە، نابێ بپرسیت ئێوە نەوت کڕ بوونە یانەوت فرۆش ؟ بە چ حەقێک حەوت پشتی نەوەی داهاتوشتان خستۆتە ژێر بارێ قەرزەوە ؟  بڕۆ بیاندە دادگا با  ئیعدام بکرێن تاجارێکی دی کەسیکێ تر جورئەت نەکات قومار بە موقەدارتی ئەو میللەتەوە بکات.  *  کارەساتە لە پێنج ملیۆن کەس زیاتر لە ملیۆن روبعێک موچەخۆرمان هەبێت! دوای بیست سالی تر نەوتی هەموو عیراقیش بەشی خانەنشینیانی هەرێم ناکات. *  هەتا مووچە خۆری بندیوار و زیاد لە دوو مووچە نەبڕن چاکسازی فیشەکێکی چروکە و کەس سڵی لێ ناکات . بندیوارەکان هەژارانی ئەو هەرێمە نین زۆربەیان زیاد لە ئیشیکیان هەیە بەڵام لەبەر بێ عیززەتی نەفسیان  لە بۆ مووچە ئامادەن بە عینوانی خادیمی مزگەوت ، یان فەڕاشی مەکتەبیش مووچە خۆر بن!  کێ لەبەر خاتری دەنگەکانی عەشیرەت و بنەمالە بە ناشەرعی دایمەزراندن ؟ بیانبڕە قیڕوسیاش لە و دەنگەیان! کاتێ گوزەرانی فەرمانبەری ئەسڵی و خەڵک باش بێت ،  ئەوانەی بایکۆتی دەنگدانیان دەکرد، ئەو کاتە دەنگت پێ دەدەن ئەزبەنی. * بڕۆن دەسەلات بدەنەوە دادگا،  بەش بەشێنی حیزبیان لەسەر لابەن، با چیتر ئەوانە نەگرن کە لە برسان هاوار دەکەن و قسەتان پێ دەڵێن، ئەوانەشی بە رۆژی روناک  دزی لەو میللەتە دەکەن و بە عەنتەری دەسوڕێنەوە و   حیسابیش بۆ کەس ناکەن! *  لە رابردوو دنیاێک جاش و موستەشاری رژێمتان بە پلەی بەرز خانەنشین کردوە،  لەقوتی ئەو میلەتەی دەخۆن، کە تا دوێنی راوی پێشمەرگە و ئەنفالی کوردیان دەکرد ، مووچەکانیان ببڕن، لە بەر خاتری دایک و ژنی شەهیدەکان! * حەشاماتێک کادیری حیزبیتان بەپلەی وەزیرو موستەشارو بەرێوەبەری گشتی خانەنشین کردووە بیبڕن، ئەوانە بوونەتە مشەخۆر بەسەر داهاتی ئەوگەلە لە کوێی دونیا بووە کادیری حیزب مووچە خۆری حکومەت بیت ؟ ** دەتەوێ داهاتی هەرێم تەنیا نەوت نەبێ، بڕۆن قەدەغەی هێلکەو مریشکی تورکی و ئێران بکەن ، لە کاتێکدا کوردستان دەتوانێ نەک هی هەرێم بەڵکو هی هەموو عێراقیش دابین بکات. ** ئەزبەنی قەت  پرسیوتە هەرێم بۆچی ئاردی تورکی هاوردە دەکات؟ تۆ بڵێی هی موقەڕبینی دەسەڵات و خاوەن کۆمپانیاکانی حیزب کۆنترۆلیان کرد بێت یان لە ژێر فشاری تورکیان؟ **  خەڵک ئومێدێکی زۆری لەسەرت هەڵچنی بوو ئەزبەنی کە بۆ بڕیار ناگەڕێیتەوە  هیچ مەرجەعێک، کەچی دەست بۆ مەلەفە گەندەلیەکانی سەر رەفەی دەستەی دەست پاکی نابەی کەوا تۆزی لە سەر نیشتووە. کەی توانیت ئەو بریارانە بدەیت، ئەو کات من زەمانەتی مانەوەت و موژدەی سەرکەوتنی کابینەکەت پێ دەدەم ئەزبەنی.

 ئاسۆ حاجی راشکاویی و شەفافیەت خاڵی هەرە بەهێزی گوتارەکەی سەرۆکی حکومەت بوون،ئەو دوو خاڵە بیست و هەشت ساڵە داواکاری هەمووان بووە،بە خەڵک و هێزە سیاسیەکانەوە،هەر ئەوەشە کە بە هەنگاوی جدی و کاریگەر دادەندرێت لە روبەڕوبوونەوەی ئەو دۆخە خراپە داراییەی توشمان بووە. ئەوانەی دڵخۆشن بەو قسانەی مەسرور بارزانی زۆرینەی خەڵکن کە بەدوای ئایندەیەکی باشتر بۆ خۆیان و منداڵەکانیان دەگەڕێن لە دۆزینەوەی رێگە چارەیەک بۆ دەرباز کردنی ئەو قۆناغە هەستیارە،ئەوانەش کە بە قسەکانی قەڵس بوون و ناتوانن قبوڵی بکەن دوو جۆرن: - ئەو سیاسیانەی کە دەستیان لە بینا قاقای ئابوری و دارایی کوردستان ناوە و لەو رێگایەوە خەڵکیان لەخۆ کۆکردۆتەوە و پێگەی سیاسی و کۆمەڵایەتیان بەهێزتر کردوە،ئەوانە دەزانن ئەو گوتانەی سەرۆکی حکومەت دەستپێکن بۆ کارکردن بە ئاراستەی لێک هاوێرکردنی کاری حیزبی و سیاسی لەگەڵ کاری حوکمەتداری و ئابوری و پێشکەش کردنی خزمەت بە خاک و خەڵک. - جۆری دووەمی ئەوانەی سیاسەتی راشکاو و راستگۆیانەی سەرۆکی حکومەتیان پێ ناخۆشە ژمارەیەکن لە قەڵەم بەدەستان و خاوەن پێگە و ماڵپەڕ و پەڕەی تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان کە دەزانن داهات و قازانجیان روو لە کەمبوونە و ئەو کاسبیەیان بەرەو نەمان دەچێ،چونکە ستراتیژیەتی سەرۆکی حکومەت ئەوەیە وەک لە گوتارەکە نیشانی دا کەلێنک و گۆشەیەکی شاراوەی حکومەت لە خەڵک نەمێنێت تا ئەو جۆرە کەسانە لەو کەلێن و گۆشانە چیڕۆک نەهۆنەوە و رای گشتی بە ئاراستەی نا دروست نەبەن. ئەوانەی گوتارەکەی سەرۆکی حکومەت بە نا ئومێدکەر لێکدەدەنەوە لەو دوو جۆرەی سەرەوەن کە هێز و ستراتیژیەتی دەرەکیان لە پشتەوەیە بۆ زیاتر بێ ئومێد کردنی خەڵکی کوردستان و هاندانیان بە ئاراستەی پشت کردن لە خەبات و قوربانیدانی زیاتر لە سەت ساڵی گەلی کوردستان لە پێناو و ئازادی و سەربەخۆیی. گوتارەکەی سەرۆکی حکومەت زانیاری و ژمارەی ترسێنەری تێدابوون کە هەموو لایەنەکان ناچار دەکات لە بەردەمیان هەڵوەستە بکەن و بیرێکی جدی لە ئایندەی ئەو وڵاتە و خەڵکەکەی بکەنەوە،ئایا دەستبەرداری مێژوو و قوربانیەکانی خەڵکی کوردستان دەبن و دەبنە هۆکاری زیاتر قوڵکردنەوەی کێشەکان و زەحمەتکردنی ژیان و گوزەرانی خەڵک،یان پێچەوانەکەی هەڵدەبژێرن و دەبنە بەشێک لە چارەسەر و پاڵپشتی دامەزراوە یاساییەکانی قەوارەی دەستووری هەرێمی کوردستان. گوتارەکەی مەسرور بارزانی هەر چۆن لێکدانەوەی بۆ بکرێ قۆناغێکی نوێی لە کار و سیاسەت هێناوە و جدیترین پرسیار ئەوەیە دوای ئەو گوتارە چ دەکرێ و چ بکرێ؟