مەلا بەختیار چارەکە سەدەیەکە گۆڕانکاری هەمە لایەنەی ئابوری، سیاسی، کۆمەڵایەتی و تەکنەلۆژی، سەراپای جیهانی گرتۆتەوە. لایەنی کەم، لەدوای پەیدابونی ئینتەرنێتەوەو راکێشانی هێڵی ئینتەرنێت بۆ کوردستان (١٩٩٢ - ٢٠١٩) بەرە بەرە گۆڕانکاری لە کوردستانیشدا، بە تایبەتی لە میتۆدەکانی خوێندنو پەروەردەو هزری کۆمەڵ، هەروا، لە میدیای کوردستانیدا، پەیتا پەیتا گۆڕانکاری دێتە دی. لە دوای راپەڕینەوە تا ئێستا، نەوەیەک پەیدا بوەو نەوەی دوەمی راپەڕینیش، خەریکە پێک دێ. (٣3) زانکۆ لە کوردستاندا هەن. سەدان هەزار کەس زمانی ئینگلیزی و دەیان هەزاریش زمانەکانی دیکەی بێگانە دەزانن. کەم هاوڵاتی هەیە، تەلەفۆنی مۆبایلی نەبێو فەیسبوکی نەبێو وەتساپی نەبێ. رێگاکانی سەفەری دەرەوەی وڵات کراوەتەوەو بە ملیۆنەها کەس ساڵانە سەفەر دەکەن و دونیا دەبینن. لە (٢٠١١)وە، بەناو بەهاری عەرەبی سەری هەڵداوە، ئەوەتا قۆناغی دووەمی راپەڕینەکان جەزائیرو لوبنان و سودان و عیراقیشی گرتۆتەوە. دروشمی خۆپیشاندەران دیارە، کە رەنگدانەوەی گۆڕانکاریەکانی سەردەمەکەن و لە ژێر کاریگەری سۆسیال-میدیان و سەر بە حیزب و مەزهەب و دەسەڵاتداران، رەت دەکەنەوە. کەچی.. هێشتا، لە هەر چوار بەشەکەی کوردستاندا، هێزە سیاسیەکان، تەنانەت حکومەتی هەرێمیش، چارەکێکی سیاسەت و دەسەڵاتیان بەپێی ئەرکەکانی سەردەمەکە نەگۆڕیەوە. گەندەڵان نەگلاون، مشەخۆران بەدەنگی بەرز ئەمشێنن، هەلپەرستی بۆتە دەمڕاستی. لەوانەش سەیرو سەمەرەتر.. زۆربەی لایەنە سیاسیەکانو کاربەدەستان، هێشتا قۆناغی گوتاری (ئەی رەقیب)یان جێ نەهێشتوە. ئەگەر شارەزایەک سەد گوتاری سیاسیەک، یان کاربەدەستێک، لەناو حیزبەکان و حکومەت، لە ساڵانی رابوردو هەڵبسەنگێنێ، بە ئاسانی دەتوانێ بیسەلمێنێ، کە ناوەرۆکی وتارەکانیان، یەک مەبەست و یەک ئاڕاستەیە.. ئەویش ناوەرۆکو ئاڕاستەی گۆتاری سواوی کلاسیکیە. بەڕێزان! بۆ خۆدەرخستن، مەنێرن بە دوای ئۆرگانەکاندا قسەی سواوی بۆ بکەن. کرێی سەیارە مەدەن هەتا شوێنی كۆبونەوەكان قەرەباڵغ بكەن. ئەمڕۆ بواری دیكە زۆرە بۆ ئەوەی گوتارەكانتان بگەیەنن.. بە كورتی دەڵێین: گوتارە سواوەكان واز لێ بهێنن. بڕۆن بخوێننەوە، فێرگەكانی رەخنە شارەزا بن. بە فەلسەفەی سیاسیی نوێ پەروەردە بن. تەكنیكی نوێی میدیا و پەروەردە بەكاربهێنن. كارتان بەوە تەواو نابێ، دەڵاڵی فەیسبوك بەكرێ بگرن بۆ ئەوەی وێنەو هەواڵەكانتان بڵاوبكەنەوە. گرنگ وێنەو هەواڵ نیە. گرنگ ئەو بابەتەیە كە باسی دەكەن. ئەو بۆچونە نوێیانەیە كە دەری دەبڕن. گرنگ تێگەیشتنتانە لە گۆڕانکاریەکانی سەردەمەکە و لە ئەرکەکانی سۆسیال-میدیا. ئەوەتا بینیمان ئەو کاربەدەستانەی لە بەغداد و جەزائیر و سودان و لوبنان، دەڵاڵی فەیسبوکیان هەبوو، یان هێزی چەکداری تایبەتیان هەبوو.. یاخود تەکەتولیان هەبوو، ئەوەتا چارەنوسیان دەبینین چیان بەسەر هاتوە. هەتا دەرسیان لێوەربگیرێ. بۆیە، تكایە.. وتاری ئەشكەوت و گوتاری سواو، واز لێ بهێنن.. هۆشتان بێتەوە بەر.. چونكە نەوەی نوێ هۆشی هاتۆتەوە بەر!
.gif)
شێرزاد شێخانی لهوهتهی خۆپیشاندانهكانی ئهم دواییهی شارهكانی عیراق دهستیپێكردوه، لێرهو لهوێ ههندێ شرۆفهكارو چاودێری سیاسی ، به بهرپرسه كوردهكانیشهوه كهوتونهته ههڵهی لێكدانهوهیهكی ناواقیعیانه سهبارهت به زهرهرو زیانهكانی كورد لهئاكامی ئهم رووداوانهدا . وهكو ئهوهی كوردستان لهلێواری ههرهسێكی گهورهدا بێت و، بوومهلهرزهیهكی وێرانكهر بهڕێوه بێت و كوردو كوردستان تهفروتونا بكات و، عهرهب رهشماڵهكانیان لهبیابانهكانهوه بگوازنهوه چیاكانی كوردستان و، ملازم موحسین ومفهوهز وادی بگهڕێنهوه ههولێرو سلێمانی ، ههیئهی كهركوك و ئهمنه سوورهكهش نۆژهبكرێنهوهو شاڵاوێكی نوێی ئهنفال وكیمیاباران دهستپێبكاتهوه !!! ئهم لێكدانهوانه ئهگهر زادهی بیركردنهوهیهكی ههڵه بن ، یاخود بهمهبهستیش بێت ، هیچ ئهسڵ وئهساسێكی نیه ، چونكه ئهوهی لهعیراق رووئهدات لهدوورونزیكهوه پهیوهندی به كوردو كوردستانهوه نیه . یهكهم: ئهم خۆپیشاندانانه لهدژی گهندهڵی دهسهڵاتی شیعهو سوننهی عیراقن كه بهدرێژایی 16 ساڵی رابردوو سهروهتو سامانی وڵات ئهدزنو میللهتیان برسی وبیكار كردوهو، سادهترین مافی هاوڵاتیانیان پێشیل كردوه كه خۆی لهژیانێكی شهڕهفمهندانهوه دهبینێ ، وهكو ههڵی كار و دامهزراندنی گهنجان . دووهم : سهقهتی پرۆسهی سیاسی وڵات و شكستهێنانی بههۆی سیستهمی محاسهسهی تائیفی كه هیچ بوارێكی بۆ هێزی سیاسی مهدهنی نههێشتۆتهوه، سهرجهم دهسهڵاتهكانی دهوڵهتیش لهلایهن حیزبه ئیسلامی ومیلشیاكانهوه بهرێوهدهبرێن . سێیهم : خۆپیشاندانهكان لهدژی دهستوهردانی وڵاتانی دهوروبهره له كاروباری وڵات ، بهتایبهتیش ئێران كه ئهمرۆ بهناههق بوه به حاكمی موتڵهقی عیراق ویاری به موقهدهراتی وڵاتهكه ئهكات . ئهم سێ كێشهی باسمان كردن هاندهری سهرهكی خۆپیشاندانهكانن ، بهڵگهش خواستهكانی خۆپیشاندهرانه كه ههمووی لهم سێ تهوهرهدا خۆیان دهبیننهوهو ، سووتاندنی بارهگای حیزب و میلیشا عیراقیهكان وداگگیركردنی دامودهزگاكانی دهوڵهت لهباشوورو، سووتاندنی ئاڵای ئێران و وێنهی سهركردهكانی گهواهی ئهو راستیهن ، هیچ كهسیش لهم رووداوانهدا باسی كوردو كێشهكانی ناكات ، ئهوان زیاتر كهوتونهته سهر داواكارییهكانی پهیوهند بهژیانی خۆیانهوه . لهمهسهلهی گهندهڵكاری عیراقدا ، ناتوانین بهرپرسه كوردهكانیش بێبهری بكهین ، بهڵام بهراورد به گهندهڵی لێپرسراوه عهرهبهكان ، رێژهكهی زۆر كهمه كه ناگاته 10% گهندهڵكارانی عیراق ، ئهوهش بهحوكمی ئهوهی كه بهشداری كورد ههم لهوهزارهتهكان و ههم لهپهرلهمانیشدا ههر لهو رێژهیهدا بوه . لهمهسهلهی ههمواركردنهوهی دهستووردا كه ژمارهیهكی زۆر لهو چاودێرانهی كورد مهترسی لهبارهیهوه باسدهكهن ، من پێموانیه ههر گۆڕانكارییهك لهدهستوردا بكرێت به شێوهیهك دهست بۆ مافهكانی گهلی كوردستان ببرێ ، ئهوهی لهدهستوری عیراقدا جێگییر بوه زادهی خهباتی سهد ساڵهی میللهتی كورده، ئاسان نیه لهسهر خۆپیشاندانهكی بهغداو ناسریه ئهم دهسكهوته دهستوریانه لهناوببرێن ، دوای ئهوهش باوهڕ ناكهم دهسهڵاتی عیراق بۆ دامركاندنهوهی خۆپیشاندانهكان دهرگای جهههننهم لهخۆیان بكهنهوه ، جیا لهههموو ئهوانهش نه ئهمریكا و نه وڵاتانی تری كاریگهری دونیاش رێگه به لهناوبردنی قهوارهی سیاسی و ئیداری ههرێمی كوردستان نادهن لهبهر خاتری داواكاری خۆپیشاندهران .ئهگهر ئهمه بكرێ ئهوسا زۆر ئاساییه كوردستان لهبهغدا جیاببێتهوهو سهربهخۆیی خۆی رابگهیهنێ ، بهتایبهت ئێستا وهرهقهی ریفراندۆمیش كاریگهری خۆی ههر ماوهو، وهزعی نێودهوڵهتیش وهكو دوو ساڵ پێش ئێستا نیه، ئهگهر ههڵوێستی بهغدا بهرامبهر به كوردو قهوارهكهی بگۆڕدرێ، ئهوسا دهوڵهتانی جیهانیش ناچار دهبن رێگا بهكورد بدهن سهربهخۆیی خۆیان رابگهیهنن . لهم روانگهیهوه پێموانیه دهرئهنجامی خۆپیشاندانهكانی ئێستاو ئاییندهش كاریگهری ئهوتۆی ههبێت بهسهر قهوارهی ههرێمی كوردستان ودهسكهوتهكانی كورد له دهستوری عیراقدا . ئهوهی دهمێنێتهوه ئهوهیه ، رهنگه لهدهرئهنجامی ئهم خۆپیشاندانانه گۆڕانكاری لهسیستهمی سیاسی عیراق یاخود لهشێوهی بهڕێوهبردنی دهوڵهتدا بهو ئاراستهیه بێت كه هێزو كهسایهتی تازه بێنه ناو كایهی دهسهڵاتهوه ، دوور نیه كهسایهتیهكی تووندڕهو بێته سهر دهسهڵات كه سازش لهسهر ههندێ مهسهلهی ههڵپهسێردراوی نێوان بهغداو ههرێم نهكات ، بهتایبهتیش لهدۆسیهی نهوت وناوچه كێشهلهسهرهكاندا ، كه ئهمهش ناگاته ئاستی فشاری سهربازی ، بهڵام زۆر واریده دهسهڵاتی نوێی بهغدا فشارهكانی بهسهر بودجهو پشكی ههرێمدا زیاتر بكات ، ئهوسا پێویسته دهسهڵاتدارانی ههرێم لهئێستاوه مشووری ئهوه بخۆن و خۆیان بۆ ئهم بژاردهیهی بهغدا ئاماده بكهن ، چونكه تهنها وهرقهیهك بهدهست بهغداوه بێت بۆ فشارخستنه سهر ههرێم، مهسهلهی بودجهو پشكی ههرێمه..جا نازانین حكومهتی ههرێم ئهو حیسابهی بۆ خۆی كردوه یان دیسان خۆی و میللهتهكهشی ئهداته دهست قهدهرهوه ؟؟؟..
