سامانی وەستا بەکر   ناڕەزایی، توڕەیی، خۆپیشاندان، یاخیبوون و سەرهەڵدان دەرەنجام و پەرچەکردارە.  حکومەت تەنها پۆلیسی هەیە، ئاسایش و دژە تیرۆر و هەموو ئەوانەیتر حیزبین.  دامودەزگاکانی حکومەت موڵکی گشتییە، بارەگای حیزب موڵکی داگیرکراوی حکومییە، خانوو موڵکی بەرپرسەکان ماڵ و موڵکی دزراوی داهاتی نەتەوەی مووچە دزراو ی خەڵکییە.  پۆلیس:  لە کۆی سیستەمی حکومڕانی مۆدێرن و دیموکراسییەکانی جیهانا حکومەت تەنها پۆلیسی هەیە کە چاودێر و خەمخۆری جێبەجێکردنی یاسان لەلایەن دەسەڵاتدارو هاوڵاتیانەوە، هەر پۆلیسیش سەروماڵی هاوڵاتیان ئەپارێزێ، تەنانەت لەکاتی پشێووی و توڕەی هاوڵاتیانا  دیسانەوە هەر پۆلیس داودەزگا و شوێنە گشتییەکان ئەپارێزن.  کاتێک کە کەسێک بەجل و بەرگی کوردییەوە فەرمان ئەکا و ئەبینی تەقە لەخۆپیشاندەرانیش ئەکا، ئیتر ئەگەر هەموو ئەوانەی لەگەڵین دەرچووی ئەکادیمیای پۆلیسیشبن هەر بە میلیشیا و هیزی حیزبی و خێزان و بنەماڵە ئەژمارەکرێن.  کاری پۆلیس پاراستنی داودەزگا و سەرماڵی گشتی و دابینکردنی ئاسایشە، بەڵام کاتێک کە گەشتە ئەوەی لەنێوان داروبەرد و پەنجەرە و تەختەو خوێنی هاوڵاتیانا کامیان بپارێزن، ئەوا بێگومان خوێنی هاوڵاتیان بەلاوە گرنگترە، هەڵبەتە ئەگەر هێزێکی نیشتمانی بن.  خەڵکی هەر شارێک شیوە زارێکی تایبەت بەخۆی هەیە کەزۆرینەی خەڵکی ئەو شارە بەکاریئەهێنن، واباویشە پۆلیس خەڵکی ناوخۆی شارەکەبن چونکە بەهۆی نزیکی و ئاشناییان بە کلتور و میزاجی شارەکەی خۆیان و خەمخۆری و خۆشەویستییان بۆ هاوشاری و هاوڵاتیانی خۆیان، سود و پێزی زۆربەی ئەو کارانەی ئەمجامی ئەیەن ئەچیتە سەبەتەی شارەکەوە بە پلەی یەک. بەڵام کاتێک تەقەکەرو شەق وەشێنەکان بەزمان و شێوازی دەرەوەی ئەو شارە سوکایەتی بە خەڵك بکەن ئەوا  گومان دروست ئەبێ کە ئەو هێزە هێزێکی ناوچەیەکیترە  کە هیچ سۆز و بەزەییەکی بۆ خەڵک و بەرژەوەندی ئەو شارە نیە بەڵکو لە هەندێ جاریشا بە نەفەس و ڕقی شارچێتییەوە هەرچی قین و کینەیەک لە دڵیانایە ئەیڕێژن و ئەگەر فەرمانیشیان پێنەکرابێ بەڵام ئەوان هەر فرسەتێکیان بۆ ڕێکەوێ کاری ناپەسەند و نابەجێێ خۆیان ئەکەن.  سوتاندن:  زۆرینەی هەرە زۆری خۆپیشاندەرانی ئەو دوو ڕۆژە، گەنجی بێکار و بەدبەختن، مووچەخۆر نین، کەچی پەیامی بەرپرسان هەر ئاراستەی مووچەخۆرانە، بەوەی کێشەی نێوان هەولێر و بەغدا چەرەسەر دەکەین، کێشەی ئێستای کوردستان سەرباری کێشەی فەرمانبەران، لەشکرێک بێکار و گەنجانێکە کە جگە لە تاریکی، هیچ ڕووناکیەک لەئێستا و ئاییندەی خۆیان نابینن، بۆیە ناکرێ بە پاساوی کێشەی بێ مووچەیی، کێشە گەورەکەی تر نادیدە بگیرێ.    لە سوتانی بارەگای حیزبەکان ئەکرێ پەیامێکی گرنگ بخوێنینەوە، ئەویش کاڵبوونەوەی نەفەسی حیزبایەتی تەسک و نابەرپرسانەیە لای تاکی کورد، ئەمەش نیشاندەری بەرزبوونەوەی ئاستی هۆشیاری تاکی کوردە کە جێگەی تێڕامانو دڵخۆشییە.    سوتاندنی بارەگای حیزبەکان بێ جیاوازی تێگەشتنی خەڵکە لەو ڕاستییە تاڵەی کە هیچ حیزبێک جا لەناو دەسەڵاتابێت یا ئۆپۆزسیۆن تەنها کاریان شینی هەریسەکەیە، و هیچ حێزبێک نابینن کە کار لەبەرژەوەندی شەقاما بکات، خۆ ئەگەر هەوڵێکیش هەبێ بۆ کارکردنی حیزبێکی دیاری کراو لەبەرژەوەندی گشتیا، ئەوا ئامادەییان تیایە لەپێناو چەند پۆستێک و دەسکەوتی حیزبی و تایبەتی خۆیانا چاوی لێبپۆشن، ئەمەش وایکرد کە پەیامی ئەمجارەی خۆپیشاندەران ئەوەبێ کە بڵێن (نە داربێ و نە پەردوو، نەعلەتبێ لە هەردوو).    خەڵکی توڕەیە و داودەزگاکانی وڵات کە موڵکی خەڵک خۆیەتی ئەسوتێنێ، چونکە ڕۆژانە ئەبینێ لەڕێی مێدیا و تێڤێکانیانەوەخەڵکانێک هێندە تێرن هاوتای شا و شاژن دەرەکەون و ئەمانیش ناتوانن پۆشاکێک کە شایەن و پۆشتەبێت دابینی بکەن و بۆ خۆیان و مناڵ و خێزانەکانیان.  خەڵکی داودەزگاکانی وڵات ئەسوتێنێ چونکە ئەوان گروپێکیان لە گەنجێ بیست بۆ سی ساڵ دروست کردووە کە مۆڵتی ملیاردێرن، کۆمەڵێک شاجوان و شاپۆزیان دروست کردووە کە خۆیان نەبێ کەس نازانێ بەچی وا دەوڵەمەن بوون، لەکاتێکا خەڵکی ئاسایی مووچەیەک کە لەپای ئەو ئەرکەی بەجێێیان گەیاندووە پێیان نادرێ و گەنجەکانیش ئامادەن لە کۆمپانیاکانی ئەو دزە دەوڵەمەندانەیا وەک کارگوزا و پاسەوانیش کاربکەن پێیان نادرێ ئیتر  چۆن سۆز و خۆشەویستی لەدڵی شکاوی ئەو گەنجەیا بوونی ئەمێنێ؟    لە مێدیای حیزبی و سێبەرەوە وا پیشانئەیرێ کە خۆپیشاندەران هەڵەیان کردووە لە سوتاندنی بارەگای حیزبەکان، بەڵام هیچ لایەکیان دانیان بەوەیا نەنا کە خەڵکی توڕەیە لەوەی ماف و مووچەی ئەوان چەند کەسێک ئەیدزن، بەڵام ئەوە بەرپرس و کادێر و پاسەوانی ناو ئەو بارەگا حیزبیانەن کە بوونەتە قەڵغان و سوپەر بۆ ئەو چەن کەسەی کە لە پەنجەی دەست و قاچی مرۆڤێک تێپەڕناکەن.    دەسەڵات "حکومەت"ی هەرێم:    حکومەتی ھەرێم ساوا نەبوو وە نیشە بەڵکو ھەر لەدایک نەبووە، چونکە کاتێ حکومەت دروست ئەبێت کە دەزگای موئەسەساتی ھەبێ، بەڵام حکومەتی ھەرێم ھیچ موئەسەساتێکی دروست نەکردووە بۆ نمونە تا ئێستاس میلیشیای حیزبی ھەیە لەبری سوپایەکی نیشتمانی، تا ئێستاش خاڵە سنورییەکان لەژێر دەستی حیزب و لەلایەن حیزبەوە بەڕێوەئەبرێن، تا ئێستاش ماف بەرامبەر ئەرک نادرێت، هێزەکانی ئاسایش و دژەتیرۆر و هیزی ٧٠ و ٨٠ لەهێزی دوو وڵاتی دژە ئەیەک ئەچن لەوکاتانەی ناکۆکی ئەکەوێتە نێوانیان.....هتد.  سەرۆکی دەسەڵات "حکومەت"ی هەرێم لە دوایین گۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەیا زیاتر لە سەرۆکی بەشی ژمێریاری دەزگایەک ئەچوو کە کاری ئەو تەنها دابەشکردنی ئەو مووچەیەیە کە لەلایەن سەروی خۆیەوە ئەگاتە دەستی نەک سەرۆکی حکومەت، جونکە تەنانەت سەرۆکی شارەوانییەکیش نابێ بەوجۆرە قسە بکات کاتێک لایەنی کەم بەشێکی داهاتی جوگرافیای سنورەکەی خۆی ئەگاتە دەستی چەندی خزمەتگوزاریی پێئەنجام ئەیا، بەڵام ئەم زۆر خەم ساردانە لە هەیبەتی ئەو دەزگا گەورەیەی کەم کردەوە کە پێی ئەوترێ حکومەت، لە کاتێکا ئەبوو ئەو شانی بایەتەبەر و بەڵێنی دابەشکردنی مووچەی بایە و ڕێگەی چارە و کلیلی دەرگا داخراوەکانی لە گیرفانی دەرهێنایە نەک دەستخاتەوە ناو گیرفانی و بڵێ چاوەڕیی حکومەتی ناوەندیین، کە مەبەستی بوو بارگرانی سەرشانی حکومەتەکەی کەمبکات و بڵێ ئێمەش وەک خەڵکەکە هەرچاومان لە قاپی بەغایە.    ئەوەی لە وتار و گۆنگرە ڕۆژنامەوانیەکەی سەرۆکی دەسەڵات "حکومەت"ی ھەرێما جێی تێڕامان بوو ئەوەبوو کە ووتی (ئەبێ خەڵک داوای مافی خۆی لەوانە بکا کە مافیان خواردووە "کە مەبەستی حکومەتی عێراق بوو" ) کە ئەمە بەڕاستی جێگەی ھەڵوێستەیەکی جدییە، چونکە ئەو جۆرە دەربڕینە لە سەرۆکی دەسەڵاتی یەکەمی ھەرێمەوە دانپیانانێکی بێ چەن و چوونە کە ئەمان خۆیان بە بەرپرس و حکومەت نازانن، بەڵکو کاریان تەنھا دابەشکردنی ئەو بڕە پارەیەیە کە بەشێوەی گرێبەست بەغا ئەینێرێ بۆ ھەرێم، خۆ ئەگەر نەشی نارد ئەوا ئەمان ھیچیان بۆ ناکرێ و تاوانبار حکومەتەکەی بەغایە، بەمەش بە مەبەستبێ یان بێ مەبەست سەرۆکی دەسەڵاتەکەی ھەرێم دانی بەوەیا نا کە حکومەتەکەی بەغا حکومەتی کۆی عێراقە بە ھەرێمیشەوە و کاری ئەمانیش دابەشکردنی ئەو مووچەیە کە بۆیان ئەنێرێ، ئەگەرنا ئەمان ناتوانن مووچە دابینبکەن، بێئاگا لەوەی حکومەتێک توانای دابین کردنی مووچە و خزمەتگوزاتییەکانی نەبێ و تەنھا کاری دابەشکردنی ئەو بڕە پارەیەبێ کە لە ناوەندەوە ئەگاتە دەستی ئەوا ئەو جۆرە لە حکومەت ڕۆڵی بانکێک یان ژمێریارێک یان ئامێری پارەی سەرشەقامەکان cash machine ئەبینێ.    دەسەڵاتی حیزب:    تۆ کاتێ ئامادەبی زیاتر لە نیوەی خاکی ھەرێم چۆڵکەیت و ڕادەستی وڵاتی داگیرکەری مێژووی خاکی کوردستانی بکەی، ئەی بۆ ناتوانی بارەگاکان کە تەنھا داروبەرد و بینای داگیرکراوی شارەوانیەکانن ڕادەستی گەنجانی توڕەو ماف و خوراو بێ ھەلی کارو ڕۆڵەی خاک و نیشتمانکەی خۆتی بکەی؟    بۆ لە ناوچە دابڕێنراوەکان و کەرکوک بەبێ تەقە چۆڵتان کرد و بەرگریتان نەکرد ترسان لەوەی خۆینتان بڕژێ، بەڵام چونکە لە ھەرێمی کوردستان دڵنیان کە خوێنتان ناڕژێنرێ کەچی ئامادەن خوێنی گەنجان بڕێژن!    بۆ ناوچە دابڕێنراوەکانتان بەڕێکەوتنی ژێربەژێر ڕادەستی ئەوەی خۆتان پێی ئەڵێن دوژمن کرد تەنھا بۆ پاراستنی ئەوەی ھەتانە لە سامان و سەروەت، ئەی بۆ ئامادنین بەڕێکەوتنێی ڕوون و ئاشکرا دەسەڵات ڕادەستی شەقامی توڕە و ماف خوراوبکەن،  بڕۆن بزنس بکەن بەوەی لەم ٢٩ ساڵەیا بردووتانە  خەریک بازرگانیبن و سیاسەت بەجێھێڵن بۆ ڕامیاریوانێک کە تەنھا کاری سیاسەتبێ نەک بازرگانی.  بۆ ئامادەن هەموو تەپۆلکە و شاخ و بەرزاییەکان ڕادەستی داگیرکارە مێژوویەکانی کوردستان بکەن تا لەوێوە نیشانە لە کوردانی پەنابەری پارچەکانیتر بگرنەوە، بەڵام ئامادەنین چەن پۆستێک لە پلە باڵاکانتان چۆڵکەن و ڕادەستی خەڵکانی شایستە و پڕ ئەزمون و مەدەنی بکەن.  بۆ ئامادەن دوای ڕادەستکردنی نیوەی خاکی هەرێم بە هێزی میلیشیای حەشدی "ئێران"ی شەعبی و نیوەکەیتریشی کە ماوە ڕادەستی مۆڵگەو بنکە سەربازییەکانی تورکی مەنگۆلی بکەن و هیچ سەروەرییەک بۆ خۆتان و بۆ خەڵکە نەهێڵنەوە، ئەی بۆ ناتوانن لایەنی کەمی سەروەریی بۆ خەڵکی ستەمدیدەو بێبەشی هەرێمی کوردستان بگێڕنەوە؟    حیزبەکانی دەسەڵات تا نەگەشتە مریشکە ڕەشە ئامادەنەبوون نەک تەنازول بۆیەک بکەن بەڵکو ئامادە نەبوون کۆش ببنەوە، لەکاتێکا  ئامادەن لەگەڵ هەموو لایەنێکی غەیرە کوردییا کۆببنەوە، هەموو تەنازولێک بۆ وڵاتانی درواسێ و داگیرکەری مێژووی خاکی کوردستان ئەکەن، هەر سوکایەتیەکیش پێیان بکرێ چاوپۆشی لێئەکەن و لە کۆبوونەوەکانیشیانا لەگەڵ لایەنی دەرەکی هەمیشە ئەوە ئەمانن کە ئەبێ بچنە خزمەت ئاغا و سوڵتانەکان بەڵام لەناوخۆیا تا نەگاتە خوێنڕژان ئامادەنین هەنگاو هەڵگرن و لەبارەگاکانی یەکترا کۆببنەوەوانێ.    لە مۆدێلی حیزبایەتی مۆدێرن و بگرە زۆرێک لە وڵاتانی تازە پێگەشتووش حیزب تەنها یەک بیرۆی هەیە، ئیتر کاتی ئەوە هاتووە کۆی حیزبەکان وەڵامی ئەو پرسیارەبەنەوە، یایا حیزب بارەگای بۆچیە؟ کاری ئەو بارەگایانە چیە و چ سودێکی گشتی و تەنانەت حیزبیشی نیە جگە لە بارگرانی بەسەر شانی خەڵکەوە کە ئەکرێ ئەو پارە زۆرەی لەکۆی بارەگا حیزبیەکانا کونێکیتری پێبگیرێ لە جەستەی بێژنئاسای خەڵکیا.  هیچ هێزێکی چەکدار و پاسەوانی نیە، حکومەت پۆلیسی هەیەکە پارێزگاری لە هەموو لایەک وەک یەک ئەکا، بەڵام کاتێ حیزب چەکدارو پاسەوان و هێزی تایبەت بەخۆی ئەبێ، واتە خودی ئەو حیزبە خۆی باوەڕی بەدامەزراوە و داودەزگاکانی خۆی نیە.    سەرنج:  بەو خەڵکە یان بەو گەنجەی کە کەلوپەلی یەکێک لە دوادەزگاکانی یابوو بە کۆڵیا و ئەیبرد ئەڵێن فەرھوودچی "لێرەیا ئێمە کاری ھەڵەی ئەو گەنجە ڕاست ناکەینەوەو بە باشیشی نازانین بــــــــەڵام" ئەی ئێوە ٢٩ ساڵە ھەرچی ماف و مووچە و سامانی سەرزەوی و ژێرزەوی و خۆشی و خۆشگوزەرانی و پرۆژە سەرەتای و ستراتژیەکانی ئەوان ھەیە ھەموویتان بە تاڵان و فەرھود بردووە، کەچی بۆیەکجاریش بەخۆتان نەووت فەرھودچی، بۆیە ئەویش ھەوڵ ئەیا ئەوەی لێی دزراوە بیگێڕێتەوە بۆ شوێنێ خۆی ئەگەرچی زۆر کەمیشبێت، ئاخر ھەرچییەک ئێوە ھەتانە ھی خۆتان نیە و سەروەت و سامانی خەڵکە،  ئەگەر بە ئاگابن یان بێ ئاگا، بەڵام ھەموو ھاوڵاتییەکی ئەو ھەرێمە خانوو ئۆتۆمبێل و پارەی بانق و کۆمپانیا و تەنانەت جلەکانی بەریشتان بەھینی خۆیان ئەزانن بۆیە ھەر شتێک لای ئێوەبێ ئەوان ھەر فرسەتێکیان بۆ ڕێکەوێ ئەیگێڕنەوە بۆ شوێنێ خۆی و بۆ خۆیان، بۆیە کاری ئاقڵانە ئەوەیە ماف بگێرنەوە بۆ خاوەنەکەی پێش ئەوەی بگاتە ئەوەی کە خۆیان لێتان وەرگرنەوە چونکە ئەو کات درەنگە و دوورنیە بشتانکەنە ئەودیووی سنوری زیندووەکانەوە. 

