هێمن خۆشناو لە ماوەی چەند مانگی رابردوودا، لەناو کۆشکی باشتەپە (کۆشکی سەرکۆماری تورکیا) چەندین رووداو و دەست لەکارکێشانەوە روویاندا. (بەرەت ئالبەیراک) زاوای (رەجەب تەیب ئەردۆغان) سەرکۆماری تورکیا وازی لە پۆستی وەزیری دارایی و ئابووری هێنا. بانکی ناوەندی سەراوبن بوو. چەندین وەزیر گۆڕدران. پێشتریش چەند سەرکردەیەکی پارتی داد و گەشەپێدان (ئاکەپە) وازیان هێنا بوو، لە ماوەی چەند مانگی رابردوو دوو پارتی سیاسیان دروست کرد. هەرە دوایش (بوڵەند ئارنچ) کە خاوەن پێگە و قوڕسایەکی گرنگە لەناو ئاکەپە، ناچارکرا لە ئەندامیەتی دەزگای باڵای راوێژکاری سەرۆکایەتی کۆمار دەستلەکار بکێشێتەوە. هەروەها چەند رۆژنامەنووس و گۆشەنووسی سەر بە ئاکەپە چەند گوتارێکیان، لەبارەی ریفۆرمی دیموکراسی، چارەسەری کێشەی کورد، مافەکانی مرۆڤ هەواڵ و نووسینیان بڵاوکردەوە. بەڵام دوای ئەوەی لەلایەن چەند مافیایەکی سەر بە مەهەپە (پارتی بزوتنەوەی نەتەوەپەرست) هەڕەشەیان لێکرا، بێدەنگ بوون. کۆشکی سەرکۆماریش نەوەکو خاوەنداریەتی لێنەکردن، بگرە بە پێچەوانەی  زانگەشەی ئەوان هەڵوێستی نیشاندا. هەموو ئەم رووداو، دەست لەکارکێشانەوە و نووسینانە لەخۆوە نەبوون، ئاماژەیەک لە پشتیاندا هەیە.  بەڵام بەو پێیەی سەرکۆمار ئەردۆغان لە دووڕیانێک دایە، خۆی یەکلایی نەکردۆتەوە، هەموو ئەمانە وەکو کاردانەوەی کاتی دەخوێندرێنەوە. تا ئەمڕۆ ئەردۆغان باش دەیزانی یاری رازیکردنی چەند ئەکتەرێک لەدژی چەند ئەکتەرێکی دیکە بکات، بەڵام لێرە بەدواوە ناتوانێ لەم یاریەدا سەرکەوتوو بێت.  بە هەڵنەبژاردنەوەی (دۆناڵد ترەمپ) هەموو ئەم ستوونانە رووخان کە ئەردۆغان یاری لەسەر دەکرد. لە ئێستاشدا ناچارە نەخشە رێگایەکی دیکە بۆخۆی دەستنیشان بکات. بەڵام نازانێ چۆن ئەم نەخشەرێگایە بنەخشێنێت. نازانێ لە هاوسەرگیریە سیاسیەکەی لەگەڵ مەهەپە بەردەوام بێ یان نا! نازانێ لەسەر سیستەمی سەرۆکایەتی بەردەوام بێ یان بگەڕێتەوە سەر سیستەمی پەرلەمانی! هەروەها نارانێ لە توانای دایە لەگەڵ جۆ بایدن (سەرۆکی ئەمریکا) پەیوەندی باش دروست بکات یان نا! نازانێ چۆن دەریچەیەک بدۆزێتەوە بۆ ئەوەی بە سەلامەتی و کەمترین زیان لە دۆسیەی (هاڵک بانک) رزگاری بێت! نازانێ دەتوانێ یان ناتوانێ لە بارەی کێشەی کورد لەناو تورکیا و لە دەرەوەی تورکیا هەنگاو بنێ! یان ئەگەر هەنگاوی نا دەتوانێ ئەنجام بگرێت یان نەگرێت!  هیچ لەمانە نازانێ و دڵنیا نیە، بۆیە ناتوانێ نەخشە رێگایەک دابڕێژێت.  کاتێک بۆ هەموو ئەمانە هەڵمەتێک دەکات، رووبەڕوی کاردانەوەی توند دەبێتەوە (بەتایبەتی لەلایەن مەهەپە و مافیاکانی)، بویە بەناچاری دەگەڕێتەوە سەر سیاسەتی جاران.  لە ئێستادا هەوڵ دەدات، پەیوەندی باش لەگەڵ بایدن دروست بکات، بەو مەرجەی بتوانێ لە هەمان کاتدا لەگەڵ مەهەپەش بەردەوام بێ، بەڵام ئەمەیان ئەگەر مەحاڵیش نەبێت زۆر زەحمەتە.  دوو ئاستەنگ هەیە لە بەردەم ئەردۆغان کە زوو بە زوو ناوێرێت دەستپێشخەری بکات بۆ سازدانی پەیوەندی گەرم لەگەڵ جۆ بایدن. یەکەمیان، پەیوەستە بە شکاندنی گەماڕۆکانی سەر ئێران، لەلایەن هاڵک بانک، کە زیانی گەورەی لە ئەمریکا داوە (لێرەدا جێگای باسکردنی نابێتەوە). ئەوەی دووەم، کێشەی کوردە. هێشتا لە ئەردۆغان دیارنیە بایدن چ هەڵوێستێک لە بارەی کێشەی کورد دەکرێتەبەر. کێشەکە بۆ ئەردۆغان لەوەدایە کە بایدن سەرۆکێکە لە نزیکەوە تورکیا دەناسێت، وەکو ترەمپ نیە پێگەی جوگرافی تورکیا نەناسێت. بایدن لە پسپۆرێک زیاتر ئەکتەرەکانی ناو تورکیا دەناسێت، دەزانێت خاڵی لاواز و بەهێزیان چیە. وەکو ترەمپ نیە لەبارەی تورکیا پشت بە راوێژکارەکانی ببەستێت. بە پوختی بایدن ئەو سەرۆکە نیە، کێشەکانی لەگەڵ تورکیا سڕ بکات یان جارەسەریان دوابخات. ترەمپ بۆ ئەردۆغان نیعمەتێکی گەورە بوو، بەڵام ئەم سەردەمە بەسەرچوو.  بۆیە ئەگەر ئەردۆغان بە نیازبێت پەیوەندی باش لەگەڵ بایدن دروست بکات، ناچارە هەندێک چاکسازی بکات.  بەدووری نازانم بایدن ئەردۆغان ناچار بکات لەبارەی مەسەلەی کورد لەگەڵ سەڵاحەدین دەمیرتاش دابنیشێت، چونکە دەمیرتاش سیفەتی یاسایی هەیە و شەش ملیۆن دەنگی هێناوە.  بۆ هەموو ئەمانە سەرەتا دەبێت ئەردۆغان خۆی یەکلایی بکاتەوە، بڕیاری جیابوونەوە لە مەهەپە بدات. بەبێ یەکلایی کردنەوە بازنەی گۆشەگیربوونی بەرتەسکتر دەبێتەوە.

فەرحان جەوهەر مێدیای ئێرانی فیلمێکی زۆر دوژمنکارانەی بۆ کەمکردنەوەی رۆڵی  پێشمەرگە لەشەڕی دژی داعش وبەپاڵەوان کردنی رۆڵی سەرکردەیەکی خۆیان لەو شەڕەدا بەرهم هێناوە ، نەیارانی گەلی کورد هەر ئەمڕۆ نییە ،  کار لەسەر کەمکردنەوەی رۆڵی کورد لە مێژوودا دەکەن ، زۆرلە مێژە هەوڵی ئەوە دەدەن  کولتوورو رۆشەنبیریەکەی ومێژوو خەباتی رەمزە نەتەوایەتییەکایشی بشێوێنن ، یەک لەو رەمزو سەرکردانەی زۆرترین پشکی لەم هەوڵەدا بەرکەوتووە ، سەرۆک مەسعود بارزانییە ، لەڕێگەی لێدان لە پێگەو خەبات و مێژووکەسایەتییە کاریزماییەکەی سەرۆک بارزانی ، دەیانەوێت لەو گیانە بەرگریکارانەی گەلی کوردیش بدەن ، بۆلاوازکردنی بڕوا بەخۆبوونی میللەتێک لەبەرگری و داواکردنی مافەکانی خۆی وەک گەلێکی زوڵم لێکراو .  لێدان لەکولتوورو مێژوو رەمزەکانی میللەتێک ، کارێکی دووژمنکارانەو شەڕێکی رانەگەێنراوە ، بەرلە ماوەیەکی تریش مێدیای ئێرانی لە بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی گاڵتەیان بەجل و بەرگی کوردی کرد ، لە مێژساڵە  دوژمنانی کورد هەولی شێواندنی مێژوو کولتووری کورد دەدەن ، نەک هەر ئەمە ، بەڵکو ماوەیەکی زۆر کاریان لەسەر شێواندنی بنەچەو رەگەزی کورد کردووە ، هەندێکیان تا ئەو شوێنە رۆیشتوون بە کورد بڵێن: لە جنۆکەوە دروست بوونە و مرۆڤ نینە ، هەموو ئەو شێواندنانە لە پێناوی رەوایەتی دان بووە بە هێرشەکانیان بۆ لە ناوبردنی گەلی کورد ، ئەوەی ئەمڕۆش لەلایەن ئەو کەس و لایەنانە بەڕێوە دەچێت ، درێژکراوەی هەمان ئەو زنجیرە هەڵمەتەیە کە بەدرێژای مێژوو کراوەتە سەر کوڵتوورو رۆشنبیری گەلی کورد ، لە کاتێکدا هیچ یەک لەو گەلانەی ناوچەکە بەتایبەتی ئەوانەی خاکی کوردیان داگیرکردووەو هەولی لەناو بردنیان داوە ، وەک گەلی کورد خاوەن کولتوورێکی بەرز نەبوونە ، لە پێکەوە ژیان و لێبوردن و بەرگری ، هەر مانەوەی کورد خۆی لە ناو ئەو ئاگرەی دەوری داوە ، گەورەترین ئازایەتییە و مانای بەرزی گیانی بەرگری میللەتێک دەگەێنێت ، هەرنەتەوەیەک با بەم شێوەیە سێ لە گەورەترین نەتەوە پێکەوە هێرشیان کردبێتە سەر، نەک وجودی خۆی وەک نەتەوە ، بەڵکو ناویشی نەدەما ، لەرووی لێبوردەیشەوە تاکە سەرکردەی ئیسلامی کە بەرامبەردوژمنەکانی  لێبوردە بووبێت تەنها سەلاحەدین ئەیوبی بووە ، ئەویش لەبەرئەوەی کوردبووە ، باقی سەرکردەکانی ئیسلامی بەرامبەردوژمنەکانیان هیچ لێبوردنێکیان نەبووە ، هیچیشیان ئازایەتی سەلاحەدینیان نەبووە قودسی پیرۆز رزگاربکەن . شەڕی داعش مێژوویەکی ئەوەندە کۆن نییە ، تا خەڵک بیری چووبێتەوە و میدیای ئێران لە رێی فیلم و دراما بیرمان بێنێتەوە ، بەتایبەتی لەسەردەمی ئەمڕۆی پێشکەوتنی تەکنۆلۆژیایی رەقەمی . کێشەی ئێمە لەم شەڕەدا نەبوونی چەک بووە ، چونکە هەرێم بەپێی یاساو دەستور ناتوانێ چەک بکڕێت ، عیراقیش نەک هەر چەکی بە پێشمەرگە نەدا ، بەڵکو سوپاکەی لە موسڵ هەموو ئەو چەک و جبەخانانەی لەلایەن ئەمریکاو هاوپەیمانەکانیشی پێدرابوون کەوتە دەستی داعش ، بۆیە هیچ ئازایەتییەکی تێدا نییە ، لایەنێکی پڕچەک بەرامبەر لایەنێکی بێ چەک ، بتوانێت هەندێک سەرکەوتن بەدەست بهێنێت ، دواتریش کە پێشمەرکە چەکی دەستکەوت ، هەموو جیهانی سەرسام کرد بەوهێرش و بەرگرییەی نیشانی دا ، ئەوەی توانیشی کوردستان بپارێزێت و داعش نەگاتە هەولێری پایتەخت ، پێشمەرگە لەسەر زەمین  و هاوپەیمانان لە ئاسمان بەسەرکردایەتی سەرۆک مسعود بارزانی بوو، نەک هیچ کەس و لایەنی تر، بۆیە سەرۆک بارزانی کراوەتە ئامانج لەم دیکۆ دڕامایەدا ، چونکە نەیاران دەزان سەرۆک چ رۆڵێکی مەزن و ئازایانەی گێڕا لە تێکشکاندنی داعشدا ، هەروەها هۆیەکی تری زۆر سەرەکی بۆ لێدان لە رۆڵ و پێگەی سەرۆک بارزانی خۆشەویستی خەڵکی کوردی ئێرانە بۆ سەرۆک ، مێدیای ئێرانی پێیوایە بەم کارەیان دەتوانن ئەو خۆشەویستییە لە دڵی خەڵکی ئێران لاوازبکەن ، بەڵام  با ئەو لایەنانە دڵنیا و خاتر جەم بن ،  بەم کارەیان نەک هەر ناتوانن ویستی کورد و بڕوا بەخۆبوونی لەق بکەن ، یان خۆشەویستی سەرۆک بارزانی لە دڵی کورد دەربێنن ، بەڵکو ویست و هێزی کورد بەهێزتر دەکەن ،  ئەم کارەی میدیای ئێرانی خزمەت بە پێکەوە ژیانی نەتەوەیی و پرسی ئاشتی کۆمەڵایەتیی وپڕەنسیپەکانی دراوسێیەتی ناکات ، کە جگەلە پێکەوە ژیان بەئاشتی ، هیچ رێگە چارەیەکی تر لەبەردەم هەردوو گەلدا نییە .

