.gif)
عەبدولڕەحمان رەزگەیی ھەندێک جار مرۆڤ چەندە بەرپرسیارە لە ئەنجامدانی کردەوەیەک کە دەیکات، ھێندەش بەرپرسیارە بەرامبەر بێدەنگی و ھەڵوێست وەرنەگرتن بەرامبەر کردەوەیەکی ھۆڤانە وەک ئەوەی ئەردۆگان ئەمڕۆ ئەنجامیدەدات لە ڕۆژاڤا، وەک بەرپرسیاریەتی ئەخلاقی (moral responsibility)، بۆ ئێمە وەک کورد وەرگرتنی ھەڵوێست ھەم ئەرکە و ھەمیش بەهایەک بۆبەشداری تاکی کورد دەگێرێتەوە لەپرسێکی گەورەی مەترسیدار، کەپەیوەستە بە بوونی ئێمەوە وەک مرۆڤ، بەکڕینی بەرھەمی تورکی بە ناڕاستەوخۆ بەشداری لەو زوڵمەی دەکەی کە چەندین ساڵە تورک نەک ھەر لە کورد بگرە لە گەلانی تری ناوچەکەی دەیکات. ئەوانەی پێیان وایە بایکۆت کاریگەری نابێت ھەڵەن، بایکۆت وەک خەباتێکی مەدەنی ئاشتیانە کاریگەری گەورە لە دوورمەودادا دروست دەکات، بۆ ئەمەش کۆمەڵیک جوڵانەوەی بایکۆت ھەن لە مێژوودا کە توانیویانە کاریگەری گەورە دروست بکەن، کە گرنگترینیان جوڵانەوەی سوەداشی ( Swadeshi movement )ی ھیندیەکان بوو لە ساڵی ١٩٠٥، ئەم جوڵانەوەیە یەکەم ھەنگاوی ھیندیەکان بوو بەرەو سەربەخۆیی، دروستبوونی جوڵانەوەکە لە ئەنجامی بڕیارێکی بەریتانیا بوو بۆ دابەشکردنی ھەرێمی بەنگال بۆ دوو بەشەوە، بەم ھۆیەش ھیندیەکان یەکەم جوڵانەوەی بایکۆتیان دامەزراند وەک ھەڵوێستێک دژی ئەو بڕیارەی حکومەتی بەریتانیا، بڕیاریاندا ھیچ بەرھەمێکی دروستکراوی بەریتانیا نەکڕن، کە توانی کاریگەریەکی بەرفراوان لە سەرانسەری ھیندستان دروست بکات و لەلایەن زۆربەی ھیندیەکانەوە بەشداری تێداکرا و پابەندبوون پێیەوە، ئەمە جگە لەوەی توانی ڕۆڵی کاریگەر ببینێت لە زیادبوونی خواست لەسەر بەرھەمی ناوخۆ و بوژانەوە و بەھێزکردنی ئابوری ھیندستان، دواتر ئەم جوڵانەوەیە لە چوارچێوەی بایکۆتدا نەوەستا و بڕیاریاند جوڵانەوەکە شێوازی جیاواز لە خەبات بگرێتەبەر و ببێت بە پڕۆژەیەکی نەتەوەیی کە زۆربەی ھیندیە ناسیۆنالیستەکانی کۆکردەوە تا گەشتە ئاستێک لە ساڵی ١٩٤٧ دا ھیندیەکان توانیان سەربەخۆیی بەدەستبێنن. بایکۆت وەک چەکێک دژی ستەمی بەریتانیا و میکانیزمێکی سیاسی سەدەیەک لەمەوبەر توانی دەستکەوتی گەورە بۆ ھیندیەکان بەدەستبێنێت، لە ئێستاشدا ئێمەش دەتوانین بایکۆتی بەرھەمی تورکی وەک ئاسانترین و کاریگەرترین ڕێگا بەکاربێنین، ئێمە دەبێت بەرلەوەی گلەیی لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و وڵاتە زلھێزەکان بکەین كە بەرگریمان لێناكەن، دەبێت خۆمان بتوانین لایەنی کەمی ئەرکی سەرشانمان جێبەجێ بکەین بە بایکۆتکردنی بەرھەمی تورکی. بۆیە بەشداربە لە بایکۆتکردنی بەرھەمی تورکی، بەشێک مەبە لە زوڵم ، چونکە بەشدارنەبونت لە بایکۆت بە ناڕاستەوخۆ بەشداریە لەو زوڵمەی لە ڕۆژاڤا دەکرێت، ھەروەک چۆن بەشداربونیشت ھەم بەھایەکی ئەخلاقیە ھەم ھێمای ئیرادە و زیندویی ئێمەی کورد نیشان دەدات و ھەمیش چەکێکی کاریگەرە دژی ئەو زوڵمەی لە خۆت و ھاوزمانەکانت دەکرێت
جەزا والی زانستی ئەنسرۆپۆلۆجیا بەگشتی و ئەنسرۆپۆلۆجیای كەلتوری بەتایبەتی زانستێكی زۆر گرنگە بۆ خوێندنەوەو تێگەیشتن و توێژینەوەو شیكردنەوەی كەلتوری كۆمەڵگە و دیاردە كەلتوریەكان. هەتا ئەمڕۆ ئەم زانستە وەك بەشێك لە كۆلێژی زانستە كۆمەڵایەتی و مرۆڤایەتییەكان لەزانكۆكانی كوردستاندا ناخوێنرێت، لەبەر ئەم هۆكارە هەتا ئێستا ئەو توێژینەوە زانستی و ئەكادیمیانەی لەبواری ئەنسرۆپۆلۆجیا لەهەرێمی كوردستاندا ئەنجامدراون زۆركەم و دەگمەنن، ئەمەش وایكردووە كە زانكۆو دەمودەزگا ئەكادیمیەكان نەتوانن دراسەی كەلتوری كوردی بەگشتی و كەلتورە جیاوازەكانی كوردستان ئەنجامبدەن. ئەنسرۆپۆلۆجیای كەلتوری Cultural Anthropology ئەو زانستەیە كە لێكۆڵینەوە دەكات لە داهێنانەكانی كۆمەڵگە، ئامڕازەكانیان، ئامێرەكانیان، چەكەكانیان، جۆر و شێوازی دیزاینی خانووەكانیان و نیشتەجێبوونیان، شێواز و جۆری جلوبەرگپۆشینیان، شێوازی ڕازاندنەوە و ئەو خشڵ و جوانكارییانەی بەكاریدەهێنن، یاری و هونەر و ئەدەبیاتیان، داب و نەریت و چیرۆك و ئەفسانەكانیان، واتە ئەو زانستەیە كە لێكۆینەوە لەهەموو بەرهەمە ڕۆحی و مادیەكانی كۆمەڵگە دەكات، هەروەها لێكۆڵینەوە لە وەرگرتن و خواستنی كەلتوور و گەشەی كەلتوریی و گۆڕانی كەلتوری كۆمەڵگە دەكات. هەروەها لە سەرەتا و ڕیشەی دروستبوونی كەلتور و شارستانیەت و فرەیی و جۆراوجۆریی كەلتور و چۆنیەتی بڵاوبوونەوەی شارستانیەت و كەلتور دەكۆڵێتەوە. هەروەها ئەنسرۆپۆجیای كەلتوری لقێكە لە ئەنسرۆپۆلۆجیا، كە لە شێوازی ژیان و بیروباوەڕ و دابونەریت و سرووتەكانی كۆمەڵگە دەكۆڵێتەوە و دابەشكراوە بۆچوار بەش: 1- زانستی شوێنەوار، كە گرنگی دەدات بە شوێنەوار و لایەنە مادییەكانی كەلتوور و پرۆسەی گەشەی مێژوویی كەلتوور. 2- ئەسنۆلۆجیا بریتییە لە لێكۆڵینەوەی جیاوازی و بەراوردكاری كەلتوورییەكان. 3- ئەسنۆگرافیا – وەسفی كەلتووری كۆمەڵگە. 4- زانستی زمانەوانی: گرنگی دەدات بە زمان وەك ڕەگەزێكی سەرەكی كەلتور و وەك ئامڕازێكی سەرەكی پەیوەندی مرۆڤی و ئامڕازی گواستنەوەی بیروبۆچوون و گوزارشت بە وشە و ئاماژە و هێما. ئەنترۆپۆلۆژیای كەلتوری لقێكە لە ئەنترۆپۆلۆژیایی گشتی و بایەخ بە توێژینەوەی كەلتوری مرۆڤایەتی، بیروباوەڕیان، بەهاكانیان، تەكنەلۆژیایان، بواری ئابووری، چالاكییە كۆمەڵایەتییەكانیان دەدات. كەلتور سەنتەری توێژینەوەی ئەنسرۆپۆلۆژیای كەلتورییە، بوارە سەرەكییەكانی ئەنسرۆپۆلۆژیای كەلتوری" هێماكان، بەهاكان، پەیوەندی كۆمەڵایەتی و ئابوری، دابونەریت، ئاین و بیروباوەڕەكان، هونەر، كارو بەرهەمهێنان و چالاكی ئابوری، ماف و ئامێرەكانی بەجیهانیبوون و تەكنۆلۆجیا دەگرێتەوە. ئەم زانستە گرنگی بە گۆڕانی كەلتووری و گونجانی كەلتووری دەدات. تایبەتمەندییەكانی لێكچووی نێوان كەلتوورەكان و لێكدانەوە و شیكردنەوەی قۆناغەكانی پێشكەوتنی كەلتووری لە كۆمەڵگەدا دیاری دەكات. هەروەها گرنگی بە زمان و شوێنەوار و بەراوری نێوان