.gif)
هیوا سەید سەلیم فەرمانبەرانی هەرێم هێشتان چارەنووسی پاشەکەوتی مووچەی چەندین مانگی ساڵانی رابردوویان ئاشکرا نەکرابوو، پێشخستن و سەرمووچەیان کە لەسەردەمی نیوەمووچە راگیرابوو بۆ نەگەڕابووەوە، ئەو بەڵێنەی کە کابینە تازە بە فەرمانبەرانی دابوو، کە هەر ٣٠ رۆژ جارێک مووچەیان وەردەگرن نەگەیشتە سەر. وا جارێکی دیکە مووچەی فەرمانبەران دەکەوێتەوە نێو قەیرانی دانونەدان، بەشێوەیەک کە لە چوار مانگی ٢٠٢٠ فەرامانبەرانی هەرێم هیچ مووچەیەکی ئەم ساڵەیان پێنەدراوە. دەزانیان قەیرانەکەی ئەم جارەیان جیهانیە، نرخی نەوت دابەزیوە، لەو مانگەدا هێشتان بەغدا ئەو بڕە پارەی لە چوارچێوەی رێکەوتنی نێوان (هەرێم- ناوەند) دەیاناردە هەرێم، تا مووچەی فەرمانبەرانی لیبدرێت نەناردووە، بەڵام بەدەر لە هەموو ئەمانە نابێت هەرێمی کوردستان خۆی لەباری بەرپرسیارەتی سەر شانی خۆی بدزێتەوە. پێش ئەوەی بێین ئاماژە بەهەموو ئەو خاڵانە بکەین کە بەرۆکی بەرپرسانی حکومەتی هەرێم دەگرێت لە دواکەوتنی مووچە، پێویستە بووترێت حکومەتی هەرێم سوودی لە قەیرانی چەند ساڵی رابردوو وەرنەگرت، کاتێک دەستی بۆ مووچەی فەرمانبەران بردوو و یاسایی نیوە مووچەی بەسەر مووچەخۆران سەپاند. لە ئیستادا مووچەخۆرە راستەقینەکانی هەرێم، باجی یەک کۆمەڵە هەڵەی بە ئەنقەستی دەسەڵاتداران دەدەن، لە بوونی هەزاران مووچەخۆری بندیوار، کە باری قورسن بەسەر میزانیەی هەرێمی کوردستان. مامۆستایان و فەرمانبەران بە گشتی باجی سیاسەتی بێ پلانی حکومەتە یەک لەدوای یەکەکانی هەرێم دەدەن، کە لە نەدۆزینەوەی سەرچاوەی جۆراوجۆری داهات بۆ هەرێمی کوردستان بەرپرس و کاری جدیان نەکرد، چونکە هەرچاویان لە داهاتی نەوت و غاز بوو. هەموو لایەک دەزانین کە ڤایرۆسی کۆڕۆنا باری ئابووری زۆرێک لە وڵاتان لە دەهەژێنێت، چونکە ئەو پەتایە لە ئاستی جیهانیەوە پاشەکشەی بە گەشەی ئابووری تەواوی جیهان دەکات، داهاتەکان پاشەکشە دەکەن، بێکاری روو لە زیادبوون دەکات، پێشبینی قەیرانی گەورە دەکرێت، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا وڵاتان نەک دەست بۆ مووچەی فەرمانبەرانیان نابەن، بگرە پلانی داهاتووشیان دەبێت بۆ رووبەڕوبوونەوەی هەر قەیرانێک کە نزیکە رووبدات. کەچی بەرپرسانی هەرێمی کوردستان بۆ خۆدزینەوە لە بەرپرسیارەتی سەرشانیان، سەری زار بنی زاریان بریتیە لەوەی بەغدا پارەکەی نەناردوون، داهاتی هەرێم لەو دوو مانگە نزیک بۆتەوە لە سفڕ، ئەوانە راستن و پێتان باوەڕ دەکەین، ئەی بۆ مانگانەی کە داهاتی ناوخۆ لە هەرە بەرزی دابوو ، و لە هەرێمی کوردستانەوە بە چەندین رێگاوە نەوت دەفرۆشا و دەگەیشتە بازاڕەکانی جیهان، و نرخی نەوت بەرزبوو، ئێوە چیتان کردوو و ئەو پارانەتان بۆ کوێ چوو؟ سەبارەت بە پارەکەی بەغدا، ئایا نەتادەزانی رۆژێک بەغدا ئەوتان لێ قەبوول ناکات؟ کە نەوت رادەست نەکەن و ئەویش پارەتان بۆ بنێرێت؟ نەناردنی پارەکەی بەغدا، یان رێکتر بڵێین دواخستنی، چونکە هیشتا روون نیە دەینێرێت یان نا، ئەگەر بینێرێت چەندی دەنێرێت؟ ئێستا هەموو ئەمانە پرسی مشتومڕی نێوان هەرێم و بەغدان، کە چارەنووسی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی پێوەبەندە، بۆیە دەبوو هەرێم لە زووەوە ئەو پرسەی چارەسەر بکردایە. دواجار دەڵێین مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، باجی بێ پلانی حکومەتی هەرێم دەدەن، باجی ناشەفافی لە داهات، و بەهەدەردانی ئەو داهاتە زۆری هەرێم دەدەن کە ساڵانێکە دەچیتە گیرفانی حزب و کەسانی دەستڕۆیشتوی ناو حزبەکان. کێشە لەودایە ئێوە دەرس و پەند لە هەڵەکانتان وەرناگرن، و دەبێت مووچەخۆرانی بە گشتی و خەڵکی هەژار و برسی کوردستان باجی هەڵەکانتان بدات، ئەگەر دەرستان وەرگرتبایە و لە خەمی بژێوی خەڵکی کوردستان دابان، دەبوو لەو مانگە لە پارەی شاراوەی خەڵک کە لە لاتانە مووچەی فەرمانبەرانتان بدابایە، بابەتەکەش لەوە دەرچووە خەلکی پێتان باوەڕ بکات پارەتان هەیە یان نا.
کاوێز مەلا پەروێز دەزانم هەندێ جار دەبێ زمانی نەرم و هونەرکاری لە دەستەواژەکان بۆ دیاردە و رووداوەکان بهێنیتە گۆ، وەلێ هیچ کات نابێ زمانی درۆ ببێ بە وەسیلەی خەڵەتێنەر بۆ رازیکردن. بەرپرسانی ئۆرگانەکان دەیانەوێ ئەو تێگەیشتنە بە بەرپرسانی باڵا بگەیەنن کە ئەوان ئارەزووی دەکەن، ئەوەیش زمانی درۆی دەوێ. لە نێوان درۆ و راستگۆیی، من راستگۆییم هەڵبژاردووە، ئەوەێش بڕێک لە بەرپرسانی نیگەران کردووە، وەلێ زۆرێکی دڵخۆش کردووە. بۆیە کاتێک رایەک دەخەینە روو، دروزنەکان کە تێدەگەن دەمامکمان لە روویان هەڵماڵێوە بە رێگەی مناڵ و تواڵەوە دەکەونە جمێندان. جارێ هیچی وەهامان نەوتووە، قسەمان بۆ وتن زۆرە، لەوانەیە وشەیەکمان بارتەقای گولە تۆپێک بێت، کە هەرچیتان لە درۆ هەڵچنیوە هەڵی تەکێنێ. بۆیە پیاوبن و لەگەڵ خەڵکی خۆتاندا راستگۆبن، درۆ نە خزمەت بە خۆتان نە بە حزبەکەمان دەکات. لایەنی کەم دوای نزیک بە سێ ساڵ تێ بگەن خەڵک هەن لە پای وەرگرتنی هەڵوێست ئاوارە بوون، ماڵیان تیا چوو، ساڵێکی خوێندنی مناڵیان فەوتا، زیانی ئابووریی گەورەیان پێ گەیشت.. باش تێ بگەن، خەڵکمان هەن لە وەزیفەکەی فەسڵ کراوە، زۆرێکیش چەتەکان دەستیان بەسەر زەوی و زاریان گرتووە، هەشمانە تا بە ئێستا بڕیاری دەستگیرکردنی هەیە، ئینجاش دەتانەوێ رەخنە نەگرین! هیچ کات رووی دەمم لەو پیاوە بچووکانە نییە، من دڵخۆشم و هێندەم بەسە لە پای وتنی ئەو راستییانە بە سەدان تێکۆشەر بە نامە و پەیام دەستخۆشییان لێ کردووم، لەوانە تێکۆشەرێکی وەک نەجات حەسەن کە سمبوولی حزبەکەمە لە تێکۆشان. بە پەیامی مامۆستا محمەد کەماڵ کە خانەوادەیەکی سەربەرزی پارتین و پارتی قەرزاری مێژووی پڕ لە تێکۆشانیانە، کە دەستم توند دەگوشێ بۆ خستنەڕووی راستییەکان، دەست خۆشی و پشتیوانیی تێکۆشەرێکی وەک سەرحەد قادر بۆ من بەسە، کە جەربەزەیی ئەو زۆرێکی شەرمەزار کردووە، ئەوانە و سەدانی تر لە تێکۆشەران رەگی پارتیبوونی شارێکن، کە ناوهێنانیان بەسە تا تێ بگەن کە لەسەر شاڕێگەی راستم.
سەرکۆ یونس* بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان و ناوچەکەو جیهان بەبارودۆخێکی ناسروشتی و دەگمەندا تێ ئەپەڕن کە دەتوانین بلێن تا ئێستا بەم شێوەیە نەبووە و رووی نەداوە. سەرهەڵدان و بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە ئابوری جیهانی توشی گەورەترین داڕمان و شکست کردوە بەرهەمهێنان تا نزمترین ئاست دابەزیوە بەتایبەت لەکەرتی پیشەسازی و بازرگانی و گەشتوگوزار. لەلایەکی ترەوە سەرەڕای لێکەوتەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر ئابوری هەرێم ونەدانی مووچە و دواکەوتنی لەوادەی خۆی و دابەزینی نرخی بەرمیلی نەوت بۆ (٢٠ )دۆلار و کەمبونەوەی داهاتی ناوخۆیی هەرێم بەهۆی ڕاگرتنی دەوامی فەرمی فەرمانگەکانی حکومەت و قەدەغەی هاتوچۆی نێوان شارەکانی کوردستان و بەرتەسکبونەوەی جموجوڵی بازرگانی و هاتوچۆی بازارەکان هەموو ئەمانە کاریگەری نێگەتیڤی خستوەتە سەر شانی حکومەت و هاوڵاتیانەوە بەگشتی مووچەخۆران بەتایبەتی وا مانگی ( ٤ ) ی ساڵی دارایی( ٢٠٢٠ ) لەکۆتاییەکەیدایە و هێشتا مووچەی مانگی یەکی موچەخۆرانی هەرێم نەدراوە و هەواڵی دڵخۆشکەریش بوونی نی یە ! بەم بارودۆخەوە هاونیشتیمانیانی بێ پارەی هەرێم چوونە مانگی پیرۆزی ڕەمەزانەوە کە بەداخەوە هاتنی ئەمساڵی ڕەمەزان بێ پێشەکی و بێ پێشوازی موسڵمانان و بەبێ نازی دەنگ وسەدای منارەی مزگەوتەکانی کوردستان گەشت پێمان و ئەگەر بەم شێوەیە بڕوات ئەوا ئەمساڵ ڕەمەزانێکی وشک و بێ جووڵە و جەژنێکی سادە و بێ ناز بەڕێ دەکەین... بەسەیرکردنێکی رۆژانەی بازاڕ لەم ڕەمەزانەدا تێبینی ئەکەین ئەو گەرموگوڕیی و بازاڕگەرمی جارانی پێوە دیار نی یە و تەنانەت جیاوازترە لەرەمەزانی ساڵانی قەیرانی دارایی و نیومووچە.سیما و ڕوخساری هاونیشتیمانیان و کڕیارانی بە ڕۆژوی مانگی ڕەمەزان ساردوسڕن و دەیان نیشانەی نائومێدیان لێ ئەخوێنرێتەوە و دەیان گرفتی دارایی و قەرزو کێشەی کۆمەڵایەتیان پێوە دیارە کە ئاگر لە دڵ و دەروونی مرۆڤ هەڵئەگیرسێنێت..! ئابوری وبازاڕ لە ڕەمەزاندا تایبەتمەندی خۆی هەیە هەر لە جموجوڵ و گەرموگوڕی بازاڕەکان و هاتو هاواری دەمەوئێوارانی فروشیاران شێوازێکی تایبەت دەبەخشێت بە ژیانی ڕۆژانە و خواستی بەکاربەران لەم مانگەدا پێچەوانەی یاسای تایبەت بەخواست دەجوڵێتەوە و بەڵام بەم بارودۆخەوە ناتوانرێت ئامانجەکانی فرۆشیاران و بازرگانان بهێنتە دی. لەڕاستیدا بارودۆخی ئابوری ودارایی دانیشتوانی هەرێم لەوپەڕی خراپیدایە و تا بێت بارو گوزەرانی هاونیشتیمانیان بەرەو خراپتریش دەڕوات و هیچ دەڵاقەیەکی ئومێدبەخش بوونی نی یە و حکومەتی هەرێمیش تا ئێستا بێ باک و بێ دەستەڵات سەیری بارودۆخەکە دەکات و چاوەڕێ ی کۆمەکی خێرۆمەندان و دەوڵەمەندەکانی هەرێمن کە باری سەر شانی حکومەت سووک بکەن و بەسامانەکانیان جموجوڵێک بدەن بە بازاڕەکان. جێگای دەستخۆشی و سوپاس کردنی هەموو ئەو بەڕێزانەی لەم کاتەدا سفرەی بەتاڵی ماڵێکی هەژاری ئەم هەرێمە پڕ دەکەنەوە و دەستگیرۆیی کەمئەندامان و هەژاران و بێ نەوایان و ئاوارەکان دەکەن ئەم هەڵوێستەیان جێگای ڕێزوتەقدیرە... ئومێدەوارین لەزووترین کاتدا حکومەتی هەرێم بەجدی کار بکات بۆ ڕزگار بوون لەم بارودۆخە چونکە چیتر هاونیشتمانیان و مووچەخۆران و کەمئەمدامان ناتوانن بەرگەی ئەم بارودۆخە بگرن . پێمان وایە باشترین هەنگاو کە لەم کاتەدا حکومەتی هەڕێم پێ ی هەستێت بەزووترین کات رێکەوتنە لەگەڵ ناوەند و ڕادەست کردنی مەلەفی نەوتە بەحکومەتی فیدڕاڵی و هەوڵ بدرێت غازی کوردستان لەڕێگەی بەغداوە ڕەوانەی دەرەوە بکرێت چونکە لەم کاتەدا نرخی نەوت لەنزمترین ئاستدایە و خواستی جیهانی بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە کەمبووەتەوە و داواکاری بۆ نەوت لەپاشەکشێدایە واباشترە بیر لەسەرچاوەی تری ووزە بکرێتەوە کە غازە و هەرێمی کوردستان لەم سامانە دەوڵەمەندە وخواستی لەسەرە و نرخیشی بەرزە. هەروەها لەئێستادا باشترین دەرفەتە بۆ گەشەپێدان و برەوسەندنی کەرتی کشتوكاڵ بەسەرجەم سێکتەرەکانی بەروبومی دانەوێڵە و میوە وبەروبومی سەوزە و سامانی ئاژەڵ وماسی ومریشک،بەپێشخستنی ئەم کەرتە ئابوری هەرێم لە هاوردەنی بەروبومی کشتوکاڵی تاڕادەیەک رزگاری دەبێت و خۆژێنی بۆ دروست ئەبێت و دەبێتە هۆی ڕەخساندنی هەلی کار بۆ ڕێژەیەک لە دەستی کاری بێکاری هەرێم .. هەروەها گرنگی دان بەکەرتەکانی پیشەسازی و گەشتوگوزارو بازرگانی بەهەمان شێوە ڕێگاچارەی ڕزگارکردنی ئابوری هەرێمن ئەگەر گرنگیان پێ بدرێت و بەپلان و کەسانی شارەزاو دەستپاک بسپێرێن.. *ئابوریناس