د. سەردار عەزیز  کۆمەڵێک ڕوداو ڕویاندا لە ماوەی پێشوودا، پێکەوە ئەو دیاردەیە دەهێننەوە بەرچاو کە ئایا چارەنوسی عێراق بەرەو کوێ دەچێت؟ عێراق وڵاتێکە ئەمڕۆ لە کوردستانەوە جیاواز دەبینرێت: بەرەیەک کردویانە بە بەهەشت و بەرەیەک بە دۆزەخ، بەڵام هیچ کام لەم بەرەیە لە واقیعی عێراق خۆی نادوێن. وەک هەموو دیاردەیەکی تر، قسەکردن لە سەر عێراقیش بەشێکە لە خۆدواندن، نەک قسەکردن لە سەر عێراق. لێرەدا ئێستێکی کورت لە سەر کۆمەڵێک ڕوداو دەکەین، کە پێکەوە کاریگەرییان هەیە لە سەر چارەنوسی عێراق. یەکەم، ئەمریکا دەیەوێت عێراق بە دونیای عەرەبییەوە گرێ بدات، هەروەها بە کوردستانیشەوە. ئەم پرۆژەیە لە ڕێگای غازەوە بەڕێوەدەچێت، کە سەرچاوەی دابینکردنی کارەبایە. وەزارەتی وزەی ئەمریکی لە پشت ئەم پرۆژەیەوەیە. ڕۆژانی پێشوو لە ریاز کۆبونەیەوەیەکی تایبەت بۆ ئەم  مەبەستە بەڕێوەچوو. ماسیو زایس هەروەها سەرپەرشتی لێکۆڵینەوەیەکی وەزارەتی وزە دەکات بۆ غازی هەرێم. ئەمە سەرباری گۆڕینی سەرۆکی ئەمریکی بەردەوام دەبێت. ئەمە لە کاتێکدایە کە ئیدارەی بایدن یەکەم پەیامی بۆ ئێران نارد، بە دانانی ڕۆبەرت مالی بە نێردەی ئەمریکا بۆ پرسی ئێران. مالی تێکەڵەیەکە لە جولەکەی میسری و سوریی. هەڵوێستی بەرامبەر ئێران لە لایەن باڵە توندڕەوەکەوە جێگای قبوڵنیە. مالی دژ بە کوشتنی بەرپرسە ئێرانییەکە بوو لە ماوەی پێشودا. ئەم پەیامەی بایدن گۆڕینی فشار و ئەگەری سەربازییە بۆ دیپلۆماسی. ئەمە مانای ئەوەنیە کە دەتوانێت تەواو ئاراستەکە بگۆڕێت چونکە نابێت وەک ئەوە دەرکەوێت کە ڕەخنەگرانی وێنای دەکەن. لە هەمانکاتدا لە کاتی پرساندنی لە کۆنگریس وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بە هێندە بایەخی بە عێراق نەدا. وەک ماوەیەک لەمەوپێش بەرپرسێکی ئەمریکی ووتی، عێراق لە ئەولەویاتی ئەم ئیدارەیەدانیە، کاتێکش دەبێتە جێگای بایەخ، تەنها لە پەیوەست بە ئێرانەوەیە. چونکە ئێران لە نێو پێنج ئەولەویەتەکەی بایدنە. لە ئاستی هەرێمیدا، پەیوەندی عێراق و تورکیا بەرەو ئاراستەیەکی خراپتر هەنگاو دەنێت. بە هاتنی خەلوسی ئاکار و هەڕەشەکانی ئەردۆغان بۆ هاتن بۆ شەنگال، ئاماژەیەکی ڕونە کە تورکیا پلانی چەسپاندنی زیاتری خۆی هەیە لە ناوچەکە و ئابلۆقەدانی موسڵە، بە جۆرێک لە کاتی هەر ڕوداوێکدا بتوانێت بیخاتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. بەشێک لە سوننە ئەم هاتنەی تورکیایان پێباشە و وەهای پاساوی بۆ دەهێنن کە هاتنی تورکیا تەنها بۆ دژایەتی پەکەکەیە. بەڵام شیعە هاتنی سەربازییان پێباش نیە و داوای ڕێگای ئاشتی دەکەن، بەڵام هەردولا هێندە دەسەڵاتدارنین بۆ ڕێگریی لە دۆخەکە. تورکیا بەبێ هیچ پێچ و پەنایەک دەیەوێت زیاتر و زیاتر لە ناوچەکە بنکە و بارەگا و کاریگەریی هەبێت. ئەم کشانەی تورکیا لە دوو ئاستدا ڕونە: ئاستی یەکەم، هەوڵی کشانی تورکیا بە هەموو پانتاییەکانی دەوروبەری خۆیدا، لە هەمانکاتدا بانگەشەی تورکیا بۆ گەڕانەوە بۆ نەخشەی میساقی میللی. بەڵام لە هەمانکاتدا لە ئاستی فیکریی هەردوو ستراتیژی قوڵ و نیشتمانی شین دەکرێت وەک دوو پرۆژەی پاوانخوازی ببینرێت لە ڕوی وشکانی و دەریاوە. ڕوداوێکی تر کە ڕەنگە پەیوەندی بە پێگەی ئێرانەوە هەبێت لە عێراق، ئەویش دواخستنی هەڵبژاردنە. لە کاتێکدا کازمی پەیمانی دا کە هەڵبژاردن لە کاتی خۆیدا بکرێت. بەڵام پەیمانەکەی وەک زۆر لە قسەکانی تری بوو، تەنها قسە بوو. کازمی وەک بیرۆکراتێک تەنها ڕوکەشێکی میکیاجییە بۆ کۆمەڵێک ئامانجی تایبەت لە نێوان هێزە ڕکەبەرەکاندا. لە کاتی فشار و قەیراندا، هێزە دەسەڵاتدارەکانی عێراق لە ڕیزی پێشەوە دەکشێنەوە بۆ دواوە، هەتا فشاریان لە سەر کەمبێتەوە، بەبێ ئەوەی دەسەڵاتێکی ئەوتۆ لە دەست بدەن. ئەمەش بەهانەی هێنانی کەسێکی بێپشتیوانی وەک کازمییە. هەموو ئەمانە دەرخەری ئەوەن کە عێراق لاواز و پڕ لە دەستێوەردانە. ئەم لاوازهێشتنەوەی دەوڵەت لە عێراقدا، ئامانجی زۆرێک لە لایەنە سیاسییەکانە. ئەوەی ئامانجی هێزە باڵاکانە لە عێراقدا ئەوەیە کە دەوڵەت بە جۆرێک هەبێت کە توانای دەوڵەتداری نەبێت. توانای قۆرغکاریی هێزی نەبێت، توانای لێپرسینەوەی نەبێت، توانای کۆکردنەوەی داهاتی نەبێت، توانای سەروەریی یاسا و سزادانی نەبێت، لە گەڵ زۆر خەسڵەتی تردا. ئەم دیاردەیە دەکرێت بە دی-ستسیت ناوی بەرین وەک چۆن قاوە بێ کافایین دەکرێت ، وەهاش دەکرێت دەوڵەت بێ-دەوڵەتیی بکرێت. یان ئەوەی درێدا بۆ ئاین بەکاردەهێنا، ئاینی بێ دین. چەند ڕوداوێک ئاماژە پێدەدەین کە دەرخەریی نادەوڵەتی دەوڵەتن. گەورەترین ڕوداو، قبوڵکردنی ڕەشنوسی بودەجە بوو لە لایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە. ئەم پرۆژەی بودجەی عێراق کە دەبێت بودجەیەکی چاکسازیی بێت، گەورەترین پرۆژەی بودجەیە لە عێراقدا و گەورەترین پرۆژەی دزییە لە وڵاتدا. دزییەکە بە جۆڕیکە کە هەموو بوارە گرنگ و خزمەتگوزارییەکانی وڵات بێ بودجە و کەمبودجە و پشتگوێخراوە، لە کاتێکدا ئەو بوارانەی کە زیانی گەورەیان بۆ وڵات هەیە، وەک حەشدی شەعبی، وەقفی سوننی و شیعی، هەروەها تێچونی هەر سێ سەرۆکایەتییەکە، پاککردنەوەی هەرسێ سەرۆکایەتییەکە، زۆرترین بڕی داهاتیان بۆ تەرخان کراوە. لە کاتێکدا عێڕاق بانگەشە بۆ ئەوە دەکات ناچارە  نرخی دراوی دابەزێنێت بۆ ئەوەی بتوانێت خەرجیەکانی دابین بکات، ئەم بودجەیە زۆرترین قەرز و کورتهێنانی تیادایە. ئەمە هەمووی لە سایەی کازمیدا ڕودەدات. لێرەدا ڕەهەندێکی تری کازمی دەردەکەوێت، وەک کەسێک کە کەس خۆی ناکات بە خاوەنی دەهێنرێت بۆ ئەوەی زۆرترین کاری نەشیاوی پێبکرێت  و پاشان دەسەڵاتدارە ڕاستەقینەکان هیچ بەرپرسیارییەک لە ئەستۆ نەگرن و و سزایەک نەدرێن. بە پێی ئەم بودجەیە نە کەرتی کشتوکاڵ، نە کەرتی ئاو، نە کەرتی خوێندن، نە کەرتی تەندروستی هیچ باشبون و بوژانەوەیەک بە خۆیەوە نابینێت. ئەوەی سودمەنی هەرە سەرەکییە، دیندار و چەکدار و بەرپرسە باڵاکانن.  هەموو ئەمانە لە کاتێکدایە کە ژمارەی دانیشتوانی عێراق بە ئاستێکی ئێجگار خێرا زیاد دەکات، ژمارەی هەژاری خەریکە دەبێتە نیوەی ژمارەی دانیشتوان، لە هەمانکاتدا وڵات لە بەردەم تینوبونێکی ترسناکدایە. لە ساڵانی ڕابوردودا، تورکیا توانای کۆنترۆڵی بە سەر دیجلە و فوراتدا پەیداکردوە، ئەم توانایە، وەهای لێدەکات کە بتوانێت ئاو وەک کارتی فشار و چەک بەکاربهێنێت. وەک دەبینین هەموو ئەم کێشانە پرسی گەورەن. لە داهاتویەکی نزیکدا عێراق ڕەنگە هەڵبژاردن بکات یان نا. بەڵام ئامانجی سیستەمی هەڵبژاردنی نوێ، ڕەخساندنی دەرفەتە بۆ کەسایەتی وچالاکوانە لۆکاڵەکان بۆ ئەوەی بێنە ناو کایەی سیاسی و پەرلەمان و دابڕانێک لە گەڵ هێزە تەقلیدییەکاندا ئەنجام بدەن. بەڵام سیستەمی هەڵبژاردن، نەک ئەگەری زۆر کەمە ئەم ئامانجە بپێکێت، بەڵکو ئەگەر بێتو بیپێکێت، ئەوا پەرلەمانێکی شپرزەی پڕ لە ئەکتەری بچکۆلەی خاوەن کردیتی سیاسی سنوردار و توانای تێگەیشتنی بچوک دەهێنێتە ئاراوە. هەروەها دەبێتە هۆی گەشەی جۆرێک لە گەندەڵی کە بە بەرازی ناو بەرمیلەکە ناسراوە. لە سەردەمی کۆیلەیەتی لە ئەمریکا، ئەو کاتە سەلاجە نەبوو، بەرازی سەربڕاو خوێ دەکرا و لە بەرمیلدا هەڵدەگیرا، دیارە بەرمیلی تەختە. خاوەن کۆیلەکان بەشی کۆیلەکانیان لە بەرمیلەکەدا دەدا، ئیتر بوە هۆی هاتنە ئارای چەمکی پۆرک-بارێل. لە زانستی گەندەڵیدا یانی هەوڵدان بۆ بەکارهێنانی داهاتی گشتی یان حکومی بۆ بەدەستهێنانی ڕەزامەندی دەنگدەر لە ناوچەیەکدا. ئەم دیاردەیە لە ڕاستیدا ئەگەری زۆرە لە جێگایەکی وەک عێراق و کوردستانیشدا بە گەندەڵی نەبینرێت. چونکە لە ئاگایی سیاسی دەوڵەتی عێراقیدا چونە حکومەت یان چون بۆ بەغدا بۆ ئەوەی بەشی خەڵکەکە بهێنرێت. بیرمەندی کورد مەسعود محەمەد نەک دژی ئەم جۆر گەندەڵییە نەبوە، بەڵکو وەک شانازییەک بینیویەتی.    دیارە مەسەلەی مەسعود محمد وەک پەرچە کردارێک بوە لە فشار و ڕەخنەی چەپ کە باسی شوێن و جێگاکانی تریان کردوە لە دونیا. ئەویش وەک وەڵامێک باس لە گرنگی لۆکاڵ دەکات.

هەندرێن شێخ راغب حوكمڕانی‌و دامەزراوەكان و بڕیاری سیاسی و ئابوری، لە دەستی نوخبەی سوڵتەوی حزبەكانی هەرێمی كوردستانە. تیری ناڕەزایەتی خەڵك لەسەر موچەو بژێوی و هەلی كارو ژیان ئاراستەی سنگی ئەم حزبانەیە. گوتاری زاڵی شەقام ئەمەیە؟.  كەواتە دەپرسین ئایا حیزبی ئایدۆلۆژی لای خەڵك تەواو بووە؟ حیزبی دینی و مەزهەبی و قەومی و نیشتمانی تەواو بووە؟ هەرچەندە پارتە دینیەكان بەرگری توند دەكەن لە شوناسەكەیان، بەڵام داواكاری خەڵك ئەوەندەی بژێوی و ژیانە، ئەوەندە داواكاری ئایدۆلۆژی و دینی و فكری نیە. هەر بۆ نمونە ئەم حزبەی بتوانێت موچەی خەڵك چاك بكات، بژاردەی یەكەمی خەڵك دەبێت. ئەمەش وا دەكات هەموو حزبەكان بە شوناسی خۆیاندا بچنەوە، ئایا حزبی نەتەوەیی دەتوانێت وەڵامی ئەم قۆناغە بداتەوە؟ ئایا حزبی ئایدۆلۆژی و دینی دەتوانێت وەڵام دەرەوە بێت؟ بۆچی حزبەكان خۆیان بەدەستی خۆیان ئەم واقیعەیان دروست كرد. بینەقاقای حكومەت و بازرگانی و ئابوری بەدەست حزبە. ئابوری نیشتمانیمان نیە، ئابوریەكی دەوڵەتیمان نیە، حكومەت دەرەقەتی شەریكەو بلۆكە ئابوریەكانی حزب نایەت..ئەمەش وایكردووە هاوڵاتیان ئەوەندەی قسە لەسەر حزبەكان بكەن ئەوەندە قسە لەسەر دامەزراوەكانی حوكمڕانی نەكەن.  حزبە كوردستانیەكان ئەگەر مەبەستیانە ئامانجە بنەڕەتیەكانیان بەدی بهێنن، دەبێت فاسیلەیەك لەنێوان خۆیان‌و ئابوری وڵات دابنێن‌و كۆمەكی دروست كردنی ئابوری دەوڵەتی و نیشتمانی بكەن. خەڵك لەسەر بنەمای ژیانی خۆی بیر لە سیاسەتی حزبەكان دەكاتەوە، ئەمە بیركردنەوەیەكی دروستەو لەهەموو دنیا وایە..بەڵام كێشەكە بۆ كورد لە چی دایە؟ كێشەی كورد وەك كیان و نەتەوەو سنورو دان پێدانان بەردەوامەو هێشتا نازانین بە كام لادا دەكەوین، ئێمە دەوڵەت نین. ئەوەش كێشەیەكە، كاتێك گرنگە حزبی ژیان ژمارە یەك بێت كە ئەم كێشانەت چارەسەر كردبێت. ئێستا موچەخۆر رووی لە بەغداو ئەمریكاو هەر وڵاتێكە كێشەی بژێوی ژیان و موچەی بۆ چارەسەر بكات. خۆپیشاندان دەكەن و پەلاماری بارەگای حزبەكان دەدەن، هۆكارەكەی ئەوەیە ئابوری دەوڵەتی و نیشتمانیمان نیە, ئابوری حزبیمان هەیە. مادام زانكۆو دامەزراندن و موچەو بودجە لای مەكتەب سیاسی وسەرۆكی حزبەكان بێت، كەواتە هاوڵاتی بۆچی پەلاماری بارەگاكان نەدات؟. لێرەوە دەبێت حزبە كوردستانیەكان باش ئەم مەترسیە درك بكەن و ئەوە بزانن گوتاری نەتەوەیی و نیشتمانی و ئایدۆلۆژی و دینی كاتێك لای خەڵك قبوڵە، كە كێشەی موچەو بژێوی و كارو دامەزراندنی نەبێت.  حزبە كوردستانیەكان بەتایبەت دەسەڵاتدارەكان، ئەگەر ئابوری نیشتمانی و دەوڵەتی دروست نەكەن، رۆچون بەناو قەیرانەكاندا زیاد دەبێت كەم نابێت؟.  