د شوان نافع خورشید لە چەندین شارو شارۆچکەی کوردستاندا خەڵکی هاتونەتە سەر شەقامەکان و چەندین کەس بە نارەوایی شەهید کراون.  بەڵام لەگەڵ ئەویشدا ئاشکرایە ئێمە ئامادە نین بۆ شۆرشێک کە ئەنجامەکەی لەوە باشتر بێت لەوەی هەمانە.  ئەگەر هاتوو خەڵکی دڵسوز خۆپێشاندان بکەن و خۆفرۆشەکانیش تێکڵاویان ببن و دەست دەن بە وێران کاری وبێ رێزی کردن، وەک ئەوەی لە سەید سادق روویداوە کادری پارتی سوکایەتی پێکرا، هەر بۆ ئەوەی بیانو بدرێت بە دەسەڵات دەسترێژی گولە بکەن بە ناو خەڵکیدا، توانامان نابێت خەڵکە چاکەکە و خەرابەکە لە یەک جیا بکەینەوە. تەنانەت لەم بارودۆخەی فکری میللەتەکەمان دوور نییە چاکەکە جلەوی خۆی بداتە چەپەڵەکان. ئاشکرایە زۆرینەی چاکەکان پەیوەریان ننیە کە خەڵکە باشەکە بناسن.  ئێمە لە قوناغێکداین ئەگەر وریا نەبین ئەوەی رووی داوە لە سوریا و یەمەن و لیبیادا لای ئێمەشدا روو ئەدات.  چەندین پرسیار هەیە لێرەدا لە خۆمانی بکەین. سەرەکیترینیان ئەوەیە: بۆچی لە ئەوروپای رۆژهەڵات و لە وڵاتێلێک وەک کوریای باشور شیللی و تایوان، کە شورش یان نارەزایەتی دروست دەبوو دیموکراسی دروست ئەکرا و هەموو ئەو وڵاتانە بەرەو ئارامی ئاوەدان بوونەوە چوون. و بۆ لە وڵاتانی لای ئێمە و هەروەها خۆمانیش کە شورشێک روو ئەدات ئەنجامەکەی زۆر خرابتر بوو لە بارودۆخەی کە ویستومانە رزگارمان بێت لێ؟ بەڵکو عیراق و کوردستان و ئەفغانستان شانسێکی گەورەیان بۆ هات کە وڵاتێکی زلهێز دەیان هەزار لە چاکترین سەربازەکانیان دا بەکوشتدا و نزیکەی ١٠ تریلیون زیانی ئابوری ئەدا بۆ ئەوەی دیموکراسیمان بۆ دروست کەن، کەچی رێرەوە پڕ مەینەتی و گەندەڵیمان هەڵبژارد.  دوو جور وڵام هەیە؛ یەکێکیان ئەڵێت ئەمانە هەموو پیلانی ئەمریکا و جولەکەیە و بەگشتی دۆژمنانی ئیسلامە. ئەم رێبازە فکرییە پێشنیارئەکەن کە رزگاربوونمان تەنها لە رێگای ئیسلامە و دروستی کردنی دەوڵەتی ئیسلامی راستەقینەیە. قاعدە و داعشمان بۆ پەیدا بوون مرجعە ئیسلامیەکان رەخنەیان لێیان گرت. کە سەریان نەگرت ووتیان داعش و قاعدە خۆیان دەستکردی ئەمریکا بووە. ئیستاش کە ئیسلامیەک کاری تیروریستی ئەکەن پێمان ئەوترێت ئەوان ئیسلام نین. بەڵام ئێمە جامەورەی ئیسلامان نەبینی برژینە سەر شەقامەکان دژ بە تیروریستەکان هەروەها نەمابینی نارەزایەتیەک دەربرن دژ بەوەی کە بەسەر برا ئیزیدیەکانمان هات.  چۆن ئەتوانین ئەم بۆچوونە هەڵسەنگینین کە ئەڵێ ئیسلام چارەیە وەک ئیخوانەکان ئەڵێن؟ لە راستیدا ئیسلام هیچ کاتێک پێ نەکراوە سیستەمی سیاسی چاک دروست بکات. لە کاتی خلفای راشدیندا، ئەسحابەکان یەککتریان کوشت و هەر لەو کاتەوە خوینرێژی رانەوستاوە لە جیهانی ئیسلامیدا لە نێوان ئیسلامەکان خۆیاندا لە پێناوی دەسەڵاتدا.  ئیسلامیەکان ولام پرسیاریکی زۆر گرینگریان نەداوە؛ چۆن ململانی لەسەر دەسەڵات رێکئەخرێت؟  ململانی لە سەر دەسەڵات یان ئەوەتا بە قورخکردنی دەسەڵات ئەنجام ئەدرێت ئەمەش ستەم و نا دادپەرەوەری بە دوای خۆیدا خۆیدا دەهێنێت لە کوتایشدا خۆی لەرێگا توندوتیژیدا لە ناو ئەچێت. رێکاری دووەمیش ئەوەیە کە شتێک وەک لیبرال دیموکراسی دروستبکرێت.  هەیە پێمان ئەڵێن دیموکراسی هەڵقولاوی ئیسلامە. بەڵام لە ناو ئیسلامدا هیچ کاتێک دیموکراسی نەبووە. خلفای راشدین هەموو بە کۆمەڵ دەستنیشان کراون و هەمووشیان قریشی بوونە.  'شوری' دیموکراسی نییە بەراستی. دیموکراسی پێش هەموو شتێک پێویستی بە ئازادی بیروباوەر هەیە، و پاراستنی مافی دەنگدەران هەیە، تەنانەت ئەگەر بیروبۆچونەکانیان بە دڵی سەرکردەو ئاین دارەکانیش نەبێ، لیبرال دیموکراسی داوا ئەکات لقەکانی دەسەڵات جیا بکرێنەوە، دەسەڵات قورخ نەکرێت، باوەر بە مێشکی مرۆڤ هەبێت و یاساکانیش مرۆڤەکان داینین کەواتەسەروەری بۆ خەڵکە نەک بۆ ئاین یان هیچ لایەنێکی تر. بەڵام مێشکی ئیسلامی ئیستا وا رێکخراوە کە تاکەکان ئەچنە دژ رخنەگران و تەنانەت چەندین کەسیان کوشتوە لە بەر دەربرینی بیروباوەری ئازاد. (هەڵبەت لە سەرەتادا ئیسلام بە تایبەتی سەرەتای دەوڵەتی عباسیەکان بەم شێوەیە نەبوو. غزالی و ابن تیمیە فکری ئیسلای توندرەویان هێنایە کایەوە و فەلسەفەیان ریشەکێش کرد.).  کەواتە هەروەک لە رابردوودا ئیسلامیەکان نەیتوانیوە سیستەمی سیاسی چاک دروست بکەن لە داهاتوشدا پێان ناکرێت چۆنکە هێشتان وڵامیان نییە کە چۆن ململانی لە سەر دەسەڵات بە شێوەیەکی ئاشتیانە رێکئخەن. بەڵام تەنانەت ئەگەر ئیسلام پێی نەکرابێت سیستەمی چاک دروست بکات ئەوە ناگەینێت کە ئەمریکا ئیسرائیل خرابکاری ناکەن لە وڵاتەکانماندا. لە راستیشدا زۆرێک لە سکولارەکانیش باوەریان وایە ئەمریکا و ئسرائیل پلانیان هەیە بۆ داگیرکردنی هەموو جیهان لە پێناو بەرژەوەندی قێزەوەنی خۆیان.  چۆن پێمان ئەکرێت راستیەکە بزانین؟ هیچ وڵامێکی ئاسانمان نییە. خۆ ترامپیش پێ وایە پیلان گیران لە هەموو شوێنیکدا هەن تەنانەت خۆیشی بووەتە قوربانی یەکەم پێلانگیران.  من پێم وایە خەتای خۆمانە کە دوا کەوتوین، ئەمریکا وئسرائیل تەنانەت ویستویانە یارمەتیشمان بدەن. بەڵام ئەشزانم کەم کەس هەیە هاورابن لەگەڵمدا. ئەوکاتەش روو بەرووی کەسێک ئەبم کە هەڵگری بیروباوەری پێچەوانەیە، ئەوا توانای قناعەت پێ هێنانی ئاستەم ئەبێ بۆ من، هەروەک ئەو پێ سەیر ئەبێت کە کەسێکی بەقەی من نەزان یان خۆفرۆش هەبێت لە جیهانەدا. خۆشبەختانە ئیستاکان هەندێ تێئەگەم سەرچاوەی کێشەکە چییە. کێشەکە ئەوەیە کە ئێمە مافی بیرکردنی ئازادمان پێ نەدراوە. ئەمەش بەراستی ئەمریکا نییە پێمانی کردبێت. بەڵکو خەڵکە، وەک ئەڵێن رەشورووتەکەیە، مافی بیرکردنی ئازادمان نادەتی. هەر بۆیەش داعش و قاعدە و ئەنسار الاسلام دەرئەکەوون کە سەری خەڵکی ئەبڕن لەسەر جادەکاندا. بۆیە لە لای من ئاشکرایە کە خەڵکە رەشورووتەکەیە داعش دروست. لەبەر بیروباوەری و ئەو رێبازە کە غزالی و ابن تیمیە بۆی داناوین ئێمە نە فێر ئەبین چی لە جیهاندا هەیە و هەردەمیش داعش دروست ئەکەین.  بەڵام پەیوەندی بیرکردنەوەی ئازاد جییە لەگەڵ دروستکردنی بارودۆخێکی باشتر بۆخۆمان.  ئەم جورە پرسیارە پێویستی بە فەلسەفەیە. پێویستە تێبگەین چۆن بوو وا بریتانیا پێش کەوت لە سەدەی ١٧یەمەوە؟  بۆچی ئەسینا یونانی کۆن پێشکەوت؟ ئەگەر پێشکەوتنی ئەوان پەیوەندی بە دیموکرایسیەوە بێت. باشە بۆچی بریتانیا ئەوەنددە پێشێلی مافی مرۆڤی کرد بە داگیرکاری خۆی؟ بۆچی لای ئێمە دیموکراسی دروست نابێت؟ ئایا هەر خەتای ئیسلامە؟ ئایا کامە ئەبێت پێشتر دروست ببێت وڵاتی سەربەخۆ و ئازاد یان دیموکراسی؟  رەنگە یەکێک پێم بڵێ دە خۆت وڵامیان بدەرەوە کێ دەستی گرتووە؟ بەڵام زەمینە دروست کردن بۆ شتێک وەک لیبرال دیموکراسی بە یەک کەسێک ناکرێت. ئەبێت هەزاران بەشدار بن لەوەی ئازادی فەراهەم بکەن بۆ ئەو کەسانەی کە ئەیانەوێت بیری جیاواز بکەن. تەنانەت خۆیانیش نەیانەوێت هیچ لە بیروباوەرەکانیان بگۆرن پێیویستە زەمینە خۆش بێت بۆ ئازادی بیروباوەر.  هیوادارم لەمەو بەدوا وتاری کورتی وا دروستکەم کە هەرجاریک دەربارەی پرسیاریک بکۆڵێت. 