كەلتوورە جیاوازەكان دەدات. ئەنسرۆپۆلۆجستی ئەمریكی (Marvin Harris) دەڵێت: " ئەنسرۆپۆلۆجیای كەلتوری لیكۆڵینەوە دەكات لەو: شیوازی - ژیانە گشتگیرە كۆمەڵایەتییە بەدەست هاتووەی گروپیك لەخەڵك، كە چۆنیەتی ڕێگاكانی بیركردنەوەیان و كردارو هەستیان دەگرێتەوە". لەڕوانگەی گرنگی ئەم زانستەوە بە پێویستی دەزانین ناوەند و رێكخراوو سەنتەری توێژینەوەی كەلتوری لە هەرێمی كوردستاندا دابمەزرێت، بەمەبەستی: ئەنجامدانی توێژینەوەی كەلتوری دەربارەی ئاین و كەلتورە جیاوازەكانی وڵاتەكەمان و ئاشنابوونی خەڵك بە كەلتورە جیاوازەكان و شیكردنەوەی دیاردە كەلتورییە كۆن و نوێكان، دەستنیشانكردن و شیكردنەوەی خاڵە نەرێنی و ئەرێنییەكانی كەلتور و ئایینەكان. ئەمەش دەبێتە زەمینە سازییەكی پەروەردەیی بۆ بڵاوكردنەوە و چاندنی توخمە كەلتورییە دروست و پێشكەوتووەكان و فرەكەلتوریی و قبوڵكردنی كەلتورە جیاوازەكان و پێكەوەژیانی ئاشتیانە. لە ڕێگەی گرنگیدان بەم زانستەوە دەتوانین پێكەوە ژیانی ئاشتیانەی ئاین و كەلتوورە جیاوازەكانی كوردستان و كەلتووری (لێبووردەیی ئاینی و كەلتوریی) بكەینە كەلتوری باوی خەڵك. لە ڕێگەی ئەم زانستەوە دەتوانین پێكهاتە كەلتوریی و ئاینیەكان لەكوردستاندا بناسین و تایبەتمەندییە نەتەوەیی و ئاینیی و كەلتوورییەكانیان بزانین و ئاشنای بیروباوەڕ و بەها و یاسا و داب و نەریت و سرووتەكانیان ببین و لێیان تێبگەین. هەنوكە كۆمەڵگەی كوردستانی لەهەموو كات زیاتر پێویستی بەم زانستە هەیە، بۆ خوێندنەوەی هۆكارو دەرئەنجامەكانی ئەو شڵەژانە كۆمەڵایەتییەی لە كۆمەڵگەی كوردستانیدا ڕویداوە. بۆنموونە( بێمتمانەی، شەڕوئاژاوەی كۆمەڵایەتی، تاوان، جیابوونەوەی ژن و مێرد، خۆكوشتن، نەگونجانی كۆمەڵایەتی، بێكاری، لادان لە داب و نەریت و پڕەنسیپە كەلتورییەكان، توندوتیژی جەستەیی و دەروونی،هتد.) هەموو ئەم حاڵەت و دیاردە كۆمەڵایەتیانە، ڕەگ و ریشەی كەلتورییان هەیە و پێویستیان بە توێژینەوەی كەلتوری هەیە. سەرچاوەكان: محمد الخطيب، الأنثروبولوجيا الثقافية شاكر مصطفى سليم، قاموس الانثروبولوجيا ماستەر لە ئەنسرۆپۆلۆجیای كەلتوری
.gif)
مەریوان وریا قانع لە دونیای ئەمڕۆدا یەکێک لە ستراتیژیەتە گرنگەکانی خەباتی سیاسیی میلەتانی چەوساوەی وەک ئێمە، بریتییە لە گەیشتن بە جیھان، گەیشتنە بە ئەوانیتر، بەو بەشەی جیھان کە ناوی مرۆڤایەتییە. لەم گەیشتن بە جیھانەدا دوو ڕەھەند زۆر گرنگە. ڕەھەندی یەکەمیان ئەوەیە کە ببینرێت، لەبەردەمی جیھاندا دەربکەویت، ڕێگر و بەربەستەکان ببەزێنیت و بگەیتە بەرچاوی جیھان.. ئێدوارد سەعید کە باس لە مێژووی خەباتی فەلەستینیەکان دەکات لەوە ئەدوێت ئەم مێژووە بەردەوام یەک ئارەزووی ھەبووە، ئارەزوی ئەوەی جیھان فەلستینیەکان ببینێت. جگە لە بینین ڕەھەندێکی دیکەش پێویستە، ڕەھەندی ئەوەوی کە ببیسرێیت. لەڕاستیدا بینین بەتەنھا بەس نییە، تەنھا بڵاوبووونەوەی وێنە و دیمەنەکان بە جیھاندا بەتەنھا بەس نییە، بەڵکو پێویستە بشبیسرێیت، جیھان تەنھا وێنەی تاوانەکان نەبینێت، بەڵکو ئەو حیکایەتانەش ببیسێت کە لەپاڵ ئەو تاوانانەدا دەگێڕدرێنەوە. تێکەڵکردنی ئەم دوو ستراتیژە کاری ورد و ڕۆژانە و بەردەوامی دەوێت. ھەموو ھەوڵی وڵاتە داگیرکەر و چەوسێنەرەکانیش ئەوەیە ڕێ لەم دوو مەسەلەیە بگیرێت، چەمکی ”سەروەریی دەوڵەت“ خۆشی ئەو ئامرازە سەرەکییەیە کە بۆ ئەم مەبەستە دەخرێتەکار. ھەڵچنینی دیواری گەورەوە بەدەوری ئەو میلەتانەدا، تەلبەندکردنی سنوورەکانیان، میلیتاریزەکردنی ژیان و ڕێگرتن لە ڕۆژنامەنووسان و پەیامنێران و چاودێریکەران بۆ ئەوەی وێنەکان و دەنگەکان بگوڕێزنەوە، لەپاڵ چەمکی ”سەروەریی دەوڵەت“دا، ستراتیژیەتی سەرەکیی شاردنەوەی ئەو میلەتانەن لە جیھان. شتێک کە لە بینین و بیستندا پێیوستە ئاگاداریبین ئەوەیە وێنەی ئێمە بۆ دەرەوە تەنھا وێنەی قوربانیبوونی بەردەوام نەبێت، تەنھا وێنەی وێرانکاریی و خوێنڕشتن و پەلاماردانەکان نەبێت، بەڵکو ھاوکات وێنەی ئیرادەیەکی گەورەی تەسلمنەبوون و بەرەنگاربوونەوە بێت، تێکەڵ بە ئیرادەی چێژوەرگرتن و خۆشویستنێکی گەورەی ژیان. ئەوەی دەچێتە دەرەوە تێکەڵێک بێت لە برین و کۆڵەندان و لە کارەسات و ئارەزووی ژیان، لە بەرەنگاریی و سەما. گرنگە وێنەی میلەتی ئێمە وەک میلەتێکی چەوساوە تێکەڵبێت بە وێنەی میلەتێکی سەماکەر، مۆسیقاژەن، سەیرانکەر. لەوکاتەدا کە وێنەی منداڵێکی کوژراومان بە جیھاندا بڵاودەبێتەوە ھەوڵبدەین وێنەی مناڵێکیشمان کە سەمادەکات و لە ئاسمان ڕادەمێنێت، وێنەی کچێک کە خەریکە مۆسیقا دەژەنێت، وێنەی ئاگرێک لە شاخەکاندا کە بەدەوریدا خەڵکانێک کۆبوونەتەوە و گۆرانی دەڵێن، بەیەکەوە بچنە دەرەوە، یان بەیەکەوە لەسەر شەقام و گۆڕەپانی شارە گەورەکانی جیھان ئامادەبن. بە مانایەکی تر پێویستە ئاگادارین ”چوارچێوەیەکی پاسیڤ“، passive frame، بۆ دەرکەوتنمان لە جیھاندا دروستنەبێت. لە دوای ھێرشەکەی ئەردۆگانەوە بۆسەر ڕۆژئاڤا چوارچێوەیەکی جیھانی نوێ لە دروستبووندایە کە بڕێکی گەورە لە ئامادەگیی بۆ بینینی کورد و خەڵکی کوردستانی تێدایە. لێکنزیکبوونەوە و سۆز بۆ کورد و مەسەلەکەی، ھاوشانە بە ڕق و بێزاریی و توڕەبوونێکی گەورە لە تورکیای ئەردۆگان و سیاسەتی داگیرکردن و پەلاماردانی ئەوانیتر. بە درێژایی سەدەی بیستەم کەم سیاسیی تورکیی ھەبووە، ھێندەی ئەردۆگان بێزراو بێت لە دونیادا. ئەردۆگان و ترەمپ لەیەک تەرازوودان و ھەردووکیان ڕووەبڕووی شەپۆلێکی گەورە لە ڕق و ڕەخنە و ناڕازیبوونی جیھانیندا. ھەم ئەردۆگان و ھەم ترامپ جەنگی بردنەوەی ڕای گشتیی ئەوروپیی و جیھانیان دۆڕاندوە. وێنەی ئێمە لەبەردەم ئەو ڕای گشتییەدا وێنەی میلەتێکی بەجێھێڵدراو و خیانەتلێکراوە. ئەم دۆخە دەشێت ھەندێک دەلاقەی بچووکمان بەڕوودا بکاتەوە. ئەوەی پێویستە ھەوڵدانێکی ڕێکخراو و سیستماتیکی خۆمانە بۆ درێژەدان بەم دەرکەوتن و بیستنە لە جیھاندا. ئەمەش کارێکی مەحاڵ نییە، بەڵام ئاسانیش نییە.