بەبۆچوونی من باشترین دەستپێک بۆ دەربازکردنی ئەو قۆناغە: -جێبەجێکردنی یاسای چاکسازی و کارکردن بۆ هەموارکردنەوەی ئەو خاڵەی پەیوەندی بە یاسای خانەنشینی پەڕلەمانتارانەوە هەیە کە یان بە تەواوی هەڵبوەشێتەوە یان لەگەڵ یاسای گشتی خانەنشینی رێکبخرێ. - هەڵوەشاندنەوەی هەموو ئەو خانەنشینیانەی بۆ کادیرانی سەرجەم حیزبەکان کراون لە ژێر هەر ناو و ناونیشانێک هەروەها بڕینی ئەو پارەیەی لە حکومەتەوە بۆ دەزگاکانی حیزبی بە تایبەتی راگەیاندن دەچێ. - پێداچوونەوە بە گرێبەستەکانی نەوت و هەقدەستی کۆمپانیاکان و دوورخستنەوەی کۆمپانیای حیزبەکان و سەرکردە سیاسیەکان لە کۆنتڕۆلکردنی بازرگانی نەوت و سووتەمەنی. - هەوڵدان بۆ گەیشتن بە چارەسەریەک لە چوارچێوەی دەستووری عێڕاقی لە گەل حکومەتی بەغدا. - کەمکردنەوەی موچە و شایستەی دارایی هەموو پلە تایبەتەکان،کەمکردنەوەی خەرجیەکانی هەموو دامەزراوەکان. - رەوانەکردنەوەی هەموو ئەو فەرمانبەرانەی زیادەن و بەهۆی ململانێی حیزبی دامەزراون بۆ ماڵەوە و پێدانی نیوەی موچەکانیان بۆ ماوەیەکی دیاریکراو. - وەرگرتنەوەی قەرزەکانی حکومەت کە لەلای خەڵکە بەتایبەتی بازرگانان.

شێرکۆ حەمەئەمین   مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەت ڕاست و ڕاشکاو ئیعلانی ئیفلاسی حکومەتی کرد، بە زمانی ئۆپۆزسێۆن پێی وتین: ۱-حکومەت ۲۷ ملیاردۆلارقەرزارە. ۲-حکومەت یەک فلس پاشەکەوتی نییە. ٣-کۆمپانیاکانی بواری نەوت، مانگانە شتێکمان دەدەنێ، ئەگەر نا نییە. ٤-پرۆژەی بچوک و مام ناوەندی و ستراتیجی نییە. ٥-موچەکەم دەکەینەوە و ھەرئەوەشمان پێدەکرێت. واتە ھەمو ئیشی حکومەت، کە ئێستاش ھەروایە، دابینکردنی موچە دەبێت، ئەویش دوای کەمکردنەوە و بە دوو مانگ جارێکیش، وەک ئەوەی ئێستا ھەیە. ئەمە ئیعلانی ئیفلاسی حکومەتە، بەڵام مەسرور بارزانی، پێی نەوتین: ۱-ئەم کابینەیە درێژکراوەی ئەوانی پێشووە، کە باوکی (مەسعودبارزانی) سەرۆکی ھەرێمی بووە و ئامۆزاکەشی سەرۆکی حکومەت و خۆشی، لە ۲٠۱۲وە وەزیرە. ۲-مەلەفی نەوت لای ھەردوو عایلەی بارزانی و تاڵەبانییەو ئەوان ئاگاداری وردودرشت و گرێبەستی پەنجا ساڵەشن، باش و خراپ، ئەوان لێی بەرپرسن، کە ئیعلانی شکستی پرۆسەی نەوت و ئابوری سەربەخۆشی کرد. ۳-پێی نەوتین، کە پارەیان نیەو۲۷ملیاریش قەرزارن، ئەی بە خەمڵاندن ئەو ۱۱٥ ملیار دۆلارەی، لە ۲٠٠٥ دەست پارتی و یەکێتی کەوتوون چی لێھاتووە؟ بەپێی زانیاری زۆرترینی ۲٠۱۲ بووە ١٤ ملیار دۆلار، بەپێی زانیاری بەڕێژی ٪٥٢ بە ٪٤٨ لە نێوانیان، بۆ ھەردوو ئیدارە دابەشکراوە. کە پارەکە لای حکومەت نییە و حکومەتیش قەرزارە، کەواتە قسەکەی شاڵاوی عەلی عەسکەرییە، مەسولەکان ڕەنگە دۆلاریان ھەڵھێنابێت یان لە ژێرزەمین و بانکەکانە! بۆئەمە نابێت، لەبری بڕینی دەرماڵە، سیاسەتی (من این لک ھژا) پەیڕەوبکرێت و ھەق و حساب لەگەڵ کۆمپانیاکانی حیزب و مەسولەکان و عایلە سیاسیەکان بکرێت، کە بازرگانی دەکەن؟ ٥-پێی نەوتین، کەناڵەکانی ڕوداوو و کوردستان۲٤ و ھاوشێوەکانیان، ھی کێن و لەکوێوە پارەیان بۆدابین دەکرێت و سەرچاوەی داھاتیان کوێیە، ئایا موچەی ئەوان چی لێدێت، کەم دەکرێتەوە؟ ٦-لە ۲٠۱۷ دوو سێ پەرلەمانتاری ئۆپۆزسێونی جاران و دەسەڵات و ئێستاش مەسرور بارزانی دەڵێنگوایە حکومەت۲۷ملیاردۆلار قەرزارە، بەپێی زانیارییش مانگانە ۱٦٠-۲٠٠ ملێۆن دۆلار لەپارەی نەوت دراوەتەوە بەقەرز، ئەی خێرە ئەم ۲۷ ملیارە ھیچی کەم نەبۆوە و ھەرلەجێی خۆیەتی؟! ئەمانەو زۆری تریش.....  حکومەت ئیعلانی شکستی خۆی کرد، ھەموو ڕێگای چارەسەریشی تەنیا کەمکردنەوەی موچە و درێژکردنەوەی مانگە. کەواتە، ئێستا ئیتر کاتی فشاری جدی و شێوازەکانی خەباتی مەدەنی سەرتاسەری و یەکگرتوویی بەرەی خەڵک و داواکاری ھەڵوەشاندنەوەی ئەم حکومەتەو پێکھێنانی حکومەتێکی کاتی، بۆ دوو ئەرک: ۱-دابینکردنی ژیان و سەلامەتی خەڵک و خاک و ڕێککەوتن، لەگەڵ بەغدا. ۲-ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنێکی پاکی بێ تەزویر، بە کۆمسێۆنێکی نوێ و بێ لایەن.