  هاوژین زیبا   ساڵانە لە سەرجەم وڵاتانی جیھاندا ھەڵمەتی بەرەنگاربوونەوەی توندووتیژی دژ بەژنان رادەگەیەندرێت و بە چالاکی جۆراوجۆر یٔەو یادە دەکرێتەوە. لە وڵاتی یٔێمەشدا ھەتادێت یٔەو راستییە پێشدەکەوێت، سەرەڕای کەموکورتییەکان، یٔەو بابەتە دەبێتە رۆژەڤ و زۆر کەس وتار و گفتوگۆ و شرۆڤەی جیاواز دەربارەی پێشکەش دەکەن، بەڵام بەداخەوە کاریگەرییەکی یٔەوتۆیان لەسەر کۆمەڵگای کوردی دروستنەکردووە و توندووتیژییەکان بە شێوازی جیاواز بەردەوامییان ھەیە. بەشێک  لە پیاوان و ژنانیش کاتێک باسی توندوتیژی دەکەن، بە گشتی تەنھا باسی توندوتیژیی جەستەیی دەکەن، لەکاتێکدا نابێت توندوتیژی دروونی لەیادبکرێت، چونکە ھەر کردەوەیەکی توندووتیژی سەرەتا لە دەروونەوە دەستپێدەکات. لەم وتارەدا ھەوڵدەدەم یٔاماژە بە چەند شێوازێکی توندوتیژیی دەروونی بەرامبەر بە ژنان بکەم.  توندووتیژیی دەروونی بۆ تێگەیشتن لە توندوتیژیی دەروونی بەرامبەر بە ژنان، سەرەتا پێویستە جۆرەکانی دەسەڵات بناسین، چونکە توندوتیژیی دەروونی خۆراک لە دەسەڵاتداری وەردەگرێرێت.  گەلێک چالاکوان، نووسەر و زانا باسی لە زیندانیبوونی ژن دەکەن. ژن، کاتێک وەک سۆلینا یٔیڤێ پارێزگاری لە خۆی دەکات، لەلایەن دەسەڵاتی دەوڵەتەوە زیندانی دەکرێت؛ لەلایەکی ترەوە، کاتێک ژن دەیەوێت سەربەخۆبێت و بەرامبەر دەسەڵاتی پیاوسالاری دەنگ ھەڵبرێت، دووبارە یٔەو ژنە لەلایەن پیاوەوە لە ماڵدا یان لە کارگە و شوێنیکاردا زیندانیدەکرێت.  سیستەمی دەوڵەت کاتێک ژنێک زیندانی دەکات، ھەموو جوڵەو چالاکییەکی دەخاتە ژێر چاودێرییەوە، بۆیە ناتوانێت زۆر شت بکات، چونکە تایبەتمەندی ژن لەژێر چاوردێریکردندا دەمرێت، ھەمان دۆخ لە زیندانی ماڵ یان لە کارگەدا دووبارەدەبێتەوە. دەتوانین یٔەو دۆخە بە توندوتیژیی دەروونی بناسێنین. خێزان و پێگەی یٔابووریی ژن لەو خێزانانەدا کە دۆخی یٔابوورییان باش نییە، رێگا بە کچەکان دەدرێت کاربکەن، بەڵام کارکردنی یٔەوان دەبێت بە سەرمایەی دەستی گەورەی ماڵ کە بە شێوەیەکی گشتی پیاوانن، چونکە یٔەوە سەرچاوەی داھاتە کە پەیوەندی نێوان یٔەندامانی خێزان دەگۆڕێت بۆ پەیوەندی بەرژەوەندی، بە بیانووی بڵاونەبوونەوەی پارە و داھات کە لە راستیدا بێمتمانییە بەرامبەر بە تواناو یٔیرادەی بڕیاردانی یٔەو ژنە و دووبارە دەکەوێتەوە ژێر چاودێریی خێزانەوە. لەژێر ناوی یٔەخلاق و بەرپرسیارێتیی خێزان و دڵسۆزیدا، سنوور بۆ ژنان دروست دەکرێت. بۆیە دەبینین یٔەو ژنانە چەندە لەلایەنی یٔابوورییەوە لەسەر پێی خۆیان بن ھێشتا ناتوانن کەسایەتییەکی سەربەخۆیان ھەبێت و متمانەیان پێناکرێت و زۆرجار ناچاردەکرێن بەوەی دەبێت چی بکەن و چی نەکەن. زیھنیەتێکی باو لە ناو کۆمەڵگا و خێزانەکاندا ھەیە پێیوایە دەبێت کچ تا یٔەوکاتەی ھاوسەرگیری دەکات دەبێت بۆ خێزانەکەی پارە بێنێتەوە، چونکە لەدوای یٔەوەی ھاوسەرگیری دەکات دەبێت بە ناومووسی کەسێکی دیکە. بۆیە یٔەو قۆناغەی ژیان بۆ ژن دەبێت بە قۆناغی توندووتیژیی دەروونی. ھاوسەرگیری و توندوتیژیی دەروونی ھەموو مرڤێک ھەڵەدەکات، ژنیش وەک مرۆڤ ھەندێک جار ھەڵە دەکات، یٔەو ھەڵەیەش کەوتنە ناو تۆڕی پیاوە. پیاو لە سەرەتادا ھەموو شتێکی خراپی  خۆی لەو ژنە دەشارێتەوە خۆی وەک کەسێکی دیکە دەناسێنێت، لە دوای یٔەوەی ھاوسەرگیری دەکەن و ژن دەکات بەموڵکی خۆی یٔەوکات ڕووی راستەقینەی خۆی نیشان دەدات. کاتێک ژن یٔەوە دەبینێت ناتوانێت لەگەڵیدا بژی، بۆیە ھەوڵ دەدات جیابێتەوە و بۆخۆی ژیانێکی نوێ دروست بکات، بەڵام بەداخەوە یٔەو قۆناغی جیابوونەوەیە زۆرجار بە مردن یان بە توندوتیژیی جەستەیی یان بە توندوتیژیی دەروونی کۆتایی دێت. کاتێک پیاو جیادەبێتەوە، بەبێ ترس دووبارە ھاوسەرگیری دەکاتەوە، ھەندێجار لەدوای ھاوسەرگیریی دووەمیش دیسان واز لەو ژنە ناھێنێت کە لێی جیابۆتەوە، ھەر بۆیە کاتێک ژن جیادەبێتەوە و دووبارە ھاوسەرگیری دەکاتەوە، ترسێکی گەورە لەسەر دڵیدا دەبێت و ھەتا کۆتایی لە توندووتیژیی دەروونیدا دەژی. لە ژیاندا  زۆر نموونەی وا ھەیە. لە وڵاتی یٔێمە ژن ھاوسەرگیری کردبێت یان ھاوسەرگیری نەکردبێت لەژێر چاودێری و سنوری پیاوسالاریدایە. زۆر کەمن یٔەو ژنانەی بە دڵی خۆیان ژیانێک، خێزانێکیان دروستکردبێت. بەگشتی لە منداڵییەوە ھەتا ھاوسەرگیری و پیربوون  ژن ناچاردەبن کە بەدڵی پیاوان بژین. یٔەخلاق و جوانی ھەموو شەڕ و ناکۆکییەک بەر لە جەستە لە دەروونەوە دەستپێدەکات، شەڕی ژن و پیاویش ھەر وایە، لە بنەمای یٔەخلاق و جوانییشەوە ھەڵدەقوڵێت. پێویستە یٔێمە وەک کۆمەڵگا جارێکی تر لەبارەی یٔەخلاق و جوانییەوە گفتوگۆ بکەین، چونکە ھەموو کێشەکانی ژن لەوێوە دروست دەبن. جوانبوون بە گوێرەی ڕوانینی پیاو دروست دەبێت، بۆیە پیاوی یٔەم سەردەمە کە سەردەمی مۆدێرنیتەیە پێوانەی جوانبوون بۆ ژن دادەنێت، ژنی مۆدێرنیتەش بە گوێرەی ھەمان زیھنیەت خۆیان جواندەکەن، یٔەوەش ژن لە سروشتیبوونی خۆی دادەبڕێت. بەوشێوە ژنیش ھەوڵدەدات ھێز و دەرفەتی دەسەڵاتی پیاوسالاری بەکاربێنێت، یٔیدی یٔەوکات بە جەستەش ژن بێت زیھنیەتەکە پیاوانەیە. وەگەر ژن یٔەو دۆخە قبوڵ نەکات و بیەوێت وەکو خۆی بێت، تووشی جۆرەھا زەحمەت و یٔاستەنگی دەبێتەوە، یٔەگەر بەگوێرەی بەرژەوەندی پیاوسالاری ھەوڵنەدات یٔەوا ھێزی پیاوسالاری دەرگای ژیان بە ڕووی یٔەودا دادەخات. یٔەم رەوشە یٔەو وتەی تۆماس ھۆبسمان بیردەخاتەوە کە دەڵێت "مرۆڤ گورگی مرۆڤە"، چونکە پیاوسالاری کاتێک یٔەقڵی ژن دەکات بە یٔەقڵی پیاو، یٔەو ژنەش بۆ یٔەوەی دەرگای ژیان بکاتەوە بە یٔەقڵی پیاویەتی داو بۆ یٔەوانی دیکە دەنێتەوە، ھەردوو دەبن بە گورگی یەکتری. یٔەخلاق بە وتنێکی دیکە یاسای کۆمەڵایەتییە، یٔەو یاسایەش بەگشتی لەلایەن دەسەڵاتی پیاوسالارییەوە دروستبووە. بۆیە یٔێمە ناتوانین بەو یاسایە  شەڕی ژن و پیاو بەشێوەیەکی دادپەوەرانە وەک پێوانەیەکی چارەسەری ببینین، چونکە یٔەو یاسایە بە ھاوسەنگی و یەکسانی ژن و پیاو  دروست نەبووە. یٔەگەر باسی یٔەخلاق بکرێت پێویستە یٔەخلاق وەک یاسای کۆمەڵایەتی بەگوێرەی ھاوسەنگی سروشتی دابندرێت.

چیا عەباس ماوەیەکە نارازی و تورەیی و نیگەرانی خەڵک لە دەسەڵات گەیشتۆنەتە لوتکە، لە ئەزمونەکانی رابوردودا کوشتن و گرتن و ئەشکەنجەدان و سزای سیاسی و نانبرینی  خۆپیشاندەران و نارازیەکان پیشەی ئاسایی چەکدار و هێزە تاریکەکانی سەر بە دەسەڵات بوە ، روداوەکانی ١٧ شوبات و دواتر گەواهی بەو راستیە دەدەن. دوای وەفاتی کاک نەوشیروان چەند هاوکارێکی موخەزرەم  زەوتی بزوتنەوەی گۆڕان یان کردوە و بە ئارەزوی خۆیان بە راست و چەپدا دەیبەن، هەر زو ئەم تاقمە وەک ئەوەی هەنگوینیان لە داری کلۆردا دۆزیبێتەوە بە هەلیان زانی گۆرەپانەکەیان بۆ تەخت بێت و بزوتنەوەکە بخەنە خزمەتی رق و کینە و تۆڵەسەندنەوە شاردراو و حەزە وردیلە و گەورە نارەواکانیان، ئەم تاقمە، هەوێنەکەی زۆر نەگونجاون لە گەڵ یەکتر، بێباک و تاکرەو ئاسا کەوتنە گیانی گۆرانخوازە رەسەن و بە ئەمەکەکان، هەرچۆنێک بێت خۆهاوشتنی ئەو تاقمەی گردەکە بۆ ناو باوەشی دەسەڵات و شیردانی بە جورعەی دەسەڵات بەم تاقمە لە ناسنامەی جاران و پرەنسیپە بەهادارەکانی چاکسازی و گۆڕانکاری دایبراندن. خەمی سەرەکی هاوبەشی ئەم تاقمە ئەوەیە چۆن لە دەسەڵاتی گۆڕان و لە حوکمرانیدا بمێننەوە، چونکە لە هەر دوکیان تێر ناخۆن، وەک زەرنەقوتەکەی مام جلال یان لێهاتوە کە دەیگوت تا بکەی بە قورگیاندا داوای زیاتر دەکەن. ئێستا لە ساتە هەستیارەکانی تەمەنی حوکمرانی لە باشور کە بەرەی میللەت بۆ مافە رەواکانی خوێن دەبەخشێت دەبینین مێشێک میوانی ئەم تاقمە نیە، لێدوان و قسەی سواو و حەتاڵ و بەتاڵ لە زاری چەند گۆرانچیەکی ناسراو بە گەندەڵی و جێگۆرکێی سیاسی و نائەمەکی ئەوەندەی تر روخساریانی ناشیرینتر کردوە.  لە کاتێکدا هاوڵاتی کورد بۆ مافە رەواکانی " تا ئێســـــتا، ڕوی نــه‌داوه له تاریخی میـلله‌تان قه‌ڵغــانی گووله سنگی کچان ( گەنجان )  بێ له هەڵمەتدا" دەبیستین و دەبینین پارێزگاری سلێمانی، بەناو سەر بە گۆڕان، بە فەرمی و بێ شەرمانە سەرکردایەتی هەڵمەتی دژ بە خۆپیشاندەران لە سنوری دەسەڵاتیدا دەکات کە تا ئەمرۆ هەشت شەهیدیان بەخشیوە، قسەکانی دەسەڵات دەجوێتەوە، پێچەوانەی هات و هاوار و قیژەکانی ساڵی ٢٠١١ ی کە داوای لە میللەت دەکرد بۆ مافەکانیان برژێنە سەر شەقامەکان، ئەم نفاقە سیاسیە ئاوێنەی بیرکردنەوە و سیاسەتی سەرانی فەرمی رێکخراوەیی ئەو پارێزگارەیە لە گردەکە. وتەبێژی گۆڕان، هاوکات ئەندامی خانەی راپەراندن، دەڵێت : لە گەڵ مافی رەوای خۆپیشاندانی ئاشتیانەین، دژ بە دەستگیرکردنی خۆپیشاندەرانین. ئەم ناتقە فرە بۆچون و لەهج و تۆنە ناراستەوخۆ تەنها باسی دیوێکی بچوک دەکات. ناڵێت دژی رەفتاری نامرۆڤانەی چەکدارانی دەسەڵاتن، ناشڵێت کاتێک خۆپیشاندەر دەدرێتە بەر گوللە و شەق و لێدان مافێکی رەوای خۆیەتی بە هەمو شێوەیەک بەرگری لەخۆی بکات، ئەوە توند و تیژی چەکدارانی دەسەڵاتی تاقمەکەی ناتق و یەکێتیە خۆپیشاندەر ئەوەندەی تر تورە دەکات نەک پێچەوانەکەی، ئەمجۆرە ئەقڵیەت ورەفتار و لێدوانانەن ئەوەندەی تر روخساری تاقمی گردەکە و دەوروبەریان شەرمەزارتر دەکات.  بەوەش ناوەستێت کاتێک دەڵێت دژن بە دەستگیرکردنی خۆپیشاندەران، نەک تەنها دەستگیر دەکرێن بەڵکو لەو سنورە ئیداریەی کە تاقمەکەی ناتق نزیکەی ٤٠% ی پۆستەکانی بەدەستەوەیە بە پارێزگاری سلێمانیەوە خۆپیشاندەر دەکوژرێن، بریندار دەکرێن، دەرفێنرێن و سوکایەتی بەعزەت و کەرامەتیان دەکرێت، گەر راستگۆ و بە وەفان بۆ پرەنسیپەکانی ئیدیعای دەکەن نابێت ئاوا بپارێنەوە، سلێمانی گوتەنی: نە شیش بسوتێت نە کەباب، گەر راستگۆن بێن هەڵوێستەکانیان بەکردار بسەلمێنن، لێدوان و قسەی پوچەڵی لەو جۆرانە چاوبازیکردنە لە گەڵ دەسەڵاتێکی شەرەنگخوازی بێباک.  وەزیر و بەرپرسە باڵاکانی گۆڕان لە دەسەڵات وەک شایەرێکی دەم شیرین کراو حەیران و بەستەکانی دەسەڵات دەچرنەوە و ئارەزومەندانە هەوڵی پینە و پەرۆکردنی هەڵە و هەوڵە نەزۆکەکانی دەسەڵاتن تا هاوشێوەی چارەکە موچەی حکومەتەکەیان لە سەرکورسی چارەکە قاچی پۆستی شکلی و لەرزۆک بمێننەوە. دەزانم زمانی ئەم نوسینەم زبر و توندە، بەڵام ئەمە زمانی هەقە، زمانی سەدان هەڵسوراو و گۆرانخوازانی دڵسۆزی جارانە کە بەڵێنێکیان داوە بە نیشتمان و نەتەوە و خۆیان تا دوا هەناسە کار بۆ ئایندەیەکی گەشی نیشتمان بکەن، قۆناغێکی هەستیاری ئەو بەڵێننامەیە شەرمەزارکردنی هەر لایەن و کەسێکە بەناوی چاکسازی و گۆرانکاریەوە شایەری بکات و دەهۆڵی دەسەڵاتێکی ستەمکار بکوتێتەوە.    