  عەتا قەرەداخی " هەراوهوریای بێ ئامانج یان چەقچەقەی بێ ئارد" ناونیشانی شانۆنامەیەکی شکسپیرە کە نزیکەی چوار سەدەو نیو پێش ئێستا نووسیوێتی. ئەم ناونیشانە بە دیدی ئێمە لەگەڵ بارودۆخی سیاسی و حیزبی و پەرلەمانی و بەڕێوەبردنی کوردیدا یەکاویەک دێتەوە. قسەکردنی بەردەوام، قسەی بێ گەوهەرو بێ مانا، کە لە زانستی زماندا بە قسە دانانرێت چونکە قسە دەبێ هەڵگری ماناو دەلالات بێت. چەقچەقە چیە؟ چەقچەقە دەنگی ناسازی چەقەنەیە. ئاشی ئاو کە ئامرازێکی سەرەتاییە بۆ هاڕینی گەنم و کردنی بەئارد بەکارهاتووە، ئەویش لەقۆناغی فیودیالی و پێش پیشەسازیدا. ئاوەکە بە تووندی بەر خلۆکەیەک دەکەوێت کە دەستاڕی وردکردنی گەنمەکەی لێبەستراوە، کاتێ خلۆکەکە دەخولێتەوە، دەستاڕەکە لەگەڵ خۆیدا دەخولێنێتەوە، دەنگێکی ناساز دەردەچێت کە پێی دەوترێت دەنگی چەقەنە. لە پێناوی دەستکەوتنی ئارددا خەڵک دانی بەخۆیدا گرتووە، گوێی لەو دەنگە ناسازو وەڕسکەرە بێت. ئێستا ئەوەی لە کوردستان گوێمان لێیدەبێت ئەو دەنگە هەراسانکەرەیە، بەڵام بەبێ دەستکەوتنی ئارد. واتە ئارد ئامانجە، قسەکانی ئێرە قسەی بێ ئامانجن. کەواتە با سەیربکەین هەتا بزانین بۆچی ئێمە ئەم بارودۆخەی ئێستای کوردستانمان واناوناوە. قسەی بێ ئامانجی کوردی دەکەین بەچەند هەنگاوێک، کە هەموویان پێکەوە گوتاری بێ ئامانج یان گوتاری بۆش یان گوتاری بێ ناوەرۆک پێکدەهێنن. یەکەم: قسەی کوردایەتی کە مەبەست لێی کۆی ئەو ئاخاوتنانەیە حیزبی کوردی لە دروستبوونیەوە دەیڵێت و دەیڵێتەوە کە گوایە خەبات لە پێناوی کوردو کوردستاندا دەکات. ئاشکرایە کۆی حیزبەکانی کوردستان نەک هەر لە باشور بەڵکو لە هەر چوارپارچەی کوردستان ئەوەندەی دژی یەکتر جەنگاون و ئەوەندە پێکەوە کۆک نەبوون و ئەوەندەش دژی داگیرکەرانی کوردستان نەجەنگاون. بەو ئەندازەی دۆست و هاوکاری داگیرکەرانی کوردستان بوون و ئەوەندەی کاریان بۆ بەرژەوەندیە تایبەتیەکانی خۆیان کردووە، ئەوەندە لە پێناوی ئەو کوردایەتیەدا نەجەنگاون کە کردوویانە بە چەتر بۆ شاردنەوەی کەمومورتیەکانیان. هەڵبەت دەمانەوێت بڵێین مەبەستمان لە کوردایەتی گوتاری سەربەخۆیی و دروستکردنی دەوڵەتە. ئایا کامانەن ئەو حیزبانەی پرۆژەی دەوڵەتیان هەبووە؟ کەواتە کوردایەتی لای حیزبی کوردی لە بری ئەوەی ئامراز بووبێت لە پێناوی ئامانجی نەتەوەدا، نەتەوە کراوەتە ئامراز لە پێناوی حیزب و بەرژەوەندییەکانیدا، بەرژەوەندیەکانی حیزبیش کۆکراوەتەوە لە پێناوی تاکەکەسێک یان بنەماڵە یان نوخبەیەکدا. کەواتە لە رووی نەتەوەییەوە هەموو گێڕانەوەکانی حیکایەتی نەتەوەیی لە لایەن حیزبی کوردیەوە گێڕانەوەی بێ ناوەرۆکن چونکە حیکایەتی کوردایەتی کۆی حیزبەکانی کوردستان لە هەر چوار پارچەی کوردستان تاکو ئێستا کوردیان بە هیچ نەگەیاندووە، بۆچی؟ وەڵامێکی زۆر سادە لەبەرئەوەی لەبری کارکردن بۆ یەکخستن و یکگرتنی کورد، کاری بەردەوامیان زیاتر دابەشکردن و پەرتکردنی کوردو تێکدانی شیرازەی کۆمەڵگابووە. بۆچی؟ لەبەرئەوەی نە ستراتیژی نەتەوەیی و نە گوتاری نەتەوەیی و نە پرۆژەی نەتەوەییان نەبووە. دووەم: قسەی مافی بڕیاردانی چارەنووس کە لە مافی رۆشنبیرییەوە دەستیان پێکردووە بۆ لامەرکەزی، ئۆتۆنۆمی، ئۆتۆنۆمی راستەقینە، فیدراڵی، ریفراندۆمی سەربەخۆیی.. دوانی دواییان، واتە فیدراڵی و ریفراندۆم  لە باشوری کوردستان بوون. ئەمیش وەکو تاکتیکی فریودەرانە بووەتە دروشمی رووبەرێکی فراوانی حیزبی کوردی. بەڵام لە رووی کردەییەوە شتێکیان لەم رووەوە ئەنجام نەداوە، چونکە هەر هەنگاوێک بەرەو بەدیهێنانی مافی چارەنووس، پێویستی بە یەکێتی و یەکبوونی هەموو پێکهاتەکانی گەلە. ستراتیژی حیزبی کوردی هاوشێوەی ستراتیژی خێلایەتی دابەشبوون بووە، ئەوەش هەموو زەمینەیەکی بۆ درستبوونی هێزێکی جەماوەری ئەوتۆ کە بتوانێت بڕیار لە مافی چارەنووس بدات لەباربردووەو روخاندووەیەتی. واتە قسەی بڕیاردانی مافی چارەنووس لای حیزبی کوردی قسەیەکی بێ ناوەرۆک بووە. سێیەم: قسەی سەربەخۆیی، پارتی کرێکارانی کوردستان لەسەرەتاوە باسی لە سەربەخۆی هەموو کوردستان و دروستکردنی دەوڵەتی سەربەخۆی کوردی دەکردو خۆی وەکو پارتێکی ناسیونالیستی چەپی ئیتنیکی نمایش دەکرد. لەگەڵ رۆیشتنی کاتدا دەستبەرداری ئەو گوتارە بوو، لە بری گوتاری سەربەخۆیی ئێستا هەڵگری گوتاری تورکیای دیموکراتیە. واتە لە پارتیکی ناسیونالیستی ئیتنیکیەوە بووەتە پارتێکی ناسیونالیزمی مەدەنی و باسی پێکەوەژیانی ئیتنیکە جیاوزەکانی تورکیا دەکات لە چوارچێوەی تورکیایەکی دیموکراتیدا. لە باشوری کوردستان کاژیک و دواتریش پاسۆک خۆیان بە هەڵگری گوتاری ناسیونالیزمی کوردی دەزانی و لەراستیشدا ئەم دوو پارتە دوو پارتی ناسیونالیستی راستڕەوبوون و لە هیچ بارودۆخێکدا نەبوون بە خاوەنی پێگەی جەماوەری فراون و کاریگەرییەکی دیاری ئەوتۆیان لەسەر بڕیاردانی کورد نەبووە. دوای ئەمانیش پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەڵوێستی کاردانەوەدا نەک وەکو پرۆژە بەرجەستەی جۆریک لە گوتاری ناسیونالیزمی ناتەواوی کردو بڕیاردانی ریفراندۆم و ئەنجامدانی، جێبەجێکردنی ئەو گوتارەی پارتی بوو. حیزبەکانی تر لەبەر لاوازیان و لەترسی ئەوە بە رووکەش پشتگیرییان کرد نەوەکو ئەنجامەکەی ببێتە هۆی زیاتر لاوازکردنیان لەبەردەمی پارتیدا. لە راستیدا جەماوەر ئەرکی خۆی لە دەنگداندا جێبەجێکرد، بەڵام پارتی نەیتوانی لەسەر زەمینەی واقیع گوتاری ریفراندۆم کە گوتاری سەربەخۆیی بوو جێبەجێ بکات و بەوەش گوتاری سەربەخۆیی ریفراندۆم لە مانای گەوهەری خۆی رووتکرایەوەو قسەی سەربەخۆیی کە گەوهەری ریفراندۆم و گوتاری ریفراندۆم بوو، پارتی لە ئەنجامی نەتوانینی راگەیاندنی سەربەخۆییدا، گوتاری سەربەخۆیی لە ریفراندۆمدا لەباربرد. بێگومان حیزبەکانی تر مەگەر بۆ راکێشانی سەرنجی ناوخۆ، ئەگینا نە بروایان بەسەربەخۆیی هەبوو نە کاریشیان بۆ کردووە. بۆ نموونە حیزبەکانی رۆژهەڵات هەتاکو ئێستاش هەر باسی بەشێک لە مافەکانی کورد دەکەن لە چوارچێوەی ئێرانی دیموکراتیدا. بە گوێرەی یەکێتی نیشتیمانی وەکو پارتێکی دیارو خاوەن پێگەی ئیلهام وەرگرتوو لە ماویزمەوەو پارتێکی ناسیونالیزمی چەپ کە دواتریش خۆی وەکو سۆشیال دیموکرات ناساندووەو باسی لە مافی بڕیاردانی چارەنووس لە چوارچێوەی عێراقی دیموکراتیدا کردووە، زیاتر هەڵگری گوتاری کوردیی عێراقیە نەک گوتاری کوردی ناعێراقی. لەو رووەوە یەکێتی نیشتیمانی بەرامبەر بە گەوهەری گوتارەکەی راستگۆبووەو هەڵبەت خواست و ویستی مام جەلالیش بۆ بوون بە سەرۆک کۆماری عێراق شتێکی رێکەوت نەبووەو بوونیشی بەسەرۆک کۆمارو رێزلێگرتنیشی لە لایەن عەرەبی عێراقەوەو گومان نەکردنیان لە دڵسۆزی مام جەلال بۆ عێراق رەنگدانەوەی ئەو گوتارەیە. تاکو ئێستاش پەیوەندی باشی یەکێتی بە بەغداوەو بڕوابوونی بە پێویستبوونی چارەسەرکردنی کێشەکانی هەرێم لەگەڵ بەغدا رەنگدانەوەی گوتاری یەکێتی نیشتیمانی کوردستانە. واتە لێرەوە دەردەکەوێت گوتاری سەربەخۆیی لە مێژووی حیزبەکانی کوردستاندا هەرگیز نەبووەتە گوتارێکی خاوەن شوناس و حیکایەتی سەربەخۆیی و گێڕانەوەکانی تەنیا لەسەر ئاستی تاکەکەس و دەستەبژێر بوونی هەبووەو هەیە، بۆیە قسەی سەربەخۆیی کوردی تاکو ئێستا قسەیەکە لە چوارچێوەی خەون و لە خەیاڵی رووبەرێکی زۆر تەسکی دەستەبژێری ناوخۆو بەشێک لە ناسیونالیزمی دایاسپۆرادا بوونی هەیە. چوارەم: قسەی ئۆپۆزسیۆن کە بەحیساب دوو جۆر ئۆپۆزسیۆن لە کوردستان هەبوون. یەکەمیان ئۆپۆزسیۆنی ئیسلامی کە لە بزووتنەوەی ئیسلامیەوە دەستی پێکرد وەکو پارتێکی ئایینی کە پەیڕەوی سونەت و ئەهلی جەماعەتی دەکرد و کۆمەڵی ئیسلامیش کە هەر لە هەناوی بزوتنەوەوە لەدایکبووەو یەکگرتووی ئیسلامیش کە ئەمیش پارتێکی ئیسلامی سونەی مەدەنیەو ئەمیش دیسان لەسەر پەیڕەوی سونەت و ئەهلی جەماعەت دەڕوات و بەقسەی خۆی پارێزگاری لە ماف و دەستکەوتە دەستورییەکانی خەڵکی کوردستان دەکات. بەگشتی حیزبە ئیسلامیە کوردیەکان ناسیونالیزمی ئایینی نین و رەگوریشەی کوردییان نیە و بە کاریگەری ئیخوان و کۆماری ئیسلامی و رابوونەوەی ئیسلامی لە جیهانی ئیسلامی و بەتایبەتیش لە تورکیا دروستبوون و حیزبی ئومەمین و بارگاوی نەکراون بە رەگەزە ناسیونالیستیەکان و پەیوەندیشیان نیە بە هیچ کام لە دوو رێبازە دیارەکەی تەسەوفەوە لە کوردستان، واتە قادری و نەقشبەندی کە وەکو ئایینی میللی کوردیان لێهاتووەو رۆڵ و پێگەی دیاریان هەبووەو هەیە لە بزووتنەوە نەتەوەییەکانی کورددا. سەرباری ئەوەی خانەقاو تەکێکان بوونەتە بنکەی خوێندەواری و زەمینەی سەرهەڵدانی هەستی نەتەوایەتی، رابەرو شێخەکانی نەقشبەندی و قادری لە سەدەو نیوی رابردوودا سەرکردایەتی دیارترین راپەرین و بزووتنەوەکانی کوردیان کردووە، کە دیارترینیان بریتین لە شێخ عوبەیدوڵای نەهری و شێخ عەبدولسەلامی بارزانی و شێخ مەحمودی حەفیدزادەی بەرزنجی و شێخ سەعیدی پیران و....