پەیمان عزەدین   هەموو ئاین و بیروباوەڕە جیاوازەکان پڕن لە  پیرۆزی  ، پیرۆزیەکان بە پێی قۆناغەکانی گەشەکردنی مرۆڤایەتی و ئاینەکان ، گۆڕانکاریان بەسەردا هاتووە . ئەوەی لە ئایین یا بیروباوەڕێکدا پیرۆز بووە و شایستەی پەرستن بووە .لە یەکێکی تردا مایەی گاڵتەجاڕی و بە کەم سەیرکردن بووە . لە زۆر سەرەتاکاندا و لە بەشێک لە ئاینەکاندا ،چەندین خواوەندی سەیر و سەمەرە ، دەسەڵاتی گەورەیان هەبوەو ئەو دەسەڵاتانەش لای باوەڕمەندانیان جێی پێزانین و پەرستن بووە ، کە تا ئێستاش بونیان هەیە ،لە کاتێکدا کە بە تێپەڕبونی کات و گەشەکردنی بیری ئاینیی ،ئەو چەشنە لە پەرستن بووە کوفر و سومبولی دواکەوتویی و نەزانینی ئینسان . لەگەڵ سەرهەڵدانی ئاینی ئیسلامدا ، بت پەرستی گۆڕا ، بتەکان شکێنران ، خوایەکی تەنیا بووە جێی سوپاسگوزاری و پەرستن ، بەڵام تەنانەت ئەم ئاینە فراوان ونوێیەش ، نەیتوانی پەرستن کاڵ بکاتەوە ، هاوشانی خوا ،هەر گروپ و کۆمەڵەیەی چەند کەسێکی پیرۆزیان بۆ خۆیان دروستکردەوە ، بتەکان لە کۆمەڵێ پەیکەری بێ ڕۆحەوە بونە کۆمەڵێک کەسایەتی ئاینی. ڕەنگە نزیکترین نمونە لێمانەوە ،ئەو دەیان شێخ و مشایەخە بێت کە لە کۆمەڵگای کوردیدا ئەیانبینین ، بە دڵنیاییەوە لە ناو زۆر لە نەتەوە جیاوازەکانی تریشدا هەن . هیچ گومان نیە لەوەی کە ئەو شێخانە و لە ژیانی خۆیاندا کەسانی زانا و دانا بون بەبەراورد بە دەوروبەرەکەیان ، هەر بە نمونە هەیانبوە خاوەنی ڕۆژژمێری خۆی بوە بۆ دەستنیشانکردنی وەرزەکانی ساڵ و کاتی پەڵە دان و چەندین زانیاری تر، هەروەک چۆن گومان نیە  لە هەوڵەکانیان بۆ قسەی چاک و کرداری چاک لەناو کۆمەڵگاکەیاندا ، بەڵام بە دڵنیاییەوە ئەمە نایانکاتە ئەفسانە و بەرزیانناکاتەوە بۆ پیرۆزی و پەرستن ، کە ئەمە بە ئاسانی و ئاشکرا ئەبینرێ ، نەوە و باوەڕمەندانی ئەو شەخسانە ،بە ر لە خوا داوای پاراستن و ڕزق و ڕۆزی لەوان ئەکەن ، داوای مناڵ و تایبەتتر مناڵی کوڕ لەوان ئەکەن ، نەخۆشەکانیان ئەبەنە مەرقەدەکانیان بۆ چاکبونەوە، دەیان ئەفسانەی جۆراوجۆریان بۆ ڕێکخراوە. تا ئێرە ڕەنگە ئاسایی بێت ، بیرکردنەوەی کورتی خەڵک و نزمی ئاستی هۆشیاری  و ترس لە ژیان و مردن و هەمو بابەتە ڕوحیەکانی تر هۆکارن لە پشت مانەوەی مەرقەدی مشایەخان و پاڕانەوە لێیان و پیرۆزکردنیان ، بەڵام کاتێک چەمکی پیرۆزی و پەرستن ئەپەڕێتەوە ناو سیاسەت و فیکر ، کاتێک سەرکردەیەکی سیاسی یا بیرمەندێک ،هەمان مامەڵەی خواوەند و مشایەخی لەگەڵ ئەکرێ ، کاتێک پیرۆزکردن و پەرستنەکان  تەنیا لەناودا جیاوازیان ئەمێنێ ، لەوێدا ئیتر مەودایەک بۆ بیرکردنەوە و گەشەکردن و تێپەڕاندنی کۆیلایەتی نامێنێ . لەکۆی ئەو کۆمەڵگایانەی پەرستن بەشێک بوە لە بیروباوەڕ و هەڵسوکەوتەکانیان ، ئەم چەمکە چۆتە ناو سیاسەت و ئیدارە وتەنانەت هونەریشیانەوە ، بۆیە ئەبینین هیچ حیزبێکی سیاسی ناتوانێت دوای مردنی سەرۆکەکەی درێژە بە فیکری سیاسی و پلانی کاری بدات، هەموو بۆ مانەوەیان پێویستیان بە پیرۆزیەک و مەرقەدێکە . ئەوەی مەرقەدی سەرۆک حیزبەکان لە مەرقەدی ئیمام و مشایەخەکان جیائەکاتەوە ،پەڕۆی سەوزە ،ئەگەر نا لە ناوەڕۆکدا هەمان مانای هەیە . بە دڵنیاییەوە کەس ناتوانێ خەتی ڕاست و چەپ بەسەرخەبات و ڕابردو وقوربانیدانی ئەو سەرکردانەدا بێنێ ، بەڵام نە مەرقەد و نە مەولود و نە زیکر و تەهلیلە هەڵە و کە متەرخەمیەکانیان ناسڕێتەوە . پیرۆزی و پەرستن ، ئەو دوو دەردە کوشندەیەن کە تا خۆمانی لێ ڕزگار نەکەین ، ناتوانین ڕاستی ببینین و بۆمان ناکرێ لە بازنەی داخراوی مشایەخی خۆمان بڕۆینە دەرەوە ، تا دێ ژمارە وجۆری بتەکان زیاد دەکەین و بە دڵی خۆمان دەسەڵاتیان بۆ دروست ئەکەین.    جا ئەگەر لەناو تێگەیشتنی ئاینیدا ،پپرۆزکردنی شەخس بیدعەیەکی شەرعی بێ ، ئەوا بە دڵنیاییەوە پیرۆزیەکانی ناو حیزبیش بیدعەی سیاسین ، کە ئامانج لێیان بەردەوامیدانە بە گێلکردن و یاریکردنە لەسەر وەتەری هەست و سۆزی پەیڕەوکەرانیان. 