.jpg)
محهمهد حسێن ئایا بایكۆتی كاڵا توركیهكان، بڕیارێكی عهقلانی و كاریگهره؟ ژمارهیهك میدیاكار، مامۆستای ئاینی، پهرلهمانتارو سیاسی نهزان و بێ بههره چهند رۆژێكه، به نهفهسێكی تورك-دۆستانهوه، كهوتونهته قسهفڕێدانی نامهسئولانه له دژی ههڵمهتی بایكۆتكردنی كاڵا توركیهكان. ئهمانه، كه سهداو كاریگهری بایكۆتكردنهكه تهنگهتاوی كردوون، كهوتونهته دڵساردكردنهوهی خهڵك له پرۆسهكهو بێئاگاو (بهئاگا) ئاو به ئاشی لهشكره كوردكوژهكهی ئهردۆغاندا دهكهن. وهك ئهوهی ئهگهر كاڵاو شتومهكه توركیهكان نهبێت خهڵك له برسانا دهمرن. یان بایكۆتهكه زیان به كوردانی باكور دهگهیهنێت. لۆجیك و تێگهیشتنی ئهم تورك-دۆستانه له ڕوی ئهخلاقی و نیشتمانیهوهههرچۆنێك بێت، پیرۆزی خۆیان بێت؛ من كێشهم لهگهڵی نیه. بهڵام زۆر ناڕاستهو ناكۆكه بهو پێوانه ئابوری و سیاسیانهی بازرگانی و بازاڕی ئهم سهردهمه دهبهن بهڕێوه. جارێ ههر لهسهرهتاوه ئهوه راست نیه كه دهلێن به بێ كاڵا توركیهكان خهڵكی كوردستان ناتوانن بژین. ئهگهر توركیا ئهمڕۆ سنورهكانیشی بهتهواوی دابخات ههزاران كۆمپانیای هاوردهكار ههیه كه دهتوانن كاڵای ئێرانی، هندی، چینی، پاكستانی، ئۆكرانی، ئهوروپی، مسری و ..هتد بهێننه وڵاتهكهوه. كواڵیتی كاڵاكانی ئهم وڵاتانه له زۆربهی حاڵهتهكاندا باشترهو نرخهكانیشیان ههرزانتره له كاڵا توركیهكان. داتاو بهڵگهی كواڵیتی كۆنترۆڵ ههیه بۆ سهلماندنی ئهم راستیانه (ئهگهر پێویستی كرد له كاتی خۆیدا ههمووی دهخهینهڕوو). ئارگۆمێنتێكی تری ئهم تورك-دۆستانه ئهوهیه كه بهم بایكۆته بازرگان و كرێكارانی باكوری كوردستان زیانیان پێدهگات بهو پێیهی ژمارهیهك له كاڵاكان لهوێ بهرههم دههێنرێن و خاوهنهكانیان كوردن. ئهم بۆچونهش زۆر ههڵهیهو تێنهگیشتووه لهو لۆجیكهی كه بایكۆتی ئابوری لهسهر بونیادنراوه. ئهو كۆمپانیاو كرێكارانه، با كوردیش بن، باجدهری دهوڵهتی توركن. ئهوان سوپاكهی ئهردۆغان تهمویل دهكهن. كهس رقی له هاوڵاتیانی توركیا نیه به غهیره كوردهكانیشهوه. ئامانجی ئهم بایكۆته بۆ ئهوهیه زیانی ئابوری به حكومهتهكهی ئهردۆغان بگهنرێت. ئهمه بۆ دروستكردنی فشاره نهك تۆڵهكردنهوه له گهلانی توركیا. پاساوێكی تری ئهم تورك-دۆستانه له دژی بایكۆت، ههناردهكردنی نهوتی كوردستانه له توركیاوه، به پێی داتاكانی دیلیۆت حكومهتی ههرێم له داهاتی نهوتهكهی كهمێك زیاتری دهستدهكهوێت له حكومهتهكهی ئهردۆغان و كۆمپانیا توركیهكان. له سێ مانگی كۆتایی ٢٠١٨دا، تێكڕای نرخی ههربهرمیلێك نهوتی كوردستان ٥٤ دۆلار بووه. لهم پارهیه كهمتر له ٢٩ دۆلاری هاتۆته خهزێنهكانی ههرێمهوه، ئهوی تر دراوهته كرێی بهرههمهێنان و بازاڕیكردن و گومركی توركیا. ژمارهیهك له كۆمپانیا نهوتیه توركیهكان خۆیان پشكیان ههیه له نهوتی كوردستانداو خهریكی بهرههمهێنان، وهك گهنهڵ ئینێرجی و كۆمپانیای وزهی توركی و پێتئۆیڵ و…هتد. كهواته توركیا یهكێكه له سودمهنده سهرهكیاكانی نهوتی كوردستان. ئهگهر بڕیاره ئهم نهوته بۆ ههڕهشهی سیاسی بهكاربهێنرێت، ئهوا دهبێت لایهنی كوردسانی ئهم ههڕهشهیه بكات. نهوتی كوردستان ئهگهر به تهنكهریش بۆ بازاڕهكانی ئاسایای ناوهڕاست بنێردرێت ئهوا هێنده داهاتی دهبێت كه دواجار ٢٩ دۆلار( له كۆی ٥٤ دۆلار) بگهڕێتهوه خهزێنهی ههرێم. چهند ژمارهیهكی مانادارو كاریگهر: له ماوهی كهمتر له دوو حهفتهدا، رێژهی ئهو سهرنیشینانهی به كۆمپانیا فڕۆكهوانیه توركیهكان هاتوچۆیان دهكرد له كوردستانی عێراقدا ٧٥% كهمی كردووه، ئهمه تا ١٨\١٠\٢٠١٩، به وتهی سهرۆكی یهكێتی كۆمپانیاكانی گهشتیاری و فڕۆكهوانی له ههرێمی كوردستان. هاوكات دهیان گهشتی فڕۆكهوانی كۆمپانیا توركیهكان ههڵوهشێنراوهتهوه بههۆی نهبوونی سهرنیشینهوه. نرخی پلیتی فڕۆكهكانیشیان دابهزیوه بۆ نزمترین ئاست له ده ساڵی رابردوودا. له شارهكانی كوردستان، بهتایبهتی ههولێر، چهندین بازاڕو بازرگان به لافیته رایان گهیاندووه كه ئیتر ئهوان كاڵای توركی نافرۆشن. راسته ئهم بایكۆته لهوانهیه زیان به ژمارهیهك دوكان و بازرگانی خۆمان بگهیهنێت كه له ئێستادا كاڵاو شت و مه كی توركییان لایه، بهڵام ئهمه زیانێكی كاتیه؛ گرنگی پرۆسهكه لهوهدایه كه ئهم بازرگانانه ئیتر ناتوانن و ناوێرن شت و مهكی توركی هاورده بكهن، بهڵكو ناچار دهبن به دوای بهدیل له وڵاتانی تردا بگهڕێن. له سایهی جیهانگهرایی و ئامرازه داراییهكانی بازرگانی نێودهولهتی ئهم سهردهمهدا، له ههرشوێنێكی ئهم دنیادا چی بكڕیت، لهماوهیهكی زۆر كورتدا دهیگهننه بهردهرگای ماڵهكهت، له ههولێر بێت یان گهرمیان و دهۆك. له كاتی لوتكهی ئابوری نێوان توركیاو ههرێمی كوردستان له شاری ههولێر، وتهبێژی ئهو كاتهی ههرێم سهفین دزهیی رایگهیاند كه ئامانجیانه قهبارهی بازرگانی نێوان ههرێم و توركیا له ساڵی ٢٠١٩ بگهیهننه ٢٠ ملیار دۆلار، له ئێستادا ١٠ بۆ ١٢ ملیار دۆلاره، ئهگهر ئهم ههڵمهتی بایكۆته بتوانێت ئهم ١٢ ملیار دۆلاره دابهزێنێت بۆ ٣ ملیار لهساڵی ٢٠٢٠دا، كهواته ئامانجی خۆی دهپێكێت. ئهمه بهسه بۆ ئهوهی تهمێی ئهردۆغانی پێبكرێت ئهگهر سهد ئهوهندهی تریش ملهوڕ بێت. سزای ئابوری و قهیرانی دارایی دهتوانێت چۆك به ههموو حكومهت و سهركردهیهیك دابدات. بۆچی ئهم بایكۆته پێویسته؟ ١- ئهم بایكۆته داهات و فرۆشی كۆمپانیا توركیهكان كهم دهكاتهوه، راستهوخۆ داهاتی باجی حكومهتهكهی ئهردۆغانیش كهمدهبێتهوه. توركیاو سوپا كوردكوژهكهیشی بهم باجه دهژین، ئهوان نهوت و گازیان نیه بیفرۆشن. ئهگهر وێنهكه زیاتر سادهبكهینهوه؛ تۆ به بههای ٢٠ ههزار دینار شتومهكی توركی دهكڕیت. لانی كهم ٥٠٠ دیناری ئهم پارهیه دهڕوات بۆ دهولهتی تورك له ڕێگای باجی سهركۆمپانیاكهو باجی داهاتی ئهو كرێكارانهش كه كاری تیا دهكهن. ئهگر تۆ كاڵاكهیان نهكڕیت، ههم حكومهتهكهی ئهردۆغان داهاتی باجی كهم دهبێتهوه و ههم كرێكارهكهش بێكار دهبێت و دهبێته سهرئێشه بۆ حكومهتهكه. ٢- بازرگان و كرێكارانی كۆمپانیا توركیهكان راستهوخۆ تۆشی زیانی دارایی دهبن. ئهم زیانه تاڵاوی هێرشه كوردكوژیهكانی ئهردۆغانیان پێ ئهنۆشێت، بۆیه ئهوانیش ناچارن لهلای خۆیانهوه شتێك بكهن بۆ راگرتنی ئهردۆغان له ههڵمهتهكهی. بڕێكی زۆری ئهم بارزگانانه لایهنگرو دهست و پێوهندی حیزبهكهی ئهردۆغانن. ئهمانه یان فشاری دهخهنه سهر یان سزای دهدهن و له ههڵبژاردنی داهاتوودا دهنگی بۆ نادهن. ئهمه ئهو ئهنجامهیه كه خهڵكی كوردستان لهم بایكۆتهی دهوێت. ٣-ئهگهرچی ئهم بایكۆته رهنگه ههندێك زیان له بهكاربهرانی ههرێمی كوردستان بدات بۆ ماوهیهكی كاتی، له ئاستی دوور ماوهدا قازانجی زۆر گهورهی ههیه. یارمهتی بوژاندنهوهی بهروبوومی ناوخۆیی ئهدات. یارمهتی راكێشانی وهبهرهێنانی بیانی ئهدات. بۆ نمونه كۆمپانیایهكی زهیتی هندی یان پلاستیكی چینی ئهگهر بزانێت له كوردستان وعێراقدا، بازاڕێكی باشی دهست دهكهوێت، ئامادهیه بنكهیهكی بهرههمهێنانی لێره بكاتهوه. بۆیه ئهم بایكۆته دهرفهت و هیوایشی لهگهڵ خۆیدا ههڵگرتووه. مهسهلهكه ههر ئهوه نیه كه سزای دارایی توركیا دهدرێت، بهڵكو دهرفهت بۆ بوژاندنهوهی بازاڕو ئابوری كوردستانیش دروس دهكرێت. ٤- راسته ئهم بایكۆته زیان به كۆمپانیا توركیهكان و ههندێك جار كڕیارانی ههرێمی كوردستانیش دهگهیهنێت، بهڵام ئهمه ههڵوێستی ئهو كهسانهیه كه دهیانهوێت پهیامێكی سیاسی به دهوڵهتی تورك بگهیهنن. ئهوهی كه پهیامێكی وههای ههبێت رهنگه ئامادهش بێت كراسێك و سهماوهرێی چا لێنان به گرانتر بكڕێت، بهس بۆ ئهوهی بازاڕی برانده توركیهكان بشكێنێت. دیپلۆماسیهتی بایكۆت: چین، كه گهورهترین وڵاتی دنیایهو خاوهنی چهكی ئهتۆمییه، تا ئێستا چهند جارێك سیاسهتی بایكۆتكردنی بهكارهێناوه بۆ مهبهستی سیاسی له دژی نهرویج (كاتێك بایكۆتی ماسی سهلهمۆنی كرد)، له دژی یابان( كاتێك بایكۆتی ئۆتۆمبیلهكانیانی كرد). دواینجار له دژی كۆریای باشور بهكاری هێنا له رێگای بایكۆتی ئۆتۆمبیل و بابهتهكانی جوانكاری خانمانهوه. له ئێستاشدا سهركرده چینیهكان گفتوگۆی ئهوه دهكهن كه چۆن به دیپلۆماسیهتی بایكۆت ئیدارهكهی دۆناڵد ترامپ سزا بدهن و زیانی ئابوری به ئهمریكا بگهیهنن. ههرچهنده قهبارهو دۆخی ئابوری كوردستان و توركیا بهراورد ناكرێت به چین و ئهمریكا، بهڵام بایكۆتهكهی خهڵكی كوردستان بۆ توركیا زۆر كاریگهرتر دهبێت له بایكۆتی چینیهكان بۆ ماسی سهلهمۆنی نهرویج. ههرله ئێستاوه دهتوانین، دهرهنجامی بایكۆتهكه ببینین لهسهر كۆمپانیا فڕۆكهوانیه توركیهكان، كه فڕۆكهوانی و گهشت و گوزار له كهرته سهرهكیهكانی ئابوری توركیان. ئهوهی كه وایكردووه ئهم بایكۆته كاریگهرتربێت له توانا داراییهكانی بهكاربهرانی كوردستان بوونی قۆرغكاریانهی توركهكانه له ههرێمی كوردستاندا. ئهوان له زۆربهی بوارهكاندا، ههر له نهوت و غازی سروشتیهوه تا دهگاته دایبی منداڵ و چێشتخانهو ئارایشتگای خانمان، دهستبهكارن. به حوكمی دراوسێتی و ئاسانكاریه سیاسیهكانی بهرپرسانی ههرێم تهواو بازاڕهكانی كوردستانیان قۆرغكردووه. چینیهكان بۆ مهبهست و ئامانجی بازرگانی و سیاسی بایكۆت دهكهن، بهڵام كوردهكان بۆ پاراستن و مانهوهی فیزیكی خۆیان ئهمه دهكهن. تهنها بۆ ئهوهی جینۆسایدنهكرێن و به چهكی قهدهغهكراوو فسفۆری نهكوژرێت. مندالهكانیان به زیندووی نهسوتێنرێن. چین دهوڵهتێكی بههێزی ههیه ئهم بایكۆتهی بۆ ڕێكدهخات و دهیسهپێنێت، بهڵام كورد ژمارهیهك چالاكوانی ههیه تهنها له تۆڕهكۆمهڵایهتیهكاندا دهنگیان بیستراوه. بهڵام هێشتا خهڵكانێكی ویژدان بیماری نهزان و گهوج دیانهوێت ئهم بایكۆته سهرنهگرێت.