ئازاد جندیانی به بۆنهی ڕۆژی رۆژنامهگهری كوردییهوه، پیرۆزبایی لههاوپیشهكانم ئهكهم، ههرچهنده لهڕاستیدا نازانم ئێستا، كه ههموو پۆستنووس و كۆمێنتنووس و جنێونووسێكیش ههر به ڕۆژنامهنووس ههژمارئهكرێن ((ژمارهمان)) چهنده؟ ڕۆژنامهگهری كوردی ههر له دهرچوونی (كوردستان)هوه تا ئهگاته ئهمڕۆ سهدان و بگره ههزاران شانازی بۆ پیشهكارانی میدیا و بۆ بزووتنهوهی كوردایهتیش تۆماركردووه، كه بێگومان لهو پێناوهشدا، پێناوهكانی ئهو شێوهیه له تێكۆشان قوربانی زۆریشیان داوه. دهرچوواندنی یاسای ڕۆژنامهگهریش، به ههموو كێشمه كێشهكانیهوه، دهستكهوتێك بوو بۆ بواری میدیا و ههموو ئهوانهی كاری تێدا ئهكهن، هاوكات و بگره پتریش لهوه، دهستكهوتێكی جێ ئاماژهپێدان و بهرزنرخاندنی پهرلهمان و دهسهڵاتی كوردستانیشه. ئێستاش له یادی ساڵانهی ڕۆژنامهگهری كوردیدا ههم پهرلهمان و ههم سهرۆكایهتی ههرێم و ههم حكومهت و ههم ههموو حزبهكانی كوردستانیش، لهگهڵ ڕۆژنامهنووساندا، ئهو یاده بهرزڕائهگرن و بهردهوامیش دووپاتی ئهكهنهوه، كه ئهبێ ئازادی ڕۆژنامهگهری ڕێزلێگیراو بێت و نابێ میدیاكارانیش لهسهر كاری میدیایی له دهرهوهی یاسادا لێپرسینهوهیان لهگهڵ بكرێ. ئهمه یاسا و بڕیارێكی بههاداره و ئهگهر ههردهستدرێژیێكی نایاساییش كرایه سهر ڕۆژنامهنووس و میدیاكان، ئهبێ خودی یاسا و دهسهڵاتی یاسایی بهرگری لێبكا، بهواتایهكی تر ئازادی میدیایی پارێزراو و ڕێز لێگیراوه، ئهو سكاڵا یاساییانهش كه تاك و تهرا له میدیاكاران ئهكرێن، چونكه پهنابردنه بۆ بهر یاسا، ههر كاردانهوهیهكی یاسامهنده، بهڵام بهداخهوه ههركاتێك كهسێك، یان بهرپرسێك، یان دامهزراوهیهك، یان كهسایهتیهكی سیاسی و حزبی لهسهر ناوزڕاندنی، یان لهسهر درۆ بۆههڵبهستنێ سكاڵا تۆمار ئهكا، یاخۆ داواكاری گشتی لهسهر كهیسێك كه بهرژهوهندی گشتی ئهگرێتهوه ڕێكاری یاسایی ئهگرێتهبهر و دامهزراوهی دادوهریش ڕێوشوێنه یاساییهكان ئهگرێتهبهر، كه ئهمهش ههر یاساسهروهرییه، بهڵام بهداخهوه ههرهێنده ههواڵی سكاڵاكردن لهسهر ڕۆژنامهنووسێك یان فهریكه پۆستنووسێك بڵاوبووهوه ئیتر دونیا دێتهوه یهك و جۆرهها كهمپین بهڕێئهخرێن و جۆرهها تۆمهت ئهخرێنه پاڵ داواكاره تاكه كهسییهكان و داواكاره گشتییهكان و تهواوی دهسهڵاتی دادوهری، وهك ئهوهی كهس بۆی نییه سكاڵا له هاووڵاتیێكی ڕۆژنامهنووس بكا و دادوهریش بۆی نییه به پێی جۆری تۆمهتهكهی نهك ههر دادگایی بكا، بهڵكو ههر له سهرهتای ڕێكاره یاساییهكانهوه، ئهیكهن به هات وهاوار و كهمپین و مهمپینكاریێك كه ئهوسهری دیارنهبێ. ئاشكرایه ههمیشه هاوپیشهكان پشتیوانی له یهكتر ئهكهن و ئهمه وهك پرنسیپ ڕێزلێگیراوه، بهڵام ئهوهی بهر لهههر شتێك ئهبێ ڕێزی لێبگیرێ خودی یاسایه، كه بهداخهوه له بواری ڕۆژنامهنووسیدا، ئهوهی ئێمه لێره دیومانه ههندێ له ڕووناكبیر و ڕۆژنامهنووس و ئهكادیمی و ههندێ سیاسیش به پێی پرنسیپ و دهق و بنهما یاساییهكان ههڵوێست وهرناگرن، بهڵكو پرهنسیپێكی ههمیشه ڕهخنهلێگیراو ئهكهنه لێڤهگهڕی كاردانهوهیان، كه ئهویش پرەنسیپی بە سهقهتلێكدراوە (بهرگری له براكهت بكه ئهگهر زاڵم بێ یان مهزڵوم). نامهوێ لهمه زۆرتر باس بكهم، بهڵام به پێویستی ئهزانم پێشنیار بكهم بۆ سهندیكای ڕۆژنامهنووسان و ناوهندهكانی هاوشێوه، كه ئهمساڵی ڕۆژنامهگهری كوردی بكرێته ساڵی بهخۆداچوونهوه و خۆڕهخنهكردنی میدیاكاران، كه شارهزا و پسپۆڕ و ئهكادیمیانی بواری میدیا و یاسا تێیدا بهشداربن، بهتایبهت كه میدیاكاران و میدیاكان به بهردهوامی باس لهوه ئهكهن، كه ئهبێ حكومهت، حزب، كهسایهتییه سیاسی و دهوڵهتدارهكان بهخۆیاندا بچنهوه، یان دهستبهرداری كار و پۆستهكانیان بن، ئهگهر به ((دیموكراسی))یش هاتبنه دهسهڵات، ئهمه سهرهتایهكه، باش یان خراپ، ڕێچكهی گرتووه و با میدیا و میدیا كاران، ئهگهر لهبهر بهرژهوهندی یان له ڕقی ئهم، یان ئهو حزب، یان كۆمپانیاش بێ، با له سهری بهردهوام بن و وهك ئهوهی گهرهكیانه، با كار لهسهر فهزای گشتی بكهن. بهڵام ئهبێ ئهمه لهسهر بنهمای ڕاستی بێت. ئایا دیاركردنی بنهمای ڕاستی بۆ كاری میدیاكار شتێك نییه جێی ئهوهبێ، كه خودی ڕۆژنامهنووسان پیایا بچنهوه؟ ههروهها مهسهلهیهكی تری گرنگیش ئهوهیه، ڕۆژنامهنووسان، چ وهك سهندیكا و چ وهك ڕێكخراوهكانی تری پهیوهندیدار به كاری میدیایی ههڵاوێردێكی تهواو پیشهییانه بكهن له نێوان ڕۆژنامهنووس و پۆستنووس و جنێونووس، نهك بهمجۆرهی ئێستا، ههر كه كهسێك لهسهر درۆ و بوختانێك، یان ئاژاوه نانهوهیهكی كۆمهڵایهتی، یان ناوزڕاندنهوه سكاڵای لێكرا و دادگا ڕێكاری یاسایی به پێی یاسا بهركارهكان گرتهبهر، ئیتر ئهو كۆمێنت یان پۆست، یان جنێو نووسه بهخێرایی و بێ ههبوونی هیچ پێوانهیهكی پیشهیی یان یاسایی، بهرگی ڕۆژنامهنووس و میدیاكاری ئهكرێ بهبهرداو، كهیسهكهی پێچهوانهی دادگا له كهیسێكی كهتن، یان تاوانی مهدهنییهوه بۆی ئهكهن بهكهیسێكی پهیوهست به ئازادی ڕۆژنامهنووسی و ڕادهربڕین. گرنگ لای ئهو جۆره ((چالاكوان))انه گووشار دروستكردنه بۆ دهربازكردنی سكاڵالێكراو له گرتنهبهری ههر ڕێكارێكی یاسایی، ههمیشهش ههروا كهوتۆتهوه، كه ئهو گووشارانه سهریان گرتووه، نهك چونكه گووشاری ڕاست و ڕهوان، بهڵكو لهبهر ئعتباراتی سیاسی، یان ئهمنی، یان كۆمهڵایهتی. لهو بهڕێزانهی كه خێرا خێرا كهمپین ئهكهن و بهرنامهی ڕادیۆیی و تهلهڤزیۆنیان بۆساز ئهكرێ و وتار ئهنووسن، ئهپرسم: ئهرێ بهڕێزان ئهوه بڕوامان بهوه هێناوه كه ههرچی ڕۆژنامهنووسی ڕاستهقینهیه و ههرچی سكاڵالێكراوی مهزڵومه، ئێوه خۆتانی لێ بكهن به خاوهن و كهمپینی فراوان فراوانی بۆ بكهن و گووشاری بۆ دروست بكهن، بهڵام ئێوه بۆچی بۆ جنێونووس و درۆنووس و بوختان نووسیش خۆتان ئهكهن به خاوهن، مهگهر ئێوه لهگهڵ ئهوهدان، كه ڕۆژنامهگهری له درۆكردن و بووختانكردن و جنێوداندا كورت بكرێتهوه؟! بهڕێزان، ههواڵی فهیك، پۆستی درۆ، كۆمێنتی جنێو له هێندێ میدیا و له زۆرینهی پهیج و ئهكاونتهكانی سۆشیال میدیا، چاوی ئێوهش و ئیمهمانانیشی كوێر كرد، ئهرێ ئێوه كهی دونیای خۆتان له دونیای ئهو ئاژاوهیه جیا ئهكهنهوه، تا دونیای ئێوهش نهڕووشێ؟ لهگهڵ ڕێزمدا 22 ی نیسانی 2020/ ههولێر
.gif)
سەرتیپ جەوهەر دەڵێن جارێكیان كرمانجێك (دلادێیی) و شارییەك (هەولێریی) دەبێتە شەڕێان و تەواو خۆیان لەیەكتر سوردەكەنەوە. مشتومڕێكی زۆر لەنێوانیان دروست دەبێت. كابرای دەشتەكی یان لادێیی لەسەر هەق دەبێت. هەر بەكابرای شاریی دەڵێت كورە وازبێنە لێت دەدەم، كورە لەناو چاوت دەدەم! كابرای شاریش هەموو جارێك لەوڵامی كابرای كرمانج دەڵێت؛ دەڵێدە لێدە.. كابرای كرمانج ئیدی چاوەڕێ ناكات و لەناو چاوی دەدات و لا رومەتی شین و مۆر دەكات! كابرای شاریی هیچی پێنامێنێت دەڵێت: لێشدەدات!! هەڵسوكەوتی ئەم حكومەت و حوكمڕانانەی ئێمەش عەینەن بەزمە. لە 2013 حكومەتی بەغدا چەندین جار هۆشداریی دایە لێپرسراوانی هەرێم كە ئەگەر نەوت رادەست نەكەن بودجەو موچەی فەرمانبەرانی هەرێم دەبڕن، كەچی كاربەدەستانی هەرێم زۆر بێمنەت بوون، سەرەنجام بەغدا زۆر بێمنەت بڕی. كوردستانیش روبەرووی دۆخێكی ئابوریی ئەوتۆ بویەوە كورد وتەنی "كافری پێ موسڵمان دەبوو"، كەچی كاربەدەستانی كوردستان دوبارە خۆیان لەپەنا دروشم و هوتافی قەومیی شاردەوەو میللەتەكەیان روبەرووی چەرمەسەری و هەشبەرسەری كردەوە. بیرمە وەزیرێكی كورد لەبەغدا بۆیگێڕامەوە لەماڵی رۆژ نوری شاوێس كۆببونەوەو بەئاشتی هەورامیی وتبو ئاگاداربن بەغدا بەنیازە بودجەی كوردستان ببڕێت، كەچی ئاشتی زۆر بێمنەت و بەغرورێكی زۆرەوە وتبووی بەغدا ئەوە نییە بودجەی ئێمە ببڕێت!! لەمەسەلەی ریفراندۆمەكەش هەروا. هەموو وڵاتانی دونیاو دەوروبەری كوردستان وتیان ئێمە پشتیوانیتان ناكەین و بارودۆخ زۆر خراپ دەبێت، تەنانەت توركیاو ئێران و بگرە عیراق هەڕەشەی واوەتریان كردو وتیان لێتان دەدەین، كەچی كاربەدەستانی هەرێم هەر گوێیان پێنەداو بێمنەت بوون و وەك كابرای شاریی وتیان دە لێدە لێدە! ئەوانیش لە دوای ریفراندۆم كارێكیان پێكردین با بەدەواری شڕی نەكردبێت، ناوچەیەكی بەرفراوانمان لەدەستداو سەرەنجام ئەوانەی بوونە هۆكاری ئەو دۆخە خراپە و سواریی سەر ملی خەڵك ببوون، ویستیان شكستی خۆیان بەخەڵكی دیكە هەڵواسن و كالعادە تۆمەت ببەخشنەوە. ئەوكاتیش دیسان شكستی خۆیان بەدروشمی قەومیی پێچایەوەو خۆیان لەپەنای دروشمەكانی كوردایەتی نا. لەوە خراپتر تا ماوەیەكی درێژ وەك قوتوی بیبستی كە هەرچەند لاری بكەیەوە تێیدا دەمێنێت، ئەوانیش بەرینەدابوون و هەر دەیانگوت سەربەخۆییەكەمان لەسەر رەفە داناوە رۆژێك دێت بەكاری بێنینەوە لەكاتێكدا خۆیان بەفەرمانی رەسمیی كۆی ئەنجامی ریفراندۆمەكەیان هەڵوەشاندبۆوە!!، كەچی هێشتا ریفراندۆم چلەی نەچووبوو پڕكێشی سەردانی بەغدایان كرد تا سوێند بخۆن یەكپارچەیی خاكی عیراق بپارێزن ئێستاش دوبارە كاربەدەستانی كورد دەرس وەرناگرن یان كورد وتەنی "عارنانێن". لەدوای شكستی ریفراندۆم دوبارە قیچە موچەیەك بۆ هەرێم گەڕایەوە، هەموو ساڵ هەرێم و بەغدا رێكدەكەون و رێككەوتنەكە لەبودجەی ساڵانە دەچەسپێنرێت، كەچی هەرێم نەوت تەسلیم ناكات و دەیەوێت بیكاتە ئەمری واقع بەسەر بەغدا، وەك ئەوەی بەغدا غەشیم بێت! بەڵام پێموایە بەغدا تەحەمولی نەما، چونكە موچەی بۆخۆی پێ دابینناكرێت نۆبەتی هەرێمی كوردستانە! پێدەچێت چیتر نەچێتەسەر، ئیدی كە پارە نەما، زینی وەرتێ و پرۆپاگەندەی مستەفا سەلیمیی و هەر پرس و باسێكی دیكەی ئیعلامیی برسێتی و نەبوونی موچە لەبیر خەڵك ناباتەوە، چیتر ناتوانن خۆیان لەنەبوونی موچەو ئەو دۆخەی دێتەپێش بدزنەوە، چیتر ناتوانن بێنەسەر شاشەو موزایەدە بەسەر خەڵكەوە بكەن و بڵێن موچەی خەڵك كەمناكەینەوە. ئەوەتا 4 مانگە موچەی مانگێكی ساڵی نوێتان نەداوەتە خەڵك، لەمەودوا لەپەنای هیچ دروشم و دۆخێك جێگاتان نابێتەوە. ئەوەی بەلای منەوە زۆر سەیرە، تێناگەم ئەو خەیاڵپڵاوییەی كاربەدەستانی هەرێم لەكوێوە هاتووەو سەرچاوەی گرتووە؟ دەمەوێ لەوە تێبگەم ئەوانە لەچ زمانێك و بەچ زمانێك تێدەگەن؟؟ تێبینی: كرمانج: لەهەولێر بەخەڵكی لادێ و غەیری ئاغا دەوترێت. هەولێریی: لەهەولێر بەوانە دەوترێت لادێیی نین شارین و باو باپیرانیان لەهەولێر بووە، شێوەزاری قسەكردنیشیان كەمێك جیاوازە لەگەڵ كرمانجان.