سەلاح خدر سەرچەتە تەها عەبدولڕەحیم عەبدوڵا بەکر غەسانی ناسراو بە حاجی عەبدولناسر قەرداش یان ئەبو محەمەد کە ئەمڕۆ لەلایەن دەزگا ئەمنیەکانی عێراقەوە دەستگیرکردنی ڕاگەیەندرا، بەڕەگەز تورکمانی شارۆچکەی تەلەعفەری عێراقە چەند کەس لە بنەماڵەکەی لەناو داعشدان. قارداش جیاواز لە هەندێک سەرچەتەی داعش و ئەلقاعیدە باڵی تورکیا بوون لەناو داعش دا و ڕاستەوخۆ ڕێنمایی لە دەزگای میتی تورکی وەرگرتووە. لەهەمان کاتدا ناوبراو پەیوەندی ڕێکخستنی پتەوی لەگەڵ تاریق هاشمی جێگری سەرۆکۆماری پێشووی عێراق هەبووە کە بەتۆمەتی تیرۆر دادگای بەغداد بڕیاری سێدارەی داوە، پاش ئەوەی هەڵهات بۆ هەولێر لەڕێی پارتیەوە ڕەوانەی تورکیا کرا و ئێستا لە ئیستەمبوڵ نیشتەجێیە. بەپێی ڕاپۆرتێکی پێشووتری ڕۆژنامەی یەنی ئۆزگیور پۆڵەتیدا قارداش ماوەیەکی زۆر لە پایتەختی تورکیا ئەنقەرە و شاری غازی عەنتاب لەژیر چاودیری میتی تورکدا ژیاوە و بەردەوام دیداریشی لەگەڵ عادل سەلبی برای ئەبو عەبدوڵا کارداشی قورەیشی خەلیفەی داعش کەلەهەمان کاتدا نوێنەرانی بەرەی تورکمانی عێراقە لە تورکیا هەبووە و لەوێوە و چوارچێوەی ئەجەنداکانی دەوڵەتی تورک ڕێنمایی داعشەکانی عێراق و بەشێکی سوریایی کردووە. بەهۆی ئەوەی تێکەڵاویەکی نزیکی لەگەڵ ئەبو عەبدوڵای خەلیفەی داعش هەبووە و هەردووکیان لە تورکمانەکانی تەلەعفەرن، جێ متمانەی خەلیفە و تورکیا بووە، یەکێک بووە لەو ١٣ کەسە باڵایانەی داعش کە بەشداری کۆبوونەوەی ١٥ی کانونی یەکەمی ٢٠١٩ ی شاری عەنتابی تورکیای کردووە بەسەرپەرشتی خەلیفەی نوێی داعش کەتیایدا بڕیاری بەرفراوانکردنی هێرشە تیرۆریستیەکانیان دا بۆسەر ڕۆژئاوای کوردستان و باکوری سوریا بەهاوکاری کەتیبە چەتەکانی سەربەتورکیا، لە عێراقیش بەتایبەت لە ناوچەی جزیرە لە هەرێمەکانی سەلاحەدین و نەینەوا و ئەنبار شانەکانیان ڕێکبخەنەوە و لە ڕێی تورکیاوە ژمارەیەک چەتە لە سوریا و ئەوروپاوە بگەڕێننەوە بۆ عێراق. حاجی عەبدولناسر قاراداشی دەستگیرکراو لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠ دەبێتە جێگری والی شام و پیاوی یەکەمی ئەبو عومەر بەغدادی، ئیدی لەدوای ئەوە تورکیا لەڕێی ناوبراوەوە هەژموونی خۆی لەسەر داعش زیاتر بەهێز دەکات. ناوبراو لەچوارچێوەی پیلانەکانی تورکیادا بۆ لەناوبردنی کانتۆنەکانی ڕۆژئاوای کوردستان و ئیدارەی هەرێمی کوردستان، لەڕێی چەتەکانی داعشەوە لەسەرەتای مانگی تەمووزی ٢٠١٤ دا سەرپەرشتی هێرشی سەر کۆبانێ دەکات و لە سێی ئابی هەمان ساڵیشدا لە داگیرکردنی شەنگالەوە هێرش بۆ سەر هەولێر دەکەن و بەهەمان مەبەست بەردەوام هێرشەکانیان بۆ داگیرکردنی کەرکوک چڕ دەکەنەوە. پێگەی هەواڵی ئەلمەیادین نوسیویەتی قارداشی دەستگیرکراو لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ دا سەرپەرشتیاری دانوسانەکانی نێوان داعش و تورکیای کردووە لەمەڕ کارمەنداکانی کۆنسوڵخانەی تورکیای موسڵ و بەدەستی خۆی کارمەندەکانی تەسلیمی تورکیا کردوەتەوە. قارداش و خەلیفەی ئێستای داعش بەهۆی پیادەکردنی سیاسەتەکانی تورکیا لە ناوچەکەدا بەردەوام لەڕێی میتی تورکەوە بەرهەڵستکارانی خۆیان لەناو داعش دا کوشتووە یان دەستگیر و زیندانی کردووە لەوانە سەرچەتە ئیسماعیل علوان ئەلعیساوی ناسراو بە ئەبو زەیدی عێراقی کە هاریکارێکی سەرەکی بەغدادی بووە تورکیا دەستگیری کرد و تەسلیمی عێراقی کردەوە.  بەپێی زانیاری هەندێک لە میدیاکانی عێراق هەفتەیەک بەر لەکوشتنی ئەبوبەکر بەغدادی سەرچەتەی داعش قارداش لە ناوچەی قزلئای ئەنقەرە بینراوە، پەیوەندی بەردەوامیشی لەگەڵ سامی جاسم محەمەد ئەلجبوری ناسراو بە حاجی حامید هەبووە کە وەزیری مالیەی داعشەوە و ئێستا لە تورکیا دەژی. هەربۆیە دەستگیرکردنی ناوبراو لەم کاتەدا کە داعش بەنیازی خۆڕێکخستنەوەیە لە عێراق و سوریا جگە لەوەی زەبرێکی گەورەیان لێدەدات، نیشانەی پرسیارگەلێکیش دروست دەکات.  