.jpg)
ئەبو كاروان ھەر كاتێ بارودۆخە كە ئاڵۆز بوو بێت، ئەوا دەسەڵاتداران و بەرژوەندیخوازان وەكو پیشەی ڕابوردوویان بانگهێشتی حزبەكان دەكەن بەمەبەستی ئەنجامدانی كوبونەوەی لوتكە و داوای یەك ھەڵویستی حزب و لایەنە سیاسییەكان دەكەن و باسی یەكڕیزی دەكەن، سەركردەی حزبەكانیش وەكو ئەوەی ھەنگوینیان له دار بینیبیتەوە و بەپەلە و ڕاكەڕاكە و بهپهرۆشیهكی دهگمهنهوه و بەشداری كۆبونەوەكان دەكەن تەنانەت ڕاوێژ بە سهكردایهتیهكهی خۆشیان ناكەن، بۆیە بەمافی خۆمی دەزانم پرسیارگهلێك لەبەشداربووانی دەرەوەی ھە دوو حزبی دەسەڵاتدار دەكەم ئێوە ئەم پرسیارانە دەكەن. ـ ئێوە تادوێنی گهڕێكی تری شەڕی ڕاگەیاندنتان ھەبوو، ئەرێ لەسەر پلە و پوست بوو یان بەرژەوەندی خهڵكی كوردستان؟ كە دڵنیام لەسەر پلە و پوست بوو، باشە ئێوە بۆچی ڕیككەوتنەكانتانیش جێبەجێ ناكەن و خەڵكی توشی دڵەڕاوكێ دەكەن، كە ئێوە ئەو كارە ناكەن ئیتر كوا یەكڕیزی؟ و ئێمە یەكڕیزیمان بۆ چییە؟ ــ گەر یەكڕیزی بۆ ئەوەیە ئێوە سەرۆك و سەرداربن؟ ئیدی یەكڕیزی مان بۆ چییە؟ ــ گەر ئێوە دو حكومەت و وەزارەت و دوو ھێزی پێشمەرگەتان ھەبێت و داوای یەكڕیزێش بكەن، ئیدی یهكڕیزیمان بۆ چییه؟ كه ئێمه له نێو پێشمهرگهشدا دوو بڕیاری سهربازیمان ههبێ، چ مانایهك بۆ یهكڕیزی دهمێنێتهوه؟ ــ ئەگەر یەكڕیزی دژی نادادی ئێوە نەبێ و دروشمی دادپەروەری كۆمەڵایەتی سەرمەشقی بڕیارەكانی كۆبونەوە كە نەبێت ئەوا یەكڕیزیمان بۆ چییە؟ ــ ئەگەر ئێوە یاسا بەركارەكان وەك لاستێك بەكاربێنن و یاسا پێشیل بكەن و داوای كڕیزیش بكەن ئەوا یەكڕیزیمان بۆ چییە؟ كاتێك له سنوری سلێمانی كهسێك دهستگیر بكرێت و لایهنگیری لایهكتان بێت و لاكهی تریش كهسێكی لایهنهكهی تر وهك بارمهته لای خۆی گلبداتهوه حهقی خۆمان نییه ئهوهی ناوتان لێناوه كۆبوونهوه بۆ یهكڕیزی به بڵقی سهرئاو لێیتبگهین؟ ــ ئەگەر یاسای بوجەی حزبەكان جێبەجێ ناكەن و دەتانهوی سەركردهی حزبەكان وەكو كرێگرته دەرگای حزبەكانتان بكۆتن بۆ خەرجییەكانیان ئەو یەكڕیزیمان بۆ چییە؟ ــ ئەگەر ئێوە شهفاف نەبن و پارەی نەوت و سەرجەم داھاتەكان بە ئارەزووی خۆتان تهخشان و پهخشانی بكەن ئەی یەكڕیزیمان بۆ چییە؟ ــ گەر ئێوە چارەسەری بێكاری و چارەسەری ئەو ھەموو دەرچووی زانكو و پەیمانگاكان نەكەن ئەی یە كڕیزیمان بۆ چییە؟ ــ گەر ئێوە خاوەنی ھەموو ئەو داھاتەبن و لە بەغداش پارەوەرگرن و لە ساڵیكدا موچە خورەكان نۆ مانگ مووچە وەرگرن و باسی پاشەكەوتی موچە حەرام بێت ئەی یەكڕیزیمان بۆ چییە؟ لە كۆتایدا دەڵێم: حزبەكانی دەرەوەی دەسەڵات و بەتایبەتی ئەوانە ئۆپۆزسیۆن دەبوو پێشوەخت داوایان بكردایە كە بەلای كەمەوە خاڵێكی كوبونەوەكە دەربارەی بارودۆخی ھەرێمی كوردستان بوایە كەپڕە لەكیشە و قەیرانەكان ئەو كاتە بەشداربوونایە، ههناسهسواری ئهو ههموو گهنج بێكار و بڕوانامهدره و كێشهكانی نیشتهجێبوون و تهندروستی و وێران بوونی كهرتهكانی كشتووكاڵ و ژینگه و رێگاو بان ببوایهته جێی بایهخیان. كۆبوونهوهیهك ئهو پرسانه نهبێته مایهی لهسهر وهستانی بهكهڵكی چی دێ؟
.gif)
عەدنان عوسمان .. گەورەترین میحنەتێک کە رووبەڕووی چاکسازی و گەندەڵی ئەبێتەوە، چ لە کوردستان و چ لە عێراقدا، ئەوەیە خودی بکەرو ئەنجامدەرو بنیاتنەرانی گەندەڵی و ناعەدالەتی، هەر ئەوانەن کە رۆژانەو بەتایبەت لەکاتی هەڵچوونە جەماوەرییەکاندا، دەنگیان لە هەمووی بەرزترو سەدایان لە هەمووی بڵندترە بۆ چاکسازی و پابەندبوون بە سیستمەوە! بەوهۆیەشەوە، بەردەوام پرسی چاکسازی و داخوازی جەماوەری، لەنێو گێژاوی موزایەدەی خودی بکەرانیدا، لێڵ و ونو سەرگەردان ئەبێت. هەر بۆ نموونە لە ئێستای عێراقدا، لەبری قسەکردن لە هۆکارەکانی جێبەجێ نەکردنی خودی دەستوورو دەیان بڕیارو پلان و یاسا بۆ چاکسازی و بە سیستماتیککردنی دامودەزگاکانو پتەوکردنی لامەرکەزیەت و بەشداری راستەوخۆی هاوڵاتیان لە قسەکردن و بڕیاردان لە ژیان و گوزەرانیاندا، کەچی بەفیتی خودی گەندەڵکاران، باسەکان بەلاڕێداو قسەکان بە ئاراستەی خراپی سیستم و دەستوورەکە ئەبەن. خۆپیشاندانەکانی عێراق گرنگ و پڕ جەوهەرن، ئەوان قسەیان لەسەر ناعەدالەتیە، لەسەر بێدادیە، لەسەر برسێتی و خراپی ژیانە، لەسەر فەسادی نوخبەی دەسەڵاتداری عێراقە، لەسەر بێکەڵکی و بێدەربەستی ئەو دەستەبژێرەیە کە تەنها لەخەمی پێگەی خۆیاندان. وادەردەکەوێ ئەوەی هەوێنی ئەو ناڕەزایەتیانەن کەسانی مەدەنی و خەمخۆری راستەقینەی ئایندەی میللەتو وڵاتەکە بن. بەشێکی گرنگ لەو داخوازییانە لە دەستووردا جێگیرکراوە. ئالیەتی حوکمڕانیش لە عێراقی نوێدا بە شێوەیەک دیزاین کراوە، کە بوارێکی زیاتر بە لامەرکەزیەت و دەسەڵاتی مەحەلی بدات. کەچی وا تازە بەتازە لێرەو لەوێ دەنگانێک بڵند ئەبنەوە باس لە مەرکەزیەت و گۆڕینی سیستمی حوکمڕانی ئەکەن وەک ئەوەی هۆکارەکە سیستمەکە بێت نەک جێبەجێ نەکردن و بەلاڕێدابردن و پەراوێزخستنی. لەم یاریە راستەقینەو هەوڵی بەلاڕێدابردنەدا، لایەنی کوردی دەبێت هۆشیارانە مامەڵە لەگەڵ پرسەکە بکات و تێبگات کە ئەمجارە مەسەلەکە جدیە. بەلاڕێدابردن و گەمارۆدان هەروا بەئاسانی ناچێتەسەر. هێزەکانی کوردستان و کۆمەڵگەی مەدەنی و دەستەبژێری سیاسی - رۆشنبیری دەبێت هەم جەخت لەسەر ناوەرۆکە پێشکەوتوخوازەکانی داخوازیەکان بکات لەپێناو ژیانێکی باشترو عەدالەت و بنبڕکردنی فەساددا، هەمیش خۆی بۆ ئەگەرەکانی تر ئامادەبکات. گوتاری سیاسی کوردستان، چ لە پرسی ناوخۆو چ لە مەسەلەی دەستوورو بەشداری کورد لە بەغدادا، دەبێ پڕاوپڕ بێت بە ویست و پلانی راستەقینە بۆ چاکسازی و دژایەتی گەندەڵی و باشترکردنی ژیانی هاوڵاتیان و گرنگیدان بە نەوەی داهاتوو بەتایبەت دۆزینەوەی دەرفەتی کارو ژیانێکی پڕ لە کەرامەت بۆیان. بەدەر لەوە بەدڵنیاییەوە دەکەوینە نێو چەقی گێژاوەکە.
.gif)
سەرتیپ وەیسی كەریم ماوهیهكه ژمارهیهك كۆلكه خوێنهوار و حزب، دهستیانداوهته كارێك به ناوی دروستكردنی " ئهنجومهنی باڵای ڕاگهیاندن" له ئێستاشدا ئهو پڕۆسهیه بهرهوپێشوهچووه، بڕیاریشه حزبهكان نوێنهریان لهو ئهنجومهنه باڵایهدا ههبێت. دروستكردنی ئهنجومهنی باڵای راگهیاندن له ژێر ههر پاساو بیانوویهك بێت، مۆدێلێكی قێزهونی كاری میدیایی و دامهزراوهیه، ئامانجهكهشی له پێناو خزمهتكردنی حزب و دانانی سانسۆر و بچووكردنهوهی پانتایی كاری رۆژنامهنووسی و ئازادی ڕادهبڕینه، ههوڵێكیشه بۆچوونه پێشهوهی كۆمهڵێك نهخوێنهواری بواری میدیا. له دوای سهرههڵدانی میدیای نوێ ( نیو نیو میدیا) به ههموو جۆرهكانیهوه و تێپهراندنی میدیای تهقلیدی، دروستكردنی ئهم جۆره دامهزراوانه هیچ بههاو گرینگییهكی نهماوه، ئێستا ههموو خهڵك دهتوانی ببێته هاووڵاتی ڕۆژنامهنوس، ههژمارو پهیجهكهی خۆی بكاته مینبهرێكی باشترو پڕۆفێشناڵتر له زۆر دهزگای میدیای. ئێمهی ڕۆژنامهنووس پێویستمان به سهندیكایهكه داكۆكیهكی پیشهیمان لێبكات و داوای مافهكانمان بكات لهگهڵ ئهو دهزگایهی كاری تێدا دهكهین. پێویستمان به ههمواری یاسایی ڕۆژنامهگهری ساڵی 2007 و هێنانهكایهی یاسایی باش و پوخته كه كاری ماس میدیاو و میدیای نوێ رێكبخات، ئهویش به فهراههمكردنی ئازادییهكی تهواو بۆ كاری میدیای و ڕۆژنامهنووسان و، دانانی بهربهستێك له بهردهم خراپ بهكارهێنانی میدیا بۆ ناوزڕاندن و تانهو تهشهرو هێرشكردنه مافی تاك و ئهوانی دیكه. ڕۆژنامهنووسان پێویستیانه یاسایی سزادانی عێراق و خراپ بهكارهێنانی ئامێرهكانی مۆبایل بهسهریان جێبهجێنهكرێت، پارێزراوبن له دهستگیركردن بههۆی كارهكانیانهوه، یاسایهك پهسهندبكرێت ئهرك و مافهكانی ڕۆژنامهنووس له چوارچێوهی یاسایهكی باش و مۆدێرن دیاریبكرێت. خۆم و كۆمهڵێك ڕۆژنامهنووسی دیكه، ئاگاداری ههوڵهكانی دروستكردنی ئهنجومهنی باڵای ڕاگهیاندنین، دهمانهوێ له ڕێگهی كهمپین ئهو پڕۆژهیه له بارببهین، ئهگهر ههر سوور بوون لهسهر دروستكردنی ئهو ئهنجومهنه، ئهوكات ئهو دهزگایه و ههموو ئهوانهی دهچنه نێو ئهو دامهزراوهیه، به ئهندازهیهك بچووك دهكهینهوه كه خۆشیان چاوهڕێیان نهكردبێت، چونكه ههموو ئهوانهی به دوای ئهم كارهوهن جگه له خزمهتكردنی حزب و بهر تهسكردنهوهی ئازادی، هیچ ئامانجێكی دیكهیان نییه و دهیانهوێ بمانگهڕێنهوه دواوهوه.
.gif)
نیاز حەسەن خۆپیشاندانی هاوڵاتیانی عێراق هاوشێوەی وڵاتانی تر ، دیاردەیەکی سەردەمییە و زادەی دۆخی نەخوازراوی ژیان و گوزەرانی نەویستراوی خەڵکە ، بەهۆی پەتای گەندەڵی و نادادی و کێماسی خزمەتگوزاریە سەرەکیەکان ، کۆمەڵگە تووشی تەقینەوەی داواکارییە پەنگخواردووەکان بووەتەوە. دیارە خۆپیشاندان و دەربڕینی ناڕەزایەتی مافێکی رەوایەو بەشێکە لە مافە دیموکراتییەکان، بێگومان ئاستی گوزەران و ژیانی خەڵکی عێراق پاساوێکی روونە بۆ ئەنجامدانی چالاکی خۆپیشاندان. بە سەرنجدان لە پێکهاتەی سەرشەقام و گۆڕەپانەکان و پۆلێنکردنی ناڕەزایەتییەکان و شەنوکەوکردنی دروشمەکان، دەبینین سێ گروپ خەڵک بەشدارن لە رووداوەکان. هەریەک لەو سێ گروپە ئاراستەیەکی سەربەخۆی لەویتر گرتووەتەبەرو شەپۆڵێکی جیاوازی دروستکردووە. ئاراستەی یەکەم زووتر دەرکەوت و خواستەکانی خستەڕوو، واتە شەپۆڵی ناڕەزایەتی یەکەم پەیوەست بوو بە خواستەکانی چین و توێژە هەژار و کەمدەرامەت و خەڵکە زەحمەتکێشەکەی کۆمەڵگە. ئەوان لەبەرامبەر پەتای گەندەڵی و نادادی و بێکاری و خراپی خزمەتگوزارییەکان دەنگی ناڕەزایەتیان بەرز کردەوە. ئاراستەی دووەم لەگەڵ بەردەوام بوونی خۆپیشاندانەکان و هەڵکشانی توندوتیژییەکان سەریهەڵدا ، داواکارییەکانیان بۆ ئاستێکی تر بەرزکردەوە و دروشمەکان خۆی لە گۆڕینی کابینەی حکومەت بینیەوە. ئەم ئاراستەیە تێکەڵەیەک بوو لە لایەنگرانی رەوتە سیاسییەکان. ئاراستەی سێیەم لەگەڵ ئاڵۆزبوونی رەوشەکە سەریهەڵداو تێکەڵ بە ئەجێندای ناکۆکییە جۆراوجۆرەکانی گۆڕەپانی سیاسیی عێراق و لایەنە رکابەرەکان کرا. ئەم ئاراستەیە کێرڤی دروشمەکانی بردە نێو بازنەی دەستور و سیستمی سیاسیی عێراق. دیمەنی سیاسیی و بارودۆخی گشتی عێراق چەند وێنەیەکی جیاواز نیشان دەدەن، چەمکی خۆپیشاندان و راپەڕین و شۆڕش تێکەڵ کراون. " تەسفیەی حیساباتی" نێوان لایەنە ناکۆکەکان هەوڵی راکێشانی دۆخەکە دەدات بەرەو چوارگۆشەی یەکەمی پرۆسەی سیاسیی عێراق. داوای هەمواری دەستور و یاسای هەڵبژاردن و لەکارخستنی کابینەی حکومەت و گۆڕینی سیستمی پەرلەمانی ، چەند دروشمێکی سیاسیین وخوێندنەوەی جیاواز هڵدەگرن. ناوەڕۆکی دەستوری عێراق هیچ رێگریەکی لە چاکسازیی و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی نەکردووە ، جەختی لە دابینکردنی ژیانێکی شایستەو خزمەتگوزاری و دادگەریی کردووەتەوە، خۆ ئەگەر بێت و دەستورەکە وەک خۆی جێبەجێ بکرێت سەرجەم داواکارییەکانی شەقام دێتەدی. هەموارکردنەوەی دەستور گەرەنتی نیە بۆ چاکسازیی و جێبەجێکردنی داواکارییەکان، چونکە ئەوکاتیش دەسەڵات دەتوانێ بە بیانووی جۆاوجۆر خۆی لە بەرپرسیارێتیەکان بدزێتەوە. ئاساییە پێداچوونەوە بە یاسای هەڵبژاردنەکان بکرێت بەجۆرێک دەرفەتی باشتر بڕەخسێنێت و رەچاوی بنەما دیموکراتییەکانی تێدا بکرێت. قەیرانەکانی ئێستای عێراق بەرەنجامی کەموکوڕیی سەرجەم کابینەکانی پێشووترەو زادەی رۆژێک و دووان نین . پێکهاتەی ئەتنیکی و ئاینی و مەزهەبی عێراق لەلایەک و پاشخانی دیکتاتۆرییەت و غیابی کەلتوری دیموکراتی لەلایەکی تر ، سیستمی پەرلەمانی دەکەن بە پێداوێستیی بنەڕەتی ، بە پێچەوانەوە سیستمی سەرۆکایەتی هیچ ئەگەرێک لەبەردەم دیموکراتیزەکردنی عێراق ناهێڵێتەوەو مەترسی گەورەی لێ چاوەڕوان دەکرێت. هەموارکردنەوەی دەستور فێڵێکە بۆ لە قاڵبدانەوەی دەسەڵاتدارێتی لە عێراق ، گۆڕینی سیستمی پەرلەمانی بۆ سەرۆکایەتی جگە لەوەی مەترسیەکی گەورەیە ، هیچ سوودێکیش بە ژیان و گوزەرانی خەڵک ناگەیەنێت ، لەبەر ئەوەی دابینکردنی گوزەرانێکی سەردەمیانە، پەیوەندیی بە سیستمی سەرۆکایەتییەوە نییە، بگرە لە سیستمی پەرلەمانی چانسی دابینکردنی خواستی خەڵک زیاتر دەبێت ، نموونەی وڵاتانی ئەوروپا نموونەی زیندوون. دەستوری ئێستای عێراق و سیستمی پەرلەمانی لە بەرژەوەندی هەرێمی کوردستانە، گۆڕینیان بەزیان دەشکێتەوە. بۆیە نابێت هەرێم بچێتە ژێر باری ئەو دوو هەنگاوە زیان بەخشە. چارەنووسی خۆپیشاندانەکان بەهەر ئەگەرێک کۆتایی بێت، داواکارییە بنەڕەتییەکانی وەک باشکردنی گوزەرانی خەڵک و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و خواستەکانی تر ، پێویستیان بە جێبەجێکردن هەیە، چونکە ئیتر شەقام ترسی شکاوەو هەموو کاتێک دەتوانێ بجوولێت. ئەگەر پرۆسەی سیاسیی پشت بە ناوەڕۆکی دەستور ببەستێت و داواکارییە رەواکانی خەڵک تێکەڵ بە ئەجێندای لایەنە سیاسییەکان نەکرێت، بەماوەیەکی کورتخایەن داوای شەقام جێبەجێ دەبێت، چونکە حکومەت لە راددەی فشارەکانی شەقام تێگەیشتووە. بە پێچەوانەوە کات بەفیڕۆدان بە هەمواری دەستور جگە لەوەی هاوڵاتیان لە چاوەڕوانی دەهێڵێتەوە، دۆخەکەش بە هەڵپەسێردراوی دەمێنێتەوە و ئەگەری لە گرێژنە دەرچوونی هەمیشەیی لێدەکرێت و شەڕی ناوخۆش دەبێتە ئەگەرێکی مەترسیدار بۆ هەمووان . بۆ ئەوەی بارودۆخی عێراق بەرەو ئاسایی بوونەوە بچێت و داواکانی خەڵک جێبەجێ بکرێن ، دەبێت یەک ئاراستە لە شەقامی ناڕازیی هەبێت و یەک پرۆژەش بۆ چارەسەریی بارودۆخەکە ئامادە بکرێت. فرە شەپۆڵی و چەندایەتی میکانیزمەکانی چارەسەریی ، جگە لە خولانەوە لە نێو بازنەی چاوەڕوانی و درێژەکێشانی رەوشی نەخوازراو ، شتێکی تری لێ سەوز نابێت. بۆ ئەوەی متمانەی نێوان هاوڵاتیان و حکومەت بنیات بنرێت ، دەبێ ئیتر داهاتی عێراق لەلایەن حزب و بەرپرس و کەسایەتییە دەست رۆیشتووەکانەوە ، بۆ بەرژەوەندی تایبەت بەفیڕۆ نەدرێت ، بەڵکو ژیانێکی سەربەرزانە بۆ هاوڵاتیان دەستەبەر بکرێت و ئایندەیەکی گەش بۆ چین و توێژە کەم دەرامەتەکان مسۆگەر بکرێت. خەڵک لە دروشمی حزبەکان و قسەی بێ کردەوە بێزار بووە، ئازار و مەینەتی جەماوەر پێویستی بە ساڕێژ بوون هەیە ، باشترین وەڵامیش جێبەجێکردنی داواکارییە رەواکانی خەڵکە ، ئەمەش بە چەسپاندنی سیستمی دامەزراوەیی راستەقینە دەکرێت ، نەک دەسەڵاتی حزب و گروپ
.gif)
ئاراس فهتاح جیهانی قسه و كردارمان پڕن له ناكۆكیی، بهڵام ههركاتێك ناكۆكییهك گهیشته بنبهستی تێگهیشتن، مانای ئهوهیه گهیشتۆته دۆخێك كه به لاتینییهكهی پێیدهڵێن پارادۆكس Paradox (مفارقە) و به كوردییهكهشی دهتوانین به "ناكۆكنمایی" وهریبگێڕین. دیاره ئهم زاراوهیه چهندین ڕهههندی فهلسهفیی و سایكۆلۆژیی و زمانهوانیی ههیه، بهڵام چهمكهكه زۆر به ساكاریی مانای ئهوهیه، قسهكهرێك یان بكهرێك پێچهوانهی ئهو شته بكات كه پێشتر وهكو ڕاستییهك نماییشیكردووه. پارادۆكس ئهوكاته لهدایكدهبێت كه ئایدیایهك، رستهیهك یان كردهیهك لهخودی خۆیدا ههڵگری خهسڵهتی ناكۆكیی ناوهكیی بێت. ناسراوترین نموونهی دۆخی پارادۆكس نموونهی رێنماییهكانه. كاتێك رێنماییهك لهناو باخچهیهكدا دانراوه و لهسهری نووسراوه چونهژوورهوه قهدهغهیه! یهكهم پرسیار كه لای بینهر دروستدهبێت، بریتییه له: ئهی چۆن ئهو ڕێنماییه لهوێ دانراوه! بهههمانشێوه نموونهی جگهرهكێشان، وهستانی ئۆتۆمۆبیل یان ئۆتۆمۆبیلی جامڕهش قهدهغهیه، كهچی زۆرینهی بهرپرسه حیزبییهكان سهیارهی جامڕهشیان پێیه و له ههموو شوێنێك پاركدهكهن و له ههموو شوێنێكیش جگهرهدهكێشن. من له ژیانی ڕۆژانهمدا بهردهوام ڕوبهڕووی ئهو پارادۆكسه دهبمهوه كاتێك بۆ كچهكهم ڕووندهكهمهوه دهبێت له شهقامێك بپهڕێتهوه كه خهتی زێبڕای لهسهر كێشرابێت، نیشانهی پهڕینهوه دانرابێت؛ بێگومان له ههرێمی ئێمهدا بهو دوو هێمایهش رێنماییهكان رێزیان لێناگیرێت، بۆیه تاسهیهكیشیان لهسهر شهقامهكه دروستكردووه. ههر كاتێك من و كچهكهم سهرباری ئهم ههموو نیشانه و رێگره یاسایی و هاموشۆیانه، ویستوومانه بپهڕێینهوه، نهك شۆڤێری ئاسایی ناوهستێت، بهڵكو پۆلیس و ئاساییش و تهنانهت پۆلیسی هاتوچۆش بۆمان نهوهستاوه. ههموو جارێك كچهكهم ئیحراجمدهكات و دهپرسێت: بابه بۆچی ئهو سهیارانه لهسهر خهتی زێبڕا بۆمان ناوهستن، خۆ ئێمه مافی پهڕینهوهمان ههیه؟ منیش بۆئهوهی بیخهمه پێكهنین، پێیدهڵێم كچی خۆم، وابزانه ئهوان زێبڕاكهن و ئێمهش دهبێت رێز له مافی ئاژهڵان بگرین. با ههڵوهستهیهكی خێرا لهسهر پارادۆكسه سیاسییهكانی ههرێم بكهین. پارادۆكس ئهوهیه دهسهڵاتێكت ههبێت كه له بهغدا دژ به توندوتیژیی بێت بهرامبهر به خۆپیشاندهران و له ههرێمی كوردستانیش نهك ههر شهق له مامۆستایانی ناڕازیی ههڵدهدات، بهڵكو خۆپیشاندهرهكان چهند تهبهق شوشهی بارهگای حیزبهكهیان شكاندبێت ده هێندهیان لێ دهكوژێت و بریندار دهكات. پارادۆكس ئهوهیه كه به دهسهڵاتی خۆسهریی له ڕۆژئاوای كوردستان بڵێت دهسهڵاتێكی دیكتاتۆرییه و ڕێگه به فرهیی حیزبیی نادات، كهچی خۆشت جگه له سهری خێزانهكهی خۆت رێگه به هیچ سهرێكی تر نهدهیت وڵات بهڕێوهبهرێت. پارادۆكس ئهوهیه كۆنترین حیزبی باوكی كوردیی 73 ساڵ تهمهنێتی، كهچی تهنها به مردنی سهرۆكهكهی، یهكێكی تر به سهرۆكی نوێ ههڵدهبژێرێت، ئهویش كوڕهكهیهتی. ئهم كولتووره سیاسییهش بووه به قوتابخانهیهك بۆ ههموو حیزبه دیموكراسییهكانی تری ههرێم، كه كوڕهكان تهوریسی سیاسییان له باوكیانهوه بۆ بهجێدهمێنێت و زمان لووس و عهقڵ لووسهكانیش پاساوی بۆدههێننهوه و تیۆریزهی دهكهن. پارادۆكس ئهوهیه داوای دابینكردنی ههلی كار و یهكسانیی و عهدالهت له دابهشكردنی بكهیت، كهچی چهندین ساڵه جگه له یهكهمهكانی زانكۆ تاكه یهك خوێندكار دانامهزرێنرێت و بهرامبهر بهوهش ئهندامانی حیزب و منداڵهكانی خۆیان به بێ بوونی مهرجی پێویستی ئهكادیمیی و یاسایی، به وهزیر و سهفیر و سهرۆكی زانكۆ و بهڕێوبهری گشتیی و ڕاوێژكار و هتد، تهتویج دهكهن. پرۆسهی پاڵاوتنی پهرلهمانتارانیش، دهستی ههر بۆ نابهم. ههرچی پارادۆكسی بهناو ئۆپۆزیسیۆنیشه، دهسهڵاتی بهسهر زۆرینهی ئهندام پهرلهمهنتارهكانی خۆی لهدهستداوه كه خهڵك متمانهی پێبهخشیون، كهچی بهپاساوی ئهوهی دهسهڵات متمانهی خهڵكی لهدهستداوه، ههڕهشهی ڕاپهڕین دهكات. له زانستی سایكۆلۆژییدا زاراوەیەک ههیه پێی دهگوترێت Psychological projection كه به عهرهبییهكهی كراوه به (إسقاگ نفسی). ئیسقاگی سایكۆلۆژی زاراوهیهكه سیگمۆند فرۆید دایهێناوه و مهبهستی لهو كهسانهیه كه عهیب و خهوشهكانی خۆیان، ئارهزووه چهپێنراو و خواستە شهڕانگیزیی و جنسییهكانی خۆیان، به كهسانی تر دهبهخشن، بۆئهوهی بەرائەزیمەی خۆیان بكهن و ھەموو گومانێک لەسەرخۆیان لاببهن. ئیسقاگی نهفسیی یهكێكه له نهخۆشییه ههره كوشندهكانی ناو ههم كایهی سیاسیی و ههم كایهی رۆشنبیریی ئێمه؛ كهسی درۆزن ههموو كهسێك به درۆزن دهزانێت، بۆئهوهی درۆزنبوونی خۆی بشارێتهوه. كهسی گهندهڵ بهههمانشێوه ههموو دونیا به گهندهڵ دهزانێت، بۆئهوهی گهندهڵیی خۆی پهردهپۆش بكات. كهسێك خۆی فاشییانه بیردهكاتهوه، كهچی نهیارانی خۆی به فاشیی و ناسیۆنالیست و نهژادپهرست ناوزهددهكات. كهسێك بۆئەوەی ئارەزووە سێکسییەكانی خۆی بشارێتەوە لەھەمووان زیاتر قسە بەو ئارەزووە سێکسییانە دەڵێت كه خۆی بهپهنهانیی حهزی لێیهتی و كهچی ئیدانەیان دەکات، هتد. كولتوورێكی مهسفهرگهرایی ڕۆشنبیریی بهرههمهاتووه كه پڕه له ڕۆژنامهنووس و هونهرمهند و ئهدیبی ئهخلاقلووس و زمانلووس و عهقڵلووس، ئهوانهی كه چ دهزگایهكی حیزبیی مووچهی پێترۆدۆلاری بۆ ببڕێتهوه، لهوێ دهوار ههڵدهخهن، كهچی بانگهشهی ئهوهدهكهن سهربهخۆ و هاوسهنگ و ویژدانی ئهخلاقیی كۆمهڵگان. ئهمانه جورئهتی نووسینی وتارێكی رهخنهییان له سهر دهسهڵات نییه، تاقهت یان شههامهتی ئیمزاكردنی بهیاننامهیهكیشیان نییه دژ بهو ههموو ڕووداوه مهترسییدارانهی كۆمهڵگا و ناوچهكهی ئێمه، كهچی بوختان بۆ ئهوانه ههڵدهبهستن كه بهرپرسیارێتیی ئهخلاقیی و سیاسیی ههڵدهگرن و بێدهنگنابن؛ به بۆچوونی ئهوان ههر ئهمانهش بهرپرسیارن له شكستی ریفراندۆم و دروستنهكردنی دهوڵهت و تهنانهت خۆكوژیی نووسهرێك و ههموو نههامهتییهكانی تری كۆمهڵگای ئێمه. كۆی ئەم دیاردانه له دونیای سیاسهت و رۆشنبیریی ئێمهدا ھێمای داڕمانێکی ئەخلاقیی گەورەن، بەرلەوەی ھێمای كهوتنی فیکر و بیرکردنەوە و بێنرخکردنی ھەموو فۆرمەکانی بهرگریی و بەرپرسیارێتیی بن. شهرمئاوهرترین پارادۆكسی دهسهڵاتی سیاسیی له ههولێریش ئهوهیه كه پاش گهمژهیی ریفراندۆمهكهی، باس له داگیركاریی كهركوك و ناوچه دابڕێنراوهكانی تر دهكات لهلایهن لهشكری دهوڵهتی عێراقهوه، كهچی داگیركاریی لهشكری توركیی له ههرێمی كوردستان به برینداركردنی سهروهریی خاك و نیشتیمان نابینێت. لهكاتێكدا گهلی عێراق دژ به درۆی چاكسازیی و حهقیقهتی تاڵی گهندهڵییهكی بێوێنه له مێژووی دهوڵهتهكهیان، چوونهته سهر شهقامهكان و داوای خزمهتگوزاریی و دادپهروهریی و گۆڕینی سیستهمی تائیفیی دهكهن و حكومهت و پهرلهمانی عێراقیان خستۆته پهلهپروزكێی چاكسازیی، كهچی كۆی حیزبه كوردییهكان لهم خولهی پهرلهماندا بێدهنگترین بوونهوهری سیاسیی مێژووی دوای ڕاپهڕینی ههرێمن بهرامبهر به نادیاریی گرێبهستهكان و مووچه پاشهكهوتكراوهكان و بودجه و كارنامهی چاكسازیی كابینهی نۆیهمی حكومهتهكهی پارتیی و یهكێتی و گۆڕان. لهكاتێكدا له ههولێری پایتهخت ئامادهسازیی نووسینهوهی دهستوورێكی سهرۆكایهتیی بۆ ههرێمی كوردستان دهكرێت، كهچی له بهغدا شین بۆ دهنگۆی گۆڕینی دهستووری عێراق له سیستهمی پهرلهمانتارییهوه بۆ سیستهمی سهرۆكایهتی، دهگێڕن. لهودهمهی ههردوو حیزبه سوڵتانییهكه و خێزانه سیاسییهكانی تر، به ریفراندۆمه فاشیلهكهیان دهستووری عێراقیان پێشێلكرد و كارهساتێكی نیشتیمانییان بۆ ههرێمی كوردستان دروستكرد، كهچی ئێستا لهژێر پاساوی پاراستنی مافه ڕهواكانی گهلی كورد، بهرگرییهكی سهرسهرخت له دهستووری ههمان ئهو دهوڵهتهی عێراق دهكهن كه دهیانویست بای بای لێبكهن. لهكاتێكدا لهڕابردوویهكی نزیك، چ پێش ریفراندۆم و چ دوای ریفراندۆمهكهیان، چارهنووسی كهركوك و ناوچه جێناكۆكهكانیان بهرهو نادیارییهكی مێژوویی برد و چهند ساڵێكه ناتوانن لهسهر پارێزگارێك ڕێكبكهون، كهچی له ئێستادا دووباره دهستیانكردۆتهوه به ڕشتنی فرمێسكی تیمساح بۆ مادهی 140و دهڵێن كورد لهمهترسییدایه! بارزانی بهناوی بارهگاكهیهوه دهڵێت: خەڵكی كوردستان زۆر چاك دەزانێت كێن ئەوانەی سازش دەكەن و ئهوی تریشیان دهڵێت: سازشکردنی بارزانی دەربارەی مادەی 140 قبوڵناکەین. نوێترین وێنهی پارادۆكسیش كه بینبێتم، بریتیی بوو له ریكلامێكی وهزارهتی بهرگریی عێراق بۆ هاندانی گهنجانی عێراق به گشتیی و ههرێمی كوردستان بهتایبهت، بۆئهوهی له خولهكانی هێزی ئاسمانیی سوپای عێراقدا بهشداربن و ببن به فرۆكهوانی جهنگیی. ئهو ریكلامهشم تهنها لهبهردهم دهرگای مۆنۆمێنتهكهی شههیدانی كیمیابارانی شاری ههڵهبجهدا بینیوه، كه لهناوهوه فرۆكهیهكی سوخۆی كۆنی ڕوسی تێدا پارێزراوه، وهك ڕهمزێك بۆ كیمیابارانكردنی ههڵهبجه. ههر كاتێك پهیوهندی نێوان كۆمهڵگا و دهسهڵات پڕبوو له پارادۆكس، تهنها كۆمیدیا دهتوانێت بهباشترین شێوه تهعبیر لهو ههموو ناكۆكییه ئاڵۆزانه بكات و توانای داماڵینی دهمامكهكانی جیهانی كۆمهڵایهتیی و سیاسیی و پهروهردهیی و ڕۆشنبیریی ههبێت. سهرهڕای ئهوهی ئهم ههرێمهی ئێمه لێوانلێوه له نموونهی حوكمدان و قسه و وێنهی پارادۆكسی سیاسیی تراژیدیی و كۆمیدیی، كهچی تاوهكو ئێستا نهیتوانیوه (باسم یوسف)ێك دروستبكات و بهرنامهیهك هاوشێوهی بهرنامهی "البرنامج"هكهی ئهو بهرههمبهێنێت.