حهسهن جودی وهك بینیمان؛ پیلانگێڕیی دژ به رۆژئاوا به دوو رێباز پهیڕهو كرا. یهكهمیان؛ هێرشی سهربازیی هاوبهشی سوپای توركیا و گروپه چهتهكان بوو بۆ سهر رۆژئاوا. دووهمیان: ئهو رێككهوتنه بوو كه توركیا و ئهمریكا لهنێوان خۆیاندا دژ به رۆژئاوا بهڕێوهیان برد. - هێزهكانی سوریای دیموكراتی(ههسهده) 12 رۆژ مهزنترین بهرخۆدان و فیداكاریی كرد، تا هێرشه داگیركارییهكه پووچهڵبكاتهوه. توركیا و چهته هاوكارهكانی جگه له گرێ سپی و چهند گوندێك نهیانتوانی ههنگاویتر بێنه پێشهوه. - رێككهوتنهكهی ئهمریكا- توركیا به بڕیاری كشانهوهی هێزهكانی ئهمریكا دهستیپێكرد. بۆیه هێزهكانی سوریای دیموكراتییش به رێككهوتن لهگهڵ سوریا و بهناوبژیوانی رووسیا ههوڵیدا ئهو بۆشاییه سهربازییه پڕبكاتهوه كه به كشانهوهی هێزهكانی ئهمریكا دروست بوو. - ههر لهسهرهتاوه دهرك بهوه دهكرا كه ئهو داگیركارییه بۆ ئهنجامدانی كۆمهڵكوژی گهل و داگیركردنی رۆژئاوایه. بهم دهرككردنهوه ئیدارهی رۆژئاوا و (ههسهده) ههوڵیدا نهداگیركارییهكه و نه كۆمهڵكوژیی رووبدات. لهم پێناوهدا چی پێویست بوو له بهرخۆدان و فیداكاریی، له بهكارهێنانی ههموو جۆره شێواز و تهكتیكهكانی شهڕی گرتهبهر. - ئێستا دوای بهرخۆدانێكی مهزن و زهبروهشاندنێكی مهزن له داگیركاریی توركیا و چهتهكانی، بهتایبهتی دوای چهندین رۆژ له بهرخۆدانی بێوێنه له سهرێكانی، (ههسهده) بهناچاری و لهچوارچێوهی رێككهوتنه بهزۆر سهپێنراوهكه، تهنیا له سهرێكانی كشایهوه. ئهمهش بۆئهوهی كۆمهڵكوژیی مهزن بهسهر گهل روونهدات و هێزهكانی (ههسهده) زهبری زۆریان بهرنهكهوێت. ئهمهش باشترین بژارده بوو له دۆخێكی وهكو دۆخی ئهو 12 رۆژهی شهڕ و پێكدادان. لێرهدا پێویسته چهند خاڵێك بهوردی بزانین و لێیتێبگهین: - ههموو ئهو شوێنانهی توركیا و چهتهكان به شهڕ و بهڕێككهوتن لهگهڵ ئهمریكا داگیریان كردووه كهمتر له سهدا پێنجی خاكی رۆژئاوا و باكوور و رۆژههڵاتی سوریایه كه لهژێر ئیدارهی دیموكراتی (خۆبهڕێوهبهرێتی دیموكراتی)دان. لهو سهدا پێنجهش تهنیا ناحیهی سهرێكانی، دوای ئهوهی نیوهی داگیركرا، نیوهكهی تری سهرێكانی لهئهنجامی (رێككهوتنی ئهمریكا-توركیا-چهتهكان) لهلایهن هێزهكانی (ههسهده)وه كشانهوه. - ئهوهی له 9ی مانگهوه له رۆژئاوا روودهدات بهشێكه به پیلانگێڕییهكی زۆر مهزنتری دژ به گهلی كورد و گهلانی تری ناوچهكه. واتا هێشتا ههنگاوهكانی تری پیلانگێڕییهكه ماون، چهندین جهولهی تری شهڕ و پێكدادان روودهدهن. بۆیه زۆر گرنگه ههم رۆژئاوا و ههمیش ههموو بزووتنهوهی پهكهكه و گهلی كوردستان ههموو هێز و توانستی خۆیان لهیهك كات و لهیهك جهولهی شهڕدا نهخهنه ناو شهڕهوه، بهتایبهتی هێشتا شهڕی لهوه مهزنتر و هێرشی لهوه دژوارتر دژ به كورد ماون. - ناكرێ وا لێكدانهوهی سادهی وابكهین مادام (ههسهده) له سهرێكانی كشایهوه كهواته تهواو ههموو شتێك لهدهستدرا. بهمشێوهیه نییه. لهشهڕی سهربازییدا داگیركردنی ناحیهیهك تهنانهت شارێك و ههموو وڵاتیش ههر بهواتای شكست و دۆڕان نایهت ئهگهر بهرگریی و بهرخۆدان مابێت. ئهگهر رۆحی بهرگریكردن و هێزی بهرگریكردن ههبێت. - ئهم شهڕه ههرتهنیا شهڕی سهربازیی نییه، بهڵكو شهڕهكه رۆحی و فیكری و سیاسی و كولتوورییشه، شهڕی دوو سیستهمه. سیستهمی فاشیزمی توركیا كه لهداڕووخاندایه و بۆ مانهوهی خۆی ههموو شتێك دهكات، لهبهرامبهردا سیستهمی ئازادیخوازیی رۆژئاوا ههیه كه تازه له خۆبونیادنان دایه و هێزی بهرگری مهزنی ههیه. بۆیه پێویسته ههر لهیهكهم قۆناخی شهڕ و داگیركارییدا، بێهیوا نهبین و قهدهممان نهشكێ و ملكهچی دۆخه نهخوازراوهكان نهبین. مادام بهرخۆدان ههیه. - ئهو ههڵمهتی بایكۆتهی كهوا به پێشهنگایهتی گهنجانی چالاكوانی نیشتمانپهروهر دهستیپێكرد، تائێستا دوای زهبر وهشاندنهكانی (ههسهده)، گهورهترین زهبریان لهئابووری توركیا داوه. پێویسته بهردهوامیی پێبدرێت. ئهم چهند زانیارییه لهسهر ئابووری توركیا پێماندهڵێ توركیا بهم شهڕهی دژ بهرۆژئاوا و بهم ههڵمهتهی بایكۆت ئابوورییهكهی وێران بووه. تهماشای دۆخی ئێستای ئابووری توركیا بكهن: ( ١,,,, ٤٥٣,٤٠٠ ملیارو چوارسهدملێۆن قهرزی دهرهوه. ٢, بانكی ناوهندی توركیا تهنهاو تهنها (٣٥) ملیار دۆلار یهدهكی نهقدی تیایه. ٣, بۆڕاگرتنی داڕوخانی بههای لیرهی توركی ١٩ و ٢٠ ی ئهم مانگه ڕۆژانه دوو ملیار دۆلاری خستۆته بازاڕهوه. یهدهكی توركیا به زێڕهوه كه (٣٢٠ تۆنه بههاكهی ٢٥ ملیاردۆلاره) بهرگهی دوومانگی تر ناگرێت ..!! ٤,كێشهی گهورهی ئهردۆگان كهزهنگی مهرگی لێ ئهدات ئهبێت توركیا تا كۆتایی ٢٠٢٠ ,,(١٨٠) ملیار دۆلار قهرز بداتهوه كهمهحاڵه بهم وهزعهوه ..)(ئهم زانیارییهم له ئهكاونتی هاوڕێ حهمه غهفور وهرگرتووه) - خۆپیشاندانه جهماوهرییهكانی گهل به رۆژههڵات و باشووری كوردستان زۆر گرنگن. ههم بایكۆت و ههمیش خۆپیشاندان گهورهترین كاریگهریی ئهرێنی و باشی بهسهر یهكڕیزی و یهكههڵوێستی خهڵكی كوردستان كردووه و دهكات. بۆیه پێویسته ههم خۆپیشاندان و ههمیش بایكۆت بهردهوام بن. چونكه هێشتا شهڕ و داگیركاریی و پیلانگێڕییهكان بهردهوامن. مسۆگهر رۆژئاوا سهردهكهوێت.