   ئاسۆ حاجی ئیستفزاز کردنی پارتی و شەڕ فرۆشتن بە حکومەتی هەرێمی کوردستان و دەست تێکەڵاوکردن لەگەڵ ئەو لایەنە ئیقلیمی و عێڕاقیانەی کە یەکێک لە ئەرکەکەیان لاوازکردنی قەوارەی سیاسی هەرێمی کوردستانە،لەبەر ئەوە نیە کە پارتی گوایە مامەڵە لەگەڵ هاوسەرۆکەکانی یەکێتی ناکا،یان پارتی عینادی سیاسی گرتوویەتی و هەوڵ دەدا تۆڵەی شازدەی ئۆکتۆبەر لە یەکێتی بکاتەوە. بێگومان هەموو ئەوانە ئەگەر بڕۆکەک راستیشیان تێدا بێت بەڵام هۆکارە راستەقینەکە نین،بەڵکو تاکە هۆکار ئەوەیە کە یەکێتی لە هەموو ئەو دروشم و بەڵێن و پەیڕە و پەروەردە حیزبیانەی خۆی پەشیمان بۆتەوە کە چل و پێنج ساڵە نەک خەڵکی خۆی بگرە خەڵکی کوردستان و ناوچەکەشی پێ گێژ کردووە لە بەرزکردنەوەی دروشمی دیموکراسی و بەرنامەی سۆشیال دیموکرات و مافی چارەی خۆنووسین،یەکێتی ئێستا ئەو هێزەیە کە پەشیمانە لە باسکردنی دیموکراسی و کۆتایی هێنان بە شەرعیەیی شۆڕشگێڕی و رادەست کردنی ئەو شەرعیەتە بە رێگایەکی دیموکراسیانە بە دەسەڵاتێکی یاسایی و مەدەنی کە خۆی لە دامەزاروەی پەڕلەمان و حکومەت دەبینێتەوە. یەکێتی کە ئێستا بە بیست و دوو کورسی لەدواوەی حیزبی یەکەمی براوەی دواین هەڵبژاردنە ناتوانێ مل بۆ یاسا و رێسا دیموکراتیەکان بدا بەڵکو لە جیاتی ئەوە دەستی بۆ چەک بردۆتەوە و کار بۆ ئەوە دەکا لە رێگای نمایشکردنی هێز و زاڵ کردنی مەنتقی هێز بەسەر هێزی مەنتق کێشەکان بەلایەکدا بخا،تەنها لە پێناو مل نەدان بۆ ئەنجامی هەڵبژاردن و پڕۆسەی دیموکراتی و ئیرادەی خەڵکی کوردستان پەنا بۆ هەموو کەرستەکانی دیکە دەبا لە رێکەوتن لەگەڵ هەر لایەک دژی حکومەتی هەرێمی کوردستان بێ و هاوکاری کردنی هەر لایەک بتوانێ یەکێتی وەک سەرکەوتو لە مەیدانەکە بهێڵێتەوە جا ئەو سەرکەوتنە باجەکەی لە دەستدانی خاک بێ و رادەستکردنەوەی خاک و خەڵک بێ بە داگیرکەران. سەرکردایەتی نوێی یەکێتی دەبی لەوە تێبگەن و بتوانن بە عەقڵ و تێگەیشتنێکی سیاسیانە و دووربینانە ئەوە هەزم بکەن کە سەرمایەی سیاسی ئەوان لە ناو خەڵکی هەرێمی کوردستاندا ژمارەی ئەو کورسیانەیە کە لە پەڕلەمان هەیانە،دەبێ تەجاوزی ئەو عەقڵیەتەش بکەن کە یەک کورسی و سەت کورسی لا یەکە،چونکە ئەوەیان تەنها ماڵوێرانی بۆ خەڵک و زیاتر پاشەکشێ کردنی سیاسیانەی یەکێتی بەدواوەیە،خۆ ئەگەر گرەویش لە سەر هێز و هاوکاری دەرەکی بکرێ ئەوە ناتوانن لە شازدەی ئۆکتۆبەر زیاتر و باشتر و بەهێزتر ئەو پشتیەوانیە وەدەست بێنن،کەواتە تاکە رێگای بەردەمی یەکێتی ئەوجا حیزب و لایەنەکانی دیکە دانیشتن و گفتوگۆکردن و دانو ستانە،یەکێتی ئەگەر بیەوێ شتەک بستێنی دەبی شتێک بدا ئەوە یاسای ژیانە.

هونەر تۆفیق زۆر تێگەیشتنی مێژوویی هەیە ، پێویستی بە پێداچوونەوەیە ، یەکێک لەوانە هۆکاری هەڵوەشاندنەوەی میرنشینە کوردیەکانی ناو دەوڵەتی عوسمانیە . عوسمانیەکان لەپاش چوار سەدە لە شەڕ و کوشتار لە سەدەی هەژدەهەمدا بەتایبەتی لەسەردەمی سوڵتان مستەفای سێهەم ١٧٥٧ - ١٧٧٤ دا زانیان ناتوانن لەبەردەم ئەو پێشکەوتنانەی ئەوروپادا خۆیان ڕابگرن ، لەزۆربەی جەنگەکانیشدا لەگەڵ ئەوروپیەکاندا دەدۆڕان . لەخۆرهەڵاتیشەوە ئێرانیەکان ڕیفۆرمیان لە ئیدارە وسوپا وئابووری وڵاتەکەیاندا کردبوو ، پەیوەندیەکی باشیان لەگەڵ بەریتانیەکاندا بەستبوو ، یارمەتی چاکسازیەکەیان دابوون . بەڵام بۆ عوسمانیەکان زەحمەت بوو وەک ئەوروپی و ئێرانیەکان بتوانن بەئاسانی چاکسازی بکەن لەبەر سێ هۆکار : یەکەم : ڕێگریەکانی میلیشیاکانی ئینکشاری ، کە هێز و زەبریان لە سوپا زیاتربوو . دووەم : ڕێگری والی و میرەکانی ولایەت و ئیمارەتەکان کە بەمیرات فەرمانڕەواییان بۆ نەوەکانیان جێدەهێشت . سێهەم : وەزیر و پاشا گەندەڵەکان ڕێگربوون چونکە نفوز و بەرژەوەندیان نەدەما . ماوەی ٢٥٠ ساڵ عوسمانیەکان هەوڵی چاکسازیان ئەدا ، نەیانتوانی تا ئیمپراتۆریەتەکەیان بەهۆی گەندەڵی ناوخۆیەوە لاوازبوو و ڕوخا . سەرەتا سوڵتان مستەفای سێهەم هەوڵیدا لەسوپاوە دەستپێبکات و میلیشیاکانی ئینکشاری نەهێڵێت نەیتوانی .دواتر سوڵتان عەبدولحەمیدی یەکەم و پاش ئەویش سوڵتان سەلیمی سێهەم هەوڵیاندا ، فەشەلیان هێنا و ئینکشاریەکان لەدەستەڵاتیان دەخستن و پلانی کوشتنی بۆدانان . تاسەردەمی مەحمودی دووەم ١٨٠٨-١٨٣٩ هەستا بە دامەزراندنی سوپایەکی تر بەناوی سوپای مەحمودی و بەهێزی کردن ، لەدژی ئینکشاریەکان بەکاری هێنان کۆتای بە نفوزی ئینکشاری هێنا . ئینجا مەحمود دەستکراوەبوو بۆ کۆتایی هێنان بە حوکمی بنەماڵەی والی و میرەکان . جەلائیلیەکانی لەموسل دەرکرد ، کۆتایی بە حوکمی داودپاشا لەبەغدا هێنا و بنەماڵەی میرەکانی بابان و سۆرانیشی لە فەرمانڕەوایی خست . سیستەمی ئیدارەی لە ئیمارەتەوە گۆڕی بۆ لیوا ( سنجق) بەپێ ی ساڵنامەکانی موسڵ و بەغدا ، باری ئابووری هەردوو ولایەت بەبەراورد بە سەردەمی میرەکان و پاش میرەکان ، بوژانەوەی ئابووری لە شارەکاندا بە ڕێژەی ٪٣٠٠ لەسەدا سێ سەد بەرزبۆتەوە . خزمەتگوزاری ناوچەکان لە سەدا سەدوپەنجا زیاد دەکات . ئەوەش بەهۆی نەهێشتنی ئینکشاریەکان ، میر و والی و وەزیرە گەندەڵەکانەوە بووە .

دانا نه‌قی‌      دۆخی سیاسی و ئابوری جیهان ڕوو لە داڕمانە هۆکاری ئەمەش ڕوونە کرۆنا شەت داونی بە جوڵەی دنیا کردوە، زاناکانی بواری ئابوری مەترسی ڕووخانی ئابوری زلهێزەکانی وەک ئەمەریکاو، دەوڵەتانی ئەوروپایان نەشاردۆتەوە پێیان وایە دەکەونە هەمان قۆناغی ساڵانی ١٩٢٧ بۆ شەلەل بونی بازاڕو بازرگانی جیهان. لە گەڵ ئەم بەڵایەیشدا دابەزینی نرخی نەوت بۆ خۆی تەمەنی کۆتایی هاتنی سەدەی ئەم ووزەییەی ڕاگەیاند، هەموو ئەم شڵەژانەی جیهان ڕاستەوخۆو ناڕستەوخۆ   کاریگەری دەبێت لە سەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گشتی و عێراق و هەرێمی کوردستان بە تایبەتی. بەڵێ ووڵاتێکی پشت بەستو بە ڕێژەیی ٩٠٪ بە نەوت، وا دەکات زیاتر ناسەقامگیری ئابوری و کۆمەڵاتی و سیاسی هەبێت، بە نمونە بۆ زیاد لە پێنچ مانگە بەرمیلی نەوت لە هەرێم و عێراق بە کەمتر لە سی دۆلار دەفرۆشرێت ئەمەش بۆ هەر مانگێک بەم نرخە پێنچ مانگ کورتهێنانی بودجەی مووچەو تشغیلی کەم دەکات، گەر گریمان لە مانگی شەش نەوت بەرمیلی بگاتە پەنچا دۆلاریش ئەوا لە مانگی پێنچی ٢٠٢١ دۆخی بودجە دەچێتەوە پێش قۆناغی هاتنی کرۆنا، ئەمە بۆ عێراق وایە ئەبێت بۆ کوردستان چی کارەساتێک بخوڵقێت. دیقەت بەن سەقامگیری سیاسی لە ئەنجامی تەندروست نەبونی نێوان پارتی و یەکێتی یە، وە پێشبڕکێ ی نەوەکانی باوکی حیزب و شۆڕش لە سەر داهاتوی جێگە نفوسیان هەرێم بەرەو کوێ ئاراستە دەکات؟ نەوت و جوگرافیاکەی داهاتو بۆ لای کام جەمسەر لەنگەر پێ دەگرێت ئەمەریکی تورکی، یان ڕووس ئێرانی هەموو ئەمانە پرسیارن و هەرێمیش سەرگەردانە.  