سەرتیپ وەیسی كەریم سهردانی ئهمجارهی شاندی حكومهتی ههرێم بۆ بهغدا جۆرێك له شۆكبوونی بۆ شاندی ههرێم تێدابو، به تایبهت له كۆتا كاتژمێرهكانی كۆبوونهوهكان، چونكه له دوای دروست بوونی كابینهكهی عادل عەبدولمەهد و ریفراندۆم، یهك جاره حكومهتی عێراق ئهوهنده پێداگر بێت لهسهر داواكارییهكانی. ئهمجاره بهغدا جگه لهوهی پێداگری لهسهر رادهستكردنی نهوتی ههرێمی كوردستان دهكات، دهنگی ئهوهشیان لێ بهرزبۆتهوه، كه دهبێ تهواوی داهاتی گومرگ له خاڵه سنوورییهكان بۆ بهغدا بگهڕێندرێتهوه. جگه لهوهی بهغدا ئامانجیهتی له رێگهی غازی سروشتی ههرێمی كوردستان بهشێكی كارهبا ناوهڕاست و باشووریش دابینبكات. بهپێی زانیارییهكان ئهو شاندهی ئهمجارهی حكومهتی ههرێم ئهوهنده له دانوستاندن لاواز دهركهوتوون، ههرئهوهندهیان پێكراوه شهفاعهت بۆ پشكی ئهو مانگهی موچهخۆرانی ههرێمی كوردستان بكهن. بهشێكی شاندی ههرێمی كوردستان پێیانوایه، ئهو پێداگریهی ئێستای بهغدا دهیكات، له سهرووی حكومهتی عێراقهوهیه و ههست دهكرێت هێزێكی ههرێمی فشار دهخاته سهر بهغدا بۆئهوهی ههرێم ناچار بكات به تهواوی مل كهچی بهغدا بێت. فشارهكانی بهغدا ئهوهنده زۆرن، خهریكه ههرێمی كوردستان دهچێته ژێر باری داواكارییهكهی بهغدا، به تایبهت له مهسهلهی رادهستكردنی نهوتی ههرێم، بهڵام له ئێستادا ههم له نێو حكومهت و ههمیش له نێوان لایهنه سیاسییهكان، بۆچوونی جیاواز لهو بارهیهوه ههیه. یهكێتیی و گۆڕان و تهنانهت ههندێ كهس له نێو پارتیش لهگهڵ ئهوهن حكومهتی ههرێم نهوت رادهست بكات، فوئاد حسێنیش یهكێكه لهو كهسانه، بهڵام مهسرور بارزانی و حكومهت و پارتی دوو دڵن ئهو ههنگاوه بگرنه بهر، بههۆی ئهوهی بهغدا بهروونی به ههرێمیان راگهیاندوه، ئهگهر ههرێم (250 ) ههزار بهرمیلهكهش رادهست بكات، بهغدا ناتوانێت پارهی تهواوی موچهی فهرمانبهرانی ههرێم كه ( 893) ملیار دیناره بنێرێت، بۆیه ئهگهری زۆره ههر ئهو( 454 ) ملیار دیناره بێت، كه له ماوهی ساڵی رابردوو تاوهكو ئهو مانگهش به بهردهوامی ناردوویهتی. یهكێك له دوو دڵییهكانی حكومهت ئهوهیه، ئهگهر ئهوان له ئێستادا نهوت رادهستی بهغدا بكهن، بهڵام له داهاتوو نرخی نهوت بهرزبێتهوه و بهغداش ئامادهنهبوو شایسته داراییهكانی ههرێم به تهواوی بنێرێت ئهو كات چی بكهن ؟ بابهتهكه ئهوهنده ههستیار و گرینگه، ههریهك له پارتی و یهكێتیی به تهنها له نێوخۆیان كۆدهبنهوه و به نیازن بۆچوون و بڕیاری خۆیان لهبارهی رادهستكردن و رادهست نهكردنی نهوت پێشكهشی حكومهت بكهن. رهنگه دهرهنجامی دانووستاندنی ئهمجارهی ههرێمی كوردستان لهگهڵ بهغدا، دۆخهكه بهشێوهیهكی دیكه ببات، چونكه له حاڵهتی چوون و نهچوونه ژێر باری داواكارییهكانی بهغدا، دۆخێكی نوێ له رووی ئابووری و سیاسی بێته گۆڕێ، كه رهنگه بمان گهڕێنێتهوه بهر له ریفراندۆم و دووباره بڕینی موچهی فهرمانبهرانی ههرێم. ئهگهرێكی دیكه ئهوهیه ئهگهر بهغدا لهسهر ئهو فشارانه بهردهوام بێت و شایسته داواكارییهكانی ههرێم دهستهبهر نهكات، پارتی و ههندێ لایهنی ههرێم ههڵوێستی خۆی لهبارهی دهنگدان به كابینهكهی موستهفا كازمیش بگۆڕێت. لهو مهسهلهدا ههریهك له ئهمهریكا و ئێران قسهی خۆیان دهبێت، بهڵام چاوهڕێی دهرهنجامی كۆبوونهوهكانی نێوان ههردوولا دهبن، بزانن چۆن دهبێت و كابینهی داهاتووش لهو بارهیهوه چی دهكات ؟
.gif)
مەریوان وریا قانع لە دواھەمین ڕۆژی مانگی دوازدەی ساڵی ٢٠١٩ چین بۆ یەکەمجار دانی بەوەدا نا کە ڤایرۆسێکی تازە لەشاری وھان لە وڵاتەکەدا پەیدابووە و ھۆکاری پەیدابوونەکەشی نازانن. ٢٠ ڕۆژ دواتر، واتە لە ڕۆژی ٢٠ مانگی یەکی ئەم ساڵدا، ئاشکرابوو کە ڤایرۆسەکە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگوازرێتەوە. چوار ڕۆژ دواتر چەند زانایەک لە گۆڤارێکی زانستیدا وتارێکیان بڵاوکردەوە و باسی ئەوەیان کرد کە ئەم ڤایرۆسە ئەگەری ئەوە تێدایە پەتایەکی جیھانیی دروستبکات. مانگێک و چەند ڕۆژێک دواتر، لە ڕۆژی ٩ مارتدا، ڤایرۆسەکە لە چینەوە بە چەندان شوێنی جیھاندا بڵاوبووبووە، بۆ نموونە دەوڵەتی ئیتالیا کارەنتینەکردنی سەرتاسەریی لە وڵاتەکەیاندا ڕاگەیاند. بەمجۆرە جیھان بەتەواوی لەو ڕاستییە ناخۆشە گەیشت کە لەبەردەم پەتایەکی جیھانیی مەترسیداردایە و لە غیاب و نەبوونی ڤاکسین و دەرمانی تایبەتەدا، کارەنتینەکردن میکانیزمی ھەرە سەرەکیی بەگژاچوونەوەی ڤایرۆسەکەیە. دوای تێپەڕینی ئەو چەند مانگە بەسەر ئەم پەتا جیھانیەدا، ئەم ڤایرۆسە ئەگەر تەنھا یەک حیکایەتی سەرەکیی و گرنگمان نیشانبدات، حیکایەتی ئەوەیە کە مرۆڤ بوونەوەرێکی تەنھا و دابڕاو نییە، شتێک بەناوی تەنھابوون و دابڕانی مرۆڤەکان لەیەکتری بوونی نییە. ئەم ڤایرۆسە جارێکی تر ئەو ڕاستییە سادەیەی سەلماندەوە کە مرۆڤ بوونەوەرێکی کۆمەڵایەتیی و دەستەجەمعییە، بەبێ ئەوانیتر ناژیی، بۆیە ئەوەی بەسەر ”ئەوان“دا دێت بەسەر ”ئێمە“شدا ڕووئەدات. نیشانیداین کە ئەم سەری جیھان بەو ئەو سەری جیھان و باکوریی و بە باشوریی و خۆرھەڵاتیی بە خۆرئاوایەوە، بە دەیان شێوازی جیاواز بەیەکتریوە گرێدراوە. ھەروەھا نیشانیداین مرۆڤ بوونەوەرێکی پەیوەندیدار و پەیوەندیدروستکەرە. ئەوەشی بەگژاچوونەوەی ئەم ڤایرۆسەی زەحمەت و تەحەمولنەکراو کردوە، ناچارکردنی مرۆڤە بۆ سڕینەوەیەکی کاتی ئەم ئاکارە پێکەوەیی و دەستەجەمعیەی مرۆڤبوون. ناچرکردنیەتی بەوەی بچێتەوە ماڵەکەی خۆی و لەوێدا بە دابڕاویی و بەبێ پەیوەندیی لەگەڵ ئەوانیتردا بژیی. بەڵام ئەم ڤایرۆسە، کە لە بازاڕێک لە بازڕەکانی شاری وھان، Wuhan لە چین دروستبوو، لە شوێنێکدا دروستبوو کە ژمارەیەکی ھێجگار زۆری مرۆڤ بەیەکەوەن و لەپاڵیەکدا خەریکی بەڕێوەبردنی ژیانی ڕۆژانەیانن. بەم مانایە ئەگەرچی مرۆڤ بوونەوەرێکە ناتوناێت تەنھابێت و بە دابڕاوی لەوانیتر بژیی، بەڵام ئەم پێکەوەبوون و لەگەڵ ئەوانیتردا بوونەش سەرچاوەی چەندەھا مەترسیی و کێشە و قەیرانی گەورەیە. گوتە بەناوبانگەکەی بلیس باسکاڵ بۆ جاری ھەزارھەمین ڕاستیی و دروستیی خۆی سەلماندا، ئەو قسەیەی کە دەڵێت ”ھەموو کێشەکانی مرۆڤ لەو شوێنەوە دەستپێدەکات کە ناتوانێت لەناو ژوورێکدا بمێنێتەوە“. بەدەر لەم ڕاستییە ئەوەی دۆخەکەی لە شاری وھاندا ترسناکتر کرد، تەنھا پێکەوەبوونی ئەو ھەموو مرۆڤە بەیەکەوە نەبوو، بەڵکو پێکەوەبوونیان بوو لەگەڵ ژمارەیەک زۆر لە ئاژەڵ و باڵندە و خشۆکدا کە لەناو سروشتدا پێکەوەبوونیان بەیەکەوە دەگمەنە، ئەگەر مەحاڵ نەبێت. لە ھەمانکاتدا تەنانەت ئەو ئاژەڵانەی لەوێدا و لەپاڵیەکدا دنراون و بەیەکەوە کۆکراونەتەوە، لە ناو سروشت خۆیدا، بەو شێوەیە لەیەکتری نزیک نین و پێکەوە نین. ھیچ شتێک لە سروشتدا شەمشەکوێرە و مار، یان شەمشەکوێرە و کەروێشک، بەیەکەوە کۆناکاتەوە. بە مانایەکی تر لەناو سروشت خۆیدا نە پەیوەندیی مرۆڤەکان لەگەڵ ئاژەڵەکان و نە پەیوەندیی ئاژەڵەکان لەگەڵیەکدا بەو شێوەیە نییە کە لەناو بازەڕدا دروستکراوە. لۆژیکی ئیشکردنی ئەو بازاڕە تەواو ناکۆکە بە لۆژیکی ئامادەگیی ئەو ئاژەڵانە لە سروشتدا و ناکۆکیشە بە لۆژیکی ئەو پەیوەندییەی مرۆڤ بە ھەندێک لەو ئاژەڵانەوە گرێئەدات. تێکدانی ئەم لۆژیکە سروشتییە سەرچاوەی گواستنەوەی ئەم ڤایرۆسەیە لە ئاژەڵەکانەوە بۆ یەکتریی و لەوانیشەوە بۆ مرۆڤ. بە حوکمی ئەوەش جیھانی ئەمڕۆ جیھانێکی بە گلۆباڵ بووە و لێوانلێوە لە جوڵە و سەفەری بەردەوامی مرۆڤەکان و کاڵاکان و ڕووداوەکان، بۆیە ئەوەی لەو شاری وەھاندا ڕوویدا، بە ئاسانی بە بەشەکانی تری جیھاندا بڵاوبووەوە و پەتاکەی لە پەتایەکی ناوچەیی و ڕووداوی ناو بازاڕێکەوە، گۆڕیی بە پەتایەکی جیھانیی.
.gif)
کاروان عەلی شامار لەدوای روخانی دیواری بەرلین و بلۆکی سۆسیالیستی و ھەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤیەت، بەدیاریکراوی لە ساڵی ١٩٨٩، تیۆرێکی تازە رەواجی پەیداکرد کە خاوەندارێتیەکەی دەگەرێتەوە بۆ بیریاری ئەمریکی بەرەچەڵەک یابانی (فرانسیس فۆکۆیاما). ئەو بیرمەندە لەو سەردەمەو بەئێستاشەوە پێداگری لەسەر ئەوە دەکا کە (مێژوو کۆتایی ھاتووە)، ئەمیش لەدوای سەرکەوتنی بلۆکی سەرمایەداری و لیبراڵیەت! وەلێ لە ئێستادا تیۆرێکی تر زیاتر خۆی مانفێست دەکاو خاوەندارێتیەکەی دەگەرێتەوە بۆ سۆسیۆلۆجیستی فەرەنسی (ئالان تۆرین) کە باس لە (کۆتایی کۆمەڵگەکان) دەکات، ئەرگومێنتی ئەم بیرمەندەش دروست بونی ئەو قەیرانە ئابوریی و داراییە نێودەوڵەتیەیە کە خاڵی دەستپێکی لە پایزی (٢٠٠٨)ەوە لە ئەمریکا دەستی پێکردو بەرەو کۆنترۆڵی تەواوی دنیا ھەنگاو دەنێ. تۆرین تا ئێستا لەژیاندایە، لە تیۆری (کۆتایی کۆمەڵگەکان)دا، باس لەوە دەکات کە ئەم قەیرانە داراییە ھەنوکەییە قەیرانێکە، کە جیھان لە دوای ساڵی (١٩٢٩)ەوە شتی وای بەخۆوە نەبینیوە. شایەنی باسە تیۆرەکەی تۆرین، تەنھا لەسەر کۆمەڵێک بیروبۆچونی تیۆری و کۆمەلایەتی و سۆسیۆلۆجی دانەمەزراوە وەلێ پشت بەکۆمەڵێک ئاکت و روداو دەبەستێت کە جیھان لە ئێستادا بەخۆیەوە دەیبینێت! تۆرین بۆ سەپۆرت و پشتیوانی تیۆرەکەی کۆمەڵێک ئەرگومێنت دێنێتەوە لەوانە ئەو خۆپیشاندانەی کە چەن ساڵێک پێش ئێستا دژی فلادمیر پۆتین ئەنجامدران، ھەروەھا مایەپوچبونی ئابوری یۆنان و چەن وڵاتێکی تری ئەوروپی و روداوەکانی بەھاری عەرەبی و ھەروەھا ئەگەر ئێستاشی لەگەڵ بێ روداوی برێگزیدو دەرچونی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوروپاو ھەروەھا داکشانی نرخی نەوت تادەگات بە تونبونەوەی ململانێی نێوان جەمسەرەکان و چەندین روداوی دیکەش! تۆرین پێی وایە سەرمایەداری دارایی لەگەڵ ئابوری راستەقینەدا بەتەواوی لەیەک دابڕاون، ھەر ئەم فاکتەرەش بوە ھۆی دروست بوونی قەیرانی دارایی جیھان. ئەمەش وایکرد ھێرشێکی درندانەی بۆرسەو بازارەکانی جیھان بکرێتە سەر سیاسەتی کۆمەلایەتی و ئابوری کۆمەڵگەکان. تۆرین پێی وایە لاوازی دامەزراوە کۆمەڵایەتیەکان سەرەتاو خاڵی دەستپێکی کۆتایی کۆمەڵگەکانە ھەر ئەوەش رێگا لەبەردەم قۆناغێکی مێژووی تازەدا دەکاتەوە. چونکە ئەو کۆمەڵگایانە پەیوەستن بەو مەسەلەتەوە ناتوانن کۆنترۆڵی رەوتی ئاسایی خۆیان بکەن یاخود خۆبەخۆ گۆرانکاری ئەنجام بدەن. ئەڵبەتە مەبەستی تۆرین لەو (کۆتاییە) تەواوی کۆمەڵگەکان ناگرێتەوە بەڵکو بەدیاریکراوی مەبەستی کۆمەڵگە پیشەسازییەکانە. خولاصە، دواجار ئالان تۆرین تیۆرەکەی (کۆتایی کۆمەڵگە پیشەسازییەکان)، دەبەستێتەوە بە لەکۆنترۆڵدەرچونی بازارەکانی دراو و شکستھێنانی لەوەی بتوانرێت جارێکی دی میکانیزمی کارکردن رێکبخرێتەوەو لەژێر چاودێریدابێت! لەکۆتایشدا تۆرین دەپرسێت دەشێت جارێکی تر ئابوری دراو و دارایی کۆنترۆلبکرێت و بخرێتە خزمەتی کاری کۆمەلایەتی؟ ئەو وەڵامەی کە دەسگیر دەبێت لەپای ئەو پرسیارەی سەرەوە ئەوەیە کە پێشبینی جۆرێک لە (کۆتایی کۆمەڵگەکان) دەکات لە فۆرمە پیشەسازییە تەقلیدییەکەدا.