تاد. جۆری دووەمی ئۆپۆزسیۆن، بزوتنەوەی گۆڕان بوو کە لە ئاستی خوارەوەدا پێکهاتەیەکی پۆپۆلیستی هەمەچەشن بوو، لەوپەڕی چەپ هەتا ئەوپەڕی راستی تیدابوو، کە رایەڵەی پێکەوە کۆبوونەوەیان سێ شت بوو. یەکەم نادادپەروەری سیستێمی فەرمانڕەوایی یەکێتی و پارتی. دووەم بێزار بوونی زۆربەیان لە حیزبەکانی خۆیان کە بریتیبوون لە یەکێتی و ئیسلامیەکان و پاشماوەی پاسۆک و شیوعی. سێیەم رق و کینە لە پارتی و بەتایبەتی رق لە بنەماڵەی بارزانی و هاندانی لوتکەی گۆڕانیش بۆ وەبەرهێنانکردن لەو رقەدا. لەسەروی هەموو ئەمانەشەوە سەرکردایەتی گۆڕان پەروەردەی زیاتر لە چل ساڵی هەمان گوتاری یەکێتی نیشتیمانی بوو، کە ئەو سەرکردایەتیە نە لە دروستبوونی گۆڕاندا و نە ئێستاش نەیتوانیووە گوتاری خۆی لە ئاستی نەتەوەیدا لە گوتاری یەکێتی جیابکاتەوە. لە راستیشدا بەهۆی نەبوونی هیچ یەکێتیەکی فیکری و ئایدیۆلۆجی بۆ پێکەوەبەستنی پێکهاتەی گۆڕان لەوساوە بۆ ئێستا وەکو بزوتنەوەیەکی پۆپۆلیستی بێ بەرنامەو بێ ستراتیژ دەرکەوتووەو ئەساو تاکو ئیستاش دوای کەسێتی نەوشیروان مستەفا کەوتبوون و بەردەوامیشن لەسەر بنەمای " پەرستنی تاکەکەس" کە ئەوەش هەمان بنەمایە کە ئەو جەماوەرە زۆرەی لە بزوتنەوەکە کۆکردەوەو بە مردنی ئەو تاکە رابەرەی ئەو بزوتنەوە پۆپۆلیستیە بزوتنەوەکە روو لە هەڵدیرو نەمان هەنگاو دەنێت. هۆکاری سەرەکیش ئەوەیە کە ئەم بزوتنەوەیە خاوەنی بیرو ئایدیۆلۆجیاو دیدی تایبەتی نەبوو نە بۆ کورد و نە بۆ ئاییندەی کوردستان و وەهاش پەروەردەکرابوون نەبوونی سیستێمێکی فەرمانڕەوایی دادپەروەرو دامەزراو لەسەر بنەمای چەمکی هاووڵاتی باشترە لە بوونی دەوڵەتی کوردی نادادپەروەر. ئەمەش وەکو گوتاری  بزوتنەوەی گۆڕانی لێهات. پەرلەمانتارەکانی گۆڕان ئێستا لە بەغدا هەڵگری گوتارێکی ئیسلامی عیراقین هەمان شێوەی گوتاری حیزبە ئیسلامیەکانی کوردستان،  زیاتر لەوەی گوتارێکی کورددیان هەبێت. واتە ئاراستەی بنیادنانی گوتاری نەتەوەیی خاوەن شوناس لە بزوتنەوەی گۆراندا زۆر لاوازبووەو مەگەر تەنیا لەسەر ئاستی تاکەکەس بوونی هەبووبێت. کەواتە ئۆپۆزسیۆن بە ئیسلامیەکان و بە گۆرانیشەوە هەڵگری گوتاریکن تا ئەندازەیەکی ئاشکرا لە رەگەزە نەتەوەییەکان رووتکراوەیە. بیگومان هەردوولایشیان روو لە شکستن چونکە هەر گوتارێک بەوجۆرە دووربێت لە رۆحی کوردبوونەوە دەشێت ئەگەری بەهێزبوون و پەرەسەندنی بۆ کاتێکی کەم هەبێت، وەکو هەڵچوونی پۆپۆلیستانە، بەڵام ئەگەری بەردەوامبوونی دیارو بەهێزی لاوازە. لە هەڵبژاردنی ئەمجارەی عێراقدا ئەگەر بکرێت ئەو ئەنجامانە دەبینرێت. پێنجەم: قسەی کورد لە دەسەڵاتی عێراقیدا، لە  دروستبوونی ئەنجوومەنی فەرمانڕەواییەوە کورد چوونە بەغداو لە پەرلەمان و زۆر پێگەی جۆراوجۆردا، هەر لە سەرۆکایەتی کۆمارەوە کە تا ئیستا بەدەست کوردەوەیە، تا دەگاتە وەزارەتەکان و پێگەکانی خوارتریش بەشداربووە. پێویست بەوە ناکات باسی ئەوە بکەین کە کورد لە بەغدا لە رووی نەتەوەییەوە چی کردووە، رەنگە تاکە شتێک کە کورد لە بەغدا کردبێتی و لە رووی نەتەوەییەوە جێگای باس بێت نووسینەوەی دەستووری عێراقە. ئەویش ئاشکرایە کە تاکو ئیستا نەجێبەجێ کراوەو نەئەگەری ئەوەش هەیە جێبەجێ بکرێت. کەواتە لە رووی نەتەوەییەوە کورد لە بەغدا شتێکی نەکردووە کە شایانی باس بێت. بەڵکو کورد لە بەغدا سەرقاڵی دەستکەوتی مادی کەسی و حیزبین و هەڵچنینی هەر ئومێدێک لەسەر نوێنەرانی کورد لە بەغدا بێجگە لە بێئومیدی هیچی تر بەرهەم ناهێنێت. کەواتە حیکاتی کورد لە بەغدا لە رووی نەتەوەییەوە حیکایەتێکی بۆش و بێ ناوەرۆکە. ئەو کوردانەی لە دامەزراوەکانی دەوڵەتی عێراقیدا پۆست و پلەو پایەیان هەیە، لەگەڵ هەموو ئەوانەی تر کە دەستکەوتی مادییان لە عێراقەوە دەست دەکەوێت وەها سەیری عێراق دەکەن کە دەوڵەتێکە بەرهەمی ناسیونالیزمی مەدەنیە. واتە رەگەزی ئیتنیک هیچ ئامادەبوونێکی نیە لە بنیادنان و بەڕێوەبردنی ئەم دەوڵەتەدا، بەڵکو رەگەزی سەرەکی پێکەوەبەستن نیشتیمان و بەرژەوەندی هاوبەش و کەلتوری هاوبەشە وەکو چۆن دەوڵەتی ئەمەریکا بەرهەمی ناسیونالیزمی مەدەنی ئەمەریکیە.  ئیستا ئاشکرایە کە ئەو هەموو هەراو هوریا و قسەو دەنگە دەنگ و ژاوەژاوەی لە کوردستان بە حیزب و سیاسی و دەستەبژێرو ئەندام پەرلەمان و...تاد بەناوی نەتەوەو نەتەوایەتی و سەربەخۆی و دەوڵەتەوە لەسەری بەردەوامن، تەنیا هەر قسەیە و تاکو ئێستا هیچ بەرهەمێکی نەتەوەیی نەبووە کە نەتەوەی گەیاندبێت بە کەناری ئارام و لە مەترسی دەربازی کردبێت. هەربۆیە جێگای خۆیەتی ئەو هەموو قسەیە بچوێنرێت بە هەراو هوریای بێ ئەنجام یان دەنگی چەقەنە بەبێ ئارد.        

ساڵح ژاژڵەیی                         پێشەكی  ئەگەر چی سیستەمی حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان بە ڕواڵەت پەڕلەمانیە و دەشتوانین بڵێین تێكەڵەیەكە لە پەڕلەمانی و سەرۆكایەتی  . بەڵام لە ڕاستیدا هیچ كامیان  نییە و ڕاستییەكەی سیستەمی حوكمڕانی دیوەخانە و لەسەر بنەمای حوكمی دارستان داڕێژراوە  بەوپێیەی شێر بەهێزترین ئاژەڵە بۆیە گەورەی دارستانە .     پەڕلەمان كە بە حساب گەورەترین دەسەڵاتی یاسادانان و لێپرسینەوەو چاوەدێری حكومەتە ، داماوە خۆی  زەلیلی دەستی خاوەن دیوەخانە . سەرۆكی پەڕلەمان وەكو بوكەڵە وایە .  ئەندامەكانی  پەڕلەمان كە بەناو نوێنەری حكومەتن ، ئەوانەی سەر بە دیوەخانن و حیزبەگەورەكانن ڕێك وەكو كۆیلەی بەكرێگیراو وان و خەرێكی بەرگری و مكیاج كردنی كارە دزێوەكانی  ئاغاكانیانن  هەر لە دزی و تاڵانی و گرتن و زیندانیكردنی هاولاِتیان و سوكایەتی پێكردنیان تا دەگاتە خیانەتی نیشتمانیش  .  ئەندامانی لایەنی ئۆپۆزسیۆنیش پەڕاوێز خراون و كەس گوێیان بۆ ناگرێت چونكە پەڕلەمان لەسەر بنەمای زۆرینەو كەمینە كار دەكات و پارتیش هەم لە ڕوی ژمارەی پەڕلەمانتارو هەم لە دەستەی سەرۆكایەتی پەڕلەماندا زۆرینەن  و منەتیان بە كەس نییە . لەبەر ئەوە پەڕلەمان هیچ بایەخێكی نییەو لە ئێستادا بون و نەبونی وەكو یەك وایە .   لەبەر ئەوەی پەرلەمان  لەسەر بنەمای زۆرینەو كەمینە كار دەكات  ،  هەر شتێك بەزیانی  خاوەن دیوەخان تەواوببێت ، ناخرێتە بەرنامەی كاری پەڕلەمانەوە .  هەرچەندە پەڕلەمانتارانی لایەنی ئۆپۆزسیۆن  داوا دەكەن   بابەتی موچەو گەندەڵی  لە بواری نەوت و تاڵانی گومرگەكان  بخەنە بەرنامەی كاری پەڕلەمانەوە ، بەڵام دەستەی سەرۆكایەتی پەڕلەمان بە قسەیان ناكەن و پەڕلەمان بە كاری لاوەكییەوە خەرێك دەكەن.  كەواتە پەڕلەمان  نوێنەری  دیوەخانی گەورەیە ، نەك هاوڵاتیان .                                                          سەرنجی ئەمانەی خوارەوە بدە بۆ ئەوەی لە ڕاستییەكان بگەی :       هەتا مەسعود بارزانی سەرۆكی هەرێم بوو  هەموو بڕیارێكی دەدا بەناوی سەرۆكی هەرێمەوە . بڕیاری ڕیفراندۆمی  داو ماڵی كوردی وێرانكرد .  دوای ئەوەی لەژێر فشاردا لە سەرۆكایەتی هەرێم لابراو برازاكەی بوو بە سەرۆكی هەرێم ،ئێستاش هەر خۆی خاوەن بڕیارەو لەدیوەخانەكەیەوە بڕیار دەدات .   رۆِژێك سەرۆكی پەڕلەمان  دەردەكرێت .رۆِژێك وەزیرەكان دەردەكرین . رۆِژێك پاریزبەندی  لەسەر ئەندام پەڕلەما لادەبرێت . رۆِژێك ڕێگا نادەن  جێگری سەرۆكی هەرێم بچێتەوە ناو هەولێر. كورتیەكەی كەی بیانەوێت  پەرلەمانیش دادەخەن چونكە پەڕلەمان بە موڵكی خۆیان دەزانن .  هەموو ئەمانە نیشانەی ئەوەن كە دەسەڵاتێك هەیە لەسەروی پەِرلەمان و حكومەت و دادگاوەو لە هەموان گەورەتر و دەسەڵاتدارتر و خاوەن بڕیاری كۆتاشە .    هەموو سامانی نیشتمان تاڵان كرا . خەڵك فەقیر كرا . ڕیفراندرم كراو نیوەی خاكی كوردستان  لەدەست درا . شەنگال  ڕادەستی داعش كرا ، نیوەی بادینان كەوتە ژێر پۆستاڵی جەندرمەی توركەوە  . نەك یەك ئەندامی پەڕلەمای دیوەخان  رەخنەیەكیان نەگرت  ، بەڵكو  بەرگرییان لە كارە قێزەونەكانیان دەكر دو پاساویان بۆ دێنانەوە   . ئەگەر ئەندام پەڕلەمانێكی ئۆپۆزسیۆنیش ڕەخنە بگرێت ، ئەوانە وەكو بەڵتەجی بەكرێگیراو   بە چەقۆ و بۆكس پەلاماریان دەدەن وەكو ئەوەی لەم دوایەدا لە هۆڵی پەڕلەمان ڕویدا .  پەڕلەمان خۆی بۆتە دەزگایەكی تۆقێنەر و بونی پەڕلەمان  لە ئێستادا تەنها بۆ  پاڵپشتی كردن و شەرعیەت دانە بە حوكمی دیوەخانی بنەماڵە . زۆرینەی ئەندام پەڕلەمانەكان  وەكو ئەوە وان  بە كرێ گیرابن  بۆ پاڵپشتی كردن و دەنگدان بە حوكمی دیوەخان لەبەرامبەر پارەدا . بەو هۆیەوە  ئەو ئەندام پەڕلەمامەشی كە بەرگری لە مافی هاوڵاتیان دەكەن  ، بێ بایەخ بون  لە بەرچاوی هاوڵاتیان .  پارتی زۆر لێزان بوە بۆ حاڵی خۆی بۆ ئەوەی  بەرەی ئۆپۆزسیۆن پەرت و  لاواز بكات ، هەمیشە هەوڵی داوە حیزبێكی ناو ئۆپۆزسیۆن  بكاتە هاوبەشی حكومەت . لە ئەنجامدا بەرەی ئۆپۆزسیۆنی لاواز كردوەو ناو و ناوبانگی حیزبەكەشی لەناو جەماوەر زڕاندوە چونكە نەیان توانیوە هیچ بۆ هاوڵاتیان بەدەست بهێنن .  دواجار هاولاِتیان پێیان وتون ئەمانە بۆ پۆست و پلەو پایە چونە ناو حكومەتەوەو بەو هۆیەوە هەندێك لە ئەندامانی حیزبەكە وازیان هێناوەو  بەرەی ئۆپۆزسیۆن هەمیشە لەپاشەكشەدابوە .   یەگرتوی ئیسلامی لە ڕابوردوداو بزوتنەوەی گۆڕان لە ئێستادا باشترین نمونەن . لە پێكهێنانی كابینەی نۆیەمدا  داوایان  لە گۆڕان كرد بەشداری لەحكومەتدا بكات  ، ئەوان قبوڵیان كردو دواجار ڕیسوابون  . بەڵام داوایان لە كۆمەڵی ئیسلامی نەكرد بەشداری لە حكومەتدا بكات ، بۆ ئەوەی بەرەی ئۆپۆزسیۆن لە حكومەتدا بەهێز نەبێت . پارتی سیاسەتی ( فرق تسود ) ی بەكار هێناو سەركەوتوش بوو .  كاتێكیش پارتی ئەو حیزبانە بەشدار پی َدەكات لە حكومەتدا ئەو پۆستانەیان  پێ دەدات كە تێیدا عەیب دار دەبن و هیچ زیانێكیش بە خۆیان ناگات و ناشبن بە مەترسی بۆسەر خۆیان .   پۆستی وەزیری دارایی دەبەخشێت چونكە پارەكە لای خۆیەتی . كەواتە وەزیر دارایی دەبێت بە ئەمین سندۆق . بەڵام كە خەڵك داوای موچە دەكەن  ، دەڵێن بچن لە وەزیری دارایی بپرسن كە گۆڕانە .  پۆستی وەزیری پێشمەرگە دەبەخشێت چونكە هێزی تایبەتی خۆی هەیە . بەڵام هەرگیز ئامادە نییە پۆستی وەزارەتی ناوخۆ و سامانە سروشتییەكان  بداتە هیچ حیزبێكی تر .   كاتی خۆی پارتی  لە شەنگال قوچانی و ڕای كرد و بە  هەزاران كوردی ئێزدییان بە گرتن دا . هەموو كەسێك ئەو  ِاستییە دەزانێت . سەیركەن ئێستا ئومێد خۆشناو زۆر بێشەرمانە   لێدوان دەدات و دەڵێت :  پارتی لە شەنگال ڕای نەكردوە چونكە هێزی  حكومەتی لێبوە نەك پارتی وئەو هێزەش  بەفەرمانی وەزیری پێشمەرگە كشاوەتەوە كە گۆڕان بوە .  سەیركەن  چۆن دەیەوێت  گۆڕان تۆمەتبار بكات  ؟. لە ڕاستیدا دەبوو بزوتنەوەی گۆڕان لەسەر ئەمە بێتە دەنگ .ئەی خێرە ئیستا دەیانەوێت  پەلكێشی توركیا بكەن  بۆسەر شەنگال . دیارە  بۆ ئەمەش قسەیان دەبێت و  بە ملی یەكێتیدا دەدن.  پارتی لە خیانەتكردندا زۆر شارەزاو دوور بین و لێزان و خاوەن ستراتیجە . بیر بكەنەوە كەی پارتی هێزی بردە زینوی وەرتی ؟. زینوی وەرتی سنوری دەسەڵاتی یەكێتیە . بەڵام كتوپڕ هێزێكی خۆی بردە ئەوێ‌ . دوایی لە ژێر ناوی هێزی  موشتەرەكدا  هێزەكەیان  گیگیر كرد .  كەواتە پارتی قاچێكی خۆی لە زینوی وەرتێدا چەقاند .  