خالید رەشید  واز لە چەمکی خۆپیشاندان بینن  خۆتان پیشانی چی ئەدەن ؟ ئەمە راپەڕین و هەستانەوەی مرۆڤە بەشەرەفەکانی کوردە  لە  زوڵمی ٣٠ساڵ کە هەناسەیان لەمرۆڤی کورد بری. ملیۆنیک کورد ئاوارەی غەریبی و کرێچێتی دنیا بون ماڵەکانیان بەتاڵان فرۆشت بۆ ئەوەی  لەژورێکی کرێدا لەمەنفا بەکەرامەت بژین ، لەسەردەمی رژێمی سەدام  هەمو جیهان ٥هەزار کورد ئاوارەی نەبوو. توندو تیژی بریتی نیە لەبەرد هاویشتن بۆ مەڵبەندو لقەكان،بەڵكو  توندو تیژی ئەوەیە كە٣٠ساڵە ئەم دوو لایەنەو سیبەرەكانیان مۆنۆپۆڵی  هەموو بازارو،ژیانو هونەرو،ژیرئەرزو ئاسمانی ئەم هەریمەیان كردوە، ئەوە توندو تیژیە .  توندو تیژی ئەوەیە ٣٠سالە كەرامەتی تاك بەتاكی ئەو كۆمەڵگایەیان تێك شكاندوە لەمرۆڤیكی خاوەن شكۆوە كردیانە كۆیلەیەكی ستایشكەر توندو تیژی ئەوەیە كەبەبەرچاوی ئیمەوە هەر رۆژی ئافرەتێك بەنرخی فرۆشتنی لەشی بەمەسولێك سپۆنسەر دەكریتو  دەكرێتە هونەر باز توندو تیژی ئەوەیە کەهەرچی بەناو هونەرکارو قەڵەم بەدەست بوو بە نایاسایی خانە نیشانتان کردو خەسانتانن ، توندو تیژی ئەوەیە کەسوپای تورکیاو ئیتلاعاتی ئیران  هاتونەتە ناو خاکمانەوە ،توندو تیژی ئەوەیە  کەکەسیکی مەسول بەدەرمانی ئێکسپایەر نیوەی کوردی  وەک خۆی ئیفلیج و کوێر کردوە،کایە ئەوەی سبەی پێتانی وت بەهیمنی ئەوە بزانن نۆکەری ئەو دەسەڵاتەن ونێردراون بۆ بێهێزکردن و ساردکردنەوەی ئیرادەی خەڵک بەفیتی ئیتڵاعات. خۆپیشاندان لەزمانی کوردیدا بێماناترین وشەیە کەخۆی خزانوەتە ناو فەرهەنگی سیاسی زمانی کوردیەوە، لەویش بیماناتر خۆپیشاندانی هێمنانەیە، ئاخر تۆ ٣٠ساڵە دەستتگرتوە بەسەر ئەرزو ئاسمان و نان و قوتو کەرامەتی نەتەوەیەکدا دەتەویت بێمو بەهیمنانە خۆمت نیشان دەم ؟  کۆیلەکانیش نیشانەم لی بگرنەوە ؟ تۆ دەتەوێت من بەهێمنانە بنوسم لەکاتیکدا کورەکانی عەلی حەسەن مەجیدو کەسو کاری سەدام لەسەر خاک و نیشتیمانی من های لایڤ بژین و بن و ئیمەش کرێچی هەموو دنیا بین؟ توندو تیژی ئەوەیە کەفرۆکەوانەکەی هەڵەبجەی کیمیابارانکرد بەرێزەوە بەرەو هەندەران بەرێ کرا،توندو تیژی ئەوەیە کەمیللەتێکت قەرزار کردبێت بە ٢٨ملیارد دۆلار وکەس نەزانێ ئایا تۆ نەوتت فرۆشتوە یا کریوتە؟. توندو تیژتر لەهەموی ئەوەیە دەنگ بە زۆر و بەتۆپزی زیاد بکەیت بۆ بەردەوامی دان بەدانیشتن لەسەر کورسی دەسەلات،لەویش توند تر ئەوەیە کەپیت وابیت بیجگە لەو دو بنەمالە بەریزە ئیتر کورد هیچ بەشەریکی دیکەی تیدا نیە ئەقلی بە بەریوەبرد و دەسەلات بشکیت.توندو تیژی ئەوەیە کەبلیت فرۆشیک جابی قیتار لەئەوروپا بهینیت و بیکەیتە بەریوەبەری  نوسینگەی سەرۆکی هەریم. جاشیکی بەسیجی چەک هەلگری کۆماری نائیسلامی بهینیت وبیکەیتە بەرپرسی نوسینگەی ستراتیجی ،ئەمانە توندو تیژین نەک بەرد هاویشتن بۆ لقو مەلبەندەکان،لەمانەش توندو ناخۆشتر  قابلەمە شۆرێکی چیشتخانەیەکی ئەوروپا مەسولی  شارەکەی پیرەمیردو،ئەمین زەکیو،مستەفا پاشای یامولکیو ،جەمال بابان وعەلادینی سوجادی و،بێکەسو گۆران و،سالمو نالی ومستەفا بەگی ساحیبقران و شەریف پاشای خەندان .بێت.

یه‌حیا به‌رزنجی دوای شه‌هید بوونی ٦ گه‌نجی گیرفان خاڵی و عه‌قل پڕ، نازانی رۆژانی تر بده‌ینه‌ ده‌ستی كام قه‌ده‌ر، ئه‌زمونی پیری ئاخر شه‌ڕ پڕ به‌ پێستی ئه‌م سه‌ركرده‌ی كوردایه‌تییه‌ی ئێستایه‌، له‌وه‌ته‌ی هه‌ن له‌سه‌ر كه‌لاكی ئه‌م بزاوته‌ ده‌خۆن و ده‌له‌وه‌ڕێن، كوڕاو كوڕیان هێنایه‌ سه‌ر شانۆكه‌و كردیاننه‌ سوار چاك. به‌وه‌وه‌ نه‌وه‌ستانه‌وه‌ له‌وه‌ته‌ی هه‌ن خه‌ریكی ململانێو هه‌ر جاره‌ و به‌فیتی ئه‌م وڵات وئه‌و وڵاتی ناوچه‌یی سیناریۆكانی خۆیانتان پێته‌واو ده‌كه‌ن. نازانم له‌و ماوه‌یه‌ی ئێوه‌ سوارو خه‌ڵك پیاده‌، خه‌ڵك كه‌مێك ئاسوده‌یی له‌ ئێوه‌ نه‌دیوه‌. ئێستا گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌و ئاسته‌ی گه‌نجه‌كان باره‌گاو مێژوو سونبوله‌كانتان به‌ر شه‌ق ده‌ده‌ن و ده‌یسوتێنن. كاتێك سومبولێكی نه‌ته‌وه‌یی وه‌كو مه‌لاموسته‌فا ده‌درێته‌ به‌ر شه‌ق و سوتاندن، وێنه‌كه‌ی تاڵه‌بانی ده‌سوتێنن، نازانم ئه‌و پیره‌ كوڕه‌ی بارزانی چۆن ماوه‌؟ خه‌ڵك به‌گشتی ئه‌وانه‌ی خۆپیشانده‌رو ئه‌وانه‌ش كه‌ چه‌كداری ئه‌و حیزبانه‌ن كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ پرسیارێكی ساده‌ له‌ خۆتان بكه‌ن، خه‌ڵك له‌ خۆڕا  هاتوونه‌ته‌ ده‌نگ، خۆ ئێوه‌ش گیرفان خاڵین.... بپرسه‌ پاره‌و داهاتی ئه‌م وڵاته‌ لای كێیه‌؟ ئه‌م حیزبانه‌ به‌رده‌وام شه‌ڕی خۆیان به‌خه‌ڵك ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش ره‌نگه‌ له‌ دوارۆژدا سیناریۆكه‌ی ده‌ركه‌وێت.  من بڕوام نییه‌ بێ یه‌كتری له‌و هه‌رێمی كوردستانه‌ بتوانن ده‌رچه‌ی تر بدۆزرنه‌وه‌‌، ئیدی چ خه‌ڵكو چ ئه‌و پارته‌ كوردیان‌، روخانی ئه‌و حیزبانه‌و به‌ قه‌زافی بوون و به‌سه‌دام كردنیان گریمانه‌یه‌كی زۆر زۆر دووره‌، ماوه‌ته‌وه‌ پارتی و یه‌كێتی به‌ پله‌ی یه‌كه‌م و گۆڕان و لایه‌نه‌كانی تر چی ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی دۆخه‌كان ئاسایی ببێته‌وه‌. ماڵی مه‌لا مسته‌فاو ماڵی تاڵه‌بانی به‌ قه‌ده‌ر ماڵی كه‌ریم خانیان پێناكرێت وه‌ك ده‌گوترێت قه‌رزیان داوه‌ به‌ حكومه‌ت، ئه‌گه‌ر پاره‌كانی ئه‌و هۆزه‌ش پڕ له‌ ناڕه‌وایی بێت، ئێ خۆ ئێوه‌ روونه‌ پاره‌و داهات و عه‌یشو نۆشتان له‌ كوێوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌، بابه‌ پاره‌ دزراوه‌كانی خه‌ڵك به‌ قه‌رزیش بێت بیده‌نه‌وه‌. پاره‌ی ده‌سكه‌وتی ساڵێكتان بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ یكومه‌ته‌ په‌كه‌وته‌كه‌تان. ببینن له‌ ریفراندۆمه‌كه‌ چه‌نده‌ به‌ دڵ و به‌زاره‌كی و به‌كرده‌و به‌ كرداریش خه‌ڵكی كوردستان ده‌نگیان پێدا، زۆرێك له‌ حیزب و سه‌ركرده‌ی حیزبه‌كان كێ و كێ نا، هه‌موو ئه‌وه‌ی متمانه‌ی به‌ مه‌سعود بارزانیش نه‌بوو دوای ئه‌و مافه‌ سه‌ره‌تاییه‌ی ئینسانی كورد كه‌وت، وه‌لێ كاتێك بارزانی ویستی ئه‌م فرسه‌ته‌ ته‌نها بۆ خۆی بقۆزێته‌وه‌و كێكی ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سی دی به‌ش نه‌كات، بینرا چۆن پاشقولیان له‌یه‌كتر گرتوو، له‌ چاوتروكانێكدا ریسه‌كه‌ی بارزانییان كرده‌وه‌ به‌ خوری. كات دره‌نگه‌ زوو نییه‌، به‌ڵام  سیاسی ژیری ده‌وێت... ئه‌زموونی زۆر له‌به‌رچاوه‌، ئه‌گه‌ر به‌هانایه‌وه‌ نه‌چن قه‌زافی دیش ده‌بینین له‌به‌رده‌م شه‌قی زه‌مانداو ببینن گه‌نجه‌كان هێشتا به‌ردیان پێیه‌ !

شۆڕش حاجی   خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییە نیشانەی ئەوپەڕی بێزاریی خەڵکی کوردستانە لەو بارودۆخەی کە تێیدا دەژین‌و بەڵگەی توڕەییانە لە دەسەڵاتدارانی هەرێم‌و حوکمڕانیی کوردی‌. شێوەی خۆپیشاندانەکانیش نیشانەیەکی تری نائومێدبونی نەوەی ئەمڕۆیە بەهەر هەوڵ‌و شێوازێکی تر لەپێناوی چاکسازی‌و گۆڕانکاری‌. ئەم حاڵەتەش لەخۆوە نەهاتۆتە کایەوە، بەڵکو لە ئەنجامی دابەشبونی یەکجاریی کۆمەڵگاکەمانە بۆ چینێکی ژمارە کەمی دەوڵەمەندی لەخۆڕازی‌و لەخۆبایی، کە زۆربەیان دەسەڵاتدارو بەرپرسەکانی کوردستانن، لەگەڵ چینێکی برسی‌و کەم دەرامەت کە زۆرینەی خەڵکن. چینی یەکەم لە جیهانێکی تایبەت‌ بەخۆیان‌و جیاواز لە جیهانی زۆرینەی خەڵکدا دەژین. شێوەی ژیان‌و بیرکردنەوەو ماڵوحاڵی ئەوان جیاوازە لە هی زۆربەی زۆری خەڵکی کوردستان. دیارە گەنجە خێرلەخۆنەدیوەکانی هەرێمی کوردستان چیتر نەبونی‌و سوکایەتی پێکردن لەو دەسەڵاتدارانە قبوڵ ناکەن، کە ساڵەهای ساڵە لەسەر حسابی رەنج‌و مافی ئەوان خۆیان‌و خێزانەکانیان ژیانێکی شاهانە دەبەنە سەر. ئەو گەنجە خێرلەخۆنەدیوانە تەنیا داوای ژیان‌و کارو کەرامەت دەکەن، کە سادەترین مافی هەر مرۆڤێکی ئەم سەردەمەیە. ئەو گەنجانە دەزانن کە لەدوای راپەڕینەوە فەرمانڕەواکانی باشوری کوردستان رۆژ لە دوای رۆژ دەوڵەمەندترو خەڵکیش هەژارترو گەنجو لاوەکانمان نائومێدتر دەبن. ڕوداوەکانی ئەم چەند رۆژە بەو ئاقارەدا دەڕۆن کە ئەم تەوژمە نوێیە یان دەبێتە مایەی هەڵتەکاندنی ئەم سیستم‌و شێوازی حوکمڕانییەی ئێستای باشوری کوردستان، یاخود مێخی نائومێدییەکی گەورەتر لە ناخی گەنجەکان دادەکوتێ. ئۆباڵی هەر دەرەنجامێکی نەخوازراو لە ئاییندەدا لە ئەستۆی دەسەڵاتدارانی هەرێم‌و ئەو هێزو لایەنە سیاسیانەیە، کە ئومێدو هیوای خەڵکیان بۆ ژیانێکی باشتر بەبا دا. بۆیە ئەرکی نیشتمانی‌و نەتەوەیی‌‌و ئەخلاقی هەمو کەسێکی نیشتمانپەروەرو مرۆڤدۆستە کە پشتیوانی لە داواکاری رەوای خۆپیشاندەران بکات لە پێناوی چاکسازی‌و گۆڕانکاری ریشەیی، تاکو هاوڵاتیانی هەرێم ژیانێکی شەرەفمەندانە بەرنە سەرو بژێوییەکی شایستەیان هەبێت. دیارە ئەرکی لەپێشینەی ئەو گەنجە خێرلەخۆنەدیوانەی کوردستانیش ئەوەیە کە ریزەکانی خۆیان رێک بخەن‌و بەرنامەی کارو نەخشەی ئاییندە بەهەست‌و بیرێکی نیشتمانپەروەرانە دابڕێژن. هەروەها پێویستە وەک نەوەیەکی بەرپرس‌و شوێن ئومێدی دواڕۆژی گەلەکەمان بەشێوازێکی مەسئولانە داواکارییەکانیان‌ بخەنە رو؛ هیوادارم ئامرازی جێبەجێکردنی نەخشەی گۆڕینەکەیان دور بێ لە توندوتیژی‌و تێکدانی ژێرخانی هەرێمەکەمان‌و بێڕێزیکردن بەرامبەر مرۆڤ‌و بەهاکانی مرۆڤایەتی. هەروەها ئەرکی پێشمەرگەو هێزەکانی ناوخۆ بەرگریکردنە لە خەڵک‌و خاکی کوردستان نەک کوشتن‌و ئازاردانی هاوڵاتیان‌و پشتیوانیکردن لە نادادپەروەری. جێی وەبیرهێنانەوەیە، کە ئەگەر ئەمجارەش دەسەڵاتدارانی کوردستان لەڕێگای بەکارهێنانی هێزەوە ئەم خۆپیشاندانانە سەرکوت بکەن، ئەوا دور نیە ئەو گەنجە یاخی‌و توڕەو ناڕازییانە لە ئاییندەدا بیر لەبەکارهێنانی هەمان ئەو ئامرازانە بکەنەوە کە دەسەڵات بۆ سەرکوتکردنیان بەکاری دەهێنێ. ئەو کاتەش گەلەکەمان توشی کارەساتێکی گەورەتر دەبێ‌و لێکەوتەکانی ئەو شێوازی روبەڕوبونەوەیە لە ئەستۆی ئەو دەسەڵاتدارانەی ئەمڕۆی کوردستانە کە چاوو گوێ‌و هەستیان لەئاست راستییەکان‌و داواکانی خەڵک‌ داخستوە.  