عەلی مەحمود دان نان بە حەقیقەتی یاسایی هەر تاوانێك لە هەر كونجێكی جیهان بگوزەرێت, ئەركێكی ئەخلاقی و ویژدانییە, ئەگەر هەل نەمابێت بۆ راگرتنی, هەنگاوێكە بۆ بەرەو روبونەوەی تاوانە مەزنەكان لە جیهاندا, نموونە ئۆرۆگوای وەك یەكەم وڵات لە ساڵی 1965ەوە دانی ناوە بە كۆمەڵكوژی ئەرمەنیەكان كە هیچ پەیوەندیەكی بە دۆسیەكەوە نییە, یان كۆریای باشورو سوئید و كەنەداو هۆڵەنداو ... كە هەڵوێستی باشیان لەسەر دۆسیەكانی ئەنفال و هەڵەبجە هەبووە, یان هۆڵەندا بازرگانێكی چەكی كیمیاوی خۆی بەناوی فرانس ڤان ئانرات لە بەرامبەر هاوبەشیكردنی لە تاوانی هەڵەبجە سزای 16,5 ساڵ زیندانی دەدات, بەوەی چەكی كیمیاوی فرۆشتبوو بە رژێمی پێشووی عێراقی, ئەم هەنگاوە وەك ئەركێكی دادپەروەرانەیە , تاوانی كۆمەڵكوژی ئەرمەنیەكانیش هیچ نەبێت ئەوەندە بە كوردەوە دەبەسترێتەوە كە لەسەر خاكی ئێستای كوردستان ئەنجام دراوە, چۆن قوربانیانی تاوانی كۆمەڵكوژی رۆهینجا دوای ئاوارە بوونیان بۆ بەنگەلادیش دۆسیەكەیان جوڵێنرا لە لایەن دادگای تاوانی نێودەوڵەتیەوە, چونكە ئاوارەی وڵاتێكی ئەندامی دادگاكە بوون, بۆیە ئەركی ئەخلاقی گەلی كوردە وەك گەلێكی جینۆسایدكراو دان بەو تاوانەدا بنێت وەك تاوانی جینۆساید, چۆن ئێمە خۆمان سواڵی ئەم داوایە لە جیهاندا دەكەین. رێگات بكەوێتە مۆنمێنتی جینۆسایدی ئەرمەنەكان لە شاری یەریڤانی پایتەختی ئەرمینیا, تژییە لە وێنەی ئەفسەرو سەرۆك عەشیرەتە كوردەكان بەشێوەی دڕندە و وەك جەلادی دڵڕەق وێنا كراون, وەك بەشداربوویەكی چالاك لە جینۆسایدكردنیان, ئەم وێنانە بونەتە بەشێك لە زاكیرەی ئەو گەلەو رۆژانە پیشان دەدرێت و لە گەڵیدا تەبلیغ دەكرێت, وێنەی دەرەبەگ و سەرۆك خێڵ و شێخە كوردەكان كە هیچ پەیوەندیەكان بە خەڵكە عامیەكەوە نییە و هەمیشە كەمینەی چەوسێنەرن بەرامبەر بە زۆرینەی خودی نەتەوەكەی خۆشیان, بەڵام دەسەڵاتدار و قسە رۆیشتوون, ئەم زاكیرە رەشە بە سانایی ناسڕدرێتەوە, بە دیدار و مجامەلەی كاتی دوژمنی دوژمنەكەم دۆستمە كۆتایی نایات, لەبەردەم هەڵوێستدا ڕامان دەگرێت, لە بەرامبەردا نابێت تا كۆتایی سەرمان لە ژێر لمدا بشارینەوە لە ترسی هەڵوێست دەربڕین و خۆ شاردنەوە لە حەقیقەت, نابێت باجی دڕندەیی و تاڵان و بڕۆی ئەو ئاغاو دەرەبەگ و سەرۆك خێڵانە عامیەی خەڵك بیدات, پێویستە هەنگاو بنێین بۆ سڕینەوەی شوێنەوارەكان رابردوو, ئەویش داننانە بە راستیەكان وەك ئەوەی لە حەقیقەتدا هەیە نەك وەك ئەوەی دەمانەوێت و پینەو پەڕۆی بكەین, یاخود ناسیۆنالستە توندڕەوەكانی ئەوان دەیانەوێت بیسەپێنن, یان وەك ئەوەی ناسیۆنالستەكان هەردوولا كردویانە بە مەیدانی شەڕی موقەدەسە پوچەكانیان, هەمیشە دیلی خەونی مەزن خوازین, دەبێت رێگا لە دەمارگیرە ئاینی و نەتەوەییەكانی هەردوولا بگرین نەوت بە ئاگری رابردوودا بكەن. ئەرمەنەكان لە پاڵ توركیا سەرۆك عەشیرەتە كوردەكانی باكور و سەرۆك عەشیرەتە عەرەبەكانی سوریاو توركمان چەركەس و قەرەجەكان بە هاوبەشی تاوان دەزانن, بەڵام لە راستیدا ئەوان بەشداری تاوانن نەك هاوبەش, چونكە بڕیار بە دەست و نەخشە داڕێژەر نەبوونە, تەنها جێبەجێكار بوونە, ئەدی ئێمە وەڵاممان چییە لە بەرامبەر ئەم تۆمەتباركردنە كە پێگەكانی ئەنتەرنێت ویكپیدیا پڕ كراوە لەم زانیاریانە ؟., وەڵام سۆزداری داد نادات, یاساو مێژوو و ئامار كاری خۆی دەكات. نكۆڵیكردن بۆخۆی درێژەدانە بە تاوان, رێگە گرتنە لە سارێژ بوونی برینەكانی رابردوو, درێژەدانە بە شەڕی باوباپیران و گواستنەوەیەتی بە نەفەقێكی تاریكدا بۆ نەوەی نوێ, گەلی كورد بەرپرسیارێتی یاسایی هەڵناگرێت بەرامبەر بە تاوانی جینۆسایدی ئەرمەنەكان, چونكە هاوبەش نییە لە تاوان, خاوەند دەوڵەت نەبووەو بڕیار بەدەست نەبووە, سوارەی حەمیدیەش نە لەسەر داوای ئەو دروستكراوە, نە هەمووشی كورد بوونە, نە بڕیارەكانیشی بە دەست ئەوان بووە, بەڵام دەبێت دان بەوەدا بنێین هەزاران هاووڵاتی كورد لە ریزی سوپای عوسمانیدا بوونە بەشداری تاوان بوونە, هاوشێوەی جاشە كوردەكان لە باشوور كە بەرپرسیاری راستەوخۆی زۆرینەی تاوانەكانی ئەنفالن, ئەو ئاغاو دەرەبەگانە وەك بەشێك لە سوپای عوسمانی بەشدار بوونە لە تاوانەكە, بەشێكیان ناوی خۆیان ناوە سوارەی حەمیدییە, لەوانەشە بەهانەكانی منیش جێگای رەزامەندی ئەرمەنەكان نەبێت, كە خەون بە خاكێكەوە دەبین دانیشتووانەكەی قڕ كراون, چۆن ناسیۆنالستێكی كورد خەون بە كورد بوونی شاری كەركوكەوە دەبینێت, بەردەوام لە گێڕانەوەی حەكایەتە مێژوییەكاندایە, بەڵام رەقیبی بەهێزی لەمڕۆدا بۆ خاوەنداری شارەكە بۆ پەیدا بووە. وەك ئەركێكی ئەخلاقی كورد دەبێت دان بە حەقیقەتی یاسایی تاوانەكە بنێت, وەك چۆن ئێمە داوادەكەین كەیسەكانی جینۆسایدمان بە جیهان بناسرێت, ئەوانیش مافی خۆیانە داوامان لێبكەن, هەرچەندە ئێمە دەستپێشخەریمان كرد لە یادی 100 ساڵەی تاوانەكە, 49 پەرلەمانتاری كوردستان دانیان نا بە حەقیقەتی یاسایی تاوانەكە كە جینۆسایدە" شانازیشە كە من هەڵمەتەكەم ئەنجامدا", پێویستیشە ئەو كوردە خۆفرۆشانەی بەشدار بوونە لە تاوانەكە بناسرێن, ئاماژەیان وەك بەشداربووی تاوان پێبدرێت, لە مێژوودا وەك تاوانبار بناسرێن, دەبێت جێگاو رێگای مرۆڤەكان لە مێژوودا وەك خۆی نیشان بدرێت, ئیتر سەردەمی بە پیرۆزكردنی پاشا كۆرەكان بە كۆتا گەیشتووە, ئێستا سەردەمی دادگاییەكانی تاوانەكانی رابردووە و داوای لێبوردنكردنە لە دڕندەییەكان نەوەكانی پێشوو, ئەوێ رۆژێ هەندێك جەنگ بە پیرۆز دەزانرا, ئێستا بە پێی بنەما كانی مافی مرۆڤ تاوانی قێزەونن, تاوان پیرۆزی نەماوە. بە پێی بۆچونی كوردبێت چەكدارانی كورد لە ریزی سوپای حەمیدییە رێژەیان لە نێوان 10 بۆ 15% بووە, وەك ئاماژەی پێ دراوە: "لەمێژوودا ئەرمەنەكان چەند جارێك كەوتونەتە بەرشاڵاوی لەناوبردن و جینۆسایدكردن كەدیارترینیان لەساڵی (1915) لەلایەن توركە عوسمانییەكانەوە ئەنجام دراوە.كورد هەرچەندە خۆشی بەرشاڵاوی لەناوبردن و جینۆساید كەوتووە،بەڵام تێوەگلاوە لەجینۆسایدكردنی ئەرمەنەكان بەهۆی بەكارهێنانیان وەكو جاش و بەكرێگرتە لەلایەن عوسمانییەكانەوە (نزیكەی لە%15 سوارەی حەمیدیە كورد بووە).هەرچەندە كورد بەتایبەتی كۆنگرەی نەتەوەیی و پەكەكە چەند جارێك داوای لێبوردنیان لەئەرمەنەكان كردووە،بەڵام ئەرمەنەكان بەتایبەتی لەئەرمینیا زۆر دەمارگیرو ڕەگەزپەرستن بەرامبەر بەكورد- لاپەڕە هەڵنەدراوەكان هەر جارەی لاپەڕەیەك-ئەرمەنەكان و گولەنییەكان-ئامادەكردنی: مامۆستا پێشڕەو (پێشڕەو ئیسماعیل)" ,"سوارەی حەمیدییە كە لە ساڵی 1891بە فەرمانی سوڵتان پێكهێنرا لە (ئەلبان و چەركەس و كورد) نەك بەتەنیا كورد، لە باسكردنی ژماەی سوارەی حەمیدیدا زۆر نووسەر كەوتوونەتە هەڵەوە دەڵێن: سوارەی حەمیدی هەمووی كوردبوون، ئەمەش بەپشتبەستن بە سەرچاوە توركەكان بووە، بەڵام ئەمە دوورە لەڕاستییەوە، راستییەكەی ئەوەیە كە رۆبەرت ئۆڵسن باسیكردووە كە دەڵێت: ژمارەی سەربازی سوارەی حەمیدی بریتیبوو لە (53) هەزار، محەممەد رەسوڵ هاوار لەكتێبەكەیدا (كورد و باكووری كوردستان بەرگی یەكەم) ناوی نووسەرێك بەناوی (مەروان ئەلمدەوەر) دێنێت و دەڵێت: نووسەر ئاماژە بەوەدەكات كۆی ژمارەی كورد لە سوارەی حەمیدی تەنها (10) هەزار كەسە نەك هەمووی كورد بووبن، ئەمەش كەسانی ماستاوچی و بەرتیلخۆری وەك( ئاغا و دەرەبەگی دژە كورد و ئەرمەن) ئەمانە چەند زیانیان بە ئەرمەن گەیاند زۆر لەوەزیاتر زیانیان بەخودی كوردەكان گەیاندووە،-پەیوەندی كورد و ئەرمەن-بێتاوانی كورد لە جینۆسایدی ئەرمەن-نووسینی: ئارام مەجید شەمێرانی"., ئەرمەنەكان بۆخۆشیان هەموو سوارەی حەمیدییە بە كورد نازانن, بەڵكە بە زۆرینەی دەزانن لەناو پێكهاتەكان, دان بەوەشدا دەنێن ئەو هێزە بۆ بەرەو روبونەوەی روسیا پێك هاتوە نەك بۆ گیان ئەوان, گوایە لە كورد و چەركەس و تورك و توركمان و قەرەج پێك هاتووە, رۆڵیان زیاتر لە رۆڵی جانجویدەكانی دارفۆر دەچێت"https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%85%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A9 ". " , هەندێك لە فەرماندەو سەرۆك عەشیرەتە كوردەكان لە چوارچێوەی ئەو پرۆسەیەدا تاوانی قێزەونیان ئەنجامداوە وەك بەشێك لە سوارەی حەمیدیە, بەڵام بەشێوەی سستامتیك وەك بڕیاردەر كوردەكان بەشداریان نەكردووە لە تاوانەكە, چونكە دەوڵەتیان نەبووە و بڕیار لای ئەوانەوە دەرنەچووە, ئەوەی كراوە وەك نۆكەری و بەشداری بووە لە تاوانەكە, یاخود لە ژێر كاریگەری بیری ئاینیدا وەك بەشێك لە خەلافەت ئەنجامدراوە, كە دواتر پەلامارەكان سەرجەم كریستان و ئێزیدیەكانی هەرێمەكەی گرتۆتەوە, بۆیە تاك لایەنە نابێت سەیری روداوەكان بكرێت. نابێت هەڵوێستی ناسیۆنالزمە راستگەراكانی پۆڵەندا و فەرەنساو ...