دوایش كە خەڵك لێرەو لەوێ‌ قسەیان دەكرد ، پارتی وەڵامی خەڵكی دەدایەوە ئەوە بۆ بەرژەوەندی هەرێمی كوردستانەو بە فەرمانی وەزیری پێشمەرگە ئەو هێزە لەوێ‌ گیگیر كراوە . خۆشتان دەزانن  وەزیری پێشمەرگە یەكێتیە . من ناڵێم دەبوایە یەكێتی لەسەر ئەوە شەڕ دروست بكات ، بەڵام دەبوو هەڵوێستی توندی هەبوایە و بۆ خەڵكی ڕون بكردایەوە كە بە بڕیاری خۆیان چونە زینوی وەرتی ، نەك بە بڕیاری وەزیری پێشمەرگە .    ئێستا كە وەزیری بەرگری توركیا هاتۆتە هەرێمی كوردستان دەبێ وەزیری پێشمەرگە ئاگاداری  هەموو وردەكاری  كۆبونەوەكانی و  مەبەستی هاتنی بێت . بەڵام  تەنها ماوەی 5 دەقیقە بۆ وێنەگرتن وەزیری بەرگری توركیای دیوە .دوایی سەرۆكی دیوەخانە گەورەكەو  نێچیر و مەسرور كۆبونەوەیان لەگەڵ كردوە.   هەموشمان دەزانین بۆ ئەوە هاتوە بەرنامە دانین بۆ شەڕی پەكەكەو دەرگردنیان لەقەندیل وشەنگال .  گێگیركردنی هێزی پارتی  لە زینوی وەرتی لە كاتی خۆیدا پەیوەندی بەم سەردانەی ئیستای وەزیری بەرگری توركیاوە هەیە . ئەگەر بەیانیش شەڕی پەكەكە كرا  پارتی زۆر بێ منەتانە دەڵێت : ئەو شەڕە بۆ بەرژوەندی  هەرێمی كوردستان كراوە . بە فەرمانی وەزیری  پێشمەرگە كراوە و خۆشتان دەزانن كە وەزیری پێشمەرگە سەر بە یەكێتییە. واتە یەكێتیش  بەشدارە لە بڕیاری شەڕەكەدا .  ئەگەر یەكێتی خۆی بە براچوكەو ژێر دەستەی پارتی نازانێت ، چۆن دەبێ ئەم سوكایەتیانە قبوڵ بكات. ئاخر ئەم  ڕەفتارانەی یەكێتی و حیزبە بەشدار بوەكانی حكومەتن  پارتیان كردۆتە كەڵەگا .  ئایا پەڕلەمان ئاگاداری ئەم كەین و بەینەی  بنەماڵەی بارزانی هەیە؟ كی ناڵێت ئەمانە كارەساتێكیتریش   بەسەر كوردا ناهێنن هەر وەكوچۆن  هەموو نەوتی كوردستانیان  ڕادەستی توركیا كرد؟ .   دەبوو یەكێتی وەزیری پێشمەرگە لە حكومەت بكشێنێتەوەو هەڵوێستی هەبوایە . ئایا  یەكێتی ئاگای لە ناوەرۆكی  ئەو كۆبونەوەیە هەیە لەگەڵ وەزیری بەرگری توركیا و قوباد تاڵەبانی بەشداری كۆبونەوەكان بوە ؟   بەراستی زۆر سەیرە بەردەوام پارتی كڵاو دەكاتە سەری ئەم حیزبانەو كەسیان وانەیەك لە ڕابوردوو فێرنابن .  كەواتە هەبونی پەڕلەمان بەو  بیدەسەڵاتیە  هیچ كاریگەریەكی لە پرۆسەی حوكمڕانیدا نیەو  نەبونی باشترە لە بونی چونكە  لە ڕوی داراییەوە بۆتە بارێكی قورس بەسەر بودجەو قوتی هاوڵاتیانەوە  و ئەوپارەیەی لەم پەڕلەمانەدا خەرج دەكرێت وەكو ئەوە وایە ئاوی سیروان بیبات .  لەبەشی دووەمی ئەم باسەدا دەمەوێت  بە تایبەت  دیدی هاوڵاتیان  شەن و كەو بكەم بەرامبەر بە ئەندامانی پەڕلەمان و كاریگەریە نەرێنیەكانیان لەسەر پڕۆسەی دەنگدان .  ساڵح ژاژڵەیی .                                        

مەجید ساڵح (1) ئەگەر دوو کورد بوەستن پێکەوە، بێ گومان سێیەمیان شەیتانێکە بۆ ئەوەی بیاندا بە گژ یەکدا، ئەوە قسەی (مس بێڵ)ە.. هەر بەو لۆژیکەش بریتانییەکانی قەناعەت پێهێنا و وتی کورد خۆی دەوڵەتی ناوێ، بۆشیان دروست بکەین یەکتری دەکوژن لە سەری. مس بێڵ ئەو ژنە جاسوسەی بریتانیا بوو کە لەگەڵ بیرسی کۆکس ساڵی 1921 لەهیچەوە دەوڵەتێکیان دروست کرد و ناویان نا عێراق و کوردستانی باشوریان لە ساڵی 1926 لکان پێوەی... (2) چەند رۆژێکە فیلمێک لە فەزای مەجازی دانراوە، لەپاڵ وتنی هەندێ حەقیقەت، کۆمەڵێ بێ رێزیان بەرامبەر کورد بە گشتی و پارتیش بە تایبەتی کردوە.. لەوە گەڕێ کورد دەستەوەستانە لە وەڵام دانەوە، بەڵام سەیری ئەو دیاردەیە بکە چۆن دوو رۆژە شەیتانی ناکۆکی جەلالی و مەلایی زیندوو بووەتەوە و بەشەڕە جوێن و یەکتر سڕینەوە کەوتوونەتە گیانی یەکتری.. سەیرم لێ دێت بۆ پارتیەکان لە وەڵامەکانیاندا لەجیاتی بەرز هەڵەسەنگاندی رۆڵی پێشمەرگەکانی یەکێتی لەو شەڕەدا و تێکەڵبوونی خوێنی پێشمەرگەی هەردولا لە دژی داگیرکەری داعش، کەچی هەندێکیان لە وەڵامەکاندا هەر ئەو قسانە دەکەن کە فیلمەکە باسی دەکات.. ؟! لە جیاتیوەڵامی ئەوانە بدەنەوە کە فیلمەکەیان دروست کردوە، باس لەوە دەکەن یەکیتییەکان رۆڵیان نەبووە.. نازانم بۆ هەندێ لە یەکێتییەکانیش شاگەشکە دەبن بەوەی بێگانەیەک ئیهانەی هاوسەنگەرەیان بکات لەشەڕی داعش.. خۆشیەکەی چییە!! (3) وتنەوەی سرودی (ئەی رەقیب) بۆ ئەوە دانەنراوە هەر لە ئاهەنگ و بۆنەکاندا بوترێتەوە، دەبوو پارتییەکان لەوەڵامەکانیاندا بە شانازییەوە باسی رۆڵی پێشمەرگەی یەکێتیان بکردایە لەو شەڕەدا، بە فەخرەوە بیان وتایە ئەو شەوە وانەبووە کە لە فیلمەکەدا هاتووە، چونکە سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان کە گۆڕان بوو، لەو شەوەدا بۆ ئەوەی خەڵک ئارام بێت و دڵە راوکە دروست نەبێ، لە شەقامەکانی هەولێردا و لە ناو خەڵکدا پیاسەی دەکرد.. وەڵامی ناحەقی دوژمنان بە ناحەقی کردن بەرامبەر هاوخوێنەکانت نادرێتەوە، بەڵکو بە یەکخستنی ناو ماڵە شێواوەکەت دەدرێتەوە.. دڵخۆش بوون بەوەی دوژمنەکەت ئیهانەی هاوخوێنەکەتی کردوە، پەشیمانی لەدوایە، چونکە هەر دوێنێ بوو ئیهانەی تۆشی دەکرد، مەگەر هەر ئەوان نەبوون بە مام جەلالیان دەوت (........)..

ئومێد قەرەداغی  راپۆرته‌كه‌ی دیلۆت سه‌باره‌ت به‌ داهاتی نه‌وتی هه‌رێم ، له‌ راستیدا نه‌ك هێمای  شكستێكی قووڵی سیاسه‌تی سه‌ربه‌خۆیی ئابووری و فرۆشتنی نه‌وته‌ ، به‌ڵكو به‌ڵگه‌ی  هێمای قه‌یرانێكی جدییه‌ له‌ توانای ئیداره‌دان و حوكمرانیدا ، له‌ هیچ ئه‌زموونێكی دنیادا نه‌بوه‌  حوكمرانیه‌ك تێچووی فرۆشتنی نه‌وتی زیاتر بێت له‌ داهاتی نه‌وت ،  هیچ گرێبه‌ستێك نه‌كراوه‌ داهات و به‌رژه‌وه‌ندی لایه‌نی خاوه‌ن نه‌وت كه‌متر بیت له‌ كۆمپانیاكانی به‌رهه‌مهێنانی  و گواستنه‌وه‌ی نه‌وت، پرۆژه‌یه‌كی له‌مشێوه‌یه‌ فه‌شه‌لێكی قورسی سیاسه‌ت و به‌رێوه‌بردنی هه‌رێمه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی قوتبه‌كانی پارتی و ئه‌ندازیارانی سیاسه‌تی سه‌ربه‌خۆی ئابووری ، ئاكامه‌كه‌شی  قه‌رزاربوونی هه‌رێمی كوردستانه‌ به‌ قه‌رزێكی زیاتر له‌ 24 ملیاردۆلاری ، خراپبوونی بژێوی  فه‌رمانبه‌ران به‌جۆرێك حكومه‌ت كه‌متر له‌ 30% مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران ئه‌دات ، جگه‌ له‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ بنه‌ماكانی بوژانه‌وه‌ی ئابووری هه‌رێم و ژێرخانی كوردستان به‌ ته‌واوی وێران بوه‌ ، به‌ بێ هیچ گومانێك له‌ مێژووی سه‌د ساڵه‌ی ناسیۆنالیستی كوردیدا  ، كورد داروخانی ئابووری وا مه‌ترسیداری به‌ خۆوه‌ نه‌بینیوه‌ ،  هه‌رگیز قه‌رزی ده‌یان ملیاردۆلاری  به‌سه‌ره‌وه‌ كه‌ڵه‌كه‌ نه‌بوه‌ ، هه‌رگیز به‌م راده‌یه‌ بونیادی ئابووری و ژێرخانی وێران نه‌بوه‌ ، هیچ كاتێكیش ئاستی هه‌ژاری و نادادی هێنده‌ی ئێستا هه‌ڵنه‌كشاوه‌ ،له‌ كه‌م ئه‌زموونی دنیاشدا بوه‌ حكومه‌ت به‌ سه‌د شێوه‌ خۆی له‌ پێدانی مووچه‌  بدزێته‌وه‌ و به‌ سه‌د شێوه‌ی تر باج و سه‌رانه‌ له‌سه‌ر خه‌ڵك زیاد بكات له‌ كاتێك به‌رمیلێك نه‌وت به‌ 29 دۆلار له‌ بازاردا فرۆشراوه‌ ، به‌ڵام ته‌نها 7 دۆلار هاتۆته‌ خه‌زێنه‌ی حكومه‌ته‌وه‌ ، له‌ كاتێكدا  حكومه‌ت  له‌ سێ مانگی  دوه‌می ساڵی 2020  له‌سه‌ر فرۆشتنی نه‌وت 76 ملیۆن دۆلار قه‌رزار بوه‌ ،  مانگه‌كانی دیكه‌ش ئاستێكی هه‌ره‌ نزمی داهات ، بۆ پركردنه‌وه‌ی ئه‌م فه‌شه‌له‌ قورسه‌ ، له‌لایه‌ك باجی چه‌ندین قاتی به‌سه‌ر هاوڵاتیاندا سه‌پاندوه‌ ، له‌لایه‌كی دیكه‌  ئاستی خزمه‌تگوزارییه‌ گشتیه‌كانی هێناوه‌ته‌ نزمترین ئاست ، یان وه‌ك مایكل رۆبن ئه‌ڵێت ، كوردستان باجه‌كه‌ی وه‌ك ئه‌وروپایه‌ و خزمه‌تگوزارییه‌كه‌ی وه‌ك وڵاتێكی هه‌ژاری ئه‌فریقایه‌ ، باج و ره‌سمه‌كان  له‌ بواری عه‌قاراته‌وه‌ بیگره‌ بۆ بواری هات و چۆ و ریگاكانی دیكه‌ی سه‌پاندنی باج ، بارقورسییه‌كی كه‌م وێنه‌ی دروستكردوه‌ ، به‌رانبه‌ر به‌مه‌ حكومه‌ت ئاستی خزمه‌تگوزارییه‌كی هێناوه‌ته‌ نزمیترین ئاست ، موچه‌ی كردوه‌ به‌ په‌نجا رۆژ و به‌ لێبرینه‌وه‌ ، ئه‌مه‌یه‌ شكشت

 ئاسۆ حاجی گوتاری میدیایی ئێران و میدیا وابەستەکانی لە دوای سەردانەکەی وەزیری بەرگری تورکیا بۆ بەغدا و دواتر بۆ هەولێر،هەروەها دەست بەکاربوونی ئیدارەی نوێی ئەمریکا،بە وروژان و هەڵچوونێکی زۆرەوە سەرۆک مەسعود بارزانیان بە ئامانج گرتووە و لە رێگای فیلمێکی ئەنیمەیشن هەوڵی لێدان لە کەسایەتی بارزانی و قەوارەی دەستووری هەرێمی کوردستان و هێزی پێشمەرگە دەدەن،لە بەرامبەریشدا هەوڵی هۆنینەوەی چیڕۆکێکی پاڵەوانسازی دەدەن بۆ کەسایەتیەک کە ساڵێک زیاترە ئەمریکا لەناو جەرگەی بەغدا کوشتی و ئێرانیش ناوێرێ تۆڵەی بکاتەوە. بە بۆچوونی من ئەو هێرشانە دوو هۆکاریان لە پشتەوەیە: یەکەمیان، ئێران دەزانێ وەزیری بەرگری تورکیا چی بە بەرپرسانی بەغدا گوتوە،ئێستا تێگەیشتووە عەبادی چی کردووە و چۆن بە رێکەوتنی سەربازی دەستی تورکیای لە ناو سنووری خاکی عێڕاق ئاوەلا کردووە و ئەو مافەی بە تورکیا داوە کە هەر شوێنێک پەکەکەی لێ بێت دەتوانێ هێرشی بکاتە سەر، تەنها لە بەرامبەر ئەوەدا تورکیا دژایەتی ریفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان بکات.وەزیری بەرگری تورکیا بۆ کاراکردنی ئەو رێکەوتنە لە بەغدا بوو. دووەمیان،ئێران لەوە تێدەگات و باش دەزانێت کە ئیدارەی نوێی ئەمریکا ئەگەر بشگەڕێتەوە بۆ رێکەوتنی ئۆتۆمی ئەوە لە بەرامبەردا پاشەکشێ بە ئێران دەکات بۆ ناو سنوورەکانی خۆی بە تایبەتی لە عێڕاقدا، ئەگەری بەهێز ئەوەیە ئەو ئیدارەیە کار لەسەر بەهێزکردنەوەی پێگەی کورد و سوونە بکاتەوە،چونکە تاکە کارت و بەهێزترینیانە بۆ سنووردانان بۆ تەشەنەکردنی زیاتری ئێران لە عێڕاقدا،ئێران دەیەوێ لەوەشیاندا هەنگاوێک بەپێش ئەمریکا بکەوێ،بۆیە رێگەنادا رێکەوتنی شنگال جێبەجێ بکرێ، رێگەش نادا پێشمەرگە بگەڕێتەوە کەرکوک، هەروەها رێگەنادا هەولێر و بەغداش رێکبکەون،بۆ ئەوەی هەولێر جارێکی دیکە بەهێزەوە نەبێتەوە ناوەندێکی کاریگەری بڕیاردان. لە عێڕاق تەنها هەولێر و دهۆک ماون لە دەرەوەی سنووری قەڵەمڕەوی ئێران بن، ئەوەش لە بارزانی دەبینێتەوە بۆیە ئەویان بە ئامانج گرتووە و هێرشی دەکەنە سەر.