زانا توفیق بەگ کاتێك جووەکان ، دەوڵەتی یەهودیان بونیادنا کاریان بە دەقێکی  تەورات کرد.  ئەودەقە لە دەمی موسای پێغەمبەردا (خ ڕ)   دەڵێت  بەرامبەر دوژمنەکانتا،(چاو بەچاو ددان بە ددان) بن . ئەم دەقە ئاینیە وای لە جووەکان کرد، کاریگەریەکی تەواو لەسەر یەك دەنگی جووەکان دروست ببێت،بۆ  کۆکردنەوەی تواناکانی خۆیان لە بەرامبەر عەرەبە فەلەستێنکان  ، وە هێزی خۆیان لە بەرامبەر  دوژمنە دەرەکیەکانیان   ڕێکخستەوەو وازیان  لە عینادی سیاسی و کەلەڕەقەی لە بەرامبەر یەکتردا هێنا .   تواناکانی بیرکردنەوەی هە موو لایەنە سیاسیەکانی ناو دەڵەتی جوویان  خستە خزمەت توڵەسەندنەوە لە دوژمنەکانیان . وە دەوڵەتێکی بەهێزی ئابووری و سیاسیان  لەناوچەکەدا دامەزراند . بەم هۆیەشەوە بوونە دەوڵەتێکی  بەهێز لە  رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا . ئەم ئەزموونەی دروستبوونی دەوڵەتی جوو بە  بەشداری زۆربەی پارتە سیاسیەکانی دەوڵەتی یەهود دامەزرا، کە زیاتر لە ٢٧ پارتی سیاسی بوون ، هەموو بە شێوازێکی شێلگیرانە ململانێ سیاسی یەکتریان دەکرد. بەڵام هەمیشە بۆ بابەتە گشتیەکان و بەرژەوەندی ئاسایشی نەتەوەیی هە موو یەك دەنگ  و یەك هەڵویست بوون   بەرامبەر  دوژمنەکانی دەرەوەیان  . دیارە ئەمە پێچەوانەی حاڵی کوردە بەتایبەتی پارتە سیاسیەکانی هەرێمی کوردستان  لەم هەرێمەدا خاوەنی دیدێکی هاوبەش نین هەربۆیە  توانای دانانی ستراتیژێکی سیاسیانیە  بۆ  ڕووداوە نەخوازراوەکانی ، کە ڕووبەڕووی ناوچەکە دەبێتەوە  . سەرئەنجام بۆ باسکردنی هۆکارەکانی پەرتەوازەی ناو خۆی هەرێم پێویستمان، بە شیکردنەوەی درێژ و نمونەی زۆر دوور نیە، چونکە دیمەنەکانی ئێستای کوردستان، باشترین دەلاقەی ئەو هۆکارانەن کە ڕۆژانە بە بەرچاوی کۆمەڵگاوە ڕوودەدەن .ئەمەش وایکردوە نەتوانین  لەسەر بچوکترین بابەت یەك هەڵوێست و کۆدەنگ بین بۆ چارەسەرکردنی گرفتەکان  .  چونکە لاوازی پێگەی تاكی کورد لە  پێکهاتە کۆمەڵایەتێکانەوە قسەی لەسەر دەکرێت. بەتایبەتی لەڕووی کولتووری و کۆمەڵایەتیەوە . کاریگەری پرۆسەی سیاسی لە تێکشاندنی تاك، وە بەستنەوەیان بە کۆمەڵی وەهمی  ناڕاست  و کارکردن بۆ چەپاندنی کەسێتی کورد، لە چوارچێوەی ڕێگەگرتن لە دروست نەبوونی  تاکێکی عەقڵ کراوە لەناو سیستەمی سیاسی دا. هەمووئەو سیستەمە سیاسیە چەوتەی لە کوردستان دا پەیڕەو دەکرێت. بۆ لاوازکردنی کەسێتی تاک لە ناو کۆمەڵگاداو تەنانەت ئەندامانی پارتە سیاسیەکانی کوردستان. ئەم برینە وا دەکات کە مرۆڤی ئێمە مل نەدات بۆ لێکۆلینەوەی زانستی و واقیعی ، زیاتر لایەنگیری بۆ دەمارگیری و داخستنی ئەقڵ و سنوردانان بۆ بیرکردنەوەی تاك لە تێپەڕاندنی ئەو ڕایەڵانەی کە بۆتە بەربەست لە بەر دەم بڕوا نە بوون و بێ متمانەی بەرامبەر یەکتری کە ئەمەش وای کردوە و پەرتەوازەی ناخۆ لەسەر هە موو سەکتەرەکان و  ژیان ڕەنگبداتەوە.  سیستەمی سیاسی ئێمە کاری لەسەر دابەشکردنی کۆمەڵایەتی و دروستکردنی توێژێکی ئەریستۆکراتی خراپ کردوە. وە هیچ بەهایەکی بۆ انسانی ئێمە لەناو کۆمەڵگادا نەهێشتۆتەوە . بەجورێك دەسەڵاتی سیاسی تاکی ئێمە قووت داوە، کە ناچار بووە بە بێ هیچ گفتۆگۆیەک   ڕوو بکاتە پەرستن و بە پیرۆزکردنی هەندێ فیگەری سیاسی بێ ئەوەی هیچ بنەمایەکی مەعریفی زاتیان هەبێت .  پارتە سیاسیەکان کۆمەڵگایان بەرەو دۆخی بێ متمانەی و ڕێزنەگرتن لە بیرۆبۆچوونی جیاواز بردوە . وەڕێگەیان نەداوە دامەزراوەکانی بەڕێوەبردن، لەسەر بنەمای لێهاتووی تاك بوونیاد بنرێت، هەمیشە هەوڵیان داوە  لەسەر بنەمای کڕنووش بردن بۆ سیستەمی سیاسی یان فیگەری سیاسی و دامەزراوەکان دروست بکرێت . ئەم دۆخە سیاسیە باوەی  کوردستان  زیاتر ڕواجی بۆ خەڵکی لەرزۆک و بوودەڵە کە خاوەنی کارێکتەری مەعنەوی خۆیان نین هەمیشە لەناو ئاوی لێلدا دەتوانن بژین وە دەسەڵات وەربگرن. بۆیە لە ئێستادا هەر بیرکردنەوەیەك ،  بەئاڕاستەی دروستکردنەوەی متمانە و چاکسازی سیاسی بریتیە لە خەیاڵ پڵاویەکی بێ سنور . چونکە هەتا مەرجەکانی کۆیلە بوون بەپیرۆزکردن لەناو سیستەمی سیاسی ئێمەدا ڕووی لە هەڵکشان بێت مەرجی دڵسۆزی بەو پێوەرانە بێت ،کە کێ زیاتر هێزی ڕۆحی پیرۆزی ببەخشێت بە دەسەڵاتی سەرووی خۆی ئەوا . ئێمە ناتوانین هیچ هەنگاوێکی واقیعی بنێن بۆ دروستکردنی یەکریزی و گۆتاری هاوبەش بۆ چارەسەری سەرجەم کێشەکان لە کوردستاندا.       .     

پشکۆ نەجمەدین برسییەکان یاخی دەبن، دژ بە زوڵم و نایەکسانی و بێبژێوی، دژ بە نەبوونی سیستەم و دامودەزگە و دەستەڵاتی نایاسایی، ڕادەپەڕن... ئەوان داوای ژیان دەکەن، هەر چی کە دێتە سەر ڕێیان دەیسووتێنن! باڵای یاخیبوون هەڵدەکشێ و جنۆکەکان؛ جنۆکانی ئەودیو سنوور، جنۆکەکانی نێو خۆمان، بە شمشێری ساودراوی دەستیانەوە، سواری شەپۆلی ناڕازیی خەڵک دەبن، هەر گەنجێک و شمشێرێکی لەمشت دەنێن! دێوی دەستەڵات دەدێوێ، ئاگری شەڕ کڵپە دەکات، وەڵات دەبێت بە مەکۆی میلیشیا و باندیدەکان! جنۆکەکان، لوبنانێک و سووریایەکمان لەسەر سینیی بەرژەوەندییەکانی خۆیان، پێشکەش دەکەن! ئەم دەستەڵاتە بێفەڕە، هێشتا کاتی بیرکردنەوەی لەبەر دەستە! با پێش ئەوەی پێستەی قەیران سەگ بیڕفێنێ، سەر بۆ خواستی ڕاپەڕیوان دانەوێنێ! دەست لە گیرفانی خۆی ڕادا، کە هەر "بەرک"ی ئەم خەڵکەیە! خەڵک کە تێر بوو، ئیدی ئەوسا، بە ئەقڵ و لۆژیک دەفکرێ، بە خەباتی مۆدێرن و شارستانی، ماف و ئازادی وەر دەگرێ! دەستەڵاتی خۆماڵیمان، کە سازدەری زەوینەی ئەم قەیرانەیە، کەمێک ئەقڵ و بڕێک سامان سەرف بکات، ڕێ لە وێرانکاری دەگرێ!  

د. نیاز نەجمەدین  تا رادەیەكی زۆر، تەنانەت دەوڵەمەندەكانیش زەرەر دەكەن. بەڵام چیرۆكەكەم لە شوێنێكی دیكەوە دەگێڕمەوە.   لە سەدەی شانزدەدا، ئیسپانییەكان سەرقاڵی دامەزراندنی كۆمەڵگەیەكی پێشكەوتووتر بوون. خەونی گەڕان و پشكنین و دۆزینەوە و دابینكردنی پێدوایستییەكانی گەشەسەندن لە وڵاتەكەیاندا دەیانگەیەنێت بە مەكسیك و بەشێكی دیكە لە ئەمریكای لاتین. لەناكاو، وەك كۆمەڵێك چاوچنۆكی چڵێس دەكەون بەسەر كانەكانی زێڕ و زیودا و لەو رۆژەوە نەگەڕانەوە سەر ئەو رێچكەیەی گەشەسەندن كە دەكرا بیانگەیەنێت بە باخێكی سەوزتر و گەشاوەتر.  گسكیان لە زێڕ و زیوی مەكسیكدا و بە فەردە و عەرەبانە بەسەر شانی كرێكارە لاتینییەكاندا خستنیانە ناو كەشتییەكانیانەوە و گواستیانەوە بۆ ئیسپانیا.  ئەم ماتریاڵە بەنرخە كە پێگەی ئابوریی وڵاتانی لەسەر وەستا بوو، لە ئیسپانیا ناگیرسێتەوە، وەك میوانێكی دەستبەسەر دێت و خێرا دەیگۆڕنەوە بە پیرە شەرابی هۆڵەندیی و لە یانە تاریك و لێڵەكانی مەدرید و بارشەلۆنەدا بەدەم سەما لەگەڵ كچە ناسكۆڵەكاندا تا مەستبوون پێكیان هەڵدەدات. مەستبوونی ئەوان لە شەودا كۆتایی نەهات و درێژ بووەوە بۆ رۆژیش، وایاندەزانی تا ئەبەد مەكسیك زێڕیان پێ دەبەخشێت و هۆڵەنداش كاڵا كەشخەكانی. لە زێڕ و زیو جگە لە كۆمەڵێك كۆشك و تەلار شتێكی دیكەیان نەخستەسەر سەرمایەی وڵاتەكەیان.  دواتر ئیسپانیا بوو بە نوكتە و پێیان دەوتن: مانگایەكیان هەیە كە چی لە هۆڵەنداوە شیر دەهێنن.  ئەمریكای لاتینی مانگاكەی ئیسپانیا بوو. خێریان لە سەروەتی حەرام نەبینی، بەڵكو ئەوەی بیناشیان كردبوو وردە وردە وێرانیان كرد. دەستەبژێری باڵادەست غەرقی حەوزی خلیسكی كەشخەچێتیی بووبوو، كۆمەڵگەش لەناوەوە وەك خاكێكی ووشك بومەلەرزە قڵیشاندبێتی، قڵیشا بوو.  مۆدێلی ئیسپانیا لە داگیركارییدا بە یەكێك لەو مۆدێلانە دادەنرێت كە تەنانەت خێری بۆ داگیركەرەكەش نەبوو. زۆر لە مێژوونوسان رێكن لەسەر ئەوەی تا ئەمڕۆ شوێنەواری ئەو شێوازی تاڵانییە و بەكارهێنانی، بە ئەدای ئابوری و پێگەی سیاسی ئیسپانیاوە دیارە.  ئەم چیرۆكە زۆرمان لەسەر ئێستای كۆمەڵگەی ئێمە پێدەڵێت، لەوانە نەوت و توركیا و هاوردە و لەناوبردنی ئەوەی خەریك بوو بینا دەبوو. لە كۆمەڵگەی ئێمەدا، تەنها پوش و پەڵاش پێكەوە ماون و جیا نەكراونەتەوە، كە دەبوو لەبەر سوتان تەنها ئەوان لە یەكتر جیا بكرێنەوە، كۆمەڵگە لە یەك ترازاوە و دوژمنایەتییەكی گەورە بەرپا بووە.  زەلكاوی هەژاریی و بێكاریی و نایەكسانیی ناهێڵن نەك هەژاران بەڵكو كەس ئیسراحەت بكات، ناهێڵن نەك دانیشتوانی وڵاتەكە بەڵكو ئەوانەش جێیان هێشت مەزاجێكی سافیان هەبێت. من بڕوام وایە مێشكی ئەوانەی لە هەندەرانن لەوانە ماندووترە لە كوردستان دەژین.  مەترسییەكە لەوە دەرچووە چینی هەژار تیا بچێت و دەوڵەمەند رزگاری ببێت. بۆ گەیاندنی مەبەستەكەم، لە دووبارەكردنەوەی وتەیەكی فریدریك هایەك باشترم دەستناكەوێت:   بەختەوەریی دەوڵەمەندێك لە وڵاتێكدا ئازادیی تیادا نەبێت كەمترە لە كارمەندێكی ئاسایی لە وڵاتێكی پێشكەوتووی ئازاددا.  سیستمی سیاسیی و ئابوریی ئەوە دیاری دەكات تا چەند بەختەوەر بین، نەك ئاستی سەروەت و سامان. ئەم سیستمەی ئێمە وەك چۆن كارێكی ئاسایی بە خێر و سەدەقە دەبەخشێت بە بێكاران، ئاوا بزنسیش بە خێر و سەدەقە دەبەخشێت بە دەوڵەمەندەكە و دەیەوێت چاوبەرەوژێریان بكات.     هەر ناوێك لەم سیستمە دەنێیت بینێ، ئەوەی روونە ئەوەیە دوژمنایەتیی و دووبەرەكیی لەسەر ئاستێكی فراوان دەنێتەوە: هەژار و هەژار، هەژار و دەوڵەمەند، دەوڵەمەند و دەوڵەمەند دەكات بە دوژمنی یەكتر.  وەك چۆن هێزی تاڵانچیی هەیە، ئاواش هێزی شڕەخۆر هەیە. شڕەخۆر و تاڵانچیی دوو دیوی یەك دراون و رەنگیشە لەوان زیاتر كەسی تر قازانج لەو سیستمە سیاسییە پەككەوتووەی هەرێم نەكات.  بە رێژەی جیاواز ،هەموومان لە بەردەم مەترسییداین، بە رێژەی جیاوازیش ئەكرێت كۆمەكی یەكتر بكەین لە كۆتاییهێنان بەم سیستمە بە كەمترین تێچوو. لای كەم، بەرگریی لە مانەوەی نەكەین.