هتد دوبارە بكرێتەوە لە نكۆڵیكردن, دەبێت بە سنگێكی فراوانەوە ئامادەی دیالۆگ بین, لە كاتێكدا خۆمان قوربانی جینۆسایدین, " دامەزرێنەری بەرەی نیشتمانی فەرەنسی نكۆڵی هۆلۆكۆست دەكات, دەڵێت بە بەشێك لە وردەكاری جەنگی جیهانی دووەمی دەزانین, تەنانەت لە یاداشتەكانی بە توندی داكۆكی لە فلیپ بیتان سەرۆكی حكومەتی فیشی پاشكۆی هیتلەر دەكات لە فەرەنسا, حكومەتی راستگەرای پۆڵەنداش بڕیاری 3 ساڵ زیندانی بۆ ئەوانە دەركردووە كە هەندێك لە هاوكارانی پۆڵەندی نازیەكان بە هاوبەش دادەنێن لە تاوانی هۆلۆكۆست, ئەمەش وەك داكۆكیكردن لە كەرامەتی نیشتمانی دەزانن, ئەمە بۆخۆی نكۆڵی تاوانی هاوبەشانی نازییەكانە و داكۆكیە لە هاوبەشانی تاوانەكانی نازیەكان, دەسەڵاتی شاری سربرنیتشا بەرزترین رێز لێنانی بەخشی بە میلواراد دودیك سەرۆك ئەركانی سوپای بۆسنە كە نكۆڵی كۆمەڵكوژی سربرنیتشا دەكات, نەتەوەپەرستی و ئاین پەرستی ئەمانەی دەوێت, لە كوردستانیش بهانە بۆ تاوانەكانی پاشای كۆرە دەهێنرێتەوە بەرامبەر بە ئێزیدییەكان , تاوان لە چ ژینگەو چوارچێوەی بەهانەیەك ئەنجام بدرێت تاوانە, دادپەروەری مامەڵە لە گەڵ ئەنجامەكان دەكات نەك بهانەكان . نكۆڵیكردنی تاوان, بۆخۆی درێژە دانە بە تاوان بەشێوەی نەرم, مرۆڤایەتی رۆژ لە دوای رۆژ دەگات بە حەقیقەتەكانی ڕابردوو, سەردەمی شاردنەوەی زانیاری و حەقیقەتەكان بەسەر چووە ,پیرۆز كردنی دڕندەیی لە هیچ چوارچێوەیەك ئاینی یان ناسیۆنالستی جێگای نەماوە, بۆیە رۆژێك زووتر دان نان بە حەقیقەت ئارام بەخشترەو جوانكردنی سیمای گەلە, كریس ئەندەرسن سەرنووسەری گۆڤاری وایەرد دەڵێت "زانیارییە زۆرو زەبەنەكان لە سەردەمی ئەنتەرنێت, هەموو راستیەكان ئاشكرا دەكات, پێویست بە زانست و تیۆری ناكات", بۆیە نكۆڵی كردن وەك سەركردنە ژێر لمە لە سەردەمی ئەنتەرنێت و زانیارییە بێ كۆتاكاندا. نەتەوەپەرستی و ئاین پەرستی چاوی مرۆڤەكان لە ئاست دانان بە راستیەكان و حەقیقەتی مێژویی كوێر دەكات, مرۆڤایەتی لە بیركردنەوەدا دەكوژێت , هەڵوەدای پاكیزەیی نەتەوەو ئاینە, بۆیە بە نەنگی دەزانێت دان بە ناشرینیەكان رابردوودا بنێت, مەلای خەتێكان تازە پاكژ نابنەوە لە هەمبەر مێژووی كورددا بە گزگلەكان. سەیری هەڵوێستی ناسیۆنالیزمی تورك موتوربە كراو بە ئاین بكەن, بڕواننە هەڵوێستە شەرمەزاریەكانیان نەك لە شاری قۆنیای, بگرە لە لاهای و برۆكسل,لە 2ی حوزەیرانی 2016 دا, بۆندستاغی ئەڵمانیا دانی نا بە تاوانی جینۆسایدی ئەرمەنەكان, پێشتریش بەلجیكا هەمان هەنگاوی نابوو, ئەوەی لای من گرنگە لە پرۆسەی دان نان بە تاوانی جینۆسایدی ئەرمەنەكان لە پەرلەمانی ئەڵمانیا و بەلجیكا, بۆچونی دوو پەرلەمانتاری توركە لە پەرلەمانی ناوەندی ئەڵمانیاو پەرلەمانی هەرێمی برۆكسل لە بەلجیكا, هەردووك بە پاشناوی ئۆزدەمیر ناوەكانیان هاتووە, یەكیان پیاو چەپی ژینگە پارێز و ئەوی دیكە ژنی حیجاب لەسەر نەتەوەیی ئیسلامی, هەردوكیان لە دایك بووی دەرەوەی توركیا و پەروەردەی ژینگەی رۆژئاوان, ئەم دوو ئۆزدەمیرە بە دوو هەڵوێستی پێچەوانە سەبارەت بە دۆسیەی جینۆسایدی ئەرمەن دەناسرێنەوە, یەكیان پێشەنگ لە بواری ناساندنی, بیركردنەوەیەكی مرۆڤدۆستانەی ئەنتەرناسیۆنالستانە, ئەوی دیكە سەرسەخت لە ئاست رەتكردنەوەی حەقیقەتەكان, بە بۆچونی ئاینی و ناسیۆنالیزمەوە لە ئاست ئەو هەموو وێنە پڕ تاوانە قێزەون و ئێسك و پروسكە هەژێنەرە هەڵوێست وەردەگرێت و ئینكاری تاوان و عەدالەت و حەقیقەت دەكات, چاو دادەخات و كاروانی قوربانییەكان نابینێت. جیم ئۆزدەمیر لە دایك بووی 21ی دیسەمبەری 1965ی شاری باد ئۆراخی ئەڵمانیا, بنەچە چەركەسی توركیا, سەرۆكی لیستی سەوزەكان لە پەرلەمانی ئەڵمانیا, كە پێشتر لە ساڵی 2007 بە پێی بڕگەی 301ی دەستوری توركیا سزا درابوو, بە تاوانی پێشێلكردنی ( یاسای سوكایەتی بە ناسنامەی توركی) بە پێی یاساكە تاوانە دان بە كۆمەڵكوژی لە توركیا بنرێت وەك ئەوەی لە پۆڵەندای ناو یەكێتی ئەوروپا پەسەندكرا, ج ئۆزدەمیرو و چەند پەرلەمانتارێكی پارتەكەی تۆمەتباركران بە پێشێلكردنی ئەو بڕگەیە لە دەستوری وڵات, بەهۆی هەڵوێستیانەوە لە سەر دۆزی ئەرمەن و عەلەویەكان كە هەیانبوو, كە پێشتر بەهەمان تاوان و پێشێلكردنی هەمان بڕگەی دەستوری توركیا نووسەری گەورەی ئەرمەنی هرانت دینك سزا دراو دواتر تیرۆر كرا, هاوكات رۆمانووسی ناسراو ئۆرهان بامۆك هەڵگری خەباتی نۆبڵی ئەدەب بەهەمان بڕگەی دەستور سزادراوە, واتا ئەوەی جیناتی مرۆڤبوونی هەڵگرتبێت دەبێت سزاكەی بخوات, ج ئۆزدەمیر پارتەكەی بە بۆنەی یادی 101 ساڵەی وەبیرهێنانەوەی تاوانەكەوە لە 24ی نیسانی 2016 دا, پرۆژەی ناساندنی تاوانی كۆمەڵكوژی ئەرمەنیەكانی لە توركیا بە جینۆساید پێشكەش بە پەرلەمانی ئەڵمانیا كرد, لە رۆژانی پێش دەنگدانەكە جیم ئۆزدەمیر بەهۆی هەڵوێستە شێلگیرانەكەیەوە لەسەر دۆسیەكە, دەكەوێتە بەر هەڕەشەی توركە ئیسلامی و ناسیۆنالیستەكان, لێ گوێی نەدا بە هەڕەشەكان لە وتەكەیدا لە پەرلەمان لە چركە ساتی پێش دەنگدانەكە وتی: ( 80-90%ی سەرجەم هاووڵاتیانی ئەرمەن, 98%ی پیاوانیان,100%ی پیاوانی ئاینیان لەناو براون لەو تاوانە) هاوكات لە بەشێكی دیكە لێدوانەكەی هەمان رۆژی لە پەرلەمانی ئەڵمانیا وتی: هەموو ئەو تاوانانەی ئەڵمانیا بەرامبەر بە گەلانی ئەوروپا ئەنجامی داوە دەبێت بە جینۆساید بناسرێت , ج ئۆزدەمیر لە درێژەی بۆچونەكەیدا رایگەیاند گرنگە دان بە رابردووماندا بنێن, نابێت توركیا شانازی بە رابردووی خۆیەوە بكات, دەبێت رابردوو قەبوڵ بكرێت وەك خۆی. تەواو دژ بەم هەڵوێستە ئەخلاقیانەیەی ج ئۆزدەمیر بەرامبەر بە كۆمەڵكوژی گەلێك كە وڵاتەكەی خۆی ئەنجامی داوە, خاتوو ئۆزدەمیر لە دایك بووی 7ی دیسەمبەری 1982 ی شایربێكی بەلجیكا, یەكەم پەرلەمانتاری حیجاب لەسەر لە ئەوروپا, پەرلەمانتار لە پەرلەمانی هەرێمی برۆكسل لەسەر لیستی پارتی ناوەندی دیموكراسی مرۆڤایەتی CDH, هەڵوێستێكی دژ بە هەڵوێستەكەی ج ئۆزدەمیر وەردەگرێت, نكۆڵی تەواو لە بوونی تاوانەكە دەكات, ئەو لە یادی 100 ساڵەی ئەم تاوانە قێزەونەدا, لە بەرامبەر ئەوەی رەتی كردەوە وەڵام بە پرسیارەكانی كەناڵی ئاڕ تی ئێڵ بداتەوە سەبارەت بە پرسی جینۆسایدی ئەرمەنەكان لە توركیا, لە بەرواری 29ی ئایاری 2015 لە پارتەكەی دەركرا, ئەمەش روداوێكی گرنگ و هەنگاوێكی ئەخلاقیانەی دڵخۆشكەر بوو, لیژنەی ئەخلاقی پارتی ناوبراو نای. هەر لەم پەیوەندەدا لە بەرواری 24ی نیسانی 2015 كە یادی 100 ساڵەی تاوانی كۆمەڵكوژی ئەرمەنەكان , 6 پەرلەمانتاری بەلجیكی بە ڕەگەز تورك ئەو رۆژە ئامادەی پەرلەمان نەبوون, بۆ ئەوەی بەشداری نەكەن لەو خولەكە بێدەنگیەی لە پەرلەمانی بەلجیكا راگەیەنرا بۆ گیانی قوربانیانی ئەرمەنی لە یاداوەری 100 ساڵەی تاوانەكە, خۆیان لە دانیشتنەكە دزییەوە, ئەمە چ كارێكی نا ئەخلاقیانەیە ,سەیر كەن ئاین شەو رۆژ ئیدعای رەوشت دەكات, كەچی هەندێك جار دەبێتە فاكتەر بۆ كاری نا ئەخلاقانە,بە دوای دەركردنی خاتوو ماهینۆر ئۆزدەمیر لە پارتەكەی, توركە ئیسلامی و ناسیۆنالستەكان لە برۆكسل و ئەستەمبوڵ خۆپیشاندانی ناڕەزایەتیان بۆ پشتیوانیكردن لە هەڵوێستەكەی بەڕێوەبردو وەك قارەمان ناساندیان, تەنانەت ئەردۆگان و كچەكەی سومەیە هاتنە سەرخەت بە توندی رەخنەیان لە دەركردنی ناوبراو لە پارتی ناوەندی دیموكراسی مرۆڤایەتی CDHگرت, خۆپیشاندەران لەسەر لافیتەكانیان نوسیبوویان "ماهینۆر ئۆزدەمیر شەرەفمانە" شەرەف لای ئەوان داكۆكیكردنە لە دڕندەییەكانی رابردوو و غروری نەتەوەیی و ئاینی. هەر لەم بارەیەوە رۆژی پێنج شەممە بەرواری 22ی شوباتی 2018, پەرلەمانی هۆڵەندا بە زۆرینەی 142 دەنگ لە كۆی 150 دەنگ , بڕیاری بە جینۆساید ناسینی كەیسی جینۆسایدی ئەرمەنی دا, هاوكات بڕیاری دا وەزارەتی دەرەوەی هۆڵەند 5 ساڵ جارێك بەشداری مەراسیمی ساڵوەگەڕی تاوانەكە بكات, لە پڕۆسەی دەنگدانەكە 3 پەرلەمانتار دژ بە بڕیارەكە وەستانەوە, ئەوانیش هەر سێكیان بە رەگەز تورك بوون" Farid Azarkan, Tunahan Kuzu, Selçuk Öztürk" لە پارتی " DENK ", , لە كاتێكدا پارتی ناوبراو خۆی بە چەپ و سۆسیال دیموكرات دەزانێت و لە 9ی فیبریوەری 2015 لە پارتی كاری هۆڵەندی جیابوەوە, سەرجەم چەپەكانی دی ناو پەرلەمان دەنگیان بە بەڵێ بوو بۆ بڕیارەكە, ئهم بەناو سۆسیال دیمكراتانە وابن, ئەدی دەبێت هەڵوێستی ناسیۆنالست و ئیسلامیەكان چۆن بێت؟. نموونە جوانەكانیش هەن وەك ئاماژەمان بە هەندێكین كرد, دنیا هەمووی روە تاریكەكە نییە, ئەگەر كەمینەش بن, وەلێ بەڵگەو داكۆكییەكانیان دەرخەری راستییەكان و دادپەروەرییە, نموونەیەكی دی لەو جوانیانە تانەر ئاكچەمە, لە سەرەتای ئەمساڵ 2020 سەرۆكی فەڕەنسا دەستخۆشی لە تانەر ئەكچام مێژووناسی تورك كرد كە لە پەرتوكێكدا بە بەڵگەوە سەلماندویەتی دەوڵەتی عوسمانی فەرمانی دابوو بە جینۆسایدی ئەرمەنەكان" , ئیمانۆئێل ماكرۆن وتی :" پەرتوكەكەی ئەكچام دانپـیادانانێكی زانستیانەیە بەو تاوانە ڕێكخراوەی كرابوو، وە ئەو ڕاستیانەی ئاشكراكرد كە هەندێك دەیانویست ونی بكەن و نكۆڵی لە مێژوو بكەن, مێژوو لەسەر بنەمای درۆ نانووسرێتەوە." ئەنجومەنی ئەرمەنەكان CCAF لە میانەی كۆنگرەكە مەدالیای ئازایەتیـیان بەخشیـیە تانەر ئەكچام. پرۆفیسۆر تانەر ئەكچام زیاتر لە 35 ساڵە لەسەر پرسی جینۆساید كارە كات , مێژوونووس و سۆسۆلیجستە, لە زانكۆی كلارك لە ئەمەریكا كارە كات, توێژەری باڵایە لە سەنتەری هۆلۆكۆست , دوو پەرتوكی لەسەر جینۆسایدی ئەرمەن نووسیووە " اوامر قتل و الفعل المشین " , بابەتی لەسەر جینۆسایدی كوردیش هەیە, دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی بە تاكە رێگای دوبارە نەبوونەوەی جینۆسایدی كورد دەزانێت, هاوكات 9 ساڵ لە زیندانەكانی توركیا بووە بە تۆمەتی سەرنوسەری گۆڤاری لاوانی شۆڕشگێڕی چەپگەرا. رۆژی سێشەمە بەرواری 17ی یەنایەری 2018, پەرلەمانی ئەرمینیا دانی نا بە جینۆسایدی ئێزیدیەكان, دەكرێت ئەم هەنگاوە بكرێتە سەرەتایەك بۆ دان نان بە حەقیقەتەكانی رابردوو و سارێژ كردنەوەی برینە قولەكان, هەرچەندە ئەوان بۆچوونی تایبەتیان لەسەر دۆزی ئێزیدی هەیەو دایە بڕن لە كۆی گەلی كورد. لە كۆتادا دەڵێم, دەمانەوێت ببین بە ئیسماعیل بێشكچی و هادی عەلەوی و كازم حەبیب و ئەحمەد تورك و تانەر ئەكچام و ئۆرهان بامووك و ..., یان باخچەلی و میشل عەفلەق....و نموونەكانیان, مێژوو پڕە لە هەڵوێستی بەشی دووەم, وەلێ داهاتوو بۆ نموونە دگمەنەكانی بەشی یەكەمە, لە كردنەوەی گرێكانی گرێ كوێرەكانی مێژوو, زۆر لە مرۆڤە موقەدەسەكانی رابردوو وردو خاش دەكات, مرۆڤە پیرۆزەكانی رابردوو زۆریان وەك پاشای كۆرە لە ئاست گەورەیی تاوانی كۆمەڵكوژی ئێزیدیەكان لە پیرۆزی دادەماڵرێن و چاوەڕوانی دادگایی مێژوو دەكەن, بۆیە با چاوەڕوان بین مێژووش خوێندنەوەی تازەی بۆ بكرێت و سەرلەنوێ بنووسرێتەوە, با ئێمەش بچینە پاڵ ئەو گەل و وڵاتانەی دانیان ناوە بە جینۆسایدی هۆلۆكۆست و ئەرمەنیەكاندا, نكۆڵی لەوتاوانانە سزا بدرێن, گوڵ هەر لەوێیە با سەمای بۆ بكەین.