.gif)
د. جەعفەر عەلی رەنگە لە سەرەتادا وەک هەستێک، سۆزێک، یان تەنها هاوسۆزی و بەزەیی نواندن بەرامبەر بە رووداو یان کارەساتێک، کە رووبەڕووی گروپێکی مرۆیی، نەتەوەیی یان دینی، یان دەرەوەی نەتەوە و دینەکەشمان دەبێتەوە، جۆرێک لە پەرچەکردار بەپێی پابەندی سیاسی و کۆمەڵایەتی، لەوانەش فراوانتر مرۆیی، پێشانبدەین. ئەو هەڵوێستانەی لە سەرەتادا و وەک پەرچەکرداری هاوسۆزی لەسەر بنەمای هەست و عاتیفە لە دایک دەبن، ئەگەر نەگۆڕێن بۆ هەڵوێست لە هۆشیاریماندا، نەبن بە بەشێک لە حەقیقەتی بوونمان و لە هۆشیاریماندا جێگە نەگرن، لەوانەیە نە هەڵوێستە عاتیفییەکان تەمەن درێژ و، نە پەرچەکردارە هاوسۆزییەکانمان، بەرهەمێکی گرنگی لێبچنرێتەوە. ئەوەی ئەمڕۆ کورد بەشێوەیەکی گشتی دەرهەق بە دۆخ و ئەزموونی کوردانی رۆژئاوا پێشانیدەدات، بە بایکۆتکردنی کاڵا و شمەکی تورکیاشەوە، هەڵوێستە، هەڵوێستێک کە تا ئەندازەیەکی گەورە لە پرەنسیپی هاوسۆزی بۆ رۆژئاوا لەسەر بنەمای کوردبوون، یان نەتەوەیی، سەرچاوەی گرتووە. بۆ مرۆڤ شانازییەکی گەورەیە، کاتێک هاوزمان و هاونەتەوەکەی، دەتوانێ نموونە و مۆدێلێکی دیموکراسی، سیاسی و کۆمەڵایەتی جوان لە کاری بەڕێوەبردن و بە یەکەوە ژیاندا پێشکەش بکات، بە هەموو هێزییەوە لە پشتی کۆمەککردن بەو مۆدێلە جوانەوە بوەستێت و پشتگیری لێبکات. لێرەدا ناسیۆنالیزم، ئەگەر هێزی دروستکردنی ئینتیما و خۆشەویستی بۆ نەتەوەی هەبێت، زۆر گرنگە ئەو ئینتیما و خۆشەویستییە لە هۆشیاری و عەقڵانیەتەوە سەرچاوە بگرێت، نەک هاوسۆزییەکی کورتخایەن و کوێرانە، هاوسۆزییەک، کە زۆر جار بەرەو دوو ئاراستەی جیاواز دەمانبات، ئاراستەی یەکەم، هێندەی بەرەو پیاهەڵدان و ستایش دەمانبات، هێندەی بەرەو بە سیمبولکردنی تەنها یەک کەس و یەک کارەکتەری سیاسی، یان سەربازی دەمانبات، هێندە بەرەو بیرکردنەوە لە کۆی کێشەکە و جەوهەری مەسەلەکە نامانبات. ئاراستەی دووەمیش، ئەو گاڵتەجاڕی و بەتاڵییە مەعریفییەیە، کە لە نێو دونیای فیکری راسیزمدا، خەون بە دروستکردنی نەوەیەکی راسیستی کوردییەوە دەبینێت. لە بڕوای مندا ئەم دوو ئاراستەیە هەر دووکیان ترسناکن، یەکیان خەریکی بچووککردنەوەی پرسی نەتەوەیەک لە هێزی کەسێک و، ئەویدیکەش، خەریکی چاندن و بەشینەوەی کینە و رقی نامرۆڤانەیە. رۆژئاوا دەبێ خۆی کێشە گەورەکە بێت، دەبێ ئێمە لە نێو دیمەن و کێشە گەورەکەوە سەیری کارەکتەرە سیاسی و سەربازییەکان و باقی دیمەنە بچووکەکانی دیکە بکەین. رۆژئاوا پێویستە وەکخۆی ببینرێت، دەبێ لە بری نوسینی هۆنراوە بە باڵای کەسایەتییەکی سیاسی، یان سەربازی، هۆنراوە بۆ کۆی شەڕڤانان بنوسرێت، دەبێ لە بری هەڵواسین و کێشانی وێنەی فەرماندەیەک، وێنەی هەر شەڕڤانێکی یەپەژە، یان یەپەگە هەڵواسین، کە لە قوربانیدان و پێشاندانی جوانترین مۆدێلی بەرگری و رووبەڕووبوونەوەی مەیدانی لەگەڵ داگیرکەراندا، جیاوازییەکیان لەگەڵ فەرماندەکانیاندا نییە. من لەوە تێدەگەم کە لە هەموو شوێنێکی ئەم رۆژهەڵاتەدا، فەرماندەی سەربازی، یان کارەکتەری سیاسی، بایەخی خۆی هەیە، دەشزانم کە لە باشوری کوردستان و رۆژهەڵاتی کوردستاندا، کاتێک سەرۆک نەخۆش دەبێت، کۆی ئۆرگانەکانی حیزب دووچاری نەخۆشی دەبن، کاتێک سەرۆک دەمرێ، حیزبیش دەبێتە ئامرازێکی شەق و شڕی بەریەککەوتنی بەرژەوەندییە شەخسییەکان، بەڵام دەبێ ددان بەوەشدا بنێین کە کوردانی رۆژئاوا و باکور، ئەگەر شەخسی ئۆجالانی لێبکەینەدەر، تا رادەیەکی زۆر ئەو هالە پیرۆزەیان تێکشکاندووە، کە بە چوار دەوری سەرکردەدا کێشراوە، نەریتی کورتکردنەوەی حیزب بۆ سەرۆک و بینینی کۆی حیزب لە جوڵەی سەرۆکدا. ناسیۆنالیزم، ئەگەر دیوێکی ئینسانی هەبێت، دیوێک بە هەموو توانایەوە، خەریکی پڕ وزەکردنی سەرزەمینە کۆمەڵایەتییەکەی بە ژەهری (منی باڵا) و (ئەوی بچووک) بێت، دواتریش بە کردەوە هەوڵی بەتاڵکردنەوەی ئەم وزە ژەهراوییە لە رێی پەلاماردان و توندوتیژییەوە لە ئەویدیکەدا بدات. لێرەدا مرۆڤبوون ئەوەیە بە هەموو هێزمانەوە، دژی ئەو ناسیۆنالیزمە پەڕگیر و پەلاماردەرە بوەستینەوە، کە پەڕیوەتەوە بۆ فاشیزم و لە مۆدێلی فیکری فاشیزمیشدا گوزارشت لە خۆی دەکات. بەڵام کاتێک (ئەوی باڵا) بە دوا مۆدێلی تەکنۆلۆژیای هاوچەرخ و چەکی مۆدێرن، خەریکی کوشتنی هەموو خەونێکی ئینسانی و نەتەوەیی و سیاسی تۆیە، بە هەوڵدان بە ئاراستەی لە باربردنی خەوبینین بە مرۆڤبونی خۆشتەوە، لێرەدا کاتێک ناسیۆنالیزم دەبێتە ئەو ناوەندە فیکرییەی لە باری سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە، دەتوانێ بەرەو یەکگوتاری لە بەرامبەر ستەمی فاشیزمدا کۆمانبکاتەوە، دەتوانێ لە دەوری خەیاڵێکی هاوبەشدا، خەیاڵی خەوبینین بە مرۆڤبوونی خۆمان و داکۆکی لە کەرامەت و ئیرادە و بوونمان، خەیاڵی رەتکردنەوەی نە تەنها پەلاماری سەربازی دوژمنێکی هاوبەش، بەڵکو بایکۆتکردن و رەتکردنەوەی مامەڵە بە هەموو شمەک و کاڵایەکی کە لەماڵی ئەو دوژمنەوە دێت، بە بڕوای من لێرەدا ناسیۆنالیزم شایستە بە کۆمەک و پشتیوانییە. ئەوەی مرۆڤی ئێمە لە ئێستادا وەک کورد لە کۆمەک و پشتگیری بە فۆرمی جیا جیا پێشکەش بە کوردانی رۆژئاوای دەکات، چەندیش گەرەکمان بێت ددانی پێدانەنێین، بە ئاگا یان بێئاگا، سەرچاوەکەی بە پلەی یەکەم لە فیکری ناسیۆنالیزمەوە هاتووە، نەک بیرۆکەیەکی دی. ئەوە راستە، کە راست و چەپ، ئەوانەی بڕوایان بە ناسیۆنالیزم هەیە، یان نا، تەنانەت ئەوانەش کە هۆشیاری پێویستیان بە فیکری ناسیۆنالیزم نییە، هەموویان وەکیەک لە نێو ئەو بازنەی داکۆکی و کۆمەکەدا دەرهەق بە رۆژئاوا کۆبوونەتەوە، بەڵام گومانی تێدا نییە، بزوێنەری سەرەکی ئەم ماشێنی کۆمەک و هاوسۆزییە، بە پلەی یەکەم، ناسیۆنالیزمە. بایکۆت بە تەنها بریتی نییە لە پرسێکی ئابووری رووت، بەڵکو پرسێکی سیاسی، نەتەوەیی، ئینسانیشە. پرسێک کە هەمووان بە جیاوازی بیروباوەڕی سیاسییەوە، دەخاتە بەردەم بەرپرسیارێتییەوە، بەرپرسیارێتی ویژدانی، ئەخلاقی، نەتەوەیی. پرسی گەلێک کە دەخوازێ وەک مرۆڤ گوزارشت لە بوونی خۆی بکات و بە کەرامەتەوە بژی، بەڵام ستەمێک، ستەمکارێک، بە هەموو هێزییەوە خەریکی کوشتنی ئەو ئازادی و بوون و ژیانەیە. پرۆسەی بایکۆتکردنی کوردی بۆ تورکیا، ئەگەر هیچ دەستکەوتێکی بۆ ئێمە وەک کورد پێنەبێت، ئەوەی پێیە، کە دەتوانێ مۆدێلێکی مەدەنی و هاوچەرخی نوێ لە خەباتی دژی فاشیزمدا پێشکەش بکات، مۆدێلێک ئەگەر بگۆڕێ بە پرەنسیپ و بەشێک لە هۆشیاری کۆمەڵایەتی ئینسانی ئێمە، دەتوانێ سەرەتایەکی گرنگ لە کاری بە یەکەوەیی و بە سەنتەرکردنی کێشە وخەمی هاوبەشی هەمووان، یان لانیکەم خەمی هاوبەش و چەوسانەوەی هاوبەش، بکاتە سەرزەمینی هاوبەشی کۆبوونەوەی هاوبەشی هەمووان، هەر وەکچۆن ئەو مێژوو و چەوسانەوە هاوبەشە، رەگەزێکی گرنگی کۆکردنەوەی جولەکەی سەرانسەری دونیا دژ بە ستەمی جولەکە بوو.