ئەمەی شرۆڤەی دەکەم ڕاستییە و هەمووی لە چاواڕوانی ئاکتی یەکێتی و پارتی یە بە گشتی و هەردوو هاوسەرۆک و پارتی بە ڕوونتر ، سەرەڕایی ئەمانە ئێستاش کات و دەرفەت هەیە بۆ کارو کردەی دروست بۆ داهاتویەکی باشتر لە ئێستا ڕەنگە خوێنەر پرسیار کات چۆن، وەڵام هەرێم گەر بەراوردی کەین بە واقعی دەراوسێکانی و دەوڵەتانی جیهان دۆخی کرۆنا ئاساییەو خراپ نیە، وە تا ڕادەیەک هەردوو حیزب چی وەک شەخص یاخود حیزب زۆر دەوڵەمەندن وە بە ڕەسمی کوردستانی باشور میراتی ئەوانە، بۆیە دەتوانن بە قەرز خۆیان وەرگرنەوە بۆ داهاتوو بەم خاڵانەی خوارەوە. ١- وازبێنن لە شەڕی کۆنە قین و پەراوێزخستنی یەکدی، بەمەش دەتوانن مەنەفێستی جیهانبینی خۆیان کەن بۆ بەڕێوەبردنی هەرێم بۆ چەند دەیەیەکی تر. ٢-بە سفرکردنەوەو بێ ئەرزشکردنی یەکتری دەیان میل لە بۆچون و هزری نەوەی ئێستاو داهاتو خۆیان بە دەردەنێن. ٣- ئاوڕ بەنەوە وە بە ڕۆحی گەورەو دەوڵەتداری بیرکەنەوە، بەوەیی هەرێم خاوەنی یەدەگێکی باشی غازو نەوتە، بەمەش سەدەها هەنگاو دوایی دامەزراندنەوەی  سیستەمی نوێی جیهان نزیک دەبینەوە لە ئەوروپاو ئەمەریکاو دنیا. ٤- بیرکەنەوە لە بوژانەوەی ژێرخانی ئابوریی و دانانی کارگەو وەبەرهێنانی بەروبومی ناوخۆی، کەی وەختی شەڕە گەڕەک و  خۆ نواندنە، کات کاتی لێبوردنە لە میللەتی ڕەشو ڕووت نەک ڕاگەیاندنی شەڕی مایە پوچی ئەخلاق. کوردستان چاودێری وورد دەکرێت لە لایەن دۆست ونەیارەکانی گەر نەزانن گەمە کەن لە کایە سیاسی و، ئابوری و تەنانەت هەواڵگیری  و تێگەشتن لە دۆخی ناوچەکە ئەوا هەرێم ئاراستەی داهاتویەکی نادیار دەکەن!

کاروان عەلی شامار ھیچ کات پارتی دیموکراتی کوردستان بارتەقای ئێستایی دوچاری ئاڵنگاری نەبۆتەوە لەلایەک دەرگیری کێشەی ناوخۆیی نێوان ئامۆزاکان بۆتەوە، لەلایەکی تر بەھۆی شکستی لەئابوری سەربەخۆو ئیفلاسی حکومەتەکەیەوە، بەدوو مانگ جارێک توانای دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەرانی نییە، لە ترسی دروست بوونی نارەزایی و خۆپیشاندانی ھاوڵاتیاندا لە زۆرێک لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتیدا حوکمی تۆپزی و سەربازی سەپاندووە! سەرۆکی حکومەت ھەر لەسەرەتای دەستبەکاربونیەوە دەیتوانی زۆر کاری باش ئەنجامبدا وەلێ نییەتی جدیی نەبوو لەئەنجامدانی چاکسازی نەوعی و دانانی پلانی ستراتیجی لەبۆ بەھێزکردنی ژێرخانی ئابوری و بنیادنانی ئایندەیەکی باشتر بۆ ھاونیشتیمانیان. بەھۆی فاکتەرەکانی خراپ حوکمڕانی و زیادکردنی ئەرکی سەر شانی فەرمانبەران و سەپاندنی سیستمی پاشەکەوت و دواخستنی مووچەکانیان و ھەروەھا  لابردن و تەسفیەی کەسانی نزیک لە ئامۆزاکەی وایانکرد ھاوڵاتیان دەرگیری دەیان گرفت و قەیرانی جۆراوجۆر بکاتەوە. سەرۆکی حکومەت و ستافەکەی توانیویانە بە قوت و مووچەیی ھاونیشتیمانیان دەیان ھێزی سەرکوتکەرو دەزگای میدیایی دروست بکەن بۆ کپکردن و دژایەتی دەنگی ئازاد و ئاوەژوکردنەوەی روداوەکان و شکانی فیگەرو کەسایەتیەکان. بەجۆرێک لەھەمبەر سادەترین لێدوان بۆ ئاشکراکردنی گەندەڵییەکانی حکومەت، ھێرشێکی نارەوای میدیایی لەسەر دروست دەکرێ و تادەگات بە دروستکردنی سیناریۆی جیاوازو زیندانیکردن!  لەو نێوەندەشدا لاھور شێخ جەنگی ھاوسەرۆکی یەکێتی بەھۆی ئاکت و ھەڵوێستە ئەرێنیەکانی لەھەمبەر ماف و داوا ڕەواکانی ھاونیشتیمانیانەوە پشکی شێری لە پەلامارو تەخوینی میدیایی پارتی بەرکەوتووە. ئەمما لەسەروبەندی پێکھێنانی کابینەی تازەو تا ھەنوکە لاھور شێخ جەنگی بەرپرسانە مامەڵەی لەگەڵ پێشھاتە سیاسی و ئابوریەکاندا کردوەو ھاوکارێکی باشی سێکتەرەکانی حکومەت بووەو رۆڵێکی کارایی ھەبووە لە رەواندنەوەی گرژی نێوان لایەنەکان و چارەسەری کێشەکانی نێوان ھەرێم و بەغدا، بەتایبەتی لەدوای دەستبەکاربونی وەک ھاوسەرۆکی یەکێتی راشکاوانە روئیای یەکێتی لەسەر پێشھاتەکان خستۆتەڕوو، کەبریتیە لە چاکردنی گوزەرانی ھاولاتیانی بەشمەینەت و زەروریەتی ھاتنە ئارای جێگیری سیاسی و ئابوری و کۆمەلایەتی لەھەرێمدا. خولاصە، لاھور شێخ جەنگی بووە بەعەرابی ناوکۆیی نێوخۆی یەکێتی و توانی حزبەکەی لەپەرت بوون و پاشکۆبوون رزگاربکاو ھەروەھا توانی تەوزیفی بکا بۆ خزمەتی خەڵک و بیکا بەبڵندگۆیی داوا رەواکانی خەڵکی کوردستان. لەناو پارتیشدا جگە لە رقو کینەی باڵێکی دیاریکراو عاقڵمەندەکانیان مەحکوم نین بەوجۆرە لە بیرکردنەوەو رق و دژایەتی بیمارانە! حەتمەن کەسێکیش ھێندە لە خەمی خەڵک و ھاوڵاتیاندابێ لە تیری غەدر و ناحەقی پارتی و نەیاراندا بەدور نابێ.