.gif)
فارس نەورۆڵی لەدوای سایکس بیکۆ دابەشکردنی کوردستان بۆ چوار بەش و کردنی بەبن دەستی فارس و عەرەب و تورک، ئیتر لەو ساتە وەختەوە گەلی کوردستان شێوازی جیا جیای خەباتی بۆ بەرەنگاری ئەو داگیرکاری و دابەشکردنە نائەخلاقیە گرتۆتە بەر، لەبەر ھەل و مەرجی سیاسی کۆمەڵایەتی و ئاینی و ئابوری ھەر پارچەیەک لەناو ئەو دەوڵەتانەدا، خەباتی گەلی کوردستان لەھەر پارچەیەک چووە دۆخێکی سیاسی تایبەت بەخۆی، لەچوارچێوەو پەیوەندی و بەریەککەوتنی ئاگایی نەتەوەی سەردەست و نەتەوەی ژێر دەست، بەپێی بیرکردنەوەو ئاگایی نەتەوەیی سەردەست گەلی کورد شێوازی خەباتی بەڕێوەبردووە. باشوری کوردستان بەشێکی گرنگی گەلی کوردستانە کە بە درێژایی مێژووی داگیرکاری نەسرەوتووە تا ئاستی سەرکێشی چووەتە مەیدانی بەرەنگاریەوەو ئامادەنەبووە چۆک دابدات، باشوری کوردستان جگە لەبارە جوگرافیەکەی، لەبارە سیاسی و ئابوریەکەشیدا پێگەیەکی گرنگی ھەیە ئەمەش ھاوشانە لەگەڵ بارە کۆمەڵایەتی و ھۆشیاریەکەیدا ئەگەر لەڕووی جوگرافیەوە سەیری بەشەکانی کوردستان بکەین باشور بەوەی کەچەقی ناوچەکەیەو پێگەیەکی جێگری جوگرافیای ھەیە، ھەروەھا لەبەرئەوەی تاکەبەشی کوردستانە کە لەسێ لاوە بەتەواوەتی لەگەڵ سێ پارچەکەی دیکەدا دراوسێیەو خاوەنی زەوییەکی بەپیتە، ئەمەو چەندان ھۆکاری دیکە وایکردووە کە کاریگەری ئەرێنی باشور لەسەر پارچەکانی دیکە بەڕونی دیارە، بەتایبەتی لەمێژووی شۆڕش و بەرەنگاریدا نمونەیەکی کۆڵنەدانە لەئاستی جیھاندا ھەموو رژێمە یەک لەدوای یەکەکانی عیراق ڕێگا نەما نەیگرنەبەر بۆ سەرکوتی باشور، بەڵام نەیانتوانی چۆکی پێدادەن وخۆیان بوون بەپەندی زەمانە. گەلی کورد لەباشور توانی بەرەنگاری سەختترین دۆخ ببێتەوە بەرەنگای پیلانی نەگریسی جەزائیر کەویستیان کورد قڕان بکەن، بەڵام حەکیمی سەرکردایەتی شۆڕش توانی ئەو پلانە پووچەڵکاتەوەو کوردستان لەسەر خاکی خۆی بھێڵێتەوە ئەویش بۆماوەیەک شۆڕشی سڕکردو، لەدەرفەتێکی تردا شۆڕشی ھەڵگیرساندەوە، کورد بەرەنگاری کیمیا بارانکردن بوویەوە بەرامبەر ئەنفال وەستایەوە پێشمەرگە لەخەباتی بەردەوام لەقارەمانێتیدا بووە، گەنجانی کورد لەزیندانەکانی داگیرکەردا کوردستان یان نەمانیان دەوتەوە، سەرەڕای ئەم دۆخە ترسناکە ھەرکاتێک کورد لەپارچەکانی دیکە پێویستیان بەباشور ھەبوایە ئەوا بێ حسابکردن بۆ سنورە دەستکردەکان چوون بەھانای براکانیان لەپارچەکانی دیکە، چوونی بارزانی بۆ کۆماری مھاباد نمونەیەکی باڵاو بەرچاوە، بەڵام بەجیھانی نەبوونی ئەم ڕۆڵە گەورەیە لەوکاتەدا ئەوە بووە وەک ئێستا میدیاو تەکنەلۆجیا نەبووە بۆ گەیاندنی ئەم قارەمانێتی و قوربانیە ئەوکات بەگوندێک ئەگەر ڕادیۆیەکی ھەبووایە ئێستا ھەموو تاکێک دەتوانێت خاوەنی دەزگایەکی گەیاندن بێت لەڕێی تۆڕەکۆمەڵایەتیەکانەوە، دوای ئەو ھەموو قۆناغە سەختەی گەلی کورد لەباشور، دوای ڕەخسانی دەرفەتی نێودەوڵەتی توانی حکومەتی کوردستان دروست بکات. ئەوە ماوەی ٢٨ ساڵە خاوەنی حکومەت و، پەرلەمانەو یەکەم دەستکەوتە لەمێژووی کورددا بەم فۆڕمەو مانەوەی بۆ کاتێکی بەردەوام، لەماوەی ئەو ٢٨ ساڵە گەلی کورد لەباشورو دەستکەوتەکانی ڕوبەڕووی چەندان پیلان و قۆناغی سەخت بۆتەوە، بەڵام توانیوێتی خۆی ڕاگرێ سەرەڕای کەم و کوڕیەکانی کە کەسمان لاریمان نیە لێی، بەبەراورد لەگەڵ دەوروبەردا پڕۆسەی مەدەنی و دیموکراسی بەردەوامە، ئەگەر چی ھەرێمی کوردستان توشی چەندان پەلاماری تیرۆریستی بووەو لەناوخۆو دەرەوەدا قوربانی زۆریشی لێ کەوتەوە کە گەورەترین پەلاماری تیرۆریستی پەلاماری داعش بوو، بەڵام حکومەتی کوردستان پرسی کوردی، بەتیرۆرەوە نەئاڵاند، لەسەربنەمای (دلێری، میانڕەوی، خۆڕاگری) ئیدارەی دۆخەکەی داوە، مرۆڤ دۆستانە مامەڵەی لەگەڵ دۆخەدا کردووە، سەرەڕای ئەم دۆخە دژوارەی حکومەتی کوردستان و گەلی کورد لەباشور، ئەوکاتەی بەشێکی جەستەی نیشتیمان دەکەوێتە دۆخێکی سەختەوە لەڕۆژئاوا سەرۆکایەتی ھەرێم و پەرلەمانی کوردستان بڕیار وەردەگرن بۆ ناردنی ھێزی پێشمەرگە بۆ کۆبانێ، مێژوویەک بوو دووبارە بوویەوە دوێنێ کوردی باشور بەڕابەرایەتی بارزانی ڕاستەوخۆ چووە مھاباد، ئەمڕۆش بەبڕیاری دامەزراوەیی باڵای باشور پێشمەرگە چووە کۆبانێ. لەم قۆناغەشدا کە تورکیا لەشکرکێشی دەکات بۆ ڕۆژئاوای کوردستان، گەلی کوردستان لەباشور سەرۆکایەتی ھەرێم، پەرلەمان، و حکومەت بەھێزی دبلۆماسی سیاسی و میدیایی ھاوکارێکی گەورەن بۆ رۆژئاوا لەلایەکی دیکەوە دەزگای خێرخوازی بارزانی لەھاوکاری خۆراک و پێداویستی مرۆییەوە درێغی نەکردووە، ئەمە جگەلە ڕۆڵی سەرۆک مەسعود بارزانی کە پێگەی خۆی لەڕووی سیاسی و دبلۆماسیەوە خستۆتەکار بۆئەوەی ڕۆژئاوا نەکەوێت ، ئەمەی سەرەوە ئاماژەم پێدا بۆ خۆ فەرزکردن نیە یاخود بۆ سوپاس نیە چونکە ئەرک سوپاسی ناوێت ئێمەش وەک باشور ئەرکی خۆمان ئەرکی ھاوخوێنی و ھاوزمانی و ھاومێژوویی خۆمانە بۆ براکانمان ئەنجامداوە، ئەوەی مەبەستمە بیڵێم ئەوەیە چەند کەسێکی زۆرکەم لێرەو لەوێ لەنوسینەکانیان لەسیمینارو کۆڕو کۆبوونەوەکانیان دەیانەوێت لەپێگەی باشور بدەن، کەئەمانە ئامانجەکەیان دیارە بۆچی وادەکەن و کێ لەپشتیانە لەناو ئەمانەشدا خەڵکی تێدایە بەھەڵە کەوتووەتە ناو مەسەلەکەیانەوە. بۆیە ئەوانە دەبێت بزانن باشور بەفرمێسک و خوێن گەشتووەتە ئێرە ئەم حکومەتەش کەھەیە پێویستە لەھەموو لایەکەوە ببینە ھێز بۆی، لەلایەکەوە ڕەخنەی لێ بگرین بۆ بەھێزبوون نەک بکەوینە لێدان و شێواندنی حکومەت و گەلی باشور ، چونکە باشور قەڵایە بۆ پارچەکانی دیکەو خۆرە بۆ پێدانی وزە بۆ پارچەکانی دیکە، واتا پرشنگی خۆری ئازادی لەباشورەوە سەرچاوە دەگرێت بۆ پارچەکانی دیکە، لەئێستادا لەم دۆخە دژوارەدا بەھیچ جۆرێک کات و ساتی ئەم بەراوردکردنە نیە لەنێوان فکرو ھێزەکانی بەرەنگاری کوردیدا. ئێستا کورد لەتەنگانەدایەو تاکە شتێکە پێویستە بڵاوکردنەوەی ڕۆحی کوردانەو بەرەنگارییەو دەستگرتنی یەکترو پشتیوانی کردنە، ئەگەر تەنھا بە وشەیەکیش بێت ئەو تاکە وشە کوردانەیە ڕۆڵی باشی خۆی دەبینێت نەک لەبەر ھەرھۆکارو ئامانجێک بێت ھەندێ کەس بکەونە لێدانی، پێگەی باشوری کوردستان و دەستکەوتەکانی لەکاتێکدا سەرچاوەی ھێزو وزەی پارچەکانی دیکە لەھەموو ڕوویەکەوە باشورە.