.gif)
سەرتیپ جەوهەر رێككەوتنی لایەنە سیاسییەكانی عیراق هەروا دێت ئاڵۆزتر دەبێت و گوشارەكانی شەقامیش زیاتر دەبێت، داواكاریی شەقامیش رۆژ دوای رۆژ زیاتر دەبێت! حكومەتی هەرێمی كوردستانیش روو لەئاڵۆزییەكی نوێیە، ئەگەر چارە نەكرێت ئەوا لەماوەی نزیكی داهاتوو زۆر ئاڵۆزتر دەبێت. بەغدا لەدۆخێكی زۆر جیاوازدایە، ئەمجارە لەبری ململانێی نێوان لایەنە سیاسییەكان، ململانێی نێوان شەقام بەهەموو پێكهاتەكانییەوە بەتایبەت سوننەو شیعە لەگەڵ دەستەبژێری سیاسییە. شەقام داواو خواستی چاككردنی حوكمڕانیی و گوزەرانیی هەیەو دەستەبژێری سیاسیش خەمی مانەوەی خۆی و چاوبەستكردنی شەقامی هەیە بەگۆڕینی هەندێ لەدەموچاوەكان و چەند گۆڕانێكی دیكە كە رەنگە كاریگەری بۆسەر ژیانی خەڵك نەبێت، لەگەڵ تێكەڵكردنی هەندێ گۆڕان بە داواو خواستی خۆپێشاندەران كە رەنگە ئەجێندای سیاسی لەپشتەوە بێت، بەتایبەت هەمواركردنەوەی دەستور. هەرچۆنێك بێت گەیشتنە رێككەوتنی لایەنە سیاسییەكان بەتایبەت شیعەو شیعە ئەستەم بووە. لەبنەڕەتدا ململانێیەكی دیكەی ئیقلیمیی و نێودەوڵەتییەو لایەنە سیاسییەكانی عیراق گفتوگۆی دەكەن! كوردو سوننەش بەهۆی تێكەڵكردنی هەمواری دەستورو پرسی دیكەوە گلاونەتە مشتومڕی گۆڕان لەحوكمڕانیی و دەسەڵات. بۆیە پێویستە كورد هەم یەكدەنگ بێت و هەمیش جارێ پێویستدەكات جۆرێك لەبێدەنگی هەڵبژێرێت لەبەرامبەر دۆخی ئێستای بەغدا. لەگەرمەی ئەو ململانێ و خۆپێشاندانانەی بەغدا، كە مەترسی لەسەر دەستكەوت و بەركەوتەی كورد لەدەسەڵات و دەستور هەیە، خەریكە بارودۆخ لەكوردشتان گرژ دەبێت و ئەگەری لەبەریەك هەڵوەشانەوە بەدوور نازانرێت. بچوككردنەوەی حكومەت لەبازنەیەكی بەدیل لەناو ئەنجومەنی وەزیران بێكەڵكردنی حوكمڕانیی هەرێمی كوردستانە، لەكاتێكدا نە لەهەیكەلی ئەنجومەنی وەزیران و نە لەهیچ قانونێك رێگە بەسەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران نادات پۆست داتاشێت، ئەمە جگە لەوەی خەرجییەكی زۆر لەسەر حكومەت دەكەوێت و تێكەڵیی لەدەسەڵات و تایبەتمەندیی وەزیرو وەزارەتەكان دروستدەكات. هەروەك ناكرێت یەكێتی (كاندید بۆ دەستەی ناوچە كێشە لەسەرەكان) پێشكەش بكات و بەبیانوی رەخنەگرتن لەپارتی رەتبكرێتەوە! كەوایە پارتی وەك چۆن لەزۆنی خۆی ئازادی بەرتەسككردۆتەوە، ئاواش دەیەوێ ئەو دونیابینیە بسەپێنێت كە نابێت ئەوەی دێتە حكومەت رەخنە لەپارتی بگرێت! كە ئەمە لەبنەڕەتدا ناكۆكە لەگەڵ تێگەیشتن و كلتوریی زۆن و ناوخۆی یەكێتی. لەدوو رۆژی رابردوو هەوڵێك هەبووە لەلایەن پارتییەوە بۆ هێوركردنەوەی دۆخەكەو دوبارە دانیشتن لەماوەی چەند رۆژی داهاتوو، ئەگەر ئەو هەوڵانە سەركەوتوو نەبوون، نەتوانرا لانیكەم هێڵی سور لەبەردەم كاندیدانی یەكێتی هەڵگیرێت، وەك زەمینەسازیی بۆ دانوستانی نوێ، ئەوا هەنگاوەكانی داهاتووی یەكێتی بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ ئەم دۆخە زۆر خێراو چاوەڕواننەكراو دەبێت. بەپێی زانیاریی سەقفێكی دیاریكراو لەلایەن یەكێتییەو دانراوە كە رەنگە "رۆژان" بخایەنێت نەك زیاتر، بەوپێیەی ناكرێت چیتر دەستی بەدەستی بەیەكێتی بكرێت و رێككەوتنەكە بەپێی خواست (ئینتیقائی) جێبەجێبكرێت. ئەو دۆخەی ئێستای بەغدا، تێكەڵكردنی ئەجێندای سیاسی بەئەجێندای خۆپێشاندەران بەتایبەت مەترسی ئەگەری هەمواركردنی دەستور كە هەڕەشەیە بۆسەر دەستكەوتەكانی گەلی كوردستان، دەبوو تەگبیری هاوبەشی لایەنە سیاسییەكان بەتایبەت پارتی و یەكێتی بهێنایەتە گۆڕێ، كەچی هەم لەبەغدا نەتوانراوە هیچ دانوستانێك بكرێت و ئەو گروپەی لیستە كوردستانییەكان هەڵوەشاوەتەوەو پارتی بەتەنها لەدەرەوەی سازانی لایەنە كوردستانییەكان مامەڵەی كردووەو دژی هەندێ بڕیاری هاوبەشی لایەنە كوردستانییەكان بووە! لەكوردستانیش لەلایەن یەكێتییەوە روبەرووی رەخنەو ناڕەزایی بۆتەوەو هیوادارین نەگاتە ئاڵۆزیی زیاتر كە رەنگە هەموو كورد تێدا زەرەر بكات.
د. بایەزید حەسەن، ئەندامی پێشووتری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق پیش ئەوەی باسی هەموارکردنەوەی دەستووری ئێستای عێراق بکەین ، باشتروایە بگەڕێینەوە دواوە بۆ ساڵی ٢٠٠٥ و باسی چۆنییەتی نووسینەوەی ئەم دەستوورە و پەسەندکردنی بکەین . ئەنجومەنی نیشتیمانی عێراقی ئەو کاتە، لە ١٠ / ٥ / ٢٠٠٥ لیژنەی ئامادەکردنی رەشنووسی دەستووری لە ٥٥ ئەندامی ئەنجومەنەکە پێکهێنا و پێکهاتەی لیژنەکە بەم جۆرە بوو : ٢٨ ئەندامی ئەنجومەن لە لیستی هاوپەیمانی عێراقی یەکگرتوو ١٥ ئەندامی ئەنجومەن لە لیستی هاوپەیمانی کوردستانی. ٨ ئەندامی ئەنجومەن لە لیستی ئەلعێراقییە . ٤ ئەندامی ئەنجومەن کە سەربەخۆ بوون . هەروەها دواتر ١٥ ئەندامی تریش لە دەرەوەی ئەنجومەنەی نیشتیمانی بۆ لیژنەکە زیادکران، ئەوانیش ئەو عەرەبە سووننانە بوون کە بایکۆتی هەڵبژاردنەکانی ٣٠ /١ / ٢٠٠٥ یان کردبوو کە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتیمانی عێراقی بوو . لە ١٥ /١٠ / ٢٠٠٥ راپرسی لەسەر رەشنووسی دەستوورەکە کراو ، ١٥ ملیۆن دەنگدەر بەشدارییان لە راپرسییەکە کرد و ٧٨ ٪ ی بەشداربووان بە بەڵێ دەنگیان بە رەشنووسی دەستوورەکە دا و ئەم دەستوورەی ئێستای عێراقی لێکەوتەوە . بە گشتی رەشنووسی دەستوورەکە بە دڵی عەرەبە سووننەکان نەبوو ، ویستیان لە ئاییندەدا دەرەچەیەك بۆ هەموارکردنەوەی دەستوورەکە بدۆزنەوە و پێداگریان لەسەر دانانی ماددەیەک لە دەستوورەکەدا کرد کە ماددەی ١٤٢ بوو ، هەرچەندە لە دەستوورەکەدا ماددەی ١٢٦ یش دەربارەی هەموارکردنەوەی دەستوورەکە هەبوو بەڵام هەر بەدڵی ئەوان نەبوو ! با بزانین ناوەرۆکی ماددەی ١٤٢ چیە . ئەم ماددەیە لە چوار بڕگە پێکهاتووە ، یەکەم بڕگەیان ئەوەیە کە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە سەرەتای دەسبەکاربوونیدا ، لیژنەیەکی تایبەت لە ئەندامانی پێکبهێنێت کە نوێنەری هەموو پێکهاتە سەرەکییەکانی کۆمەڵگەی عێراقی تێدابێت ، لەماوەیەکدا کە لە چوار مانگ تێپەڕنەکات ، راسپاردەکانی سەبارەت بە هەموارکردنەوەی دەستوور پێشکەش بە ئەنجومەنی نوێنەران بکات. دووەم بڕگەی ئەوەیە ، هەموارە پێشنیارکراوەکان بەیەک جار بخرێنە بەردەم ئەنجومەنی نوێنەران و بە دەنگی زۆرینەی رەهای ئەندامانی ئەنجومەن پەسەند بکرێن. سێهەم بڕگەی ئەوەیە دوای پەسەندکردنی لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە ، لەماوەیەکدا کە لە دوو مانگ تێپەڕ نەکات بخرێنە بەردەم گەلی عێراق بۆ راپرسی لەسەری . بڕگەی چوارەم ئەوەیە کە راپرسییەکە لەسەر ماددە هەموارکراوەکان بە سەرکەوتوو دادەنرێت ئەگەر زۆرێنەی بەشداربوونی راپرسییەکە رازامەندیان لەسەر نیشان دا بە مەرجێک دوو لەسەر سێی سێ پارێزگا یان زیاتر رەتی نەکەنەوە . دوای دەست بەکاربوونی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە ١٦ /٣ /٢٠٠٦ ، بە گوێرەی ماددەی ١٤٢ ، لیژنەیەک لە ٢٧ ئەندامی ئەنجومەن پێکهێنرا کە هەموو پێکهاتە سەرەکییەکانی عێراقی تێدا بوو و دەبوو لە ماوەی چوار مانگدا ، لیژنەکە راسپارەدەکانی دەربارەی هەموارکردنەوەی دەستوورەکە پێشکەش بە ئەنجومەنی نوێنەران بکات . لیژنەکە لە ٢٧ / ٧ / ٢٠٠٧ کۆتا رەشنووسی رادەستی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کرد بۆ ئەوەی بخرێتەبەردەم ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران تاکو سەرنجەکانی خۆیانی لەسەر دەرببڕن و رادەستی لیژنەی هەموارکردنەوەکەی بکەن. کاری لیژنەی هەموارکردنەوەکە بەم جۆرە بوو : دووبارە داڕشتنەوەی بۆ ٢٥ ماددەی دەستوورەکە کردبوو ، گەلێک دەقی نوێ بۆ دەستوورەکە زیادکردبوو کە خۆی لە ٦٥ ماددەدا دەبینییەوە ، هەموارکردنی نوێش لە ١٢ دەقدا کرابوو. بەم جۆرە ، ژمارەی ماددەکانی دەستوورەکە کە ١٤٤ ماددە بوو ، کرابوو بە ١٩٣ ماددە ، واتە ٤٩ ماددەی نوێ بۆ دەستوورەکە زیادکرابوو . لێرەدا هەندێک دەق و ماددەی نوێ کە لیژنەی هەموارکردنەکە بۆ دەستوورەکەیان زیاد کردبوو دەخەینەڕوو : لەماددەی (١ ) ی دەستوورەکە ، بڕگەیەکیان بە ناوی بڕگەی دووەم زیاد کردبوو ، ئەم بڕگەیە دەڵێت نابێت نە سازش لەسەر سەروەری عێراق بکرێت و نە تەنازول لە هەربەشێکی خاک و ئا و ئاسمانی عێراق بکرێت . دیارە مەبەستی ئەم بڕگەیە ئەوەیە کە کورد هەرگیز داوای جیابوونەوە لە عێراقدا نەکات . لە دەستوورەکەدا ، لە لقی دووەمی بەشی یەکەمی بەندی سێهەمدا، ماددەی ٦٤ هەیە کە تایبەتە بە ئەنجومەنی فیدراڵ ، لە هەموار کردنەکەدا ئەم ماددەیە ووردکراوەتەوە و کراوە بە ١٩ ماددە کە دەسەلات و ئەرک و پسپۆڕێیەکان و ژمارەی ئەندامانی ئەنجومەنی فیدراڵی دیاریکردووە و وایداناوە کە هەر پارێزگایەک لە هەرێمدا رێکخرابێت یاخود نا ، دوو نوێنەری لە ئەنجومەنەکەدا دەبێت بێجگە لە بەغدا کە چوار ئەندامی دەبێت ، هەروەها سەرۆککۆمار و سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران ، پێنج ئەندام لەو کە سایەتییانەی کە ئەزموونیان هەیە و زامنی نوێنەرایەتی پێکهاتەکانی دەکەن ، بۆ ئەنجومەی فیدراڵییەکە دابنێن. بە گوێرەی ئەم هەموارکردنەوەیەی ئەو کاتە ، ژمارەی ئەندامانی ئەنجومەنی فیدراڵ ٤٣ ئەندام دەبوو کە شەش ئەندامی هی هەرێمی کوردستان دەبوون ، ئەگەر ئێستا بووایە بە پارێزگای هەڵەبجەوە دەبوون بە ٨ ئەندام لە کۆی ٤٥ ئەندام . ئەمە ئەوەی دەردەخست کە هیچ تایبەتیمەندییەک بە هەرێم نەدرابوو ، سەرەڕای ئەوەش لە ماددەیەکی هەموارکردنەکەدا هاتووە کە بڕیاردان لە ئەنجومەنی فیدراڵ بە زۆرینەی سادەی ئەندامانی ئامادەبوو دەبێت، دوای ئەوەی رێژەی یاسای بە زۆرینەی رەهای ئەندامان بۆ دانیشتنەکە دێتەدی. ئەمەش ئەوە دەردەخات کە کورد هیچ کاریگەرییەکی لەسەر بڕیاردانەکاندا نابێت و ناتوانێت بەرگری لە مافەکانی هەرێم بکات . لە رەشنوسی هەموارکردنەکەدا هاتووە ، کە ماددەکانی ١١١ ، ١١٢ و ١١٣ و ١١٤ و ١١٥ لە بەندی چوارەمی بوارەکانی دەسەڵاتی فیدراڵی ، لیژنەی هەموارکردنەکە لەسەریان رێکنەکەوتوون و تا ئەو کاتەی داویانە بە سەرۆکی پەرلەمان گفتوگۆ لەسەریان بەردەوام بووە. ئەم چوار ماددانەش زۆر گرنگن بۆ دەسەڵاتی هەرێم لە حکومەتی فیدراڵیدا . ماددەی ١١١ دەڵێت نەوت و گاز موڵکی سەرجەم خەڵکی عێراقن لە هەموو هەرێم و پارێزگاکان . ماددەی ١١٢ دەربارەی دەسەڵاتەکانە لە بواری نەوت و غاز لە عێراقدا کە دەسەڵاتی بە هەرێمیش داوە لە بەڕێوەبردن و رەنگڕێژکردنی سیاسەتی ستراتیجی پێویست بۆ بەرەپێشبردنی سامانی نەوت و غاز لە عێراقدا . ماددەی ١١٣ دەربارەی ئەوەیە کە ئاسەوار و شوێنەوار و ژێرخانی کەلەپوری و دەستنووس و دراوکان لە تایبەتیمەندی دەسەلاتی فیدراڵین و بە هاوکاری لەگەڵ هەرێم و پارێزگاکان بەڕێوەدەبرێن. ماددەی ١١٤ دەربارەی دەسەلاتە هاوبەشەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمەکانە سەبارەت بە بەڕێوەبردن و رێکخستنی گومرگ و رێکخستن و دابەشکردنی سەرچاوە سەرەکییەکانی ووزەی کارەبا و رەنگرێژکردنی سیاسەتەکانی ژینگە و گەشەپێدان و تەندروستی گشتی و فێرکردن و پەروەردەی گشتی و سامانە ئاوییەکان و رێكخستنیان . دەقی ماددەی ١١٥ ئەوەیە، هەر شتێک لە سنوری دەسەڵاتە تایبەتەکانی حکومەتی فیدراڵیدا ئاماژەی پێنەکرابێت ، ئەوە دەبێتە دەسەڵاتی هەرێمەکان و ئەو پارێزگایانەی ناوکەونە سنوری هیچ هەرێمێکەوە . ئەگەر ناکۆکی دروستبوو لەسەر دەسەڵاتە هاوبەشەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمەکان ، ئەو پێشینە بۆ یاسای هەرێمەکەیە . ئەگەر لەو ماددانە وردبینەوە دەبینین کە ماددەکانی ١١٢ و ١١٤ و ١١٥ بۆ کورد زۆر گرنگن چونکە دەسەڵاتێکی زۆریان بۆ کورد تێدایە ، هەر لەبەر ئەوەشە