.gif)
پەیكار عوسمان هەر شتێكی تر کە هەیە، تەنیا بۆ ئەوەیە هەیە کە هەبێت. بەڵام مرۆڤ بۆ ئەوە هەیە، کە هەبێ و بشزانێ بۆ هەیە. شاخێك نازانێ بۆ هەیە، هەیەو تەواو. مەڕێك کاری بەوەنیە ژیان چیە، ئەژی و تەواو. دارێك ناپرسێ مردن چیە، ئەمرێ و تەواو. بەڵام مرۆڤ تەنیا بە هەبوونی خۆی ڕازی نیەو ئەیەوێ بشزانێ بۆ هەیە. نە فەلسەفەو نە ئایین و نە زانست، هێشتا وەڵامی ئەوەی نەداوەتەوە، کە خودی وجود بۆ هەیە. بەڵام بوونی ئێمە لەناو ئەو وجودەدا، هەر بۆ کردنی ئەو پرسیارەیە، بۆیە پرسیارەکە هەیەو ئەیکەین و بەردەوام بەدوای وەڵامەکەیەوەین! یەعنی پرسیارە وجودییەکان، تەواو مرۆڤیین و تەنیا هی ئێمەیەو هیچ کائینێکی تر نایکاو وەڵامەکەشی بۆ گرنگ نیە. مرۆڤیش ئەو کائینەیە کە هۆشمەندە. هۆشمەندییش هەر ئەو شتەیە کە "بوون" ئەخاتە ژێر پرسیارەوەو پرسیاری لە وجود پێ ئەکرێ. خۆ هۆشمەندی دنیایەك شتی تریش ئەکات، بەڵام هەموو ئەو شتانەو خودی هۆشمەندیش لەناو وجوددان، بۆیە پرسیارکردن لە وجود پرسیارە گەورەکەیە. ئا لێرەوەیە کە مرۆڤ، تەنیا بە هەبوونی شتەکان وازناهێنێ و ئەیەوێ بزانێ، حیکمەت لە بوونیشان چیە. چونکە خودی مرۆڤ، بوونێکە بۆ تێگەیشتن لە بوون! یەعنی حیکمەت لە بوونی خۆی، خودی حیکمەت و تێگەیشتنە، بۆیە ئەیەوێ لە حیکمەتی بوونی شتەکان تێبگات. بۆ پرسیاری حیکمەت لە بوونی ڕەمەزان، من کارم بە وەڵامە دینییەکان و وەڵامە پزیشکییەکان نیە. وەڵامەکانی مەلا بەکەڵك بهاتایە، ڕەمەزان دنیای فەتح ئەکردو تەواوی مرۆڤ، هەر لەبەر حیکایەتی حیکمەتە زۆرەکانی ڕەمەزان ئەبوونە موسوڵمان. وەڵامەکانی دوکتۆریش بە کەڵك بهاتایە، ئەبوو غەیرە موسوڵمانیش، هەموو بەڕۆژوبوونایە، هەر لەبەر سیحەتی خۆیان. ........... لەڕاستیدا ئێمە تێکەڵەیەکین لە بوونێکی غەریزەیی و میکانیکی و عەقڵیی. بوونە میکانیکی و غەریزەییەکە، ئەوەیە کە هەر دووبارە ئەبێتەوەو هیچ ئیزافە ناکات. وەکو نانخواردن و سێکس و کارکردن.. بەڵام بوونە عەقڵیی یان ڕۆحییەکە، ئەوەیە کە شتی نوێ کەشف و ئیزافەئەکات. وەکو زانست و هونەرو چاکبوون و بەها ئەخلاقییە باڵاکان.. بوونە غەریزییەکە، بوونە ئاژەڵییەکەمانەو بوونە میکانیکییەکە، بوونە ئامێرییەکەمانەو بوونە عەقڵییەکە، بوونە ئینسانییەکەمانە. ڕاهاتن و دووبارەبوونەوەو دەقپێوەگرتن، یاسای بەشە غەریزەیی و میکانیکییەکەی ژیانەو دەقشکاندنیش یاسای بەشە عەقڵی و ڕۆحیەکەیە! بیرکردنەوەش گەورەترین وەزیفەی ئێمەیەو هەموو کاتێك کاتی بیرکردنەوەیە، بەڵام هەموو کاتێك کەشی لەباری بیرکردنەوە نیە! مەسەلەن، کاتێ ژیان، ژیانێکی ئاژەڵی و ئامێرییە، یەکەم ئەمە خۆی ئەڕواو ئەسڵەن بیرکردنەوەی ناوێ. دوەمیش ئەم شێوازە ژیانە، ئەسڵەن دەرفەتی بیرکردنەوەو پرسیاری گەورە ناهێڵێ و هەر ئەخۆیت و ئەنویت و بەیانی ئەچیتە سەرکارو شەو یەیتەوەو بەردەوام هەمان شت دووبارە ئەبێتەوەو هەر فریای ئەمەش ئەکەویت. بەشە میکانیکییەکە ئەوەیە کە هاوبەشی نێوان ئێمەو ئامێرەکانە. مەسەلەن مەکینەیەك دایئەگیرسێنی هەشت سەعات ئیشی پێئەکەیت. تۆش ڕۆژانە لە دەوام، هەشت سەعات هەر ئەوە ئەکەیت کە دوێنێ کردوتەو لەگەڵ مەکینەکە فەرقێکتان نیە. بەشە غەریزەییەکەش، هاوبەشی نێوان ئێمەو ئاژەڵەکانەو لێرەدا هەر وەکو ئەوان ئەخۆین و ئەخەوین و سێکس ئەکەین و زۆر ئەبین و کەمئەبینەوە.. ئەم دوو بەشەی ئێمە بە "دووبارەبوونەوە" ئیش ئەکاو دەقێك دروست ئەکەن کە ئیتر ژیان خۆی ئەڕواو بیرکردنەوەی ناوێ. بەشی سێیەمی ئێمە، ئەکەوێتە دوای شکاندنی ئەو دەقەوە! جا حیکمەتی ڕەمەزان و تێکدانی ڕیتمی یانزە مانگی ساڵ، یان حیکمەتی جومعەی ئیسلام و سەبتی یەهودو یەکشەمەی مەسیحی و تێکدانی ڕیتمی شەش ڕۆژی حەفتە، یان نوێژو تێکدانی ڕیتمی چەن سەعاتێكی ڕۆژانە.. ئەشێ هەمووی بۆ شکاندنی دەقبێ و بۆئەوەبێ کە بەشە ئینسانییەکەشمان دەرفەتێکی هەبێ و بەشە میکانیکی و ئاژەڵییەکە تەواوی ژیانمان داگیرنەکەن! (شتەکە بۆ ئەمەیە، نەکئەوەی ئەم شتانە، خۆیان ببن بە دەقپێوەگرتن و بە بەشێك لە لایەنی میکانیکی و دووبارەبوونەوەو ڕاهاتن.) سەیرکە، هەموو ئەو قسانەی کە لەدوای کۆرۆناوە لەبارەی خەلەلەکانی سیستەمی جیهان و کێشەی ژینگەوە کرا.. پێش کۆرۆناش کەم کەم هەر ئەکرا. بەڵام کاریگەریی نەبوو، چونکە ئەوکات ژیان لەناو دەقێکدا سجنبوو! کۆرۆنا هات دەقەکەی شکاند، ئیتر هەمان ئەو قسەو بیرکردنەوانە، زۆربوون و هێزو کاریگەرییان پەیداکردوەو ڕەنگە دنیاش بگۆڕن! حیکمەتی ڕەمەزانیش ئەوەیە کە ڕەمەزان دەقشکێن بێت، نەكئەوەی خۆی دەقێکی تری ساڵانەبێت! بیرکردنەوە ئەگەر ناوێکی تری هەبێت دەقشکاندنەو دەقپێوەگرتن ئەگەر ناوێکی تری هەبێت، بیرنەکردنەوەیە! هەر ئەو خوایەش کە داوای تەفەکورت لێئەکات، هانی دەقشکاندنیشت ئەداو هەنێ وەسیلەی دەقشکاندنیشی پێداویت، بۆئەوەی دەرفەتی بیرکردنەوەو هەڵکشان بۆ بەشە ئینسانییەکەی خۆتت بۆ بڕەخسێ! بەڵام ئەم وەسیلانە تەقدیس کران و کران بە دین و خۆیان بوون بە دەقپێوەگرتن و بە وەسیلەی لێدانی عەقڵ! ئا لێرەوەیە کە هەمیشە ئەڵێم دینی خواو دینی کاهین، نەك جیان، بەڵکو تەواو دژو پێچەوانەن! چونکە پێغەمبەران خودی دەقشکێنەکانن و ئەوەی کە هێنایان دەقشکاندن بوو، بەڵام کاهینەکان شتەکەیان کردەوە بە دەقپێوەگرتن و ڕیسەکەیان کردەوە بە خوری. بەکورتی ئەمەوێ بڵێم: حیکمەتی ڕەمەزان، هەر "حیکمەت" خۆیەتی و شتێکی تر نیە. هەر بڕێك بیرکردنەوەیە لە هەموو ئەو شتانەی کە لە کاتەکانی تریشدا، ئەشێ بیریان لێبکەیتەوە. بەڵام دەقپێوەگرتن و ڕیتمی ژیان، کەشێکی لەباری بیرکردنەوەنین و ڕەمەزان دێ ئەم ڕیتمە تێكئەداو حیکمەتی ڕەمەزانیش هەر ئەو تێکدانەیەو گەورەیی ئەو لە تێکدەرییەکەیدایە، نەکئەوەی ئەو خۆشی ڕیتم و سیستەمێکی تربێت! ئازادیی کەشی لەباری عەقڵەو حیکمەتی ڕەمەزان لە ئازادییدایەو ئەو دێ لە سجنی دووبارەبوونەوە ڕزگارت ئەکا، بۆئەوەی کەشی بیرکردنەوە بڕەخسێ. نەکئەوەی خۆی سجنێکی تری دووبارەبوونەوەو بیرنەکردنەوە بێت! لەڕاستیدا ڕەمەزان پیرۆزە، بەڵام پیرۆزە لەوانەی کە بە مانای "دەقشکێن و ئازادی و دەرفەتی بیرکردنەوە" لێ ی تێئەگەن و لێرەشەوە هەڵئەکشێن بۆ بەشە ئینسانییەکەی خۆیان. نەك بۆ ئەوانەی کە ساڵانە، هەنێ شت دووبارەئەکەنەوەو بەشە "میکانیکییە بێعەقڵ و بێ ڕۆحەکەی" خۆیانی پێ تۆخترئەکەنەوە، کە بەشێکی نزمەو لە ئەساسا ڕەمەزان بۆ لێدانی ئەو بەشە دێت.