دکتۆر هەژار مەعروف تۆ خۆت کرێچی نیت و پارەت بەشی ساڵێک هەیە  پێی بژیت، خۆت بخەرە شوێنی موچەخۆرێکی بچوکی کرێچی کە پارەی پاشەکەوتی نیە وخاوەنی ٥ منداڵە، یا خۆت بخەرە جێی کرێکارێکی ژن و منداڵدار کە  گەر ڕۆژێ ئیشی نەبێت  پارەی نیە خێزانەکەی بەخێوبکات، یا خۆت بخەرە  جێی دەرچویەکی زانکۆ کە پێنج ساڵە دەسی دەسیی پێدەکەن بۆ دامەزران و هێشتا دانەمەزراوە و لە بازاڕی ئیشدا. هێشتا ئیشێکی بەردەوام و تێرکەری دەست نەکەوتوە. باوکت پاسەوانێکی خانەنشینە و دو مانگە موچە کەمە کەمکراوەکەیان نەداوەتێ  و ڕۆژانە هاوپۆلەکەت بە فیزەوە  بە وەنەوشەکەیەوە دێت بۆ قوتابخەنەکەت و زانیاریت هەیە کە باوکی کۆنە جاش بوە و دوای ڕاپەڕین بەهۆی یەکێ لە حیزبەکانی  دەسەڵاتەوە بوە بە ملیۆنێر. خۆت بخەرە جێی ئەو کوڕە هەرزەکارەی دایکی نەخۆشیی دڵی هەیە و ئەگەر عەمەلیاتەکەی بە خۆڕایی لە نەخۆشخانەی حکومەتدا بکرێت دەبێت ٦ مانگ لە سەرەدا چاوەڕێ بکات و لەوانەیە لەو شەش مانگەدا بمرێ و فریای عەمەلیاتەکە نەکەوێت ، بەڵام ئەگەر  بیست هەزار دۆلاری هەبێت ئەوا دەتوانێ بەو پارەیە لە ماوەی دو هەفتەدا لە  نەخۆشخانەیەکی کەرتی تایبەت عەمەلیاتەکە بکا و لە مردن ڕزگاری بێت. ئەم نمونانە زادەی خەیاڵ نین و ڕۆژ نیە دەیان چیرۆکی وا نەبیسین و نەبینین. ئیمڕۆ و ئەمێستا مرۆڤی بە شعور و بەویژدان ئەگەر بە هاوسۆزی خۆی بخاتە جێی ئەو نمونانەی سەرەوە کە مشتێکن لە خەرواری پتر لە چەند ملیۆنێک هاوڵاتیی زوڵملێکراو و برسی و بێئیشکراوی ئەم هەرێمە، ئەوا دەبێت بە ڕەوا و دروست و پێویستی بزانێت کاتێک برسیان و چەوساوان و بێکاران ، هەروەها تێرە  بەویژدان و بەهەستەکان بە شێوەیەکی ناتوندوتیژانە خۆپیشاندان  بکەن ، تەنانەت ئەگەر دەسەڵات داوای  ڕەسمیی خۆپیشاندانیانی قوبوڵ نەکرد.  زۆربەی بەشداربوانی خۆپیشاندانەکانی لە ڕۆژی ٧ ی ١٢ ی ٢٠٢٠ وە دەستیان پێکردوە هەرزەکار و گەنجن . هەمو  پزیشکێکی دەرونیی وەک من دەزانێت کە  لە هەر سەد خۆ پیشاندەری ئاوا هەرزەکار و لاو و مێرمنداڵ پێنج شەشێکیان پڕوزە و کەف و کوڵن و بڕێک بە توندوتیژیی زمانی و یا تەنانەت توندوتیژیی جەستەیی  داواکانیان و ئەوەی لە دڵ و دەرونیان پەنگخیواردۆتەوە دەردەبڕن، لە دۆخێکی ئاوادا ئەوە ئەرکی ئاسایش و پۆلیسە ئەم جۆرە کەسە توندانە هێور و ئارام بکەنەوە نەک لولەی تفەنگەکانیان تێبکەن و ئەوەندەی تر بیانهوروژێنن و ڕقیان هەڵبسێنن، ئەمە یەکێکە لە هۆ گرنگەکانی هەڵمەتبردنی خۆپیشاندەران بۆ سەر بارەگای حیزبەکانی دەسەڵات و دەسگا حکومەتیەکان. بۆیە من بە هەڵەیەکی گەورەی دەزانم کە دەسەڵاتی کوردی کەسانی چەکدار دەنێرێتە سەر جادە بۆ بەرەنگاربونەوەی خۆپیشاندانەکان کە لە بنەڕەتدا ڕەوا و دروست و ناتوندوتیژ و ئاشتیخوازن. دەبێت کەسانێک بنێردرێن بۆ هەڵس و کەوت لە گەڵ خۆپیشاندەران کە ئاستێکی ڕۆشنبیریان هەبێت و پێشتر خولی ڕاهێنانی تایبەت بەم بابەتەیان کردبێت و لە دارێک زیاتر بۆ بەرگری لەخۆیان هیچ چەکێکی تریان پێ نەبێت. ناشرینترین دیمەن ئەوەیە کە چەکدارێکی حکومەتی هەرێم پەنجە لە سەر پەلەپیتکەی تفەنگەکەی بەرامبەر خۆپیشاندەرانی ناتوندوتیژ و بێچەک ڕاوەستاوە ، وەک ئەوەی لە سەنگەر دا بێت بەرامبەر داعش!

ئازاد جۆڵا  دوای  تەواو بونی کۆبونەوەکەی هەرسێ لایەنی سەرەکی پێکهێنەری حکومەت  لە ڕاگەندراوێکدا پێداگریان لەسەر  چەند خاڵێک کردووە  ئەگەرچی  بەگوێرەی  ڕاگەیندراوەکە بێ  درکیان بە هەموو ئەو  کێشەو گرفتانە کردووە  کەوا بەرۆکی  ئەم  هەرێمەو خەڵکەکەو ئەزمونە نەتەوەییەکەی گرتوە کەوا بێ گومان  هەر خۆشیان  هۆکاری سەرەکی هەموو ئەم نەهامەتیانەن ، بەڵام ئەوەی  دیارە تەنها دەستنیشانکردن و دیاری کردنی کێشەکان بووە  بێ ئەوەی زەمینە و شێوازی میکانیزمی جێ بەجێکردن و ئەنجامدانی  ناوەڕۆکی ڕاگەندراوەکەیان  دیاری بکەن ،  ئەوەش گومانی  ئەوەمان بۆ دێنێتە پێشەوە  وەکو سەدان کۆبونەوەو  بڕیاری تر  هەر  مەرەکەبی سەر کاغازبێ و شتێکی ئەوتۆی لێ  سەوز نەبێ ، هەرچەندە  خەڵک بەگشتی چاوەڕوانییەکی ئەتۆی لەم کۆبونەوەیە  نەبوو  کەوا بتوانێ وەڵامی  داخوازییەکان و دانانی خاڵ لەسەر پیتەکان و  چارەسەری ڕیشەیی و بە بڕیارگەلێکی دروست و دواتریش کردەیی  کۆتایی پێ بێ و دەرئەنجامێکی ئەوتۆی لێبکەوێتەوە ،  بەڵام  چاودێران و  سیاسەتمەدار و  ئابووری ناسان  باوەڕیان وابوو  ئەم  کۆبونەوەیە کە لوتکەی پێ دەڵێن  دەتوانی و  دەرفەتی  ئەوەی  لەبەردەم ماوە ببێتە  مایەی کەم کردنەوەو چارەسەری هەندێک  لە گرفتەکان و دوورخستنەوەی  مەترسیەکانی  سەر  ئەزموونی نەتەوەیی هەرێمی کوردستان  ئەگەر مەبەست و  خوازیار  هەبێ و  بتوانن و  ئازایەتی  ئەوەیان تیابێ  ڕوو بەڕوو  قسەی دڵی خۆیان بکەن و هەرچی  لە دڵ و دەروون و ژێر بەڕەکەهەیە  بیخە سەر بەڕەکە ،  وەلێ  ئەوەی لە ناوەڕۆکی  ڕاگەێنداوەکە دەبیندرێ    تاکە خاڵێک کەوا وەکو  بڕیاری بەپەلەو کرداری سەیر بکرێ  ناردنی بەپەلەی  وەفدێکی  هەرێمە  بە سەرۆکایەتی  قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت بۆ بەغداد بەمەبەستی  گفتوگۆ و ڕێکەوتن لە گەڵ  حکومەتی فیدڕاڵی  لەسەر پرسی شایستە داراییەکانی هەرێم و جێگیرکردنی پشکی  هەرێم لە یاسای بودجەی ۲۰۲۱ ی عێراقدا ، لێرەدا پرسیارەکە  ئەوەیە ئەگەر  وەفدەکەی  هەرێم  ئەمجارەیان  بە بڕواو  بڕیاری  کۆتاییەوە  دەچێتە بەغداد و  ڕێکەوتنی کۆتایی دەکات  ئەوا بێ سێ و دوو  دەبێ  تەواوی  مەرجەکانی  یاسای قەرز جێ بەجێ بکات و ئەو پڕۆژە بودجەی ئامادەکراوە  قبوڵ بکات و دواتریش  پابەندبێت پێیەوە  ، کەوایە  ئەی  بۆچی  یاسای  قەرزتان  ڕەتکردەوە ؟؟ بۆچی  چەندین  ساڵە  ئەم هەرێمەتان  تووشی  ئەم هەموو  نەهامەتیە کرد ؟  خۆ  بەغداد  هەرگیز  نە مەرجەکانی  لەوە  زۆرتر و گرانتر بووە   نە هەڵوێست و دیدگاشی بۆ  هەرێم  هێندە  پڕ لە غرور و باوەڕ بەخۆ بوون  بووە  ، ئەگەر  لەماوەی  ڕابردوو  ڕێککەوتن و   پابەندبوون  شکانی  شکۆ و  سەروەری  هەرێم  بووبێ   ئەی  ئێستا چی؟؟؟  خۆ ئەگەر ڕێکەوتنیش بکەن و دواتریش پێمان بفۆشنەوە  ئەوا  خەڵک  مافی خۆیەتی بڵێ  ئەوە  لە پیاوەتی و  هەستکردن بە  بەرپرسیارێتی  ئەوەی دەسەڵاتدار  نەبووە  بەڵکو ئەوە  بەرهەمی ڕاپەڕین  ئاسای  چەند ڕۆژی  ڕابردووی خەڵکانی دەڤەرێکی زیندوو و ووشیار بووە ، ئێستا  خەڵک دەپرسێ  ئایا  ئێوە  بڕوای  تەواوتان  بەم  ڕێکەوتنە هاتووە کە بۆی دەچن و کۆتایی  پێ دەهێنن ؟   یان  ( كلعاده ) تەنها  بۆ کات کوشتن و  ئارام کردنەوەی  شەقامی تووڕە و هەڵچووە ؟؟ تۆ  وا دابنێ  وەفدی هەرێم  چوو بۆ بەغداد و ڕێکەوتنی نەکرد یان کردی و  پێیەوە   پابەند نەبوو  ئایا دەزانن  دوای  ئەوە ؟چی ڕوو دەدات ؟؟؟ دەزانن  دۆخی  سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی و ئاسایشی نەتەوەیی  و  ئەم هەرێمە  بە چی دەگات ؟؟؟؟ * هەولێر

رێبوار ئەورەحمان ئەوەى لەخۆپیشاندانەکەى ئەم چەند رۆژەى سلێمانى و دەوروبەرى روویدا، شۆکێکە کە پێویستە تەواوى حزبە سیاسیەکان، حکومەت و کاربەدەستان، بەرپرسانى حزبى و حکومى بیرێکى جددى لێ بکەنەوەو بیکەنە وێستگەیەکى گرنگى گۆڕانکارى لەکارو بیرکردنەوەیاندا. بەداخەوە وەک هەموو خۆپیشاندانەکانى رابردوو، جارێکى تر بەرپرسانى حکومەت لەئاستى زۆر باڵا و بەرپرسانى حزبى لەئاستى جیاواز، دەستیان کردەوە بە لێدانەوەى قەوانە سواوەکەى (دەستى لەپشتە، خۆپیشاندانى ئاشتیانە مافى خەڵکە)، لەڕاستیدا خۆپیشاندەرانى ئێستا تێگەیشتوون لەوەى کە خۆپیشاندانى ئاشتیانە، لاى حکومەت و کاربەدەستەکانى هیچ نرخێکى نییەو بەپێچەوانەوە وەک چەندین خۆپیشاندانى مامۆستایان و چین و توێژە جیاوازەکانى تر، خێمەکانیان دەسوتێنرێ و چالاکەکانیان دەڕفێندرێن و بەشێکیان لەزیندانەکاندا توند دەکرێن، بۆیە ئێستا خۆپیشاندەران دەستپێشخەرن لە توندوتیژى و بێ منەتن لە هەر هەڵسوکەوتێک کە دەزگا ئەمنیەکان بەرامبەریان دەیکەن، لەناخیشیاندا هیچ بڕوایەکیان بە سیستمى دادوەرى ئەم وڵاتە نەماوەو بێباکن لە هەر لێپێچینەوەیەکى یاسایى کە رووبەروویان بکرێتەوە. ئەوان بە رەهایى متمانەیان بەو حزبە کلاسیکیانە نەماوە کە ساڵانێکە هەریەکەیان لەسەر بنەماى دروشمێک، یەکێک بەدروشمى نەتەوەیى و ئەویترین بەدروشمەکانى سۆسیال دیموکراتیى و یەکێکیش بەدروشمى ئیسلامى، یەکێکیش بەدروشمى وەستانەوە بەڕووى گەندەڵى، سۆزیان دەجوڵێنن و دەنگەکانیان دەکەنە دەستکەوت بۆ کادیر و بەرپرسە باڵاکانى خۆیان، هەر بۆیە بارەگاى حزبەکانى دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن پێکەوە دەسوتێنن. لەماوەى ئەم چەند رۆژە کەمەدا، زۆر شتمان لەبەرپرسانى حزبى و حکومى بیست، با یەک یەک لەسەر هەموو تۆمەت بەخشینەوەو لێکدانەوەو قسانە بوەستین کە بەرامبەر خۆپیشاندەرانى ئێستا دەکرێت. یەکەم: بەشێک لەحزبەکانى ناو حکومەت و بەرپرسەکانیان دەڵێن "خۆپیشاندان دەستى ناوخۆیى و دەرەکى لەپشتەو ئامانجیان تێکدانى ئارامى و زیان گەیاندنە بەقەوارەى هەرێم". ئەم پڕوپاگەندەو تۆمەتە راماندەکێشێت بۆ ئەوەى بپرسین، لەکوردستان دوو دەزگاى هەواڵگرى (پاراستن و زانیارى) بوونیان هەیە، ئەگەر دەستێکى دەرەکى و ناوخۆیى بتوانێت بەو شێوەیە گەنجى ئەم وڵاتە بجوڵێنێت، کەواتە ئەم دوو دەزگایە دوو فاشلترین دەزگان و پێویستە دەست بەجێ دابخرێن، ئەمە لەکاتێکدایە کە ئەم دوو دەزگایە یەک مەتر لەدەرەوەى سنورى هەرێم تواناى هیچ چالاکیەکیان نییە و هەموو توانای خۆیان بۆ ناوخۆ تەرخان کردووەو تەنها سەرقاڵى حزب و کەسایەتیەکانى ناوخۆن. دووەم: "ئەمانە خۆپیشاندەر نین و تێکدەرن، چونکە دام و دەزگاى حکومى و حزبى دەسوتێنن". ئەمە یەکێکى ترە لەو