لایەنە عەرەبەکانی لیژنەکە، رازی نەبوون بەوەی هەموار نەکرێنەوە و نەگوڕدرێن . لە کۆتاییدا دەستوورەکە وەک خۆی مایەوە هەموار نەکرایەوە چونکە لەو کاتەدا کورد هەڵوێستی لە عیراقدا لە ئێستا بەهێزتر بوو ،هەروەها بڕگەی چواری ماددەی ١٤٢ کە دەڵێت ئەگەر دوو لەسەر سێی سێ پارێزگا هەموارکردنەکە رەتبکەنەوە ، ئەوا هەموارکردنەوەکە سەرناگرێت ، کورد دەیتوانی سوود لەو بڕگەیە وەربگرێت بۆ شکستپێهێنانی هەموارکردنەکە ئەگەر راپرسی بۆ هەموارکرنەکە کرابایە . هەروەها ماددەی ١٢٦ یش لە دەستووری ئێستای عێراقدا هەیە کە دەربارەی هەموارکردنی دەستوورەکەیە . ئەم ماددەیە لە پێنج بڕگە پێکهاتووە ، بڕگەکانی یەکەم و دووەم و سێهەم و پێنجەم باسی ئەوە دەکەن کە سەرۆککۆمارو ئەنجومەنی وەزیران پێکەوە یان پێنج یەکی ئەندامانی نوێنەران مافی پێشنیارکردنی هەموارکردنی دەستوورەکەیان هەیە و هەروەها نابێت بنەما بنەڕەتییەکانی بەندی یەکەم و ماف وئازادییەکانی بەندی دووەم تا تێپەربوونی دوو خولی هەڵبژاردن هەموار بکرێن و هەموارکردنەکەش پێویستی بە رازیبوونی دوو لەسەر سێی ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران و رازیبوونی گەڵ لە رێگای راپرسی و پەسەندکردنی سەرۆککۆمار و بڵاوکردنەوەی لە رۆژنامەی فەرمی هەیە. ئەوەی زۆر گرنگە بڕگەی چوارەمە و ئەمەش دەقەکەیەتی : بڕگەی چوارەم : نابێت هیچ هەموارکردنێک لەو ماددانەی دەستووردا ئەنجام بدرێت کە دەبێتەهۆی کەمکردنەوەی ئەو دەسەڵاتانەی هەرێمەکان کە ناکەونە سنووری دەسەڵاتە تایبەتییەکانی حکومەتی فیدڕاڵییەوە تەنیا بە رەزامەندی دەسەڵاتی یاسادانانی هەرێمی پەیوەندیدار و رەزامەندی زۆرینەی دانیشتوانی لە رێگەی راپرسی گشتیەوە . بێگومان ئەم بڕگەیە باشترین زامنە بۆ ئەوەی ئەو دەسەڵاتانەی هەرێم کە ناکەونە سنووری دەسەڵاتە تایبەتییەکانی حکومەتی فیدڕاڵییەوە کەم بکرێنەوە چونکە دەسەڵاتی یاسادانانی هەرێم و دانیشتوانی هەرگیز بەوە رازی نابن دەسەلاتەکانی هەرێم لە دەستوورەکەدا کەم بکرێنەوە. بیگومان کورد دوای ریفراندۆمی ساڵی ٢٠١٧ ( هەرچەندە ریفراندۆم مافی کوردە لە کات و دۆخی گونجاودا) و ١٦ ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ دا ، لەسەدا ٥١ ی خاکەکەی لەدەستدا و هەڵوێستی لە عێراقدا لاواز بوو و تاکو ئێستاش ئەم لاوازییەی ماوە و هەڵوێستی وەکو پێش رێفراندۆم و ١٦ ی ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠١٧ لێنەهاتۆتەوە . ئێستاش دوای پانزە ساڵ لە گەندەڵی بەرپرسانی حکومەت و بەهەدەردانی سامانی گشتی عێراق و ڕەچاوکردنی مەنسوبیەت و مەحسوبیەت و پشک پشکێنە لە دامەزراندن و دابەشکردنی پۆستەکان و قۆرغکردنیان و گەشەپێنەدانی ژێرخانی ئابووری و نەبوونی پڕۆژەکانی ئاوەدانکردنەوە و نەبوونی خزمەتگوزاری و داهاتی بژێوی رۆژانەی هاوڵاتیان و زیادبوونی رێژەی هەژاری لە عێراقێکی دەوڵەمەند بە سامانی نەوت و گاز و دەوڵەمەندبوونی بەرپرسان لەسەر حیسابی هاوڵاتیان و جێبەجێنەکردنی دەستوور و یاساشکێنییەکان ئەوانە هەموویان وایان لە خەڵکی عێراق کردن دەست بە خۆیشاندان بکەن و داوای هەموارکردنەوەی دەستوور داوای سیستەمی سەرۆکایەتی بکەن . هەندێک لە سەرکردەکانی شیعە دەڵێن ئەم دەستوورەی ئێستا بۆ عێراق گونجاو نیە و شکستی هێناوە و دەبێ لە بنچینەدا هەمواربکرێتەوە ، پێموایە لارییان نییە لە سیستەمی سەرۆکایەتی و لەسەردەمی مالیکیدا هەندێک لە فراکسیۆنە شیعەکان باشی زۆرینەی سیاسییان لە پێکهێنانی حکومەتدا دەکرد . هەروەها عەرەبە سوونەکانیش ، وەکو پێشتر باسکرا لەگەڵ هەموارکردنەوەی دەستوورەکەن چونکە بڕوایان بە سیستەمی فیدراڵی بۆ عێراق نیە و بە پارچە پارچە بوونی عیراقی دەزانن ، وێڕای ئەوەی تێبینی زۆریان لەسەر ماددەکانی دەستوورەکە هەیە . لە دەستووری عێراقدا لاسەنگییەک لە دابەشبوونی دەسەڵاتەکاندا لە نێوان سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران و سەرۆکایەتی کۆماردا هەیە و زۆرینەی دەسەڵاتەکان دراون بە سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران و دەسەڵاتەکانی سەرۆککۆماریش دەسەڵاتی پڕۆتۆکۆڵین . شیعەکان بە لێزانانە ئەوەیان کردووە کە زۆرینەی دەسەڵاتەکان بۆ سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران بێت چونکە ئەوان زانیویانە کە زۆرینەن لە عێراقدا و زۆرینەی ئەندامانی پەرلەمان لە ئەوان دەبێت و گەورەترین فراکسیۆنی پەرلەمانی هەر لە ئەوان دەبێت و سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانیش بە گوێرەی دەستوورەکە بۆ ئەوان دەبێت . ئێستاش ئەگەر دەستوورەکە هەمواربکرێتەوە ، ئەگەری ئەوە زۆرە شیعەکان داوای سیستەمی سەرۆکایەتی بکەن چونکە لایان روونە کە لە هەڵبژارنەکاندا ، زۆرینەی کورسییەکانی پەرلەمان بەدەست دەهێنن و سەرۆککۆمار هەر لە ئەوان دەبێت، واتا بۆ شیعەکان دەستوور هەمواربکرێتەوە یاخود نا ، هیچ لە دەسەڵاتی ئەوان لە بەڕێوەبردنی عێراقدا کەم ناکاتەوە . دەبێت هەرێم خۆی بۆ هەموو ئەگەرەکان لە عێراقدا ئامادە بکات و بۆ هەر ئەگەرێک پلانێکی تۆکمەی دیراسەکراوی هەبێت بە ئەگەری هەموارکردنی دەستووریشەوە . یەکڕیزی لایەنە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان وپشتیوانی هاوڵاتیان لە حکومەتی هەرێم بە حوکمڕانییەکی باش وئەنجامدانی چاکسازی و هەبوونی شەفافییەت ودادپەروەری وگەشەی ئابووری و دابینکردنی خزمەتگوزاری و بژێوی ژیانی هاوڵاتیان دێتەدی . هەروەها بڕگەی چوارەمی ماددەی ١٢٦ و بڕگەی چوارەمی ماددەی ١٤٢ ، زامنن بۆ کەم نەکردنەوەی دەسەڵاتەکانی هەرێم لە دەستووری عێراقدا. لە کۆتاییدا ، ئەوە ماوە ئاماژەی پێبدەم کە هەموارکردنی دەستووری عێراق کاتێکی زۆری دەوێت چونکە دەبێت بۆ هەموارکردنەکە لیژنەیەک لە هەموو پێکهاتەکانی عێراق پێک بێت ولیژنەکە چەند مانگێکی دەوێت بۆ هەموارکردنەکە ، ئینجا دەبێت بخرێتە بەردەم پەرلەمان بۆ رازیبوون لەسەری پاشان دەبێت کۆمیسیۆنی بالای سەربەخۆی نوێ پێکبهێنرێت بۆ ئەنجامدانی راپرسی . لەگەڵ ئەوەشدا کە هەموارکردنی دەستووری ئێستای عێراق کارێکی ئاسان نیە، بەڵام کورد دەبێت ئەگەری هەموارکردنەوەکەشی بە گرنگ وەربگرێت و خۆشی بۆ ئەگەری هەموارکردنەوەی ئامادە بکات و لەوانەیە لە ئەگەری هەموارکردنەوەی دەستوورەکە ، عەرەبە سووننە و شیعەکانی عیراق رێکبکەون بۆ سەپاندنی هەموارکردنی ئەو ماددانەی دەستوورەکە کە لەبەرژەوەندی خۆیان بن و لەبەرژەوەندی کورد نەبن و ماف و دەسەڵاتەکانی هەرێمیان تێێدا کەمبکەنەوە و کورد دەستی لە بنی هەمبانەکە بێتەدەرەوە. ئەگەری ئەوەش هەیە، عەرەبە سووننە و شیعەکانی عیراق کاریگەری بخەنەسەر کورد و پێکهاتەکانی تری دانیشتوانی تری کوردستان بۆ ئەوەی نەهێڵن هەرێم بتوانێت دەنگدەرانی دوو لەسەر سێی سێ پارێزگای هەرێم یان زیاتر مسۆگەر بکات بۆ رەتکردنی هەموارکردنەوەی دەستوورەکە ئەگەر هەموارکردنەوەکە لەبەرژەوەندی هەرێم نەبێت . ئەگەر ئەم دەستوورە ، لەم بارودۆخەی ئێستاشدا کە عێراقی پێدا تێدەپەڕێت هەموار نەکرێت ئەوا لە داهاتوودا هەر هەموار دەکرێت. بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەم ئاڵنگارییانەی هەموارکردنەوەی دەستووری ئێستای عێراق ، کورد دەبێت ناوماڵی خۆی رێک بخات و یەکڕیز بێت و بەرژەوەندی تەسکی حیزباتەوە بەلاوەبنێ و بەرژەوەندییە باڵاکانی کوردستان بخاتە سەرووی هەموو بەرژەوەندییە حیزبییەکانەوە.
.gif)
سهلام عهبدولا هیچ گومان لەوەدانییە كە دەوڵەتی عێراق، بەپێی هەموو راپۆرت و هەڵسەنگاندنەكانی لایەنە نێودەوڵەتییەكان، كە عێراق وڵاتێكی گەندەڵ و دواكەوتووەو تایفەگەری و مەزهەبگەری باڵی بەسەر جۆری حوكمڕانیدا كێشاوە كە بەئاشكرا دیارەو رۆژ لە دوای رۆژیش تۆخترو زەقتر دەبێت، بۆیە ئەم راپەڕینە جەماوەرییەی خەڵكی ناوەڕاست و خوارووی عێراق، لە خۆڕا نییەو ئەنجامی ئەو هەموو كەموكوڕی و بێ سەروبەرییە كە دۆخەكەی بەم ئاستە گەیاندووە كە خەڵكی، بڕژێتە كوچەو شەقام و مەیدانەكان بە ئاشكرا ناڕەزایی دەرببڕێت و سڵ لە گولـلهو توندوتیژی هێزە ئەمنییەكان نەكات و بەرەو ڕووی مەرگ ببێتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا كە زۆربەی داواكارییەكانی خۆپیشاندەران رەوایە، لەگەڵ ئەوەشدا هەندێ خاڵ و داواكاریی لاوازی تێدایە كە لەخوارەوە روونی دەكەینەوە یەكەم داواكاری گەڕانەوەی سیستەمی سەرۆكایەتی. عێراق دوای رووخانی نیزامی مەلەكی لە 1958 تا2003 لەلایەن حوكمڕانی دیكتاتۆرو تاكە كەسیەوە، بەڕێوە دەبرا كە دەكاتە 45 ساڵی بەردەوام كە دیكتاتۆر لەدوای دیكتاتۆر دەهات هەتا دەهاتیش خراپ و خراپتر دەبوو، كە تا ئەو رۆژەی ئەو سیستەمە لەگۆڕنرا، سیستەمی سەرۆكایەتی بوو، سەرۆك بەتەنیا وڵاتی بەڕێوە دەبرد ئایا ئەو جۆرە سیستەمە تاكە كەسییە پێویستی بە ئەزموونێكی تر دەكات؟ هەرچەندە لە 2003یشەوە كە حوكمڕانی بەحساب بەجۆرێكی تر بوو بەڵام ئەویش بەگشتی هەر لەلایەن سەرۆك وەزیرانەوە كە هەموو دەسەڵاتێكی پێدرابوو هەر دەچووە قاڵبی تاكە كەسیەوەو نموونەی نوری مالكی لەبەرچاوە كە زۆربەی پۆستەكانی بە تەنیا خۆی بەڕێوە دەبرد. خاڵی دووەم گۆڕینی دەستوورە، ئەم دەستوورەی ئەمڕۆ یەكێكە لەباشترین دەستوورەكانی عێراق و بگرە ناوچەكەش كە تاڕادەیەكی زۆر مەودای بۆ جۆرێك لە دیموكراسیەت رەخساندووەو سیستەمی فیدراڵی ئەگەرچی تەنیا لەهەرێمی كوردستانیشە، داڕشتووە كە پەیوەندی نێوان گەلی كوردو عێراق تاڕادەیەكیش بێت بە یاسایی كردووەو مافەكانی تێدا پاراستووە. خۆ ئەگەر خاڵی لاوازو نابەجێ لەم دەستوورەدا هەبێت كەس لاری لەگۆڕینی نییە، بەڵام ئەمەش خاڵێكی لاوازە گەر داوای گۆڕینی تەواوی دەستوور بكرێت. خاڵێكی تری لاواز داوای نەهێشتنی پەرلەمانە، پەرلەمان بەهەموو كەموكوڕییەكیەوە زامنی دووبارە نەبوونەوەی دیكتاتۆریەتە چونكە نوێنەری هەموو پێكهاتەكانی عێراق و حزبە جۆراوجۆرەكانی هەریەكەو بەپێی پێگەی جەماوەری خۆی، تێدایە كە دەتوانرێ رێگربێت لە هەڵەو پێشێلكاری لە بەڕێوەبردنی وڵاتدا ئیدی ئەم دەستگا گرنگە بۆ نەمێنێ؟ خاڵی هەرە لاوازی ئەم داواكارییانە لەكاتێكدایە كە عادل عەبدولمەهدی لەهەموو ئەوانەی پێش خۆی باشترو دیموكراتیتر بووەو شیاوتربووە كەچی ناوەڕاست و خوارووی عێراق وەك دەڵێن گڕی گرتووە؟
.gif)