.gif)
سامان وەستا بەكر ھەموو كورد دژی دوو ئیدارەییە و كەچی ئەگەر ھەمووشی نەبێ ئەوا زۆرینەی لەگەڵ و ئامادەو ڕێخۆشكەر و ھاندەریی دوو ئیدارەین. ھەموو كورد دژی شەڕی ناوخۆن كەچی بەشێكی ھەرە زۆری سازو ئادەو ئاگرخۆشكەرن بۆ شەڕی ناوخۆ، مەخابن بەشێكی زۆر كە نوخبەو مێدیاكارانیش. ھەموو كورد دوو ھێز یان زیاتری چەكدار ڕەتەكەنەوە و دژی ئەوەن كە حیزب ھێزی چەكداری ھەبێ، كەچی لە یەكەم جوڵەی ھێزی ھاوبەشی حكومەتا، دیسانەوە باسی سنور و زۆنی زەرد و سەوز و خاوەنداری و ڕەوایی بوونی ھێزی حیزبی سەپێنراوی دەرەنجامی شەڕی براكوژی ھێنرایەوە پێشێ و زۆرینەی خەڵك و نوخبە و مێدیاكار و ڕۆشنیرانیش ھاتن و باسیان لە مافی دەسەڵاتی ھێزێكی دیاریكراوی حیزبێكی دیارێكراو ئەكرد لەو ناوچەیەی سێ ھێزی ناكۆكی تیا كۆكرایەوە. بەردەوام باس باسی گۆڕانکارییە: كاتێك گۆڕانكاری ئەیبینرێ كە لەبری ڕووبەڕووبوونەوەی و ناردنی ھێزی چەكدار، لەڕێی دادگاوە كێشەكانیان لەگەڵ یەكترا چارەسەربكردایە. کاتێ گۆڕانکاری ئەبینرێ کە چەک لە دەستی حیزبانەبێ و حکومەتیش بێ لایەن و مەدەنی بێت، وەزیری پێشمەرگەش سەربەخۆبێت. كاتێ گۆڕانكاری ئەبینرێ كە ھیچ لایەك بۆ نمونە بە زەینی وەرتێ و قەڵادزێ و سۆران و كۆیە ... ھتد نەڵێ ئەوە ناوچەی حوكمڕانی ئێمەیە یان منە یان چیتر دەڤەری سۆران و بادینان و زۆنی زەرد و سەوز دروست نەبێ یان سنوری دێگەڵە ببێ بە مێژوویەكی لەكەدار و ئابڕووتكێن بۆ دروستكەرانی ئەو سنورەی كە لە دوای سەد ساڵ لە سایكس پیكۆ و دابەشكردنی كوردستان بۆ چوار پارچە و لەبری ئەوەی باشور ببوایە بە بەستەر و گرێدەری سێ پارچەكەیتر بەڵكو ئەمان ھاتن چوارەكەیشیان كرد بە پێنچ و ئەوەی دوژمن نەیكرد ئەمان خودی خۆیان كردیان و ئێستا كوردستان چوارپارچە و باشوری كوردستانیش دوو پارچەیە. پارچەیەكی ژێردەست و ملكەچی توركیا و پارچەیەكیش ژێردەست و ملكەچی ئێران و ھەردوولاشیان پێكەوە دەستەودامان و كیسە دوورو دەستپانكەرەوەن بۆ عێراق. ئەگەر پێشتر وا باوبووبێ و وترابێ نان لە قوڕگێ شێرایە ئەوا ئێستا لە مۆدێلی سیاسی نوێی کوردا، نان لە چەمانەوەو خۆبەدەستەوادان و ملكەچی و جاشایەتی و ملشكانی یەكتەری و دەستگرتنی دوژمن بۆ سەر براكان لەسەر ماڵ و خاكی خۆی و ڕادەستكردنەوەی زیندانیان و شۆڕشگێڕانی پارچەكانی تری كوردستان بە دەست جەلادەكانیان كاتێك كە ئەكەونە ئەو ھەڵەیەی باشور بە خاكێكی ئازاد و بەشێكی سەربەخۆی دایكی نیشتمان ئەبینن. ھەرگیز باشور وەك ئێستا و ھیچ بەشێكی تری سێ پارچەكەی كوردستان ھێندەی باشوری وڵات داگیركراو و بەش بەش و كەرت و پەرت نەبووە، ئاخر پێش ساڵی ١٩٩١ تەنھا عێراق خاوەن دەسەڵات و داگیركەر و خۆسەپێن بوو لە باشوری كوردستان، كەچی مەخابن ئێستا لە نیوەی خاكی ھەرێما توركیا و جەندرمەو قەرەقولەكان و سەربازگەكانیان بە فەرمانی تەتەرە مەنگۆلیەكان و پاشماوەی عەقڵی عوسمانی ئەبرێ بەڕێوەو و خاوەن بڕیاری فعلین و ناونراوە زۆنی زەرد، كە بەشەكەی تریشیا سەفەویی و مەلا و جبە و عەمامە و ئەھلی سیغە و پاسدار و سوپای قدس و قەرەگا و ئیتلاعات خاوەن بڕیاری فعلین و ناونراوە زۆنی سەوز، ھەردوولاشیان پێكەوە بۆیان نیە دەست بكەن بە ئاویشا ئەگەر بە فەرمان و واژۆی حكومەتە دەڵەمەییەكانی عێراق و سەركردە عەمامە لەسەرە سپی و ڕەشەكانی "حشد الشغب" حشدی بەناو شەعبی و " داهێنەرو خاوەنی یاساکانی مناڵی ٩ ساڵ مارەکردن و وداع زوجە المیتە" و ھەڵگرانی ئاڵای ڕەش و ئاھەنگێڕانی عاشورا و شۆڤێنییە عەقڵ و ڕەفتار فاشست و توندڕەو و بەعسییەكان نەبێ. ئەی مێژوو چی ئەڵێ: تا ئێستاش واباوە و مێژوو بۆمان ئەگێڕێتەوە كە كورد بە درێژای مێژوو بێ دەوڵەت و سنوری سەربەخۆی خۆی بووە و لە باشترین كاتەكانیشا بە چەند مێرنشینتكی لەرزۆك و ژێردەست و فەرمان وەرگر لە دوژمن و چەند میرێكی دانراو پارێزەری بەرژەوەندی دوژمن فەرمانڕەوایی كوردستانی ھەمیشە دابەش و بەش بەش كراویان كردووە. ئەوا ئێستا خراپتر و چەندین پارچە و بێ سەرو بەرتر و لەلایەن چەند ھەرزەیەكی سیاسی و ڕاھێنراو لەسەر خوێن خۆ خۆری یەكتر و گۆشت خواردنی لاشەی برا و شكاندنی یەسقانەكەشی وڵات بە خراپترین و ئابڕوتكێن ترین شێوازی كۆیلەبوون ئەبرێ بەڕێوە. ئاخر ھەرگیز لە مێژووا وەك ئێستا لەژێر ناوی ھەرێمێكی فیدڕاڵییا كورد زەلیل و زەبوون و سەرشۆڕ نەكراوە، بەجۆرێك خەڵكی باشور لە ئاست كوردانی پارچەكانیتر و دۆستانی كورد لە ولاتان و كیشوەرەكانیترا بەشەرمەوە بڵێ خەڵكی باشورم و ھەمیشە بەدوای پاساوێكا بگەڕێ بۆ وەڵامی ئەو پرسیارەی ڕووبەڕووی ئەبێتەوە، كاتێك ئەپرسن (ئەرێ سەركردەكانی ئێوە بۆ باشوریان كرد بە دوو پارچەو لەبری داگیركەرێ ڕادەستی سێ داگیركەریان كرد و ئنجا ئەپرسن ئایا ئێوە دەرس لە مێژوو وەرناگرن؟ ئەی نازانن كە ئێستا لە جاران ژێردەستەترن؟ ئەی بۆ دوژمنی ئازادین؟ ئەی بڕواتان بە پیرۆزی خاك نیە؟....ھتد). ئایا بۆ لەوە دەرس وەرناگیرێ كە كە نەمانی ھەر بەشێك و بێ ھێزكردنی ھەر ھێزێكی كوردی واتای نەمانی ئەوانیتریشە، ئایا بۆ گرانە لەوە تێبگەی كە دوژمن ھەموو كورد وەك یەك ئەبینن ئیتر بۆ كورد خودی خۆی خۆی وانابینێ؟ ئەی متژووی حەسەن خەیرییەكانتان بۆ لەبیر ئەكەن كاتێك حەسەن خەیری بە ھەموو جۆرێ ئەبێ بە جاشی ئەتاتورك و ھەموو فەرمانەكانی جێبەجێ ئەكات بە جلی كوردییەوە، تەلەگرام بۆ لۆزان ئەنێرێ تا پەیمانی سیڤەر هەڵوەشێتەوانێ تا دەوڵەتی کوردی دروست نەبێ و لەسەر قسەی ئەتاتورک ئەنوسێ و ئەڵێ دەوڵەتی تورکیا بۆ هەردوو نەتەوەی تورک و کوردە، بەڵام كاتێ ئەتاتورك كاری پێی نامێنێ ئەیگرێ و لەسێدارەی ئەیا بەهۆکاری ئەوەی بە جلی کوردییەوە چۆتە پەرلەمانی تورکیا و ئەوەش پێشێل کردنی دەستوری تورکیایە، لەکاتێکا ئەو کارە لەسەر داوای ئەتاتورک ئەکا تا پیشانی ئەوروپییەکانی بات کە کورد سەربەستە لە چوارچیوەی دەوڵەتی تورکیایا. و حەسەن خەیریش پێش مردنەكەی وەسێت ئەكا و ئەلێ "تكایە لەشوێنێك بمنێژن كە سەرەڕێبێت ھەتا ھەر كوردێك لەوێوە تێپەڕی تفێك بكاتە سەرگۆڕ و مێژووەكەم و عیبرەت لە جاشایەتی ھەڵەكانی من وەرگرێ". دەوڵەتانی داگیركەری كوردستان، كوردستانێكیان ئەوێ بەبێ كورد واتە "ئەوان دوژمنی بوونت نەك سیاسەت و ستراتیژی"، ئاخر ئەوان كوردیان وەك جاس و كۆیلە و ئەڵقەلەگوێش ھەر پێ زۆرەو كار لەسەر نەبوونی كورد ئەكەن وەك نەتەوە. بیرتان نەچێ كێشەی ئەوان لەگەڵ كوردا خاك نیە، چونكە بەدرێژایی مێژوو خاكی كوردستان یان لەبن دەست و ژێردەستەیان بووە یان لەڕێی خودی كورد خۆیەوە خێرو سامانی كورد لەسەر سینی زێڕین خراوەتە بەردەستیان بەڵام ئەوان ھەر قایل نەبوون و دڵیان ئاوی نەخواردۆتەوانێ، ئاخر توركەكان كە ئەڵێن (كوردێكی باش ئەوەیە كە مردووە) واتە ھیچ كوردێك دۆستی ئەوان نیە ئەگەرچی جاش و كۆیلەشبێ و دۆستایەتیت كاتێ لەگەڵ دروست ئەكەن كە نەمایت و مردی واتە ھەرگیز دۆست نابن و ھەمیشە دوژمنن هەتا هەناسە هەڵمژی و خوێن لەلاشتابێ. "ئەگەر لەگەڵم بی باشی، ئەگەر لەگەڵم نەبی جاشی" ئەمە ئەو ئەقڵێتیەیە كە دوژمنانی كورد بەرامبەر كورد گرتوویانەتەبەر و كوردیش ھەمیشە ویستوویەتی باشبێ لە دیدگای ئەوانا و لەگەڵیان بووە، ئەگەرچی زۆربەی كات لەگەڵ دوژمنا بوون دژی براو ھاوزمان و ھاونیشتمانی خۆیان بەڵام بێئاگا لەوەی كە ھەم لەلای دوژمن باشەكەیان جاشایەتی بووە و ھەم لای گەلیش بەچاوی كۆیلەو جاش و داردەستی دوژمن تەماشائەكرێن. لە ڕاستیا ئەوەی دڵگران ئەكا و بێتاقەتكەر و بێ ھیواكەرە ئەوەیە كە سێ ھێز لە شوێنێك كۆكرانەوە لە ناوچەیەك كە بەشێكە لە خاكی كوردستان و ئەو ھێزانەش كە كۆكرانەوە لەژێر ھەر ئاڵایەك و بە فەرمانی ھەر حیزبێك و ھەڵگری ھەر ئایدیایەكیشبن بەڵام ھەموویان ھاوزمان و ھاونیشتمانی و نەوەی یەك خاكن و چاوی ھیوای گەل بۆ ئازادی كوردستان ڕوو لە ئەوانە بۆ سەربەخۆیی، بەڵام مەخابن تا ئێستاش ئامادەن بە فەرمانی سوڵتان و ئایەتوڵاكان خوێنی یەك بڕێژن. لە ڕاستییا ئەبوو بوونی ھەر ھێزێكیان لە ھەر ناوچەیەك دڵنیایی بایە بەوانیتر كە ئەو ناوچە و زەوییەی كوردستان لەژێر دەستی كورد خۆیایەتی نەك ھێندە لەیەك بێ متمانەبن كە ھەر لایەكیان بوونی ھەر ھێزێكیتر بە فیت و دەستی دوژمن بزانێ، كە ئەوەش ئەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ھەر یەكێك لەو ھێزانە چونكە خۆیان سەر بە یەكێ لە وڵاتانی دوژمن و داگیركەری كوردستانن بۆیە دڵنیان كە ھێزی بەرامبەریش جێبەجیكەری ئەجندای یەكێكتر لە وڵاتانی دوژمن و داگیكەری كوردستانن و ترسەکەشیان ترسێکی ڕەوایە بەڵام چارەسەرەکە ئەبێ لە خودی خۆیانەوە دەست پێبکەن و واز لە جاشایەتی و ئەڵقە لە گوێی دوژمنانی کورد بهێنن و نیشتمانیبن. ئەوەی بەشێ لە كورد و زۆربەی سەركردەكانی كورد ئەزانن وكەس جوڵەناكاو نابزوێ و ھیچ ھەنگاوێكیش نانێن ئەوەیە كە توركیا لە خۆ ئامادەكردنیایە بۆ زیندوو كردنەوەی میساقی میلی سەردەمی دەوڵەتی عوسمانی، بۆ ئەوەش چاوڕێی كۆتای ھاتنی پەیمانی لۆزانن كە كاتەكەی لە ٢٤ی تەموزی ٢٠٢٣یا كۆتایی یەت و دوای ئەوەش توركیا بە زیندووكردنەوەی میساقی میلی ھەوڵی لكاندنی ھەردوو ڕۆژئاوا و باشوری كوردستان بە توركیاوە ئەیات و بەوەش لە چواربەشی كوردستان سیانیان ئەلكێنرێ بە توركیاوەو ئەمەش گۆڕانكارییەكی نوێ ئەبێ كە ناوچەكەو بۆ كوردیش بەڵام مەخابن كورد ھەرگیز فێری ئەوە نەبووە كە پلانی پێشوەخت ئامادەكات بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پلانەكانی دوژمانی كوردستان، بێگومان لەو کاتەیا ئەڵێن ئەمە کارێکی چاوەڕوانکراونەبوو! ئێستا بەر لەوەی برینێکیتر لەسەر جەستەی هەلاهەلا و ماندوو ئەنجن ئەنجن کراوی ئەم نیشتمانە دروست بکەن، لە ئاوێنەی مێژووا سەیری جەستەی بەخوێن شەڵاڵبووی خۆتان بکەن. بەر لەوەی بیر لە هەڵکەندی چاڵێک بکەنەوە تا کوردێکی تێکەوێ، بیر لە دروستکردنی پردێک بکەنەوە تا بەسەر چاڵی دوژمنا تێپەڕن. ئەی کەی ئەو جۆگەیە ئەدۆزنەوە کە ئاوی هەموو کوردی پیابڕوات؟
فەرهاد حەمزە رێكخراوی ئوپك یان بڵێین رێكخراوی وڵاتانی هەناردەكەری نەوت لە ساڵی 1960 لە شاری بەغدا لە لایەن پێنج وڵاتەوە ( عێراق، ئێران، سعودیە، كوێت، فەنزویلا ) دامەزراوە بۆ پاراستنی سامانی وڵاتەكانیان لە بە هەرزان كڕینی لە لایەن كۆمپانیا گەورەكانی جیهانەوە ، دواتر چەند وڵاتێكی تر هاتنە ناوەوەو ئێستا ژمارەیان گەیشتۆتە 14 وڵات . وڵاتانی بەشداربوو لە ئۆپك خاوەنی 40% ی نەوتی بەرهەم هاتووی جیهانن هەروەها 80% ی یەدەكی چەسپاو پێكدەهێنن ، ئەم وڵاتانە بە هەموویانەوە نزیكەی 32 ملیۆن بەرمیل نەوت لە ڕۆژێكدا هەناردەی بازاڕەكانی جیهان دەكەن هەر یەكەیان پشكیان جیاوازە لەوانی تر . بۆ دیاری كردنی پشكی هەر وڵاتێك كۆمەڵێك فاكتەر دەچێتە هاوكێشەكەوە كە ئەمانەی لای خوارەوەن :- 1- یەدەكی نەوتی چەسپاو 2- بەرهەمی ڕۆژانە 3- تێكڕای بەرهەمی ڕۆژانە . 4- تێچووی هەر بەرمیلێك نەوت 5- ژمارەی دانیشتووان لەم خشتەیەی خوارەوەدا چۆنییەتی دیاری كردنی پشكی عێراق ڕێكخراوی ئۆپك دا روون دەكەینەوە :- پشكی عێراق =تێكرای رێژە سەدییەكان *كۆی بەرهەمی ئۆپك = 11.7+10.5+10.8+67+5.2\5*32ملیۆن = 6.7 ملیۆن بەرمیل كەواتە عێراق مافی ئەوەی هەیە رۆژانە 6.7 ملیۆن بەرمیل نەوت لە رۆژێكدا هەناردە بكات بەڵام هێشتا وزەی بەرهەم هێنانی نەگەیشتۆتە ئەو ڕادەیە . لە دوای ساڵی 2003 هەر كاتێك ئۆپك بەرهەمی خۆی داگرتبێت عێراقی نەئەگرتەوە لەبەر ئەوەی عێراق چەندین ساڵ لە ژێر ئابڵۆقەی ئابووریدا بووە و نەوتی هەناردە نەكردووە بەڵام لە ساڵی 2011 بە دواوە ئەم برَیارە هەڵگیرا . دوای دابەزینی نرخی نەوت وڵاتانی ئۆپك و چەند وڵاتێكی جیهانی بریاری كەمكردنەوەی بەرهەمی نەوتیان بە ڕێژەی 23% یان داوە كە عێراقیش زیاترلە ملیۆنێك بەرمیل دەیگرێتەوە بەڵام وا پێدەچێت ئەم كەمكردنەوەیەش نەتوانێت نرخی نەوت لە شكان رزگار بكات هەتا ئەو كاتەی تەمی قایرۆسی كۆرۆنا بەری ئاسمانی گرتبێت . فەرهاد حەمزە محەمەد كۆمپانیای نەوتی باكوور
نیاز لاجانی لە لێنین خۆی گەرێن،بەلام دەبێ سود لە فکر و عەقلی وەربگیرێ! لێنین لە بارەی شۆرشەوە دەلی: سێ مەرج بۆ دەستپێکی شۆرش ھەن؛ -یەکەمیان ئەو کاتەی سەرێ( دەسەلات) ناتوانێ وەکی کەونێ حوکمێ بکا... -دوھەمیان ئەو کاتەی خەلکی خوارەوە(میللەت-گەل) نایەوێ وەک خۆی/ جاران بژێ... سێھەمیان ئەو حەلەی جولانەوەی فرە لا بەرامبەر بە دەسەلات ئەکتیڤ و چالاک دەبن! لەو دەمانە شۆرش سەر ھەلدەدەن! ئەم وتەی لێنین دروست دەرچوە و بۆ ئایەندەش دروستە.... دەشزانم شۆرش لە پێناو گۆرینی دەسەلات ھەر بەدبەختی و مال وێرانی دێنێ،بەلام ئەو زەنگەی لێنینتان بیر بێ.... کرۆنایەک توانی تڕ بە جیھانی سەرماێەداری و ئسلامی و تێکرای دنیا لێ بدا،رقی میللەتانیش لە کرۆنا ترسناکترە.... رێگایەک بۆ چارەسەر لەو کەتنانەی کە کراون بدۆزنە.. ھا تەقی، ھا پەقی... ئازادی ولاتم دەوێ،بەختەوەری میللەتەکەمم گەرەکە...