پڕوپاگەندانەى دەکرێت، بەڵام بۆ ئەمەش دەبێ بڵێین، لەسەدا ٨٥ تا لەسەدا ٩٥ى ئەوانەى خۆپیشاندان دەکەن دیارە کە تەمەنیان لەنێوان ١٨ تا ٣٠ ساڵدایە، کەواتە ئەم نەوەیە هەمان ئەو نەوەین کە لەسەردەمى حوکمڕانى کوردیدا لەدایکبوون و خوێندویانەو گەورەبوون و ئێستاش هەر لەسەردەمى حکومڕانى ئەواندا بێکار و هەژارن، ئەمەش سەلمێنەرى ئەو راستیەیە کە حزبەکانى دەسەڵات لەماوەى ٣٠ ساڵ حوکمڕانیاندا کەرتى پەروەردەیان وێران کردووەو نەیانتوانیوە نەوەیەکى وا پەروەردە بکەن کە بڕواى بەتوندوتیژى و سوتاندنى دام و دەزگاى حکومى نەبێت. خاڵێک کە مایەى سەرنجە ئەوەیە، دواى چەند رۆژێک لەخۆپیشاندان، تائێستاش خۆپیشاندانەکان لە قەزاو ناحیەکاندایە و تائێستا سەنتەرى شارە گەورەکان نەجوڵاون، ئەمەش بەڕوونى ماناى فەشەلەى پلانى حکومەتە یەک لەدواى یەکەکانە، چونکە بەئاشکرا ئەمە ئەو راستیە دەردەخات کە تەواوى کابینەکان قەزاو ناحیەکانیان بەتەواوى پشتگوێ خستووەو هیچ یەکێک لەو قەزاو ناحیانە خزمەتگوزاریەکى ئەوتۆى تیا نەکراوە کە بتوانێت گەنجەکانیان رازى بکات، یان سەرقاڵى کارکردنیان بکات. لەڕاستیدا ئەو کاتەى بەرپرسان سەرقاڵى بەڕێوەبردنى بزنس و بەرژەوەندیەکانیان بوون، ئەو کاتەى منداڵى بەرپرسان لەسەر حسابى کوڕە هەژارو گەنجى ئەم وڵاتە سەرقاڵى بەسەر بردنى شەوى سور بوون لە باخ و ڤێلا و هەندێک وڵاتى دەرەوە، گەنجى هەژارى ئەم وڵاتە لەبەر بێکارى و بەهۆى نائومێدبوونى لەم وڵاتەو بۆ کات بەسەربردن سەرقاڵى یارى پەبچى بوو، بۆیە ئێستا بەقەد هێزە چەکدارەکانى حزبەکان شارەزایى لەتەکنیکە سەربازیەکاندا هەیە و ئێستاش بۆ بەدیهێنانى دادپەروەرى کۆمەڵایەتى بەکارى دەهێنێت، ئەو گەیشتۆتە ئەو باوەڕەى هەژارى ئەو، نەبوونى دادى کۆمەڵایەتى، خراپى گوزەرانى ئەو، وێرانى ژێرخانى ئەو شارەى تیایدا دادەنیشێت، لە بارەگاى حزبەکانەوە سەرچاوەى گرتووە، بۆیە پێى وایە بەسوتاندنى ئەو بارەگایانە تۆڵەى خۆى دەکاتەوەو کۆتایى بە کێشەکان دەهێنێت. بەکورتییەکەى، کێشەکە لەبەغدا نییە و بابەتەکە بڕینى بودجەى هەرێم نییە و تەنها بەدابەشکردنى مووچەش چارەسەر نابێت، کێشەکە لەناو هەرێم خۆیدایە، کێشەکە ئەوەیە منداڵى بەرپرس و وەزیر و کادیرى حزبى و هاوبەرژەوەندەکانى حزب، لەسەر شەقامەکان بە ئۆتۆمبێلى دوا مۆدێلەوە فلتەرى جگەرە فڕێ دەدەنە دەرەوەو گەنجێکى دەرچووى زانکۆش پارەى پاکەتە جگەرەیەکى پێ نییە، کێشەکە ئەوەیە کادیرانى حزب لەخوێندنى باڵا وەردەگیرێن و دەکرێنە بەڕێوەبەر و دادوەر و چى و چى، بەڵام کوڕى هەژارێک دەبێ لەبەر دەرگاکەیان بوەستێ بۆ ئیمزایەک.   دەبێ لەم وێستگەیەوە تێبگەن کە کێشەکە کێشەى کەڵەکەبووى ٣٠ ساڵە، کێشەى چینێکى حوکمڕانى گوێ گران و چینێکى حوکمکراوى بێ نازە کە هیچ شتێکى نییە لەخۆپیشاندان و توندوتیژیدا بیدۆڕێنێت.

 کارۆخ خۆشناو   سەرەکیترین بنەما بۆ تێگەیشتن لە (ئەلف و بێ)ی سیاسەت و ستراتیژیەتی ئه‌مه‌ریكا، بەندە بە تێگەیشتن لە شێوازی داڕشتنی بڕیار و رەنگڕێژکردنی ستراتیژییەته‌کانی ئه‌مه‌ریكا، هەموو ئەم کارەکتەر و دەزگایانەش کە بەشدارن لە داڕشتنی سیاسەت و ستراتیژیەتی ئه‌مه‌ریكا هەمیشە دوو بنەما لەبەرچاو دەگرن، ئەوانیش (پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئه‌مه‌ریكا و پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی ئه‌مه‌ریكا)ن، هەر ئەکتەرێکی دەوڵەتی یان نادەوڵەتی کاریگەریان هەبێت بە شێوازی ئەرێنی یاخود نەرێنی لەسەر ئەم دوو بنەمایەی سەرەوە، ئەوا سەنگیان دەبێت لە پێودانگی سیاسەت و ستراتیژیەتی ئه‌مه‌ریكادا. راستیەکی حاشا هەڵنەگرە کەوا کوردستان وەک ئەکتەرێکی نادەوڵەتی سەنگ و پارێزبەندییەکی تایبەتی هەیە لە پێودانگی ئەمەریکادا، ئەگەرچی کوردستان هێشتا خاوەن کیانێکی سەربەخۆش نییە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا وەک هەرێمێکی فیدڕاڵ گرنگی خۆی هەیە لە هاوکێشەی ئه‌مه‌ریكادا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەویش بەهۆی ئەوەی (هەرێمی کوردستان) لەلایەکەوە پێگەیەکی جیۆپۆڵەتیکی گرنگ و ستراتیژی هەیە "وەک دڵی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وایە"، لەلایەکی تریشەوە ژێرخان و سەرخانێکی دەوڵەمەندی هەیە. روون و ئاشکرایە دروستبوون و پاراستنی ئەم قەوارەیەی هەرێمی كوردستان بە پلەی یەکەم لە ئەستۆی ئه‌مه‌ریكادایە، ئەم پاڵپشتیەی ئه‌مه‌ریكاش وایکردووە کەوا باشووری کوردستان جیاواز لە هەر سێ پارچەکەی تری کوردستان، ببێتە خاوەن قەوارەیەکی یاسایی و دەستووری لە چوارچێوەی عێراقدا، لەم روانگەیەشەوە بەرپرسانی کۆنگرێس و کۆشکی سپی و وەزارەتی دەرەوەی ئه‌مه‌ریكا (کۆماری و دیموکراتەکان) هەمیشە ته‌ئکیدیان لەوە کردووه‌تەوە کە "ئه‌مه‌ریكا لەگەڵ هەرێمێکی کوردستانی بەهێزدایە، لەچوارچێوەی عێراقدا" پرسیار لێرەدا ئەوەیە: ئایا سەرکردایەتی سیاسی هەرێم چۆن بتوانێت لە پێودانگی ئه‌مه‌ریكادا سەنگی کوردستان زیاتر بکات و پێگەی کوردستان بەهێزتر بکات، لە پێناو مانەوە و پاراستنی بەردەوامی قەوارەی هەرێمی کوردستان؟ وەڵامی ئەم پرسیارە زۆر هەڵدەگرێت، بەڵام بۆ زیادکردنی سەنگی هەرێمی کوردستان لە پێودانگی ئه‌مه‌ریكادا، گرنگە (داڕێژەرانی بڕیار) ڕەچاوی ئەم خاڵانەی خوارەوە بکەن: 1- نووسینەوەی دەستوورێکی هاوچەرخ بۆ هەرێم. 2- ئەنجامدانی چاکسازییەکی ڕیشەیی لە سێکتەرەکانی حکومەت و کەرتی تایبەتدا. 3- برەودانی زیاتر بەپرسی (شەفافیەت) لە داهات و خەرجی گشت سێکتەرە جیاوازەکانی حکومەت و کەرتی تایبەت. 4- بووژاندنەوەی سێکتەرەکانی کشتوکاڵ و گەشت و گورزار لە پێناو هەمەچەشنکردنی داهاتی کوردستان. 5- پاراستنی پێگەی پێکەوەژیانی کوردستان بەلای ئه‌مه‌ریكاوە گرنگیەکی تایبەتی هەیە. 6- پاراستنی پێگەی سەقامگیر و ئاسایشی هەرێم. 7- یەکخستنەوەی هێزە سەربازی و ئەمنییەکانی هەرێم لەژێر چەتری حکومەتدا. 8- بە دامەزراوەیکردنی زیاتری دام و دەزگاکانی هەرێم لە سەر ئاستی هەرسێ دەسەڵات (یاسا دانان، جێبەجێکردن، دادوەری). 9- جێبەجێکردنی سیاسەتی (تەقەشوف) لە پێناو دەربازکردنی ئەم دۆخە ئابووریە قورسەی کەوا هەرێم و ناوچەکە و جیهانی گرتۆتەوە. 10- گرنگیدانی زیاتر بە پره‌نسیپەکانی دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ و بەرز راگرتنی شکۆی هاووڵاتیانی هەرێم لە رێگای برەودان بە ئازادی رادەربڕین و ئازادی میدیا و ئازدی خۆپیشاندانی مەدەنی لەچوارچێوەی یاسادا. 11- پێویستە داڕێژەرانی بڕیاری کوردستان لەپاڵ گرێبەستی سەربازی، گرێبەستی سیاسی و ئابووری هەمەچەشن لەگەڵ ئه‌مه‌ریكادا واژوو بکەن. 12- گرنگیدانی زیاتر بە پرسی دادی کۆمەڵایەتی و بەرز راگرتنی گوزەرانی هاووڵاتیان لە رێگای دابینکردنی مووچەی مووچەخۆران و چینی مامناوەندی کۆمەڵگا. لە کۆتاییدا گرنگە بۆ ئێمەی كورد كەوا بەشێوەیەكی ئەكادیمی و زانستی (لەسەر بنەمای توێژینەوە و لێكۆڵینەوە) لە سیاسەتی ئه‌مه‌ریكا تێبگەین و هەوڵبدەین بەرژەوەندییەكانمان لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا هاوتەریب و پاڕاڵیڵ بكەین تاكو قەوارەی هەرێمی کوردستان لەم ناوچە پڕ لە دوژمن و جیۆپۆڵۆتیکە داخراوەدا هەمیشە پارێزراو بێت، هەروەها پێویستە لەو حەقیقەتەش تێبگەین کەوا ئەمەریكا بەگوێرەی (گرێبەستە یاسایی و سیاسی و سەربازییەکان) سەنگ و قورسایی بۆ بەرامبەرەکەی دادەنێت، نەک لەسەر بنەمای دۆستایەتی و هاوسۆزی کۆمەڵایەتی! * سەرۆکی ئینستیتۆی توێژینەوەی (ئەمریکی-کوردی)

  عەتا قەرەداخی نزیکەی بیست و هەشت ساڵە کورد خۆی فەرمانڕەوای بەشێکی گەورەی باشوری کوردستانەو ئاشکراشە فەرمانڕەوایی ئەم ماوەیە لە دەستی پارتی و یەکێتیدا بووە، بۆیە بەرپرسی یەکەمی باش و خراپی ئەم فەرمانڕەواییە ئەم دوو حیزبەن. ئیسلامیەکان و گۆڕان و شیوعی... و ئەوانی تریش بەشێکی خراپیەکانی ئەم فەرمانڕەواییەیان دەکەوێتە ئەستۆ لەو رووەوە کە لەسەر حیسابی بەرژەوەندی گشتی مەکسەب و مەنسەبیان وەرگرتووەو لەگەڵ مەڕ شینیان کردووەو لەگەڵ گورگیش گۆشتیان خواردووە. هەر بۆیە ئەوەی لە سەید سادق بەرامبەر بە بارەگاکانی ئیسلامیەکان و گۆڕانیش کرا، هاوشێوەی بارەگاکانی پارتی و یەکێتی، دەیسەلمێنێت جەماوەر خەریکە لەوە تێبگات کە هیچ حیزبێکی کوردی نوێنەرو دۆستی ئەوان نیە، بەڵکو لەم بارۆدۆخەدا رەنگە باشترین ناونیشان بۆ حیزبی کوردی ناونیشانی شانۆگەرییە بەناوبانگەکەی ئیپسن بێت وتە ( دوژمنی گەل – An Enemy of the People )، لەگەڵ جیاوازی تەواوی ناوەرۆکی ئەو شانۆنامەیەو کەسێتی پاڵەوانەکەی کە دکتۆر ستۆکمانە کە بە دوژمنی گەل دەناسرێت. لە راستیدا دکتۆر ستۆکمان لەسەر حەقە بەڵام ناهوشیاری خەڵک دەبێتە هۆکار بۆ ئەوەی دەسەڵات بە دوژمنی گەل بیناسێنیت، لەکاتێکدا لە رووی دڵسۆزی و خزمەتگوزاری و بەتەنگەوەهاتنی نەتەوەو نیشتیمان و لە گەندەڵی و یاریکردن بە ژیان و چارەنووسی جەماوەر بەهیچ شێوەیەک ئەم حیزبانە بەراورد ناکرین بە کەسێتی پاڵەوانی ئەو شانۆنامەیەو لەچاو ئەودا ئەمان بەراستی دەشێ بە دوژمنی گەل ناودێربکرێن بە تایبەتی لە رووی تێکشکاندن و بێ ئیرادەکردنی تاکی کورد و کۆی میللەتی کوردەوە، ئەوەی ئەم حیزبانە بە کوردو کەسێتی نەتەوەیی کوردییان کردوە دوژمنانی داگیرکەری عەرەب و تورک و فارسیش هەرئەوەیان پێکردووە. لە ماوەی فەرمانڕەوایی خۆماڵی کوردیدا، دەردەکەوێت کە کورد خاوەنی عەقڵی بەڕێوەبردن نیە. بۆ قۆناغی سەرەتا رەنگە پاساوێک هەبووبێت، ئەویش ئەوەیە کە پێشتر کورد ئەزمونی خۆبەڕێوەبردنی نەبووە. بەڵام ئەگەر پاش بیست و هەشت ساڵیش هەر بەهەمان ئەو عەقڵیەتە وڵات بەڕێوەببات کە بە عەقڵی شاخ دەستیپێکردووە. ئەمەش مانای ئەوەیە یان ئەم