عه‌داله‌ت عه‌بدوڵڵا    زه‌حمه‌ته‌ كه‌ پارتی به‌لایه‌وه‌ گرنگ بێ كه‌ ناڕه‌زایی خه‌ڵك له‌به‌رامبه‌ر قه‌یرانه‌كاندا، چییه‌. ئه‌م هێزه‌، هه‌ست به‌فشاری جه‌ماوه‌ری ناكات و له‌م بابه‌ته‌دا خۆی یه‌كلاكردۆته‌وه‌، ئه‌و بڕیاریداوه‌‌ ڕێگه‌ به‌ خۆپیشاندان نه‌دات، ئه‌وه‌شی كه‌ بیر له‌ ناڕه‌زایی بكاته‌وه‌ پێشوه‌خت جڵه‌و و كۆنترۆڵی بكات، له‌و ماوه‌یه‌دا به‌ ئه‌زموون ده‌ركه‌وت كه‌ ته‌نانه‌ت مۆڵه‌تی یاسایی به‌ پارته‌ سیاسییه‌كانیش نادرێت بۆ رێكخستنی گردبوونه‌وه‌، چ جای رێگه‌دان به‌ هه‌ڵڕشتنی تووڕه‌یی و ناڕه‌زایی خۆڕسكی گروپه‌ مه‌ده‌نی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ ناڕازییه‌كان!.     له‌م رووه‌وه‌، پارتی، به‌بێ ئه‌وه‌ی ره‌چاوی جیاوازیی فكری و ناچوونیه‌كی كولتوری سیاسی و باری سۆسیۆ-سیاسیی هه‌رێم بكات، چاوه‌ڕوانه‌ كه‌ یه‌كێتی-یش به‌هه‌مان شێوه‌ ره‌فتارو مامه‌ڵه‌ بكات!، ئه‌مه‌ش ئه‌سته‌مه‌، چونكه‌ پارتیبوون له‌ ره‌فتاری سیاسی و كاردانه‌وه‌دا بۆ زۆنی(سه‌وز) گونجاو نییه‌، وه‌كچۆن بۆ ده‌ڤه‌ری(زه‌رد)یش ره‌وا نییه‌و‌ مه‌سه‌له‌كه‌ زاده‌ی ترساندنی خه‌ڵكی ناڕازی و گره‌وكردنه‌ له‌سه‌ر كۆنترۆڵكردنی ئه‌منییانه‌ی جموجوڵه‌كان، ئه‌و بۆچوونه‌ش كه‌ ده‌ڵێ خه‌ڵكی هه‌ولێر و دهۆك ناڕه‌زایی نین، راست نییه‌، چونكه‌ له‌و دوو پارێزگایه‌شدا زیاتر له‌ نیو ملیۆن فه‌رمانبه‌ر هه‌ن كه‌ هه‌مان دۆخی دانیشتوانی تری هه‌رێم ده‌ژین و ئازارو مه‌ینه‌تیی هه‌موو قه‌یرانه‌كانیان له‌گه‌ڵدا ده‌چێژن.  چاره‌سه‌ر بۆ ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه، حكومه‌تی‌ هه‌رێم، له‌كۆتاییدا، له‌گه‌ڵ به‌غدادا رێك بكه‌وێت، كێشه‌كه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڕیاربه‌ده‌ستانی هه‌رێم، هه‌تا ئێستا به‌شێوه‌یه‌كی نا واقعی سیاسه‌ت ده‌كه‌ن و ئه‌م چاره‌سه‌ره‌یان به‌و جۆره‌ ده‌وێت كه‌ دڵخوازی خۆیانه‌ نه‌ك به‌و فۆرمه‌ی كه‌ هه‌رێم ‌و دانیشتوانه‌كه‌ی پێویستییان پێیه‌تی، له‌م بابه‌ته‌شدا جیاوازیی له‌نێوان پارتی و یه‌كێتیدا هه‌یه‌، به‌ڵام بۆ شاردنه‌وه‌ی جیاوازییه‌كه‌، پارتی، زیره‌كانه!،‌ هه‌موو جارێك كاراكته‌ره‌ یه‌كێتییه‌كانی ناو حكومه‌ت ده‌كاته‌ واجیهه‌ بۆ گه‌مه‌ی كات كوشتن و خۆ دزینه‌وه‌ له‌ رێككه‌وتن.     له‌م گه‌مه‌یه‌دا، به‌هۆی دابه‌شبوونه‌ ناوخۆییه‌كانی یه‌كێتییه‌وه‌، هه‌موو جارێك، پارتی گره‌وی خۆی ده‌باته‌وه‌، شه‌ڕو ده‌مه‌قاڵێش ده‌خاته‌ ناو ماڵی ركابه‌ره‌كه‌یه‌وه‌و دابه‌شبوونه‌كانی زه‌قتر ده‌كاته‌وه‌!، به‌تایبه‌تی كه‌ زۆربه‌ی سه‌ركردایه‌تیی نوێی یه‌كێتی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دان كه‌ دۆسییه‌ی نه‌وت، سه‌رله‌به‌ر، راده‌ستی به‌غدا بكرێته‌وه، به‌تایبه‌تی‌ دوای ئه‌وه‌ی به‌ ئه‌زموون ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ حكومه‌تی هه‌رێم خۆی، كه‌ باڵاده‌ستی ره‌های ناوی ته‌نها پارتی دیموكراته‌‌، قه‌یرانه‌كانی پێ چاره‌سه‌ر ناكرێت.   ئه‌م تێزه‌ نوێیه‌ی یه‌كێتی كه‌ له‌ دواهه‌مین كۆبوونه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تیی ئه‌م حزبه‌دا ئاماژه‌ی بۆ كراوه‌، تێزێكی واقعییانه‌یه‌‌، به‌رزكردنه‌وه‌ی دروشمی ناسیۆنالیستییش له‌ ئاستیدا بێ سووده‌‌، چونكه‌ هه‌ر خۆی‌ په‌رۆشییه‌كی نه‌ته‌وه‌ییه‌و جۆرێكه‌ له‌ فشاری ناوخۆیی بۆ ئینقازكردنی دۆخی قه‌یراناوی هه‌رێم. ئاشكراشه‌ ئه‌وه‌ی هه‌رێم ده‌پارێزێت وه‌ك قه‌واره‌و ده‌سه‌ڵات چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانه‌كانێتی، نه‌ك بازرگانیكردن به‌ سامانه‌ سروشتییه‌كه‌یه‌وه‌!، به‌ناوی چییشه‌وه‌؟(كوردایه‌تی)یه‌كی ڕووكه‌شانه‌و دواكه‌وتوو‌ كه‌ تا ئێستا هیچ چاره‌سه‌رێكی بنه‌ڕه‌تیی بۆ قه‌یرانه‌كان پێ نییه‌‌ ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا به‌های كوردایه‌تیكردن، له‌ بنه‌ڕه‌تدا، له‌وه‌دایه‌ كه‌ ئینسانی كورد سه‌رفراز و بێ مه‌ینه‌تی و ئازار بژی.    به‌ مانایه‌كی روونتر، ئه‌مڕۆ  ناڕه‌زاییه‌كانی خه‌ڵكی هه‌رێم به‌ته‌واوی یه‌كێتییان خستۆته‌‌ ژێر فشاره‌وه‌، هه‌موو جارێكیش ئه‌و ناڕه‌زاییانه‌ گڕ به‌رده‌ده‌نه‌‌ ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و حزبه‌و، پارتیش له‌ سنوری خۆیه‌وه‌ چێژ له‌و پێكدادانه‌ ده‌بینێت و ناڕاسته‌وخۆش دنه‌ی میدیاكانی ده‌دا كه‌ دیمه‌نه‌كان گه‌رمتر بكه‌ن و ركابه‌ره‌كه‌شی ناشیرینتر!‌، بۆیه‌ ته‌عبیركردنی واقعییانه‌ی یه‌كێتی‌ له‌و دۆخه‌و، سیاسه‌تی عه‌قڵانییانه‌، ته‌نها و ته‌نها‌ ئه‌وه‌یه‌ كه،‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی، له‌ ده‌مكوتكردنی خۆپیشانده‌ردا، لاسایی ئه‌وبه‌ر بكاته‌وه‌! ببێته‌ هێزێكی كراوه‌و به‌رپرس و بوێر، ببێته‌ نوێنه‌رێكی راستگۆی ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی خه‌ڵكی هه‌رێم، به‌هه‌موو هێزی خۆیشیه‌وه‌و‌، به‌ پرۆژه‌و تێزی جیاجیا، فشار بخاته‌ سه‌ر پارتی، چونكه‌ پارتی له‌ حكومه‌تدا، به‌ ئاشكراو به‌ رۆژی نیوه‌ڕۆ، هه‌م جڵه‌وی كردووه‌، هه‌م به‌گوێی ناكات، هه‌م كردوێتییه‌ واجیهه‌ی سیناریۆكانی خۆی و، هه‌م بۆته‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی قوڵكردنه‌وه‌ی ناكۆكییه‌كانیش له‌ناو قیاده‌ی یه‌كێتیدا، دۆخێك كه‌ بێگومان ئه‌گه‌ر هه‌ر هێزێكی تر به‌رامبه‌ر به‌ پارتی بیكردایه‌، ده‌مێك بوو دابه‌شبوونی ئیداری و سیاسیی له‌هه‌رێمدا رووی ده‌دا، ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر شه‌ڕی تری شومی ناوخۆیی به‌دواوه‌ نه‌بووایه‌.    ‌   لایه‌نێكی تری ئیجابیی ئه‌و تێزه‌ی كه‌ ده‌ڵێ: (وه‌ك خۆت پێت ناكرێ، چاره‌سه‌ر راده‌ستی به‌غدا بكه)‌، له‌وه‌دایه‌ كه‌ كۆتایی به‌ گه‌وره‌ترین دروشمی ناو ناڕه‌زاییه‌تییه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان ده‌هێنێت كه‌ هاوار ده‌كات" بڕوخێ دز، شه‌ریكی دز".     زه‌ق و ڕه‌ق ئاشكرایه‌ كه‌ بێده‌نگیی هه‌ر هێزێك كه‌ ئیدیعای كاركردن بكات بۆ چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانه‌كان، ڕێك به‌مانای هاوبه‌شێتییه‌ له‌ دزی. یه‌كێتی كه‌ قبوڵی بكات دۆسییه‌ی نه‌وت راده‌ستی به‌غدا بكرێت، ئه‌وا مانای وایه‌ قبوڵێتی كه‌ له‌ قۆڵی خۆیه‌وه‌ هه‌موو جۆره‌ بازرگانییه‌ك به‌ سامانی سروشتییی هه‌رێم و خه‌ڵكه‌كه‌یه‌وه‌ كۆتایی پێ بێت، پیشاندانی راستگۆیی له‌م تێزه‌دا، نه‌ك هه‌ر ده‌بێته‌ وه‌رچه‌رخانێكی گه‌وره‌ له‌ پێگه‌ی جه‌ماوه‌ریی ئه‌م حزبه‌دا، به‌ڵكو باڵانسی هێزیش له‌ كوردستاندا ده‌گۆڕێت.     پێداگرتنی ئه‌م ماوه‌یه‌ی یه‌كێتی له‌سه‌ر راده‌ستكردنه‌وه‌ی مه‌له‌فی نه‌وت به‌ به‌غدا، ئه‌م به‌رژه‌وه‌ندییه‌ حزبییه‌شی تیایه‌ كه‌ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی ره‌واو بابه‌تییه‌. ئیداره‌ی پرۆفیشناڵییانه‌ی ململانێ و كایه‌ی سیاسه‌ت و حزبایه‌تییش، چییه‌؟‌، رێك و ره‌وان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ حزب، مه‌بده‌ئییانه‌، به‌رژه‌وه‌ندیی خۆی له‌به‌‌ر رۆشنایی به‌رژه‌وه‌ندیی گشتیدا دابڕێژێت ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بڕێك له‌ ئیمتیازاتی ته‌سكی حزبییش له‌ده‌ست بدات كه‌ زۆرجار ئه‌و ئیمتیازاتانه‌ ته‌نانه‌ت ناچنه‌ گیرفانی حزب خۆیشییه‌وه!‌، به‌ڵكو ته‌نها له‌به‌رژه‌وه‌ندیی تایبه‌تیی كۆمه‌ڵێك به‌رپرسی بێكه‌ڵك و هه‌لپه‌رستدا ده‌بێت، دواین كۆبوونه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتییش كه‌ به‌ پێی زانیاریی ئێمه‌ به‌هێزترین و راشكاوترین و بوێرانه‌ترین كۆبوونه‌وه‌ بووه‌ له‌ مێژووی ئه‌م حزبه‌دا، دروست و ته‌واو ئه‌م بابه‌ته‌ی ته‌قاندۆته‌وه‌: ئه‌وه‌ كێیه‌ به‌ناوی حزبه‌وه‌ سه‌دان ملیۆن دۆلار بۆ خۆی ده‌باو له‌ كۆتاییدا حزبه‌كه‌ له‌به‌رده‌م رای گشتیدا ناشیرین و نابووت ده‌كات!، دۆسییه‌ك كه‌ بێگومان ئه‌گه‌ر قیاده‌ی ئه‌م حزبه‌ راست بكات، ئه‌توانێ موعجیزه‌ی سیاسیی بێنێته‌ كایه‌وه‌، ئه‌گه‌ر لێپرسینه‌وه‌شی نه‌بێ و دێزه‌ به‌ ده‌رخۆنه‌ی بكات، ئه‌وا دره‌نگ و زوو، بێ ئاینده‌و مایه‌پووچ ده‌بێت.          