ئازاد جندیانی نه مهبهستمهو نهكاری منیشه سهبارهت به جۆرهكانی جهنگ و تیۆرییهكانی ئهو بابهته بژمێرم، بۆیه ههر لهسهرهتاوه داواكارم خوێنهران ناونیشانی نووسینهكهم بهومهبهسته نهخوێننهوه. ئهو جهنگه، كه ئهشێ به جۆرهها ناو ناودێربكرێ، چونكه پاشخان و ئامانجه ڕاگهیهندراوهكانی و پاساوهكانی لهلای توركیاوه، تێكهڵهیهكه لهجهنگێكی جیۆپۆلهتیك، جیۆئیكۆنۆمێك، جیۆستراتیژیك، جیۆدیمۆگرافیك و جیۆكلتوری و هتد. وهك چۆن جهنگێكی تاكتیكی و هاوكات ستراتیژیشه. بهڵام ئهوهی جهنگی توركیا لههی وڵاتانی تر لهسهر خاكی ڕۆژاڤا یان وهك ئهووترێ لهسهرخاكی سوریادا جیا ئهكاتهوه پاشخان و پاڵنهره ڕانهگهیهنراوهكانیهتی. توركیا نهیشاردۆتهوهو ناشیشارێتهوه، كه جهنگی ئهو جهنگێكه لهدیدی ئهواندا دژی هێزهكوردییهكان و داعشه. ئهمه پاشخان و لێڤهگهڕ و پاساوی ڕاگهیهندراوی ئهو جهنگهیه كه هێشتا دیارنییه ئهم خولهشی كۆتایی دێ یان نا، چۆن چۆنیش كۆتایی دێ؟ لهم جهنگهدا ههموو هێزه سیاسیهكانی توركیا كه لهپهڕلهماندا نوێنهرایهتیان ههیه، ههدهپهی لێدهرچێ، پشتیوانیان لهجهنگهكه كردووهو نزای سهركهوتنیشیان بۆ سوپاكهیان خواستووه. لهوانه هێزه سكۆلارو كهمالیست و ئۆپۆزسیۆنهكانی وهك جهههپه، یان هێزه نهتهوهییه فاشیستهكانی وهك مهههپه، یاخۆ پارتی نهتهوهپهرستی وهك (پارتی باش). بێگومان لهبهرامبهریشدا هێزه نهتهوهییه ئیسلامییه ئیخوانیهكانی وهك ئاكپارتی كه سهرۆك كۆمار و زۆرینهی پهرلهمانی ههیه وهاوكات بههاوپهیمانی مهههپه حكومهت وزۆرینهی پهرلهمان بهڕێوه ئهبات، یان حزبه ئیسلامیهكانی تری وهك پارتی سهعادهت. ههر لهو پێودانگهدا پشتیوانی داودئۆغلۆ سهرۆك وهزیرانی پێشووی توركیاش زۆر جێی سهرنج بوو، چونكه ناوبراو تیۆریسینی (عوسمانی نوێ)یه و سهرگهرمی بونیاتنانی حزبێكی نوێی به لێڤهگهڕی ئیخوانییه. ئێستا ئهمه بهرهیهكی فراوانی هێزه سیاسیهكانی توركیایه، بهلێڤهگهڕی سكۆلاری كهمالیزم، پان توركیزم، ئیسلامیزمی سیاسی، لهپێشهوهی ههموویانهوه ئیسلامیزمی ئیخوانی، كه لهتوركیادا بۆن وبهرامهی پڕۆژهی خهلافهتی ئیسلامی عوسمانی لێدێ. ههموو ئهو ناسنامانهی لهسهرهوه ئاماژهمان پێدان له عوسمانیهتی نوێوه بگره تا ئهگاته كهمالیزم و پان توركیزم و ئیخوانی و وورده ناسنامهی تریش، ناسنامهی ئایدۆلۆژیین، كه دوو ناسنامه تیایدا سهرهكین و لهیهكگرتن و هاوپهیمانیهتیهكی توندوتۆڵدان، لانی كهم لهم ههل ومهرج و دۆخهدا، ئهویش ههردوو ئایدۆلۆژیای نهتهوهیی تورك و ئایدۆلۆژیای خهلافهتی ئیسلامییه به كۆپیه ئیخوانیهكهی. چهند سهرنجێك ههردوو ئاراسته ئایدۆلۆژییهكهی ئهم جهنگهی توركیامان بۆ ڕوونتر ئهكاتهوهو ڕهنگی سنووربهزێنی توركچیهتی و ئیخوانچیهتیمان نیشان ئهدا. لهلایێكهوه لهڕۆژانی دهسپێكی هێڕشهكهی توركیادا، كۆنگرهی ئهو وڵاتانه لهباكۆی پایتهختی ئازربایجاندا كرا، كه زمانی ڕهسمیان توركیهو به وڵاتانی (توركفۆن)یش ناوئهبرێن، سهرۆك كۆماری توركیاش، سهرهڕای ئهوهی وڵاتهكهی لهباری جهنگ دابوو، بهڵام لهكۆنگرهكهدا ئامادهبوو و وڵاتانی بهشدار له كۆتایی كۆنگرهكهدا پشتیوانی خۆیانیان بۆ توركیا لهجهنگه نوێكهی لهسوریا كه لهدژی ڕۆژاڤای كوردستان بوو ڕاگهیاند. ئهو پشتیوانییه ڕهههنده ئایدۆلۆژییه نهتهوهییهكهی نیشاندا. لهلایێكی تریشهوه، دهوڵهتی وهك قهتهر كه هاوپهیمانی توركیایهو لهپاشخانه ئیخوانیهكهش هاویهكن، ههروهها سۆماڵیش پشتیوانیان له توركیاكرد. وهك چۆن قهواره نادهوڵهتیهكانی وهك حهماس و گرووپه ئیسلامیه جیهادییهكانی سوریا پشتیوان و گرووپه جیهادییهكانی سووریا بهشداری جهنگهكهن. هاوكات ئیخوان موسلمینهكانی سوریا به ڕهسمی پشتیوانیان له توركیا كرد و لهوهش پتر له بهیاننامهی پشتیوانیاندا بابهتی جیابوونهوهشیان ئیدانهكردبوو. پشتیوانی بهرفراوانی لهم جۆرهی ئیخوانیهكان بۆ توركیا نیشانهی ڕوون و حاشاههڵنهگری ئهو مۆركه ئایدۆلۆژییه ئیخوانیهیه كه لهتوركیا و له جهنگهكهی له ڕۆژاڤادا ئهكرێ. لهو پێودانگه ئیخوانیهوه جێی خۆیهتی لایهك لهئیخوانیهكانی ناوخۆی كوردستانیش بكهینهوه. پارته ئیسلامیهكانی باشوور، كه سهرهڕای ناكۆكی و ململانێ و جیاوازیهكانیان لهبواری سیاسهت و ههروهها وورده جیاوازی عهقیدهتیشیان، بهڵام لێڤهگهڕی عهقیدهتی (ئایدۆلۆژییان) ئهگهڕێتهوه بۆ سهر قوتابخانهی ئیسلامی سیاسی ئیخوانی جیهانی، بۆیه ههر ئهمهشه وایكردووه، كه ئهو حزبانه (یهكگرتوو، كۆمهڵ و بزووتنهوهی ئیسلامی) لهئاستی حزبی یان لهئاستی فراكسیۆنهكانی پهرلهمانیدا لهبهرامبهر ئهو جهنگه، كه ڕاستهوخۆ كوردستانی ڕۆژاڤای كردۆته ئامانج هیچ جۆره كاردانهوهیهك نیشان نهدهن، تهنها له ئاستی شهخسیدا هێندێك لهنووسهر و كادرهكانیان ههندێ سهرنج و ڕای خۆیان بڵاوكردهوه. له لایهكی ترهوه له باكووریشدا پارته ئیسلامیهكهی كوردستانی باكوور (هوداپار)یش به پێچهوانهی پارتهكانی تری باكوور ههڵوێستی ناڕازی بوونی خۆی بهرامبهر به جهنگهكه نیشان نهداوه. لهبارهی ناودێركردن و ناساندن و شوناسدان بهم جهنگه، به خوێندنهوهی من ئهوهیه كه جهنگێكی ئایدۆلۆژی دووسهرهیه و دهربڕی هاوپهیمانی ستراتیژی نێوان ڕهوتی پان وپۆڕی پان توركیزم و كهمالیزم و عوسمانی نوێ و پڕۆژهی خهلافهتی ئیسلامی عوسمانیه به كۆپیه ئیخوانیهكهی لهم قۆناخهدا. ئهم هاوپهیمانهتیه لههێڵه گشتییهكهدا كه نهتهوه- ئیخوانیهكهیه بهرههمی هاوپهیمانی و بگره ئاوێتهبوونی چهند سهدساڵهی نهتهوه- ئیسلامیهكهیه لهسهردهمی دهوڵهتی عوسمانیدا. ههرچهنده دواجار ئیخوانیه غهیره توركهكان، بهتایبهت عهرهبهكان ئهبێ لهو هاوپهیمانیهته لاسهنگهی دیفاكتۆی ئهم قۆناخهی ئیخوانی جیهانیهوه بێنهدهرهوه. چونكه ئیخوانی موسلمین لهسهردهستی عهرهب دروستكراوهو پهرهی پێدراوهو بهجیهانی كراوه. بهڵام له دواشكستی ئیخوانیهكانی میسر، ڕێبهرایهتی عهرهبی بۆ ئیخوانی جیهانی سست و كاڵ بۆتهوهو ناوهندهكهی، گهر بهنارهسمیش بێت گواستراوهتهوه بۆئیخوانهكانی توركیاو بۆ ژێرسایهی ئهردۆگانی سهرۆكی پارتی داد و گهشهپێدان، كه لهچاو هاوشێوهكانی تری لهسهرتاسهری جیهاندا ستایلێكی جیاوازی پارته ئیخوانییهكانه، بهڵام وهك پارته ئیخوانیهكانی تر ههڵگری ههمان پڕۆژهی (حسن البنا)ی دامهزرێنهریهتی. سەرەباسێکی تر لهو بارهوه پێشنیاركردنە تا تێزی ئاماژه پێدراوی سەرەوە ببێتە باس و خواسێكی ههمهلایهنه، چونكه بڕوام وایه ئهو هاوپهیمانیهتهی ئێستا لهجهنگی توركیادا بهرجهستهبووه، لهساڵانی داهاتووشدا، لهڕووداوی تری نهرم یان توند بهرجهسته ئهبێتهوهو، ئهگهری ئهوهش ههیه نهخشهی دابهشبوونی ئیخوانهكان به ئاقاری فراوانبوون یان بهرتهسكبوونهوه گۆڕانی بهسهردابێ. ههرچهنده ئهبێ چاوهڕوانی ئهوه بكهین كه ئهمجۆره هاوپهیمانیهتیانهی وهك هی ئێستای ئیخوان و توركیا لهبهردهم زهبری ئهگهری پاشهكشهی تائیفیهتدا به قازانجی ناسیۆنالیزمێكی عهرهبی، یان توركی نوێ چهشن پاشهكشه بكا. دهرهاوێشتهكانی ئهو ناسیۆنالیزمه نوێ چهشنهی عهرهب ئێستا لهعیراق، لوبنان، به كۆپیێكی جیاواز لهخۆئارایش و خۆنمایشكردن دایه، ئهمه باسێكی ترهو وهختێكی تر قسهی لێ ئهكهین، بهتایبهت پهیوهست به كوردستان و كوردایهتی، كه ڕهنگه وورده وورده ئاماژهكانی ئهوه لهعیراقدا دهربكهوێ، كه كۆپی نوێ چهشنی ناسیۆنالیزمی عهرهبی به تارای عیراقی بوون بپۆشێ.
.gif)
مەریوان وریا قانع لە دوای ناڕەزاییدەربڕینە گەورەکانی ”بەھاری عەرەبیی“ و ”بزوتنەوەی ئۆکیوپای“ ەوە لە ساڵی ٢٠١١ دا، ئەم ساڵ، ساڵی ٢٠١٩ ، ئەو ساڵەیە کە زۆرترین ناڕەزاییدەربڕینی بە خۆیەوە دیوە. ھەندێک کەس باس لە ”شەپۆلی دووھەمی“ بەھاری عەرەبی و بەھاری میلەتان دەکەن. لەم ساڵەدا دەیان ملیۆن مرۆڤ لە چوار کیشوەری جیاوازدا چونەتە سەر شەقامەکان. ملیۆنان مرۆڤ لە ئەمریکای لاتین و لە ئاسیا و ئەفریقا و ئەوروپادا داوای گۆڕانکاریی گەورە و ھەمەلایەن لە ژیانی ئابوریی و سیاسیی و کۆمەڵایەتییدا دەکەن و خەون بە ژیانێکی ئینسانییەوە دەبینن کە ڕێز لە کەرامەتی ئەوان وەک مرۆڤ بگرێت. لەم چەند ھەفتەیەی دواییدا ملیۆنان مرۆڤ لە بەرشلۆنە و ھۆنگ کۆنگ و لوبنان و عێراق و ئەندەنوسیا و بۆلیڤیا و ھایتی و لە سەرەتای ئەم ساڵیشدا لە زۆرشوێنی تری وەک میسر و سودان و جەزائیر و زیمبابۆی و ڕوسیا و فەرەنسا و بریتانیا و سێربیا و بەرازیل و ڤەنزوێلا و ئەکوادۆر، ڕژانە سەر شەقامەکان و بەگژ ئەو ژینگە سیاسیی و ئابوریی و کۆمەڵایەتیدا چوونەوە کە لە ئێستادا باڵادەستکراوە. ئەم ناڕەزاییدەربڕین و ئەم پەنابردنە بۆ شەقام لەم دەیەی دواییدا بەڕادەیەک گەورە و ھەمەلایەن بووە، دەکرێت بڵێین ئەم دەیەی گۆڕیوە بۆ دەیەی گواستنەوەی سیاسەت لە دەزگا ڕەسمییەکانی سیاسەتکردنەوە بۆ ناو شەقام و گۆڕەپان و ڕووبەرە گشتییەکان، دەیەی تەحەداکردنی دەزگا سیاسییە رەسمییەکان و گۆڕینی شەقام و گۆڕەپان و شوێنە گشتییەکان بۆ ڕووبەری سیاسیی تازە و ڕادیکاڵ. ژمارەی ئەوانەی لەسەر شەقامەکانن کەم وێنەیە. لە لوبنان یەک لەسەر چواری دانیشتوانی وڵاتەکە لەسەر شەقامن..لە بەرشلۆنە نزیکەی یەک ملیۆن و لە جەزائیر و سودان و جاکارتاش بەھامن شێوە. ھۆکاری سەرەکیی ئەم ناڕەزایەتییە جیھانییە درستبوونی ئەو فشارە مادیی و مالییە گەورەیەیە کە لەسەر بەشێکی گەورەی دانیشتوانی ئەو دروستبووە. ژمارەیەکی گەورەی خەڵک توانای دابینکردنی ئەو لانیکەمی ژیانەیان نەماوە کە مرۆڤ بەھۆیەوە ھەست بە بوونی ماف و کەرامەتی خۆی بکات. ھۆکارێکی دیکە بریتییە لە مەسەلەی گەورەبوون و فراوانبوونی نایەکسانییە کۆمەڵایەتیی و مادییەکان لە نێو یەک کۆمەڵگادا، کەسانێک دروستبوون خاوەنی ملیارەھا دۆلارن و کەسانێکی دیکەش ھەن داھاتی ڕۆژانەیان دۆلارێک یان چەند دۆلارێکە. وڵاتانی وەکو عێراق و شیلی و لوبنان لەو وڵاتانەن کە ئەم جیاوازییە لە داھاتدا زۆر بە ئاشکرا و بە بەرفراوانی ھەستیپێدەکرێت. لە لوبناندا پاڵنەرە سەرەتاییەکە بۆ چوونە سەر شەقام سادەبوو، حکومەت باجێکی تازەی داھێنا، باج لەسەر واتسئەپ، WhatsApp، و خەڵک دەبوایە ئەم باجە تازەیە بە دەوڵەت بدەن. لە شیلی بەھۆی بەرزکردنەوی نرخی بلیتی میترۆوە ڕوویدا و ملیۆنێک مرۆڤ چوونە سەر شەقامەکان، گەندەڵیی و دزیی و بەفێڕۆدانی داھاتی دەوڵەت سەرچاوەیەکی سەرەکیی تری دەربڕینیی ناڕەزاییەتییەکانە. بڕ و ڕادەی گەندەڵیی لە ھەندێک وڵاتدا کەم وێنەیە، لەوانەش بۆ نموونە عێراق، ئەم گەندەڵییە وادەکات کەمینیەک لە وڵاتەکەدا بەشێوەیەکی ئەفسانەیی دەوڵەمەند ببن و زۆرینەش لە دۆزی ھەژاریدا بژین، یان لەھەندێک دۆخدا لە ژێر ھێڵی ھەژاریشەوە بژین. دیسانەوە عێراق نموونەیەکی زیندووی ئەم دۆخەیە. بەڵام لەناو ئەم دۆخە گشتییەدا ھەندێک جیاوازیی گرنگ ھەیە کە نابێت لەبەرچاو نەگیرێت و ھەموویان لەژێر پەنابردن بۆ چەمکێک یان دەستەواژەیەکدا نیشتەجێبکرێن. ئەوەی میسریەک یان سودانیەک یان لوبنانیی و عێراقیەک دەباتە سەر شەقام ھەمان ئەو ھۆکارە نییە کە پاریسیەک و ھۆنگ کۆنگیەک و جاکارتیەک دەجوڵێنێت. یەکەمیان ھەژاریی و بێکاریی و نەداریی بە مانا ڕەھاکەی دەیجوڵێنێت، نەبوونی لانی ھەرەکەمی دادپەروەریی کۆمەڵایەتیی و گیرخوردن بەدەست دابینکردنی پێداویستییە ھەرە سەرەتاییەکانی ژیانەوە دەیجوڵێنێت، لەکاتێکدا دووھەمیان ئەو فۆرمە لە ھەژاریی ناناسێت و ئەوەی دەیجوڵێنێت ھەوڵدانە بۆ بەرگریکردن لە ژیانێک لەودیوی دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکانەوە بێت. ئەوەی کەسێک لە پاریسدا دەجوڵێنێت ھەستکردنە بە بێتوانایی لەوەدا ئەو ژیانەی دەیەوێت ھەیبێت و چاوڕێیی دەکات نەتوانێت دابینیبکات.. ئەگەر لە یەکەمیاندا بێئیشیی و ھەژاریی و نەدارییەکی گەورە و بنەڕەتیی ھۆکاری سەرەکیی تووڕەبوونە کۆمەڵایەتییەکان بێت، لە دووھەمیاندا فەشەل لەوەدا مرۆڤ خۆی ژیانی خۆی دابڕێژێت و بەو شێوەیە بژیی کە چاوەڕوانە و دەخوازێت بژیی، ھۆکارەکەیەتیی. ئەگەر لە پاریسدا دەرەنجامە وێرانکەرەکانی نیولیبرالیزم خەڵک بباتە سەر شەقامەکان، لە عێراقدا ئەوەی خەڵک دەجوڵێنێت دزیی و جەردەیی و گەندەڵییەکی ھەمەلایەن و کەم وێنە و گۆڕانی ئابووریی دەوڵەت و ئابوریی وڵاتەکەیە بۆ دەغیلەیەکی شەخسیی ئەوانەی حوکمڕانن. تا ئێستا ئەم پانەبردنە بۆ ناڕەزاییدەربڕین و ئەم ”سیاسەتی شەقام“ە لە ھەندێک شوێندا سەرکەوتنێکی سیاسیی بەرچاوی بەدەستھێناوە. لە جەەزائیردا ھەم سەرۆکی وڵاتەکە، بۆتفلیقە و ھەم سەرۆکەکەی دوای ئەویشی ناچار بە وازھێنان کرد. لە سوداندا کۆتایی بە دەسەڵاتی دیکتاتۆریەتی سەربازیی عومەر بەشیر ھێنا. لە ھەندێک وڵاتی تردا ئەو بڕیارانەی دراوبوون، ھەڵوەشێندرانەوە، بەڵام لەھەندێک شوێنی تردا، تا ئەم ساتە، ئەم شەپۆلە تازەیە لە ناڕەزاییدەربڕین ئەنجامێکی بەرچاوی نەبووە. ڕاستییە سادەکەی ئەم ساتەوەختە مێژووییە ئەوەیە کە چیتر ناکرێت درێژە بەو بێدادیی و دزیی و جەردەیی و گەندەڵییە بدرێت کە تا ئەمڕۆ بەردەوامە، گۆڕانی ھەمەلایەن و قووڵ پێویستە، پرنسیپە سەرەکییەکانی ئەم گۆڕانەش دابینکردنی دادپەروەریی و ڕێز و ئازادیی و کەرامەتە بۆ مرۆڤ.