مەحمود رەزا ئەمڕۆ 122هەمین ساڵڕۆژی لەدایکبونی رۆژنامەنوسیی کوردییە. لە 22ی 4ی 1898 دا، لەسەر دەستی میقداد مەدحەت بەدرخانا، لە قاهیرەی پایتەختی میسر، ژمارە 1ی (رۆژنامەی کوردستان) دەرچو. بەم بۆنەیەوە پیرۆزبایی ئەم رۆژە مەزنە لە تەواوی رۆژنامەنوس و رۆژنامەوانە ئازا و ئازادەکانی کوردستان ئەکەم. سیاسییە فاشیلەکانی کورد کردویانە بە پیشە، ساڵی جارێک بە بەیانێک، وتارێک یان پۆستێک یادی رۆژە تاڵ و شیرینەکانی میژوی گەلەکەمان ئەکەنەوە و دنیایەک هیوای تیا ئەخوازن، بەڵام ساڵ لەدوای ساڵ دنیا و ژیانی کوردەواری لەسەر دەستی ئەمانەدا ناخۆشتر و تاریک تر ئەبێ. لەسەر ئەم ریتمە، دوێنێ زۆربەی فیگەرە فاشیلەکانی کوردایەتی و بازرگانانی سیاسەت، بەیاننامەیان بۆ یادی 122 ساڵەی رۆژنامەوانوسیی کوردی دەر کرد و باسی ئازدیی رادەربڕین و ئازادیی نوسین و قەڵەمیان کرد، هەروەکو ئەوەی ئەوان نەبن نزیکەی 30 ساڵە کۆت و تەوق ئەکەنە ملی ئازادییەکان، بە هەمو جۆرەکانیەوە نەک بەتەنیا ئازادیی ویژدان و نوسین و را دەربڕین! گۆبڵزی وەزیری پرۆپاگەندەی ئەڵمانیای نازی چەن وتەیەکی بەناوبانگی هەبو، وەکو: - هەرکاتێ گوێم لە وشەی رۆشنبیری ئەبێ دەست بۆ دەمانچەکەم ئەبەم؛ - میدیایەکی بێ ویژدانم بەرێ، گەلێکی ناوشیارت ئەدەمێ؛ - درۆ بکە، درۆ بکە تا خەڵک بڕوات پێ ئەکەن. ئەڵمانیای نازی تەنیا گۆبڵزێکی هەبو، هەرێمە چەن ملیۆنییەکەی ئێمە دەیان گۆبڵزی زل و مامناوەند و بچوکی هەیە و دەیان ساڵە بە پراکتیک ناوەرۆکی وتەکانی گۆبڵز جێبەجێ ئەکەن، کەچی ساڵانە لەیادی رۆژنامەنوسیی کوردیدا خۆیان وەکو فریشتە نمایش ئەکەن. گۆبڵز، هەرچەن کەسێکی دڕندە و بێ رەحم و بێ بەزەیی بو، ئەو هانی هیتلەری دا جەنگی دوەمی جیهان بەرپا و جولەکە جینۆساید بکا، بەڵام لەگەڵ خۆی و دەوروبەری راستگۆ بو، ئەوەی لە دڵیا بو لەسەر زاری بو، خاوەنی یەک دەموچاو بو نەک هەزار، وەکو سەرکردە فاشیلەکانی کوردایەتی و بازرگانانی سیاسەت کە بەدەم شتێ ئەڵێن و بەکردەوەش پێجەوانەکەی پراکتیزە ئەکەن. لەم رۆژە پیرۆزەدا سیکتر لە گۆبڵزەکانی کوردستان، ئەوانەی: - لەسەر وشە فیشەک ئەنێن بە ناو دەمی نوسەرەوە؛ - رۆژنامەنوس لەناو حەوشەی ماڵەکانیانا ئەدەنە بەر دەسڕێژی گوللـە؛ - لە نیوەشەوا هەڵەکوتنە سەر ماڵی هەقبێژان؛ - رۆژ لەدوای رۆژ کۆت و بەندی زیاتر ئەکەنە گەردنی ئازادییەکان؛ - بە پارەی نەوت و گومرگی میللەت قەڵەم و ویژدانی قەڵەمبەدەسان ئەکڕن و ئەیانکەنە ئامرازی پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان؛ - سیستماتیک ئیش بۆ لەناوبردنی میدیای ئازاد و ئابڵوقەدانی رۆژنامەنوس و رۆژنامەوانی ئازا و ئازاد ئەکەن.
.gif)
بەکر عوسمان ئەم رۆژانە مرۆڤایەتی بارودۆخێکی دژوار و قەیرانێکی گەورە و مەترسیدار بەڕێدەکات، بە ئومێدی ئەوەی کۆمەڵگای مرۆڤایەتی بەکەمترین زیان ئەم قەیرانە تێپەر بکات. لەگەڵ ئەم دۆخە ناخۆشەدا لە دەیەمین ساڵڕۆژی تیرۆری سەردەشت عوسمان نزیک دەبینەوە. لەسۆنگەی بەرپرسیارێتی و لە پێناو سەلامەتی تەندروستی هەموو لایەک لە ڤایرۆسی کڕۆنا، داواکارم لە جیاتی مەراسیم و کۆڕوکۆبوونەوەی فیزیکی و جەماوەریەکانی ساڵیادی سەردەشت. لە ڕێگەی مێدیا و ڕاگەیاندن و سۆسیال مێدیاوە ئەو یادە و دۆسیەکەی بەرز ڕابگرین. سەرەتا لەم بۆنەیەدا، دەمەوێ هەڵوێستەیەک لەسەر دۆسیەی زیندانیکردنی هێمن مامەندی رۆژنامەنووس بکەم. چەند هەفتەیە لە سەر لێدوانی ڕۆژنامەوانی، ڕەخنەگرتن و ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سەرکوت و گەندەڵی و بێمافی خەڵک، هێمن مامەند دوو جار لە سەریەک دەستگیر دەکرێت. تاکو ئێستاکەش لە زیندانی مەحەتەی هەولێردا راگیراوە. راپێچ کردنی مامەند بۆ زیندان، لەسەر ئەو بیانوو و تۆمەتانە نیە کە وەکو پاساو دەرخواردی رای گشتی دەدرێن. بەڵکو لەسەر ڕەخنە و ناڕەزایەتی و بەرگری لە مافی خەڵک و حەقبێژیەکانیەتی، ئامانجیش لەم کارە سەرکوتگەرانەیە بێدەنگکردنی هێمن و دەنگە ئازادەکانە. هەر بۆیە ئازادکردنی دەستبەجێی ڕۆژنامەنووس هێمن مامەند دەکەینە یەکێک لە دروشم و داواکاریە سەرەکیەکانی یادی ١٠ ساڵەی سەردەشت. لە ١٠ ساڵی ڕابردوودا، سێ کابینەی حکومەتی گۆڕاوە، سێ خولی پەرلەمانیش بەڕێوەچووە، لە هەر سێ کابینە و خولە پەرلەمانیەکاندا، بۆیەک جاریش نە لێژنەیەکی پەرلەمانی، نەلێژنەیەکی دادوەری و مەدەنی بۆ بەدواداچوونی دۆسیەی تیرۆری دەنگە ئازادەکان باسی لێوە نەکراوە. دەزگا و کابینە و خولەکانی پەرلەمان بە کردەوە سەلماندوویانە، بە ئەندازەی نوکە دەرزیەک پەیوەندیان بە ماف و خواستە سەرەتاییەکانی خەڵکی کوردستانەوە نیە. بەڵکو سەرجەم پێکەوە وەکو بەشەکانی یەک پاکێجن بۆ بەردەوامیدان بە دەمکوت و بێمافی و برسیێتی و نەداری خەڵکی کوردستان. لەکوێن ئەوانەی لە پڕوپاگەندەی هەڵبژاردنەکاندا بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە دۆسیەی تیرۆرەکانی دەنگی ئازاد دەبەنە پەرلەمان؟ چەند لێژنەی پەرلەمانی بۆ لێکۆڵینەوە لەو دۆسیانە پێکهێنراوە؟ لێکۆڵینەوە لە چەند تۆمەتبار کراوە؟ چەند تاوانبار و تیرۆرست لەسەر تاوانی کوشتن و تیرۆری دەنگە ئازادەکان راپێچی لێکۆڵینەوە کراون و سزادراون؟ کوا بکوژانی سەردەشت عوسمان؟ کوا بکوژانی سۆرانی مامە حمە؟ کوا بکوژانی کاوە گەرمیانی؟ کوا بکوژانی ویداد حسێن؟ کوا کوا کوا بکوژانی دەیانیتر؟؟؟ لە دەیەمین ساڵیادی تیرۆری سەردەشتدا، ئیتر کار لە گومان و یەقین و بەڵگە تێپەریوە، دەزگا سەرکوتگەریەکانی خۆیان لە ناکۆکی نیوان خۆیاندا دان بە تاوانەکاندا دەنین و ئیتر هیچ بوارێک بۆ پرسیار و گومان نەماوەتەوە. چەند هەفتە لەمەوپێش لەلایەن دەزگای زانیاریی یەکێتیی لەژێر ناوی ئاژانسی زانیاریی هەرێمی کوردستان، ڕاستەوخۆ دەزگای پاراستنی پارتی و حزبەکەی بە تیرۆری سەردەشت و داڕشتنی سیناریۆی دادگا و لێژنەی لێکۆڵینەوە، تاوانبار کرد. تەنانەت چەند هەفتە تێپەڕێ بەبێ ئەوەی پارتی و دەزگا سەرکوتگەریەکانی ئەو ڕاگەیاندنەی حزبی هاوپەیمانیان ڕەتبکەنەوە. ئەمە مانای ئەوەیە ئیتر بۆ دەمکوت کردنی خەڵک وای بە پێویست دەزانن کە راشکاوانە کەلبەکانی خۆیان نیشان بدەن. جارێکیتر ڕاشکاوانە بە پارتی دیموکراتی کوردستان و دەسەڵاتدارانی کوردستان ڕادەگەیەنین. ئێوە بە هەموو کردەوەکانتان لە دۆسیەی تیرۆری سەدەشت عوسماندا، تەواوی سیناریۆو مامەلەتان لەگەڵ ئەم مەسەلەیە و وەڵامەکانتان بە تۆمەتەکان، هەڕەشە و چاوسوورکردنەوەکانتان. هیچ گومانێکی لەوەدا نەهێشتوەتەوە کە دەزگا تیرۆریستە ئینسانکوژەکانی خۆتان بە سەرپەرشتی و فەرمانی بنەماڵەی رابەر سەردەشتتان تیرۆرکرد. تەنها لەسەر ئەوەی پەردەی لەسەر ستەمکاری و گەندەڵی و ڕاوروت و چەپەڵی دەسەڵاتەکەی ئێو لابرد. ڕاگەیاندنەکەی دەزگای زانیاری یەکێتی لە قاڵبێکی فەرمیدا ئەو تاوانەی لەسەر پارتی یەکلاکردەوە. ئەوەشی سەلماند کە چۆن ئەم حزبە مافیاییانە کاتێک بەرژەوەندیان بخوازی تاوانەکانی یەکتری پەردەپۆش دەکەن و هەرکاتیش ناکۆکی کەوتە نێوانیان ئەو تاوانانەی یەکتر ئاشکرا دەکەن. لە هەردوو بارەکەشدا یاری بە ژیان و چارەنوسی خەلکەوە دەکەن. ئەو دەزگا ئەمنیانەی ساڵانە بەشێکی زۆری بودجەی تاڵانکراوی کوردستان خەرجیانە، لە ژێر ناوی پاراستنی ئارامی و ئاسایشی کوردستاندا. بەکردەوە و بەگوتەی ڕاگەیاندنە فەرمیەکانی خۆیان، ئامرازی دەستی دەسەلات و حزبە دەسەلاتدارەکانن بۆ تیرۆر و دەنگی ئازاد و ڕۆژنامەنووسان و چاوترسێن کردنی جەماوەری کرێکار و ستەمدیدەی ئەم کۆمەڵگایە. بێگومان ئیمە خەڵکی ئازادیخوازی کوردستان لە تاوانی تیرۆری سەردەشت و دەنگە ئازادەکان و بە کۆیلەکردنی خەلکی کوردستان خۆش نابین، لەگەل تێپەرینی کاتدا، تەنها رق و توڕەییمان لەم تاوانکاری و ستەمگەریە زیاتر دەبیت و لەسەر دادگایی و سزای عادلانەی هەموو تاوانکارە دەست خوێناویەکان سورتر و سورتر دەبین. بەڵام بێگومان لەم پێناوەشدا بە هیج جۆرێک نە چاوی ئومێد دەبڕینە هیچ دەزگایەکی ئەم سیستەمی دەسەلاتدارێتیە و نە هیچ چاوەڕوانیەک لە دامودەزگا داسەپێنراوەکانی ئەم سیستەمە دەکەین، کە سەرجەم لایەن و پێكهاتەکانی، بە بێدەنگی لە ئاست ئەو تاوانانەدا، بە کردەوە بونەتە پشتیوانی ڕاستەوخۆی تاوانبار و تیرۆرستان. بەڵکو ئێمەش بەشێکین لەو ڕەوەندەی کە رۆژێک ئەم سیستەمە بەسەر خاوەنەکانیدا دەروخێنێ و گوێچەکەی هەموو تاوانبار و تاوانکاران دەگرین و دەیاندەینە دەست دادگای عادلانەی خەڵک. بەڵام ئەگەر ئەمڕۆش ئیدعایەکی عەدالەت هەیە، ئەوە دۆسیهی تیرۆری رۆژنامهنوس سهردهشت عوسمان بە کراوەیی لەبەردەست هەمواندایە، ئەگەر لە کوردستاندا شتێک هەیە بە ناوی ماف و یاسا، دادگا و داد و داواکاری گشتی، ئەگەر شتێک هەیە بە پروپاگەندە و بانگێشەیەک هەیە بە ناوی دیموکراسی و پەرلەمان و حکومەتی هاوڵاتی، ئەگەر شتێک هەیە بە ناوی عەدالەت و ویژدانی مرۆڤایەتی. ئەمڕۆ بکوژانی سەدەشت عوسمان ئاشکران، فەرموو با بە کردەوە بانگێشەکەی خۆیان نیشانبدەن لە دادگایی و سزادانی ئەو تاوانکارانەدا. 2020-04-22
(1).jpg)
.png)