زکری موسا سەرۆك بارزانی لە لاپەڕەی 122ـی كتێبی (بۆ مێژوو..)ـدا دەڵێ: "ئەگەر خۆت نەبی و خۆت پشت بە خۆت و خەڵكی خۆت و تواناكانت نەبەستی، بە نەبوو حیسابی". هەروەها لە لاپەڕەی دواتر ئامۆژگاریی تاكی كورد و سیاسییەكانی دەكات و دەڵێ: "هیچ كات پشتی خۆتان بە كەس گەرم نەكەن. جیهان، جیهانی بەرژەوەندییەكانە. ئەگەر بەرژەوەندییان لەگەڵ كورد بگونجێ ئەوا دەبنە دۆست و ئەگەر بەرژەوەندییان نەگونجێ پشتتان تێ دەكەن و ناتانناسن. بۆیە تەنیا پشت بە خودا و پشت بە خۆتان ببەستن. ئەگەر پێشمەرگەی خۆمان هەبێت و هێزی خۆمان هەبێت، كوردستان دەتوانێ خۆی بپارێزێت. ئەگەر بێهێز بین ناپارێزرێین و لەناویشمان دەبەن". لە ڕاستیدا ئەم وتانە لە هیچەوە نەهاتوون بەڵكو هەڵێنجراوی ئەزموونی دەیانساڵەی سەرۆك بارزانی و ئەزموونەكانی تری بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی كوردستانە. هۆكارەكان هەرچی بن كورد تا ئێستا حەزی لەوە بووە خۆی لەوە ڕابێنێت كە چاوی لە دەستی خەڵكی تر بێت. بەردەوام چاوەڕێی ئەوە بووە كە كێ لە بەغدا حوكم دەگرێتە دەست. ئایا ڕەفتاری لەگەڵ كورد باش دەبێ یان نا؟ ئایا لە ئەمەریكا كۆماری سەردەكەون یان دیموكرات؟ ڕۆژئاوا یارمەتیمان دەدات یان نا؟ ڕاستە ئەم فاكتەرانە گرنگن. بەڵام لەوە گرنگتر خودی كوردە. كورد خۆی چۆنە. لەبارەی ئابووری و زانست و كار و پیشەسازی و كشتوكاڵ و ژیان بە گشتی تێڕوانینی چۆنە. لە سیاسەتدا چۆن ڕەفتاری كردووە. لەناوخۆدا دامەزراوەكانی چۆنن. ژێرخانی پەروەردە و كولتووری چۆنە؟ جیهانبینیی كورد لەبارەی كاركردن چیە؟ ئایا كورد خۆیەتی و ئیرادەی خۆی هەیە؟ هەموومان دەزانین ئێستا دۆخی ئابووری باش نییە. هاووڵاتیان گرفتی زۆریان هەیە. ناكۆكییە سیاسییە ناوخۆییەكان زۆرن. شۆڤینییەكانی بەغدا و هەرێمایەتی حەز بە چارەمان ناكەن. بۆیان بكرێ هەر لەناومان دەبەن. لەو حاڵەتانەدا ئایا چارە چیە؟ خۆبەدەستەوەدانە و قبووڵكردنی هەموو مەرجێكی پاشكۆیەتی و كۆیلایەتییە؟ بە دڵنیاییەوە ئەمە چارەسەر نییە. ڕەنگە هەندێ سیاسیی كورد ئەوەیان بوێت. ڕەنگە شەپۆڵی میدیاكان و پۆپۆلیزم هێندەی تر خەڵك بەرەو یەئس و ڕەشبینی و ڕق شۆڕ بكەنەوە. بەڵام هیچ یەك لەمانە چارەسەر نین. لە مێژوودا زۆر نموونە هەن گەلان بەنێو دۆزەخدا تێپەڕیون و سەركەوتووش بوونە لەوەی بگەنە سەرەوەری و سەقامگیری و بووژانەوە. ڕەنگە ئەو دۆخەی ئێستایش لە ڕواڵەتدا نەكەبەت و ناخۆشی بێ بەڵام دەكرێ دەرفەتیش بێت. دەرفەتێكی زۆر گەورە بۆ ئەوەی بتوانین خودی خۆمان بدۆزینەوە و چاومان لە دەستی خۆمان بێت. لەسەر پێی خۆمان بوەستین و منەتی ئەوانەش هەڵنەگرین كە نەمانی ئێمەیان دەوێ. دەرفەتە بۆ ئەوەی لە مەفهوومی كار و دامەزراوە و دادپەروەری قووڵ ببینەوە و باشتر لە هەموو كاتێك خۆمان بپارێزین. سەیری ئامۆژگاریی گەورە پیاوان و عارف و زانا و ئەدیب و شاعیرانی پێشووی كورد بكەن. هەر هەمووی تژیین لە وانەی گرانبەها بۆ ئەوەی بتوانین خۆمان بین و لەبەرانبەر نەیاردا خۆبەدەستەوە نەدەین. هەمووی جەختكردنەوەیە لە ڕۆحی بەرەنگاربوونەوە و خۆشەویستیی خاك و یەكتر.

نەوزاد مجید هەمەوەندی  عێراقێكی دەوڵەمەند بەنەوت كە خاوەن ڕێزبەندی دووەم ووڵاتی عەرەبی و پێنجەم ووڵاتی جیهانە لە یەدەكی نەوتدا لەدوای هەریەك لە ووڵاتانی (فەنزوێلا , سعودیە , ئێران , كەنەدا ) داداێت . بە پێی بەدواداچوونەكانی رێكخراوی (GFP) بۆ ساڵی 2020 یەدەگی نەوتی عێراق بریتیە لە 142 ملیار و 500 هەزار بەرمیل , بە پێی زانیاریەكانی ساڵی 2019 عێراق دووەم وڵاتە لە هەناردە كردنی نەوت لە دوای ووڵاتی سعودیە كە بڕی 10.4  ملیۆن بەرمیل ڕۆژانە رەوانەی دەرەوە دەكات لە ڕێگای ریكخراوی اوپیك , عێراقیش بڕی 4.4 ملیۆن بەرمیل نەوت ڕۆژانە رەوانەی دەرەوە دەكات و ئێرانیش  3.5 ملیۆن بەرمیل , كوەیتش 2.9 ملیۆن بەرمیل رۆژانە ڕەوانەی بازارەكانی جیهان دەكەن .  كاتێك مرۆڤێكی ئاسایی دیدەنی ئەم زانیاریانە بكات داڕمان و خاپوربوونی ئەم عێراقەی لا ئەستەمە و مەحاڵە كەچی حوكمڕانیەكەی عێراق وایكردوە ئەم مەحاڵ و ئەستەمە ببێتە خەیاڵ و داتەپین و داڕوخانی ئابووری ببێتە راستیەكی تاڵ . ئەم عێراقەی چاوی هەموو جیهانی لەسەرە بە هۆی نەوتەكەیەوە كەچی نەوتی وولاتەكەی خۆی نەیتوانیە خۆشگوزەرانی بۆ هاوڵاتیەكانی بێنێتە ئاراوە , نەوتی عێراق زۆرینەی ووڵاتانی ئەوروپا و ئاسیا بە گەڕدەخات كەچی هاوڵاتیەكانی خۆیان سەرما دەیانلەرزێنێت و ڕێژەی بێكاری تا دێت زیاتر دەبێت, نەوتی عێراق و كوردستان هەلی كار و كارەبای بەردەوام بۆ ووڵاتانی تر فەراهەمم دەكەن كەچی هاوڵاتی عێراق و كوردستان لە ووڵاتیكی تاریك خەون بە كارەبای 24 كاتژمێری دەبینیت . سەرەڕای ئەم هەموو نەهامەتیە و دروستكردنی قەیرانی دەستكرد و ئاریشەی پلان بۆ داڕێراوی وەك نزمكردنەوەی نرخی دیناری عێراقی و قەرزكردن بە بڕی جیا جیا و پەسند نەكردنی بوجە و كێشەی سیاسی و تایفی و حیزبی و ئیقلیمی كە هەر یەكەیان بزمارێكە بۆ تابوتی مەرگی عێراق لە ململانێكانی ووڵاتانی زلهێز و نەیار. كەچی كاربەدەستانی عێراق هێندەیتر دەست قایمتر و چاوكراوەتر دەبن لە بەهەدەردانی داهاتی ووڵات و برسیكردنی هاوولاتیانی عێراق بە گشتی و كوردستان بە تایبەتی . هەر بۆیە ئاماژەكان بە زمانی ئابووری پێمان دەڵێن ئەگەر دەستی گەندەڵكاران نەكێشنەوە و سیاسەتێكی حەكیمانە و ژیرانە پەیڕەو نەكرێت و چاكسازی ڕیشەیی ئەنجام نەدرێت لە خەرجی و داهاتی ووڵات , پەتای دابەش نەكردنی مووچە عێراقیش دەگرێتەوە و نەهامەتی زیاتر ڕوو لە عێراق دەكات و كوردستانیش لێی بێ بەش نابێت .  مامۆستای زانكۆ - پسپۆری ژمێریاری و دارایی 

فەرحان جەوهەر  ترامپ کۆشکی سپی بەجێهێشت ، بەڵام دوای رۆیشتنی رایگەیاند دەگەڕێتەوە و بزوتنەوەکەی لە سەرەتای دروست بوونیدایە ، ئەو لێدوانانەی ترامپ ئەمریکاو جیهانیشی نیگەران کردووە ، لەبەرئەوەی دوورنییە ، ئەو بزوتنەوەیەی ترامپ باسی دەکات ، لە ماوەیەکی کورت و دیاریکراودا ببێتە حزبێکی گەورە وبگەنە دەسەڵات ، ترامپ ئەرچی دەرنەچووە ، بەڵام حەفتاو چوار ملێۆن دەنگی هێناوەو سێ بەسشی لایەنگران و دەنگدەرانی وەک خۆی لەو بڕوایەدان کە بردنەوەی هەڵبژاردنی لێ دزراوە ، سەرە ڕای رەتکردنەوەی هەموو ئەو تانانەی لە ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی داون لە لایەن داگاکانەوە . ئەو بیرۆکانەی ترامپ کاریان لەسەر دەکات بۆ وڕژاندنی هەست و سۆزی ئەمریکایەکان ، لەلایەن بەشێکی زۆر لە خەڵکی و رێکخراوە توند رەوەکان پێشوازی لێ دەکرێت و پاڵپشتی دەکەن ، لەبەرئەوەی ترامپ توانیویەتی بەو گوتارە پۆپۆلیستییە راستڕەویە توندەی ، بڕواویان پێ بهێنێ کە ئەمریکا بەهۆی کەمبوونەوەی رەگەزی سپی و هاتنی زۆری پەنابەران و زۆربوونی رەشپێستەکان لەمەترسیدایەو پێویستە سنوورێکیان بۆ دابنرێت ، هەروەها دروشمی یەکەم ئەمریکا وای لە زۆرێک لە خەڵک کردووە بڕوای پێ بکەن ، بیرۆکەیەکی تری ترامپ ئەوەبوو دەڵێت : نابێت چیتر پارەو ئابوری ئەمریکا لە پاراستنی خەڵکی تر لە دەرەوەی ئەمریکا سەرف بکرێ ، پێویستە ئەو دەوڵەتانە لە جیاتی ئەمە پارە بدەنە ئەمریکا ، هەروەک چۆن لە ساڵانی رابردوو پارەی لە عەرەبستانی سعودی کێشایەوەو خەرجییەکانی ناتۆی کەمکردووە ، بەکورتی بیرۆکەکانی ترامپ ئەوەن کە چیتر ئەمریکا سەرکردایەتی جیهان نەکات و خەریکی بەهێزکردنی ئابوری خۆی بێت لەناوەودا ، ئەمەش ئەمرکا دەکاتە کۆمپانییەک نەک دەوڵەتێکی مەزن ، بەڵام هەروەک لە سەرەوە ئاماژەم پێدا ، خەڵکێکی زۆر بەتایبەتی چینی هەژارو پەڕاوێزخراوەکان ، حەز بەم گوتارە دەکەن ، بۆیە ئیدی لەمەودوا ترامپ چیتر وەک کەسێکی ئاسایی یان سەرۆکێکی خانەنشین کراو نامێنێتەوە ، بەڵکو بۆتە فکرو ئایدیای بەشێکی زۆر لە خەڵکی ئەمریکا ، بەتایبەتی ئەگەر ئیدارەی نوێی جۆبایدن سەرنەکەوێت یان بارودۆخی ئابووری وڵات لاوازببێت ، ئەو کاتە ترامپ بەهێزێکی زۆرترەوە دەگەڕێتەوە بۆ کۆشکی سپی دوای چوارساڵی تر، بەمەش هەموو جیهان دەکەوێتە مەترسی و گوتارەکەشی سەردەکەوێت ، بۆیە مەترسیەکان بەدەرچوونی تڕامپ لە کۆشکی سپی کۆتایی نایەت و جیهان تا چوارساڵی تر دەستی لەسەر دڵی دەبێت .