.gif)
كاردۆ محەمەد لەرەوشێكداین دەورو بەرمان لە شەقامدا، لە دژایەتی گەندەڵی و داوای دادپەروەری دەكوڵێ . روداوەكان پەرەسەندنیان بەرەو ئاڵۆزی زیاتردەروات، لایەنە سیاسیەكانی هەرێم چاوەڕێی چی دەكەن ،بۆ ئەوەی ژیانی خەڵك باشتر بكەن و دادگاكان سەربەخۆ بن و ئەو یاسایەی خۆیان دەری دەكەن جێ بەجێ بكرێت وزانكۆكان بكەنە ناوەندی زانست و توێژینەوە لەبازرگانی پێكردن جیابكرێتەوە،خەڵكی شیاو لەسەر لێوەشاوەیی وتوانا دابنێن، دامەزراوەكان لەژێر سایەی حزب دەربێنن. ساڵانە ئەوەی دێتە دەستیان ،بە ئاشكرا و ڕوونی لە بودجەدا بەیانی بكەن و بە دادپەروەرانە دابەشی بكەن. و سیستەمێكی پەروەدەیی هاوچەرخ بۆ پەروەردەی مناڵەكان بێننە ئارا ،بۆئەوەی ژیانی نەوەی ئایندە بپارێزین، دڵنییایی كۆمەڵایەتی بو كەمدەرامەت و بێ نەوایان دەستەبەربكەن و دەرفەتی كار بۆ گەنجان بڕەخسێنن، دامەزراوەكان كارا بكرێت لەجیاتی كردنیان بە بار بەسەر ژیانی خەڵك ،كەسی شیاو بەهۆی لێهاتویی و توانا لە شوێنی شیاو دابنرێت . لەسەروی كەس و خێزان و بنەماڵە حكومەتی هاوڵاتی دروست بكەین. وڵات ، وڵاتی هەمومان بێت و رایەڵەیەك بە خاكیان ببەستێتەوە. نەك كاستێكی حوكمداری مۆنۆپۆلی، ئەگەربۆیان بلوێ باجی هەناسەش وەردەگرن ،هاوشانی ئەو ڕاستیانە بونی ڕوئیا و وتارێكی یەكگرتوو بۆ ڕوبەڕوبونەوەی هەڕەشەكانی دەرەكی و هەڵوێست و گوتاری یەكگرتوو بەتایبەت لە پرسی ڕەوای گەلەكەمان لە هەر بەشێكی بێت لەوەش پێویستتر هەستكردن بەهەستیاری قۆناغەكە، كەبەبێ ئیرادەی چاكسازی دەبێ چاوەڕێی چی بكەن؟. ئەمرۆ بە سبەی كردن بەبێ هەنگاوی كرداریی .. دادتان نادا. وەكو نەعامە سەری خۆتان لەنا لم دەنێن وبۆ ئەوەی دوژمنەكانتان نەتان بینین. یا چاوەرێی قەیران و ئاڵۆزی زیاترو هەڵدێرانی گەورە دەكەن، پێتان باشە تاكەی خەڵك چاوڕێ بێت. لە راستیدا بۆگۆرانكاری بروامان بە ئینقلاب نیە، بڕوامان بە چاكسازی بنەڕەتی وخەباتی مەدەنی و هەڵبژاردنی پاك و بێگەرد هەیە، دڵنیابن گەلان وستەمدیدەكان دەستبەرداری مافەكانیان نابن. رێگری لەم شێوازی ئاشتیانەو مەدەنی بگیرێت، رێگای تری گۆرانكاری دەگرنە بەر،ئەگەر خەڵك دەرفەتی ئازادی بیروڕای هەبێت هەرلەوڕێگەوە دەتوانین ژیانێكی باشتر بۆ خەڵكەكەمان دابین بكەین. سەبرگرتن سنووری هەیە، ئاگرێك هەڵگیرساوە پەرژینەكان توندو وماڵمان ڕێكنەخینەوە. چۆن شاهیدی ڕوخان و لە ناوچونی دەسەڵاتە ستەمكارەكان، تۆتالیتارو مشەخۆرەكانین ، سەڕەرای بونی پرسێكی نیشتمانی چارەنووسی هاوبەشمان شاهیدی ئێوەش دەبین. چاوەڕێی چی دەكەن ؟ وەڵامەكە خۆتان بیدەنەوە
.gif)
فارس نەورۆڵی لەسەردەمی دوو جەمسەریدا ئەوکاتەی ڕوسیا و ئەمەریکا لە ململانێ دابوون، سۆڤیەت بەرەی سۆشیالیستی و ئەمەریکا بەرەی سەرمایەداری، کورد لە نێوان ئەم دوو بەرەدا ھاڕاو جەستەی ھەلا ھەلا بوو، ھەمووکات ئەم دوو ھێزە یان ئەم دووبەرەیە وەک ئەڵقەی قوربانی کوردیان بەکارھێناوە، بۆیە کورد بەردەوام لە جەنگی تاقەت پڕوکێنەردا بوووە. دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی سارد وڵاتانی ڕۆژئاوا سەرکەوتنی خۆیان ڕاگەیاند و وایان نیشاندا کۆتایی مێژووە، ئەو مافەیان بەخۆیاندا کە سەر کەوتووبوون، لەدوای جەنگی سارددەوە سیاسەتی نێودەوڵەتییان بە جۆرێکی دیکە پێناسە کردووە دەست وەردانیان لەھەموو ڕوویەکەوە لە جیھان دەکرد. سیستەمی نوێی جیھان کە ڕۆژئاوا دامەزرێنەرییەتی تائێستا خۆی بەزاڵ دەزانێ، بەڵام ڕووداوەکانی دوای بەھاری عەرەبی، ئێستا شتێکی دیمان پێ دەڵێت کە جوڵەی مێژوو بەشێوازێکی دیکە ڕێ دەکات و ئەم جوڵە و گۆڕانکارییانە وانیشان دەدەن کە ڕێگەی دەرکەوتنی جەمسەری نوێ دەردەکەوێ لەڕووی ئابوری و سیاسیەوە نمونە (چین، مالیزیا، ھند، ڕوسیا، ئێران، تورکیا). ئێستا وڵاتانی ڕۆژئاوا وەک جاران ھێزگەلێکی تۆکمە نین، بەتایبەتی دوای دەرچوونی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوروپا. بۆیە ئێستا ناوچەکە بەزنجیرەیەک شەڕی ناوخۆدا گوزەردەکات بەرژەوەندی دەوڵەتانی ناوچەکە وەک ( ئێران و تورکیا و سعودیە) وای کردووە لە پشتی ئەم شەڕانەوەبن و ئەم شەڕانە زنجیرەکی پەیوەستن بەیەکەوە بۆیە، گۆڕانکاری لەھەر جێگایەک ڕوبدات کاریگەری لەسەر ناوچەکان و جێگاکانی دیکە ھەیە. واتە کۆپی دەکرێ لە ناو ئەم پانتاییەدا، ڕوسیا وەک یاریچییەکی سەرەکی دەردەکەوێت، کەواتە ناوچەکە چاوەڕوانی شەڕی قورستر دەکات و ھیچ دوور نییە لە عێراق شەڕی ناوخۆ ھەڵبگیرسێت وەک (یەمەن و سوریا). ئەمە ئەوەمان پێ دەڵێت جیھان بەرەو فرە جەمسەری ئابوری سیاسی دەڕوات، بۆیە پێ دەچێ سەر لەنوێ ناوچەکە دابەش کەنەوە وەک جێ نفوزی خۆیان کوردو کوردستان بەشێکی دیاری ناو ئەم ڕوداوانەن، چونکە کورد لەسەر چوار دەوڵەت دابەشکراوە، کە ھەرچواریان ئێستا بەشێکن لە ڕوداوەکان و لە جەنگەکان، ھیچ نەتەوەیەکی ژێر دەستیش وەک کورد ئەزموونی کەوتن و ھەستانەوەی نییە. لەسەدەکانی ڕابردوودا دوو جەنگی گەورەی جیھانی ڕویاندا دەرەنجام و لێکەوتەکانی دوای ئەو دوو جەنگە جیھانییە کورد کراوەتە قوربانی. ئێستا جیھان بەشێوازی جیا جیا لە جەنگێکی جیھانیدایە دەبێ کورد چی بکات؟ پێویستە ئەوە بزانین لە دابەش کردنەوەی ناوچەکەدا ئێمە چۆن لەگەڵ جەمسەرەکاندا مامەڵە دەکەین، بەتایبەتی ئەمەریکاو ڕوسیا، ڕاستە ئێستا ڕوسیا گەمەکەرێکی سەرەکی یە، بەڵام ئەمەریکا لە ناوچەکەدا سیاسەتی نەگۆڕی ھەیە، ھەموو گۆڕاوەکانی لە خزمەتی ئەو نەگۆڕانەدایە. ھەموو وڵاتانی ناوچەکەش ئەو شەڕانەی لە فەلەکی ڕوسیاو ئەمەریکا دەیکەن دژی یەکن ( ئەوشەڕانەی نێوان ھەریەک دژی ئەوی دیکە، تەنھا بۆ ژیان نییە تەنھا بۆ ئەوە نییە ھەریەکە بژی بەڵکو ئەو شەڕە بۆ ددانپێدانانە لەنەخشەی سیاسی داھاتوودا). بۆیە دەبێ کورد ڕێگاکان بۆ گەیشتن بە ددانپێدانان بگرێتە بەر، ئەویش دەبێ بگەڕێتەوە بۆ جەوھەری یەکێتی ڕۆحی کوردان. لێرەوە بۆ گفتوگۆ ھەنگاو ھەڵگرێت بۆ شەڕ، بۆھەرئەگەرێک بەبێ گەڕانەوە بۆ ئەم جەوھەرە ھەموو سەرمایەکەمان بێ مایە دەبێ، وەک ئەوەی لە مێژوودا دەیخوێنینەوە، کەواتە پێویستە لەمەودوا دەست لە پیاھەڵدان و شکاندن ھەڵبگرین، چون ھەردووکیان وەک یەک ناشرینن. بۆیە ئەوەی گرنگە دەبێ سەرەڕای جیاوازییەکان، لەم قۆناغەدا یەکێتییەکی سیاسی ھاوبەش پێکبھێنین بۆ ئەوەی لەم دۆخەدا بەیەک گوتاری سیاسی واقع بخوێنینەوەو ئەم گوتارە سیاسیە بتوانێ یەکێتییەک لە نێوان ڕاگەیاندنەکاندا بۆ پرسە ستراتیجییەکان دروست بکات، بۆ ئامادەکاری ھەرپێشھاتێک، چونکە ئێمەلە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی گەورەداین، تاقیکردنەوەیەک خولی دووھەمی نییە. بۆیە لەسەر ھەموو ھێزە سیاسیەکان پێویستە دان بەوەدا بنێن ئێمە لە ساڵی ١٩٩٤ ەوە تا ئێستا ٩٠%ی وزەی کوردستانمان لە دژایەتی یەکتر بەکارھێناوە، بۆیە دەبێت ئێستا لەم قۆناغەدا ھەڵوێستەیەک بکەین، جیاوازییەکان و ڕقەکانمان سڕبکەین، بۆ ئەوەی لە گۆڕانکارییەکاندا جێگامان ھەبێت. ئەمەش دەکرێت لە چوارچێوەی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستاندا، کە دامەزراوەیەکی شەرعییە، وزەو تواناکان کۆبکەینەوەو رێکی بخەین و لێرەوە بۆ بەرژەوەندییەکانی کورد و دەرچوون لەم تاقیکردنەوە دژوارەدا ئاڕاستە بکرێن.
(1).jpg)
.png)
.png)