سەرکۆ یونس* هەرێمی کوردستان بە بارودۆخێکی نالەبارو پڕ کێشمەکێشی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی و تەندروستی و لێکەوتەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا و قەیرانی کەمبونەوەی کارەباوە ڕۆژەکانی کۆتایی مانگی پیرۆزی ڕەمەزان بەڕێ دەکات و لەکاتێکدا بەدەست دەیان قەیران و کێشەوە دەناڵێنێت لەسەرووی هەمویانەوە قەیرانی بێ بودجەی و پێ نەدان و دواکەوتنی موچەی فەرمانبەران ومامۆستایان و کەمئەندامان و خانەنیشینان و کەمبونەوەی پارە لە گیرفانی هاونیشتیمانیان و سستی و لاوازی جموجوڵی بازرگانی و بێ بازاڕی و بێکاری دەبینێتەوە و نەمانی متمانە لەنێوان خەڵک و حکومەت و ڕێکنەوتنی هەولێر وبەغدا لەسەر بودجەو مووچە و ناکۆکی لایەنە سیاسیەکانی هەرێم و داواکردنی هەندێ لایەنی سیاسی بۆ لامەرکەزی پارێزگای سلێمانی هەموو ئەمانە و نزیک بونەوە لە جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز کە وا دەردەکەوێت یەکێکە لە بێ نازترین بۆنە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەم هەرێمە... هاونیشتیمانیانی هەرێم زیاتر لە سێ مانگی ڕابردوو پابەندی بڕیار و ڕێنماییەکانی وەزارەتی تەندروستی و ناوخۆ بوون و وا بەهەموو کێشەکانەوە حکومەتی هەڕێم بڕیاری داوە لەیەکەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانەوە بۆ ماوەی (72) کاتژمێری تر هاتوچۆ وسەردانی کردن قەدەغە دەکرێت بەبیانوی هاتنی شەپۆلی دووەمی ڤایرۆسەکەوە هەرچەندە زۆرێک پێیان وایە زیاتر مەبەستەکە سیاسی یە حکومەت لە سەرهەڵدانی ناڕەزایی و خۆپیشاندانی جەماوەری و هەندێ جار سیاسی حەزەر دەکات... هەرچۆنێک بێت وا دەردەکەوێت  جەژنی ڕەمەزانی ئەمساڵمان بەیەکێک لە بێ نازترین جەژنەکان ئەژمار دەکرێت هیوادارین ئەم بارودۆخی قەیرانی دارایی و بێ بازاڕی و سست بوونی ئابوری کوردستان لەوە زیاتر درێژە نەکێشیت و لایەنەکان هەوڵی جدی بدەن بۆ دەرباز بون و چارەسەرکردنی ڕیشەیی قەیرانەکە چونکە درێژەکێشانی ئەم واقیعە چەندین ئاکامی خراپی لێ دەکەوێتەوە بەتایبەت قەیرانی سیاسی و ئابوری... بەداخەوە بێ توانایی دارایی خێزانەکان لەم جەژنەدا بەئاشکرا بەڕوخساری هاونیشتیمانیانەوە دیارە و زۆرێک لە خێزانەکان چاوەڕێ ی دەستی خەڵکانی دەوڵەمەند و خواپێداوەکانن تا لە زەکات و سەرفیترەکانیان خوانی جەژن و جلوبەرگی ماڵ ومناڵیان بۆ بڕازێننەوە.... *ئابوریناس

هونه‌ر حاجی جاسم چاره‌سه‌ری ئه‌م دۆخه‌ی کوردستانی عێراق ته‌نیا ڕۆیشتنی ئه‌م ده‌سه‌لاتدارنه‌یه‌، هه‌ر که‌سێکیش پرۆژه‌ به‌مانه‌ بدات به‌ نوسین و قسه‌کردن، ئه‌وه‌ به‌ ڕاسته‌وخۆ و ناراسته‌خۆ شه‌رعیه‌ت ئه‌دات به‌م نوخبه‌ سیاسیه‌ فاشیله‌ی کوردستانی عێراق!. به‌داخه‌وه‌ ئێستا خه‌لکانیكی سه‌ربه‌خۆ هه‌ن به‌ناوی نوسه‌ر، رۆشنه‌بیر، مامۆستای زانکو و چالاکوان ، که‌ باسی دێته‌ سه‌ر کوردایه‌تییه‌ موزه‌یفه‌که‌ و پیزدانیان هه‌ل ئه‌درێته‌وه‌،  رێك ئه‌م خه‌لکانه‌ وه‌کو بنه‌ماله‌ سیاسیه‌کان بیر ده‌که‌نه‌وه‌ و ئارگومێنت دێنی و ده‌با و خه‌ریکی درۆکردن ده‌بیت بۆ سه‌رانی مافیای کوردایه‌تیه‌که‌ی ریفراندۆم و ئابووری سه‌ربه‌خۆ!.   چارێگه‌ سه‌ده‌ی رابردوو هه‌موو چاره‌سه‌ریه‌کان تاقیکرانه‌وه‌، هیچیان سودی نه‌بوو. بۆیه‌ تاکه‌ چاره‌سه‌ر ته‌نیا رۆیشتنی ئه‌مانه‌یه‌ و هیچتر!. هه‌روه‌ها هه‌ر که‌سێکیش له‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌‌ گوتی ئه‌لته‌رناتیڤ نیه‌، ئه‌وه‌ بزانه‌ ده‌یه‌وێت هه‌ر له‌گه‌ل گاڕانی کوردایه‌تیه‌که‌ی پارتی و یه‌کێتی و سه‌رانی گۆران و لایه‌نه‌کانی تر بێت!. له‌ کوردستانی عێراق به‌دیلی ئه‌م ده‌سه‌لاته‌ هه‌یه‌، به‌لام په‌رته‌وازه‌ن!. هیوام وایه‌ خه‌لکی کوردستانی عێراق پشتگیری ئێمه‌ومانان بکه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی چاره‌سه‌رێکی ریشه‌ی بێته‌ کایه‌وه‌ و  هاونیشتمانیان رزگار بکه‌ین، له‌ده‌ست مافیاکانی نه‌وت و ئابووری سه‌ربه‌خۆ!.