هێمن خۆشناو بێ پێچ و پەنا، راست و رەوان تورکیا بەرەو ساڵانی دەیەی نۆیەمینی سەدەی رابردوو دەگەڕێتەوە دواوە. تەنیا بەپشت بەستن بە لێکدانەوەی ئابوورییانە ئەم هەڵسەنگاندنە ناکەین، بەڵکو ئاماژە سیاسی، کۆمەڵایەتی و بگرە فکریەکانیش ئەم راستیەی سەرەوە دەسەلمێنن. لە باشتەپه (کۆشکی سەرۆکایەتیی کۆماری تورکیا) رێککەوتنی دوو ئەکتەر لە ئارادایە، کار بۆ ئەم مەبەستە دەکەن. ئەکتەری یەکەم پارتی داد و گەشەپێدان (ئاکەپە) و ئەکتەری دووەم، پارتی بزووتنەوەی نەتەوەپەرستی (مەهەپە) یە. ئاکەپە لە رێگای بەکارهێنانی دروستکردنی هەواڵی بێ بنەما و گوتاری هەڕەشەئامێز لە سەرکردەکانی ئۆپۆزسیۆن ئەم ئەجێندایە جێبەجێ دەکات و سیمای توندوتیژی بە سیاسەت دەلکێنێت. هەرچی مەهەپەیە راستەوخۆ دێتە سەر شەقام و توندوتیژی بەکاردێنێت.  ئاکەپە چی دەکات؟ ناو بەناو میدیای سەر بە ئاکەپە و میدیای سێبەر هەوڵی کوشتن یان هەبوونی پلانی کوشتنی سیاسەتمەداران دەکەنە رۆژەڤ. لە 20ی تشرینی دووەمی 2020 دا فوئاد ئۆغران رۆژنامەنووسی نزیک لە ئاکەپە،  هەوڵی کوشتنی (کەمال کلیچدارئۆغڵو) سەرۆکی جەهەپەی بە هەواڵێک کردە رۆژەڤی میدیای تورک. هەروەها هەمان رۆژنامەنووس لە 2ی کانوونی یەکەمی 2020 ئەمجارە هەواڵی هەبوونی پلانێکی داعش بۆ کوشتنی (ئەکرەم ئیمامئۆغڵو) سەرۆکی گەورە شارەوانیی ئیستەنبووڵ بڵاوکردەوە، کە زۆربەی چاودێران  وەکو کۆمیدیا لە قەڵەمیاندا.  مەبەستی ئاکەپە لەم هەواڵانە ترساندن و بێدەنگکردنی بەرامبەرە. مەهەپە چۆن ئەجێنداکە جێبەجێ دەکات؟ هەرچی مەهەپەیە یارییەکە بە شێوازێکی دیکە دەکات، راستەوخۆ بە شێوەیەکی قەبە وەکو ساڵانی 1980 دێتە سەر شەقام.  تاکە جیاوازییەک کە لەگەڵ ساڵانی هەشتاکانی سەدەی رابردوو هەیبێت، چەک بەکارناهێنێت، بەڵکو گۆپاڵ، قامچی و دامبۆکس بەکاردێنێت. بەم شێوەیە بە چوار پێنج کەس دەنگە ناڕازییەکان دەکاتە ئامانج. لە 25ی ئایاری 2019 بە هێرشکردنە سەر نووسەر (سەڵاحەدین ئۆنکیبار) دەستیان پێکرد. بەمدواییانەش لە 15ی کانوونی دووەمی 2021 دا، (سەلجوق ئۆزداغ) جێگری سەرۆکی پارتی (دواڕۆژ) کە ئەحمەد داودئۆغڵو سەرۆکایەتی دەکات  لەبەرەم ماڵەکەیدا بووە ئامانجی پێنج پیاوی سەر بە مەهەپە. هەر لە رۆژی ئەم رووداوەدا دوو رۆژنامەنووسی سەر بە رۆژنامەی (یەنی چاخ) بەهەمانشێوە رووبەڕووی لێدان و هەڕەشەلێکردن بوونەوە. لێدوانی داودئۆغڵو پێچەوانەی چاوەڕوانییەکان بوو! لەو کاتەی لە تورکیا بەتایبەتی لەلایەن ئۆپۆزسیۆنەوە گفتوگۆ لەسەر چۆنیەتی خوێندنەوەی ئەم رووداوانە دەکرا، هەڵوێستێکی زۆر کۆمێدی هاتەئاراوە کە بۆ زۆربەی کەس چاوەڕواننەکراو بوو. ئەحمەد دادوئۆغڵو، سەرۆکوەزیرانی پێشووی تورکیا، لە لێدوانێکیدا لەبارەی بریندارکردنی جێگرەکەی (سەلجوق ئۆزداغ) گوتی: "ئەردۆغان لەلایەن نەتەوەپەرستانەوە بەدیل گیراوە. ئەگەر لە هەڵبژاردنی داهاتووشدا سەرکەوتوو بێ، دیسان پاکتاوی دەکەن. ئەو کاتە بە تەنیا ئێمە لەلای خۆت دەبینیەوە". ئەم لێدوانەی داودئۆغڵو کە پێشتر سەرۆکوەزیرانی ئاکەپە بووە، جێگری ئەردۆغان بووە و بەهۆی ناڕازیبوونی لە سیاسەتی ئەردۆغان وازی لە ئاکەپە هێناوە و پارتی دواڕۆژی دروست کردووە، شۆکێکی بۆ هەموو ئەمانە دروستکرد، کە هیوایان لەسەر نزیکبوونەوەی وادەی لەناوچوونی ئەردۆغان هەڵچنیبوو.  ئەوەی کەمێک شارەزای بارودۆخی تورکیا بێت، دەزانێ ئەوەی لە تورکیا لە دوای 2015 روویداوە، ئەردۆغان لەپشتی وەستاوە، هەموو ئەمانەشی بۆ مانەوە لە دەسەڵاتدا کردووە.  ئەمڕۆ لە تورکیا، نە سیستەم، نە سوپا، نە دادگا و نە دەستوور و یاسا ماوە، ئەوەی هەموو ئەمانەی نەهێشتووە کەسی ئەردۆغانە. ئەگەر وەکو داودئۆغڵو ناویان دەهێنێت (نەتەوەپەرستان) هەشبن، ئەوە هەبوونێکی لاوازە، مومکین نییە بتوانن ئەردۆغان دەستەمۆ بکەن، ناشتوانن کودەتا بکەن. راستییەکە بەم شێوەیە نییە، کون و کەلەبەرێک نەماوە ئەردۆغان نەچووبێتە ناوی. ئەم لێدوانەی داودئۆغڵو خزمەت بە مانەوەی ئەردۆغان دەکات؟ ئێستا داودئۆغڵو، سەرۆکی پارتێکی ئۆپۆزسیۆنە، کە بانگەشەی رزگارکردنی تورکیا دەکات، لەم دۆخەی تێیکەوتووە. بەڵام ئەم لێدوانەی پێچەوانەی ئەم بانگەشەی پارتەکەیەتی. ئەگەر داودئۆغڵو دەخوازێت تورکیا لە چنگی ئەردۆغان رزگار بکات، کارتێکی زۆر گرنگی لە دەستدایە، ئەویش جێبەجێکردنی هەڕەشەکانیەتی کە چەندینجار رایگەیاندووە: "ئەگەر قسە بکەم ئەردۆغان دەڕوخێت". راستییەکەشی ئەوەیە، ئەگەر داودئۆغڵو تەنیا پشت پەردەی ئەم تەقینەوانە ئاشکرا بکات کە لە ماوەی نێوان 7ی حوزەیرانی 2015 تاوەکو 1ی تشرینی یەکەمی هەمان ساڵ روویانداوە، ئەوە هەموو شتێک دەگۆڕێت.  بەپێچەوانەشەوە داودئۆغڵو و هەموو ئۆپۆزسیۆنی تورکیا ناتوانێ ئەردۆغان لە دەسەڵاتدا دووربخاتەوە. چونکە ئەردۆغان پلانی (A B C)ی هەیە، کە لە گووتارێکی دیکەدا باسی دەکەم....

پەیكار عوسمان ئەگەرچی کەسەکان، بکەرو فاکتەری کارای دۆخەکانن، بەڵام تاکە فاکتەرنین و ئەوەی کە هەیە، هەمیشە فرەڕەهەندەو بەرهەمی کۆمەڵێك فاکتەرە.. (جا کاتێ شتەکە بچوکئەرێتەوە بۆ شەخسەنەو لەناو شەخسەنەشا، بۆ تاقە شەخسێك) ئیتر ئەمە وێنەکە خۆی نیە. ئەمە وێنەکەیە دوای دووجار شێواندن! مەسەلەن، ئەوە هەموومانین، ئەو ماشێنەمان وا ناوناوەو وای پێئەڵێین، نەك تەنیا ئەو کچە. مەسەلەن، ئەوە کۆی هەموو فاکتەرەکانە، گۆڕانی بەو دۆخە گەیاندوە، نەك تەنیا ڕێکخەرەکەی. خۆ ئەو وەکو کەسی یەکەم، بەرپرسیاری یەکەمە لەو حاڵە شڕەی  بزوتنەوەکەی.. بەڵام هەر بەقەت بەشەکەی خۆی بەرپرسیارە، نەك بەقەت بەشی ئەوانیتریش. (لەڕاستییدا بەنیشانەکردنی کەسێك، هەمیشە لەپێناو شاردنەوەی ئەوانیترە)! شەخسەنەش تەنیا دیوی شەیتاندنی کەسیك نیە، بەڵکو دیوی  خوایاندنیشە. هەردو دیوەکەی شەخسەنەش، پێکەوە یەکسانن بە بت دروستکردن. بتێك بۆ پیرۆزکردن و بتێك بۆ نەفرینکردن. ئاگاداربە نەفرینکردن شکاندنی بت نیە، بەڵکو دیوەکەی تری دروستکردنی بتە. شکاندنی بت، شکاندنی تاكڕەهەندییە. ئەوەیە کە ڕەهەندەکانی تر فەرامۆشکراوە لە بەرژەوەندی دانیەکیان. تۆش یەیت سیحری ئەو دانەیە بەتاڵئەکەیتەوە، لەبەرژەوەندی حەقیقەت و کۆی ڕەهەندەکانی وێنەکەو بتی تاكڕەهەندیی شتەکە ئەشکێنیت. یەعنی بتدروستکردن دوو دیوە. لە یەکەمیاندا بتێك دروستئەکرێ، کە هەموو فاکتەرەکانی تری تێدا بەتاڵئەکرێتەوە بە دیوە ئیجابییەکەدا. لە دووەمیانا بتێك دروستئەکرێ، کە هەموو فاکتەرەکانی تری تیا بەتاڵئەکرێتەوە بە دیوە سلبییەکەدا. مەسەلەن لە دۆخی کاك نەوشیرواندا، هەموو شتەکان باشی ئەوەو کەسی تر بەشدار نیە لە سەرکەوتنەکاندا. لە دۆخی عومەری سەی عەلیشدا، هەموو شتەکان خراپی ئەوەو کەسی تر بەشدارنیە لە شکستەکاندا. کە ئەمە هیچیان وانیەو هەردوکیان تاكڕەهەندی و حەقیقەتێکی شێواوە!  ڕەخنە بۆ (تێگەیشتن و چارەسەرو تێپەڕاندنە) نەك بۆ (شەڕو شکاندن و تێکگیران). شکاندنی هێلکەکەش لەسەری تاکە کەسێکا، سەر بە کەوانەی یەکەمە نەك دووەم. لەڕاستیدا هێلین بەقەت یەك کەسی ئەو کۆمەڵگایە پەرپرسیارە لەو ناولێنانە نابەجێیە، نەك بەقەت هەموو کۆمەڵگا. سەی عومەریش بەقەت خۆی دەسی چەورە نەك بەقەت هەموو گۆڕانە ڕازی و ناڕازییەکان، کە بە هەموویان وایان لەو حیزبە کردوە.. ئەمە پاکانە نیە بۆ ئەو دوو کەسە، بەڵکو مەبەستمە بڵێم، ئەو دوو کەسە، تەنیا دوو دەستچەوری ناو دەسچەورەکانن، نەك دوو خاولی بۆ سڕینی دەسی ئەوانیتر! شکست کۆتایی نایەت، ئەگەر بێخاوەن بێت. شکست لە خاوەنداریکردن لە شکستەوە تێئەپەڕێنرێ. "بەرپرسیارێتی" هەڵگرتنی بەشەکەی خۆتە لە شکست و "نابەرپرسیارێتی" هەڵدانی بەشەکەی خۆتە بۆ سەر شانی ئەویتر. ئێمەش بەگشتی، هێشتا لە عەقڵی نابەرپرسیارێتیداین و هەمیشە تیرمان ڕووی لەوە نەك لە خۆمان. ئیتر هەر لە شوێنی خۆمانداین و هەر ئەوەش بەرهەمئەهێنینەوە کە هەیە!  مرۆڤ لە دەرەوە دەسکاری ناکرێ. کورد ئەگەر پێی بڵێی ماست سپییە، ئەو زیاتر ئەڵێ ڕەشە. کورد ئینکارەو بە دەنگی دەرەکیی ئینکارترئەبێ! ئینسانی کورد، ئەبێ خۆی بە خۆی بڵێ ماست سپییە. تەنیا ئەو دەنگە ناوەکییە بە کەڵکی دێ و لەگەڵ حەقیقەتی ماستا ئاشتی ئەکاتەوە. ئا لێرەوەیە کە من پشتم کردۆتە هەموو جۆرەکانی ململانێ و بەرەو بەرەکاریی.. چونکە بەرەکان ئەگەر ڕاستییش بە یەکتر بڵێن، ئەو ڕاستییە لەوێدا خەسارئەکرێ و ئەبێتە قوربانی ململانێکە! کێشە هیچ لایەك نیە بەتەنیا. چارەسەر هیچ لایەك نیە بەتەنیا. کێشە گیانی یەکترسڕینەوەیە لای هەمووان و چارەسەر گیانی یەکترقبوڵکردنە لای هەمووان. لێرەشەوە من کێشەم لەگەڵ هیچ بەرەو ئاڕاستەیەك نیە. کێشەم لەگەڵ ئەو هەموو ڕق و شەیتاندن و ڕەشکردنەیە، کە بووە بە زمانی فەرمی سیاسەت و ململانێ! دینییەك و مولحیدێك، کوردایەتییەك و دژەکوردایەتییەك، چەپێك و ڕاستێك.. ئەمانە هیچیان وەکو جیاوازێك و بەشێك لە وێنەکە کێشە نین. لەوێدا کێشەن، کە هەریەك زەڕبێك لەویتر ئەداو ئەیەوێ تەواوی وێنەکە بۆ خۆی داگیربکات. لەو دۆخەشدا، ئیتر مرۆڤ ئەکەوێ بەقسەی خۆیداو مل نادا بۆ حەقیقەت، ئەگەر وەکو ڕۆژیش ڕووناك بێت. لەڕاستیدا مرۆڤ کە چووە ئەو شوێنەی کە ئامانج زاڵێتی و بردنەوەو دۆرانە، ئیتر ناچێتە ئەو شوێنەی کە ئامانج حەقیقەت و فەزیلەتە. یەکێکی تر لەو شتانەی کە بڕوام پێ ی نیە، کەمپەینە. چونکە هەمیشە کاردانەوەیەو هێشتا نەیتوانیوە کار بێت. ئیتر شتەکەش هەر ئەچێتەوە ناو شەڕو چەلەحانێ و سەنگەرگرتن، نەك ناو چارەسەرو تێگەیشتن.. مەسەلەن هەر ئەم هونەرمەدانە، پێویست نەبوو چاوەڕێ ی قسەی ئەو کچە بکەن بۆ کارێکی وا.. بەڵام کێشەکەیە ئەوەیە، کورد نازانێ بەبێ بوونی بەرامبەرێك شتێك بکات. ئەبێ بەرامبەرێك هەبێ کە شەڕی لەگەڵ بکاو لەڕێگەی ئەو شەڕەوە قسەی خۆی بکات. لەم کەیسەشدا بەرامبەرەکە ئەو کچەیە! کورد تەنیا لە دەنگدەنگ و شەڕەوە ئەدوێ، ناتوانێ لە ئارامی و لە جوانییەوە شتێك بڵێت. مەسەلەن ئەکرا زۆر پێش ئەم کێشەیە، کۆمەڵێ هونەرمەند بچوونایە بۆ ئەو شوێنەی کە ئەم نەوعە ماشێنەی لێ ئەوەستێ.. سەرو گوڵیان بدایە بە سایەقەکان و پێیان بگوتنایە، وەرن با ئیتر بەم ماشێنە نەڵێین کەریم کابان.. یەعنی بەبێ ئەوەی ئەم کچەو شەڕێك و "بەرامبەربوونەوەیەك" لەئارادابێت، ئەکرا لەناو ئاشتی و ئارامی و "کۆبوونەوەیەكدا" ئەوە بکرێت. یەعنی لەدەرەوەی شەڕو کاردانەوەو بەنیشانەکردنی کەسێك، ڕێگای تریش هەیەو تەنیا بڕێك عەقڵی گەرەکە. "کات"یش تەنیا لەدوای ڕووداوێکەوە دەست پێناکات، بەکو پێش ئەوەش کاتێکی زۆر هەیە، کە بەفیڕۆمانداوە! هەموو ئەو شتانەی کە بە ئاشکراو بە دەم دژی ئەوەستین، بە نهێنی و بە کرداردار خۆمان ئەیانکەین. تاوانی ئەو کچەش تەنیا ئەوەبوو کە لە دیاردا وای گوت. ئەگین منو تۆو جەماعەتی کەمپەینەکەش، لە نادیاردا، هەر وا بەو ماشێنە ئەڵێین. ئەم نیفاق و پارادۆکسەش، لەناو هەمووماندایەو ئەبێ شەڕەکەشمان لەگەڵ خۆماندابێت، بۆ چاککردنی ئەو نیفاقە. نەك هەمیشە لەگەڵ ئەوێکی شەیتاندا بێت، کە ئەمەیان هەر ئەکاتەوە پاراستن و هێشتنەوەی نیفاقەکە لەنادیارداو بەرهەمهێنانەوەی! فەرتەنەکەی دنیای ئێمە لە شەخسەنەوە هاتووە. چونکە شەخسەنە ئاسانترین ڕێگایە بۆ بیرنەکردنەوەو پشتگوێخستنی عەقڵ. چی لەوە ئاسانترە، کەسێك یان شتێك، بکەیت بە شەیتان و ڕق و جوێنی بەسەردا بڕژێنیت. یان بیکەیت بە خوداو نوێژی پیاهەڵدانی بکەیت؟ واشبزانیت بەمە، ئیتر تۆ شۆڕشگێڕی زەمانیت و خەریکی گۆڕینی دنیایت. لەکاتێکا ئەمە هیچەو تۆ خەریکی هیچیت. چونکە شۆڕشی ڕاستەقینە، شتێکی عەقڵییەو گۆڕانێکی ئارامانەی خۆتە، نەك شتێکی ئیحساسی و هاتوهاوارەکەی گۆڕینی دنیا. شۆڕشی ڕاستەقینە، گۆڕینی نیفاقەکەی ناو خۆمانەو دنیاکەی دەرەوەش ئەو کەسە گۆڕاوانە ئەیگۆڕن، نەك دەنگەدەنگ و شۆڕشی  مونافیقەکان.