دیفاع ههركی ئهو ههردوو باژێرن (سهرێ كانیێ و گرێ سپی) كو شهرڤانێن هێزێن سوریا دهموكرات "ههسهده"لدوڤ رێكهفتنا ئهمریكا و توركیایێ لێ ڤهكشیای, كو بریارا دهولهتا تورك ناڤچهیا بناڤ ئارام لێ دروست بكهت د بهرژهوهندیا كورداندایه. چهوا د بهرژهوهندیا كوردان دایه؟ راسته داگیركرنا ههر بوستهكا ئاخا كوردستانێ تشتهكێ نهخوش و نهباشه, لێ دناڤبهرا نهمان و وێرانبونا ههمی رۆژئاڤایێ كوردستانێ و یان دوو باژهرێن رۆژئاڤایێ كوردستانێ ههڵبهت دوو بچن باشتره ژ ههمیێ,ئهو ناڤچهیا تێ بهحسكرن لدوڤ زانیاریێن ههی دناڤبهرا ههردوو باژهرێن سهرێ كانیێ و گرێ سپی دا دبه, كو 120 كم پانی و 32كم درێژی, راسته پرانیا رۆنشتڤانێن ههردوو باژهران واته سهرێ كانیێ و گرێ سپی كوردن, لێ دهردورا وان باژهران عهرهب زورترن, لێ دهههمان دهمدا چهند باژهرێن گرنگ بۆ كوردان دمینن وهكه، رهقه و حهسهكه ودێرهزور و قامشۆ، كو پرانیا نهفت و چاندنیا وهلاتێ سوریا ل ڤان دهڤهرێن رۆژئاڤایێ كوردستانێ یه, ههروهها ههردهمێ گۆرانكاریێن نوو بهێنه رۆژهڤێ كورد دكارن گرێ سپی و سهرێ كانێ بزڤرین, ههروهها دگهڵ كونترۆلكرنا پارێزگهها ئیدلبێ ژ ئالیێ ئارتێشا سوریاڤه كورد دكارن و دوی دهمیدا باژهرێ عهفرینێ جارهك دن رزگاربكهن, ئهگهر ئهم لێره نموونا باشورێ كوردستانێ بینین راسته نها ل باشور مه ههرێمهكا نیمچه سهربهخوو ههیه, ل پرانیا ئاخا ههرێما كوردستانێ دژێر دهستههلاتا ئیدارهیا باشورێ كوردستانێ دانیه، كو دكهته رێژهیا 51سهدێ و چهند باژهرێن مهزن وهكه شنگال و مهخمور و كهركوك وخانهقین و چهند دهڤهرێن دی ل خوه دگریت, لهوهرا زێدهباری ههرتشتهكی لێ ئهڤ رێكهفتن د بهرژهوهندیا كوردان دایه.
.gif)
د. شێرکۆ کرمانج بەپێی ئەو چاوپێکەوتنەی کە لینزی گراهام لەگەڵ تەلەفزیۆنی فۆکس نیوز سەعاتێک پێش ئێستا کردویەتی گۆڕانکاریی زۆر بەڕێوەن بەڵام پرسیار ئەوەیە داخۆ قسەو پلانەکان عەمەلین یان نا. بەهەرحاڵ با قسەکانو پلانەکانی ترەمپ لەسەر زاری لینزی بخەمەڕوو ئینجا دوو قسەش لەسەر پلانو قسەکان دەکەین. لینزی دەڵێت دوێنێ شەو لەگەڵ ترەمپ قسەمکردوە ئێستا پلانەکە بەمشێوەیە: یەکەم، دروستکردنی ناوچەیەکی خاڵی لە هێزی سەربازی (demilitarized zone) لەنێوان کورد و تورک. دووەم، ناوچە خاڵییەکە لە هێزی سەربازی لەلایەن هێزێکی نێودەوڵەتی دەپارێزرێت کە ئەمریکا لە ڕێگەی هێزی ئاسمانییەوە دەیپارێزێت. سێیەم، ناوچە پارێزراوەکە دەبێت زەمانەتی پاراستنی تورکیا بکات لە هەندێک کەسو لایەن کە تورکیا بە تیرۆریست ناویان دەبات لەگەڵ پاراستنی کوردەکان لە تورکیا. چوارەم، ترەمپ ڕێزو پێزانی بۆ هەوڵەکانی کوردەکان هەیە، بۆیە بەیەکەو هەوڵدەدەین بۆ نەگەڕانەوەی داعشو پاراستنی زیندانە داعشییەکان ئەویش بەیارمەتیدانی کوردەکانو هێزەکانی هەسەدە بەبوونی چەند سەربازێکی ئەمریکیو هێزی ئاسمانی ئەمریکا. پێنجەم، پاراستنی ئەو بیرە نەوتانەی کە لەژێر دەسەڵاتی کوردەکان دان لەلایەن کوردەکان بەهاوکاری ئەمریکا تاوەکو نە ڕژێمی سوریا نە ئێران کەڵک لە داهاتی نەوتی سوریا وەرنەگرنو ببێتە سەرچاوەی داهاتی ئەو هێزانەی کە ئەمریکا دابینیان دەکات بۆ پارستنی چاڵە نەوتەکانو ئەو هێزە ئاسمانییەی کە ئەمریکا دابینی دەکات بۆ پاراستنی ناوچە خاڵییەکە لە هێزی سەربازی. ئەمە ئەو پلانەیە کە گوایە ترەمپ هەیەتیو لینزی گراهام وەک چارەسەرێکی مێژوویی ناوزەدی کرد. ئێستا بابزانین خاڵە پۆزەتیڤو نێگەتیڤەکانی ئەم پلانە چییە: یەکەم، پێناچێت ئەم پلانە بە ئاشکرا لەگەڵ هیچ لایەنێک قسەی لەسەر کرابێت بەڵام ترەمپ پلانو کردارەکانی هەمووی لە پشت پەردەوەن. دەکرێت ترەمپ لەگەڵ تورکیاو ڕوسیا قسەی کردبێت بەڵام تا چوونی ئەردۆگان بۆ مۆسکۆو دیداری لەگەڵ پۆتین ئەو پێکهاتەی پشت پەردە ڕون نابێتەوە. دووەم، لینزی باس لە هێزێکی نێودەوڵەتی دەکات کە ناوچە خاڵییەکە لە هێزی سەربازی بپارێزێت، وەک ئەوەی کە لەنێوان کوریای باکورو کۆریای باشور یان ئەوەی نێوان قوبرسی باکورو قوبرسی باشور هەیە. دابینکردنی ئەم هێزە پێویستی بە ڕەزامەندی ئەنجومەنی ئاسایش دەبێت بۆ ئەمەش ئەگەر ڕوسیا ڕازی نەبێت ئەوە جێبەجێکردنی ئەستەمە. سێیەم، وەک پێکهاتنەکەی تورکیاو ئەمریکا ئەو ناوچانەی کە ناوچە خاڵییەکە لە هێزی سەربازی دەیانگرێتەوە لە قسەکانی لینزی دەرنەکەوت. لەبەر بوونی هەندێک شارو شارۆچکەی گەورە لەو ناوچانە دیسان دامەزراندنو جێبەجێکردنی ئەم پلانە سەختە، مەگەر وەک ترەمپ لە تویتێکدا ئاماژەی پێکردوە کە کوردەکان بگوازرێنەوە بۆ شوینی دیکە، ئەمەش ئەرکێکی ئێجگار گەورەو قورسە. چوارەم، کۆنتڕڵکردنی نەوت لەلایەن ئەمریکاو کورد ئەویش میکانیزمەکانی دیارنین، دیارە ئەگەر ئەمریکا ئەوە بکات ئەوە دەبێت هەر بە کەڵەگایی ئەو پلانە جێبەجێ بکاتو بەسەر سوریاو ڕوسیاو عێراقیشی بسەپێنێت. بۆیە دەڵێم عێراق چونکە ئەگەر سوریا ڕێگە بە دەرچوونی نەوتەکە نەدات بە بازاڕەکانی دنیا ئەوە تاکە دەروازە بۆ هەناردەکردنی نەوت لە سوریاوە عێراقە. ئەمەش هەر ئەرکو پلانێکی سەختە، بەس موستەحیل نیە. پێنجەم، ئەگەر ئەم پلانە جێبەجێ بکرێت ئەوە نیشانەی ئەوەیە کە ئەمریکا دەیەوێت ئەزمونی ئیدارەی خۆسەری لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا وەک خۆی بمێنێتەوە بەڵام ئەمریکا لەکاتێکدا ئەم قسەیە دەکات کە هێزەکانی سوریاو ڕوسیا هەر ئێستا لەو ناوچانە بوونیان هەیە. شەشەم، ئەم پلانە، ئەمریکا لە ڕووی سەربازیشەوە نەبێت لە ڕووی سیاسییەوە بەهێز دەهێنێتەوە نێو گەمەکانی سوریا. داخۆ ترەمپ دەیەوێت ئەوە بکات دیسان مەعلوم نیە بەڵام مادام چاوی لە نەوتەکەیەو باس لە هێشتنەوەی نەوت دەکات ڕێیتێدەچێت، کە ئەمەش دیسان ئاماژەیەکی نوێیە بۆ گەڕانەوەی ئەمریکا. بەگشتیی پلانەکە خاڵی لاوازی ئێجگار زۆرە چونکە هەمئاهەنگییەکی گەورەی نێودەوڵەتی دەوێت کە پێناچێت کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ئەو ئامادەییەی هەبێت، بەهەرحاڵ، لەماوەی چەند ڕۆژی ڕابردو ئەوەی تا ئێستا موستەحیل دەهاتە بەرچاو ڕوویداوە ئەوەش دەکرێت یەکێک لەو موستەحیلە بەدیهاتوانە بێت.