میللەتە توانای خۆبەڕێوەبردنی نیە، یان کەموکورتی لە حیزبەکانی کوردستاندایە کە ناتوانن سیستێمێکی پەسەند بۆ بەڕێوەبردن دروستبکەن، کە بێگومان بۆچوونی درووست ئەوەیە کە حیزبی کوردی لەبەر زۆر هۆکار نەیانتوانیووە یان نەیانوویستووە بەڕێوەبردنێکی باش درووست بکەن. ئەوە راستیەکی رەتنەکراوەیە کە لە ساڵی ١٩٩٢ ەوە تا ئێستا کوردستان لە لایەن دەسەڵاتی لێنەزان و نەشارەزاو خودپەرست و حیزبپەرست و بەرژەوەندی حیزب و سەرکردایەتی حیزبپەرستەوە بەڕێوەبراوەو سەرچاوەی شکست و گەندەڵیەکان ئەو ستراتیژە ئاوەژووەیە کە حکومەت لەبری ئەوەی لە پێناوی کۆی میللەت و وڵاتدا کاری کردبێت، لە پێناوی سەرکردایەتی حیزب و دەوروبەرکانیاندا کاریکردووەو زۆرینەی کێشەکانی ئێستای هەرێم ئەو ستراتیژە هەڵەیەیە کە لە سەرەتای دەسەڵاتی کوردیدا بە گشتی و لە دوای روخاندنی سەدام بەتایبەتی لەبەریانگرتووە، بە تایبەتی لە رووی گەندەڵی داراییەوە، لە رووی بە لێشاو خانەنشینکردنی خەڵکەوە لە دەرەوەی یاسا، دەستگرتن بەسەر سەرچاوەکانی دارایدا لە نەوت و گومرک. دابەشکردنی زەوی و زاری وڵات بەسەر دامەزراوەکانی حیزب و کۆمپانیاکانیان و کەس و لایەنی خۆیان و نزیک لەخۆیان... بێگومان  گەندەڵیەکان هێندە زۆرن و هێندەش باسکراون هاووڵاتی ئاساییش لێیان ئاگادارەو هەر ئەو خراپیەی بەڕێوەبردن و باڵادەستکردنی بەرژەوەندییەکانی حیزب بەسەر بەرژەوەندییەکانی میللەتدا و هەر ئەو باڵادەستکردنەی بڕیاری حیزب بەسەر بڕیای حکومەتدا، بارودۆخی هەرێمی کوردستانی گەیاندووە بەم قۆناغە ترسناکەی ئێستاو ئەگەر چارەسەری ریشەیی خێرای بۆ نەکرێت ئەوا چارەنووسی لەبەردەم هەڕەشەی گەورەدایەو هۆکاری سەرەکی کەوتنە بەر هەڕەشەیەکی لەمجۆرەش بە پلەی یەکەم پارتی و یەکێتین. کەواتە بەرپرسی سەرەکی لەچاککردنی ئەم بارودۆخەش هەر پارتی و یەکێتین. واتە ئەگەر بیانەوێت دەتوانن زۆر بەباشی چارەسەری کێشەکان بکەن و خۆیان لەوە زیاتر سوک و ریسوا نەکەن لەبەردەمی بەغداداو لەوەش زیاتر میللەت بێچارە نەکەن. بەڵام چارەسەرێکی لەمجۆرە ئیرادەیەکی بەهێزو بڕیارێکی نەتەوەییانەو نیشتیمانیانەی دەوێت کە ئەم شێوە ئیشکردنەی ئێستایان هەرگیز ناتوانێت ئەنجامێکی وەها بەدەستبهێنێت. بۆ زیاتر روونکردنەوەی ئەو ئیرادەو بڕیارە، با لە دوو ئاستدا سەیربکەین. یەکەم ئاستی حکومی و بڕیارەکانی حکومەت بۆ چاکسازی و شەفافی. دووەم ئاستی کارو هەڵوێست و روانین و بڕیاری سەرکردایەتی پارتی و یەکێتی لە دەرەوەی حکومەت. بێگومان ئەمەی دووەمیان ئاشکرایە کە سەرکردایەتی پارتی و یەکێتی تەنیا لە کاتی دەنگداندا خەڵکیان بیردەکەوێتەوەو تەنیا بۆ دەنگدان خەڵکیان دەوێت و وەکو هەردەسەڵاتێکی سەروخەڵک و بەرژەوەندیخوازو تەنانەت تۆتالیتار وەکو ئامراز بۆ بەدیهێنانی ئامانج و بەرژەوەندییەکانی خۆیان سەیری جەماوەر دەکەن. بۆیە لێرەدا خاڵی دووەم کە کارو هەڵوێست و روانین و بڕیاری ئەم دوو حیزبەیە بەجێی دەهێڵین و زیاتر لەسەر حکومەت و پینەوبەڕۆ، یان وەهمی چاکسازیەکەی قسەدەکەین.   ئەم کابینەیەی حکومەت هەر لە سەرەتاوە واینیشان دا کە بەجیدی چاکسازی دەکات. بەڵام با بپرسین ئایا بکەری چاکسازی کێیەو کێ دەتوانێت چاکسازی بکات؟ من لەسەربەندی دروستبوونی بزووتنەوەی گۆڕاندا، لە زنجیرە وتارێکدا لە رۆژنامەی هاووڵاتی باسی ئەوەم کرد کە ئەو عەقڵیەتەی ئەو بزوتنەوەیەی دروستکردووە عەقڵی گۆڕانکاری نیە، نە رابەری ئەو بزوتنەوەیەو نە سەرکردایەتیەکەشی بکەری گۆڕانکاری نین لەبەر کۆمەڵێک هۆکار کە ئەوکات باسمان کردوون. ئەوەتا پاش یانزە ساڵ دەبینین گۆڕان نەک گۆڕانی پێنەکرا بەڵکو جەماوەریشی لەهەر گۆڕانکاریەک بێئومیدکرد. ئەم باسەم بۆیە هێنایەوە تا لێرەوە باسی ئەوە بکەین ئایا بە راستی ئەم کابینەی ئێستا، بە سەرۆک و جێگرو وەزیرەکانیەوە دەتوانن ببنە بکەری چاکسازی یان نا؟  ئاشکرایە کە دەسەڵاتی کوردی لە گەندەڵیدا نقوم بووەو گەندەڵیش سوپایەکی گەورەو بەهێزی هەیە لە کوردستاندا کە لە هەموو سوپاکانی تری ئێستای کوردستان بەهێزترەو بەشی هەرەزۆری سەرکردایەتی حیزبەکان و، ئەوانەی هاوبەرژەوەندی سەرکردایەتی حیزبەکانن، ئەوانەی لە سایەی ئەم حیزبانەدا لە پڕیک بوونەتە کوڕێ، لە کۆنە موستەشارو ئەنفالچی و ئەو کوردکوژانەی کە بەرپرسانی پارتی و یەکێتی بە پلەی باڵای سەربازی و پلەی تایبەت خانەنشینیان کردوون و زۆرینەیان هاوبەرژەوەندی و هاوکارو هاوبەشی بەرپرسانی کوردستانن، ئەمە بێجگە لە هێزی پتەوتری دەرەکی پارێزەری گەندەڵکارانی کوردستان لە ئیران و تورکیا کە ناوچەی سەوز بووەتە بازاڕو جێنفوزی ئێران و ناوچەی زەردیش بووەتە بازاڕو جێنفوزی تورکیا. ئێستا ئاشکرایە کە گەندەڵکارانی کوردستان لە پارتی و یەکیتی و حیزبەکانی تریش هاوکاری راستەوخۆو ناڕاستەوخۆی یەکترن لەناو سەرکردایەتی هەموو حیزبەکاندا بە دەسەڵات و دەرەوەی دەسەڵاتەوە چونکە بەرژەوەندی هاوبەشیان هەیەو هەموویشیان بەرگری لەو بەرژەوەندیە هاوبەشانەیان دەکەن. کەواتە کێ دەتوانیت شەڕی ئەم سوپا بەهێزەی گەندەڵی بکات؟ بێگومان شەڕکردنی سوپای گەندەڵی سوپایەکی بەهێزو کاراو خاوەن ئیرادەو سەرکردایەتیەکی بەهێزو خاوەن ئیرادەو خاوەن بڕیارو کارای جێبەجێکەری دەوێت.  سەرکردایەتیەک کە بتوانێت لە بەرژەوەندی تایبەتی هەموو پنتە بەهێزەکانی دەرەوەی حکومەت بدات لە کەسە یەکەمەکانی پارتی و یەکێتیەوە هەتا بەرژەوەندی دواکەسی هەموو ئەوانەی لەم کوردستانەدا لەسەر حیسابی بەژەوەندی گستی و لە سامانی گشتی خۆیان دەوڵەمەند کردووە. ئێستا با بپرسین ئایا سەرۆکایەتی حکومەتی ئێستا دەتوانێت کۆمپانیاکانی کارو نۆکان و ئیدارەی گستی لەکاربخات و ئەوەی لە بەرژەوەندی گستی و سامانی گستی بۆ سەرکردایەتی پارتی و یەکیتی دەچێت بگێڕێتەوە بۆ حکومەت؟ ئایا سەرۆکایەتی حکومەتی ئیستا دەتوانێت لێپرسینەوە لەوانەی پێشتر بکات لەسەر دۆسیەی نەوت و چۆنێتی دەرهێنان و رێکەوتنی نێوان حکومەتەکانی پێشتر و ئەو کۆمپانیایانەی لەو بوارەدا کاردەکەن و رێکەوتنی حکومەت و تورکیا لەسەر چۆنێتی هەناردەکردنی؟ ئایا سەرۆکایەتی حکومەتی ئێستا دەتوانێت لەسەرۆکایەتی حکومەتەکانی پێش خۆی بپرسێتەوە کە بۆچی ئەو هەموو خەڵکەی بە پلەی بەرزی جۆراوجۆر خانەنشینکردووە، ئایا سەرۆکایەتی حکومەتی ئێستا تواناو بوێری و ئیرادەی ئەوەی هەیە، هەموو ئەوانەی کە پێسمەرگە نەبوون و بە ناوی پلەدارو پێشمەرگە خانەنشینکراون لە ئەندامامی حیزب و کەسوکاریان، لە رۆژنامەنووس و هونەرمەندو نووسەرو ژنان جاش و بەرپرسانی جاش و خەڵکی عەرەب و تورکمان و...، لەو کەسانەی کە وەزیر نەبوون بەوەزیر خانەنشینکراون، راوێژکار و جێگری وەزیرو بەڕێوەبەر نەبوون و بەو پلانە خانەشین کراون...هەموویان هەڵبوەشێنێتەوە؟  ئایا سەرۆکایەتی حکومەتی ئێستا دەتوانێت دەستی پارتی لە ئیبراهیم  خەلیل و مەرزەکانی تری سنووری زەردو دەستی پارتی لە مەرزی باشماخ و مەرزەکانی تری سنووری سەوز بکاتەوەو بیانکاتە سەرچاوەی داهاتی حکومەت؟ ئەگەر سەرۆکایەتی حکومەت توانی ئەمانە بکات و دەستی حکومەت بخاتە سەروی دەستی حیزبەوەو حکومەت توانی حیزب مل کەچ بکات بۆ یاسا و یاسا بەسەر کۆی بەرپرساندا جێبەجی بکات، ئەوا مانای وایە ئەم حکومەتە دەتوانێت ببێتە بکەری چاکسازی، خۆئەگەر تواناو ئیرادەی ئەوەی نەبێت ئەوا چاکسازی بێجگە لە قسە هیچیتر نیەو هیچیش بەرهەم ناهێنێت. ئەوەی لە ماوەی دەستبەکاربوونی ئەم کابینەیەدا سەبارەت بە چاکسازی باس دەکرێت نیشانی دەدات کە سەرۆکایەتی ئەم حکومەتە ناتوانێت ببێتە بکەری چاکسازی و ئەوەش وادەکات بارودۆخەکە لەمەی ئیستا خراپتر بێت و پێشهاتەکانیش واینیشان دەدەن کە لایەنە بڕیاربەدەستەکانی عێراق بەئاسانی بەهیچ داوایەکی کورد رازینابن و ئومیدی ئەوەش نیە کە رێکەوتن لەگەڵ بەغدا شتێکی ئەوتۆ بۆ هەرێم بەرهەمبهێنێت. بۆیە تاکە رێگا کە بتوانێت حکومەتی هەرێم و کۆمەڵگای کوردستان لە هەرەسی ترسناک رزگاربکات چاکسازی ریشەییە، بەڵام ئەم هەنگاوە خاوو خلیچکانەی حکومەت و نەوێرانی دەستبردن بۆ ئەو خاڵەسەرکیانەی کە پێویستە چاکسازیی ریشەییان تێدابکرێت چارەنووسی ئەم حکومەتە دەخاتە بەردەم مەترسیەوەو لەبارێکی وەهاشدا پارتی و یەکێتی لەهەر پێشهاتێکی ترسناک دەبنە بەرپرسیار لەبەردەم مێژوودا، ئەگەر مێژوویان لە بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان پێ گرنگتر بێت؟ ئێستا هەرێمی کوردستان لە نێوان دوو سوپادا دابەشبووەو لە جەنگی نێوان ئەو دوو سوپایەدایە، سوپای گەندەڵی و سوپای خەڵک. تاکو ئیستا حکومەت لە نێوان ئەم دوو سوپایەدایە. دیارە ئەنجامنەدانی چاکسازی ریشەیی و مانەوەی حکومەت بەمشێوەیە، سەرئەنجام حکومەت دەخاتە ریزی سوپای گەندەڵیەوە  کە بریتیە لە هەموو ئەو بەرپرسانەی کورد لە ماوەی فەرمانڕەوایی کوردیدا هەریەکە بەجۆرێک گەندەڵییان کردووەو کوردستانیان بەم دۆخەی ئێستا گەیاندووە.  ئێستا سەرۆکایەتی حکومەت لەبەردەم دوو هەڵبژاردەدایە: یان ئەوەتا هەروەکو ئێستا بەردەوام دەبێت تا رقی جەماوەر بە تەواوی دەتەقێتەوەو چارەنووسی ئەم دەسەڵاتە دەخاتە بەردەم مەترسیەوە، یان ئەوەتا حکومەت چاکسازی ریشەیی دەکات و سوپای گەندەڵکاران دەبەزێنێت و دەبێتە خاوەنی سوپایەکی بەهێزتر کە سوپای خەڵکە، سوپای ئەو جەماوەریە کە سەرکردایەتی پارتی و یەکێتی هەژارو نەدارو بێکارو برسیان کردون و توڕەییان گەیشتووەتە ئاستی تەقینەوە، بێگومان ئەگەر حکومەت چاکسازی ریشەیی لە کورتترین کاتدا نەکات و کێشەکانی خەڵک چارەسەر ناکات ئەوا سەرئەنجام تەقینەوەی جەماوەر تووندتر دەبێت و دەشێ ئەم دەسەڵاتە و هەردوو حیزبە پێکهێنەرەکەی کە دەشێ پێیشیان بگوترێت هەردوو رێگرە سەرەکیەکەی بەردەم چاکسازی، بەرەو شکستی زیاتر بڕۆن.