لیزا فەلەكەدین كاكەیی پرسی رۆژئاوای کوردستان چەند رۆژێکە بووە بە هەواڵ و باسی یەکەم لە سەرتاسەری جیهان، ئەمجارە نەک تەنها بووە بە تایتڵ و بابەتی گەرمی مێدیاکان، بەڵکو بووە بە پرس و تەوەری سەر مێزی کۆبوونەوەی سەرکردەکانی ژمارەیەک وڵاتی زلهێز و خاوەن هەژموونی ناوچەکە (رۆژهەڵاتی ناڤین). ئەکتەرە سەرکییەکان بە دوو شێوە یارییەکانیان دەکەن، گروپێکیان کە ئەمریکا و تورکیان بە ئاشکرا و بێ شەرمانە و گروپەکەی دیکەیان کە روسیا و ئێرانن لە پشتی پەردەوەن.هەر بۆیەش فشارە نێودەوڵەتییەکان زیاتر لەسەر گروپی یەکەمە (ئەمریکا و تورکیا). ئەمریکا بەدەموچاوی دۆناڵد ترەمپەوە لە رێگەی تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەرەوە و تورکیاش بە دەموچاوی ئەردۆغانەوە لەرێگەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی وشکانییەوە هەنگاو دەنێن، بەڵام هەنگاو بەرەو چی و لە چوارچێوەی کام بەرنامە وستراتیژییەتی دارێژراو؟. ئەمریکا دەڵێت ئیتر نابم بە بەشێک لە جەنگێکی دوو سەد ساڵە و با کورد خۆی جەنگی خۆی بکات بۆیە کشامەوە. تورکیاش دەڵێت، بەرنامەم هەیە بۆ دامەزراندنی ناوچەیەکی ئارام لە باکووری رۆژهەڵاتی سوریا بە قوڵایی 32 کیلۆمەتر، بۆ گەڕاندنەوە و جێگیرکردنی 3 ملیۆن ئاوارەی سوری کە ئێستا لە تورکیان. لەولاشەوە هێزە کوردییەکانی ناوچەکە لەرێگەی رێککەوتنەوە ناوچەکە دەسپێرنەوە دەست حکومەتی سوریا... بەگوێرەی ئەو داتایانەی کە لێکۆڵەرەوەی فەرەنسی (فابریس بالنکی) بڵاوی کردووەتەوە ئەو ناوچەیەی دەستنیشانکراوە بۆ ئەوەی ببێت بە ناوچەی ئارام 850000 کەسی تێدا دەژیت، کە 650000 ی کوردن و ئەوانی ترعەرەب و کریستیان و تورکمانن (واتا کورد زۆرینەی دانیشتوانی ناوچەکە پێکدەهێنن). لێکدانەوە سیاسییەکان ئاماژەبەوە دەکەن کە ئەم گێژاوەی رووبەرووی ناوچەکە بووەتەوە رێککەوتنێکی ژێربەژێری ئەکتەرەکانی ئەم رووداوانەن وئامانجیش گۆڕینی دیموگرافیای ناوچەکە و تێکشکاندنی کەمەرەی کوردییە کە وڵاتانی ئیقلیمی بە مەترسی ئاییندە بۆسەر ئاسایشی نەتەوەییان لە قەڵەمی دەدەن. هەندێکی دیکەش وای بۆ دەچن کە ئەمە گەمەیەکە بۆ دروستکردنی کەمەرەیەکی عەرەبی سوننە. لێکدانەواکان زۆرن و بەرامبەر ئەمەش پێشهات و گۆرانکارییەکانیش زۆر بەخێرایی روودەدەن و ئەگەری دووبارە سەرهەڵدانەوەی داعش دیوێکی مەترسیداری دیکەی پرسەکەیە... ئەوەی پێویستە بەلای ئێمەوە گرنگ بێت و بە هەندی وەرگرین گەمەکە لە بەرژەوەندی کورد ناچێتە پێشەوە تا رادەیەک چاوەروان دەکرێت ئەنجامەکانی ئەم جەنگە ببێت بە یەکێک لەو رووداوە مێژووییانەی کە بووە بە هۆکاری پاشەکشەی دۆزی کورد لە ناوچەکەدا... تورکیا و پەکەکە پاش نەهێشتنی داعش لە ناوچەکە پەکەکە نەیتوانی سیاسەتێکی عاقلانەی هەبێت و باجەکەشی خەڵکی ناوچەکە دایەوە، بەڵام ئەگەر بێت و ئەم دانبەخۆنانەی ئێستای پەکەکە و پارتە سێبەرەکانی لە باکوری کوردستان بەردەوام بێت، ئەگەر هەیە رووداوەکانی داهاتوو لە بەرژەوەندی کورد بێت (بەتایبەتی ئەگەر بیانووی زیاتر نەدرێت بە دەست ئەردۆغانەوە). ئهمڕۆ کورد هێزی یەکلاکەرەوەیە لە هەڵبژاردنەکانی تورکیا و ئەگەر بتوانن سەرکەوتووبن لەوەی زیرەکانەتر مامەڵە لەگەڵ دۆخەکەدا بکەن ئەوسا لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوو وەڵامی خۆیان دەدەنەوە... ئەمریکا و تویتەکانی ترەمپ هەڵوێستی ئەم دواییەی ترەمپ پێویست بە سەخڵەت بوون ناکات، هەروها پێویست بەوەش ناکات ئەمریکا بە بێ وەفاو خائین لە قەڵەم بدەین، ئەوەی گرنگترە ئیتر کاتی هاتووە دیدی خۆمان هەمبەر جیهان بگۆرین. یەکەمجارە ئەمریکا بەئاشکرا پشتی تێکردین، ئەمجارە ناچار نەبووین بە تەنهایی ئازاری بێ وەفایی و بریاری هەڵەی ئەمریکا بچێژین، بەڵکو گشت دونیا شاهێدی ئەوە بوو کە چۆن ئەمریکا بە یەک پەیامی تویتەر باشترین هاوپەیمانی خۆی لە رۆژهەڵاتی ناڤین بەجێهێشت و تەسلیمی دۆزەخی کردن... کوردستانی بێکەسم، بۆ ئەوەندە حەپەساوین و باوکەڕۆمانە؟ خۆ ئەمریکا یەکەمجاری نییە لە ناخۆشترین رەوشەکاندا جێماندەهێڵێت!؟ با نەگەڕێمەوە بۆ مێژوو چونکە لای زۆربەمان رووداوەکان ئاشنایە و پێویست ناکات ئەوەندە مێژووناس بین، گرنگ دەرس لە رابردوو وەرگرین و لەهەمان بازنەی بەتاڵ بەهەمان سیاسەت و هزری ئەوکات و بەدەستی بەتاڵ نەخولێینەوە... بەشبەحاڵی خۆم سوپاسی ترەمپ دەکەم کە ئەوەندە راستگۆیانە و بەبێ سانسۆر و زۆر شێتانە ئەمجارەیان رووبەروومان بوویەوە، تا گەیاندییە ئەو ئاستەی فەرەنسا و یەکێتی ئەوروپا و ئیسرائیل بە ئاشکرا و بەبێ دوو دڵی گەر تەنها بە پەیامێکیش بێت پاڵپشتی لە کورد بکەن. هەم دیسانەوە بەم هەڵوێستەی ترەمپ هۆشیاری کردینەوە کە ئیتر جگە لە خۆمان ئومێد لەسەر هیچ هێزێکی دەرەکی هەڵنەچنین. دووبارە سوپاس ترەمپ کە بێدارت کردینەوە لە بێهۆشییەکی قوڵی ناتەبایی و پەرتەوازەیی وخۆخۆری نێوخۆییمان. سوپاسێکی دیکەش بۆ ئەو هەموو بانگەشەیەی لە رێگەی تویتەرەوە بۆ کوردت کرد، هەرچۆنێک بێت ئەوەت سەلماند کە لە رووی جوگرافیاوە کوردناسێکی باشیت.. شادبوونەوە بە هیوا و ئومێد یەکێک لە وتارە رۆژنامەوانییەکانی رەوانشاد باوکم (فهلهكهدین كاكهیی) کە زۆر کاریگەری لەسەر هزر و خەیاڵم جێهێشتووە تایتلەکەی بەناوی (لە نائومێدیدا ئەوداڵی ئومێدێکم)ە. باس لە دووبارە لە دایک بوونەوەی ئومێد و هەڵکردنی چرای هیوایە لەناخۆشترین بارودۆخ و لە تاریکترین سەردەمەکاندا، کە چۆن لە کێشە و رووداوە ناخۆشەکاندا بتوانین هیوا و ئومێدبسازێنەوە ... یەکدەنگی و هاوهەڵویستی لایەنە کوردییەکانی هەرێمی کوردستان لەسەر پرسی رۆژئاوا ئەو ئومێدەیەکە رۆشناییەکی تر لەم تاریکستانەدا هەڵدەکات. هەڵوێستی سەرۆک بارزانی و پەیامە نەتەوەییەکانی لەسەر ئەم پرسە دەکرێت بکرێن بە بنەمایەکی نوێ بۆ یەکگرتنێکی نەتەوەیی سەرتاسەری. ترەمپیش پێی گوتین "کاتی ئەوە هاتووە کورد خۆی شەڕی خۆی بکات". دوور لە تووندوتیژی و خوێن رێژی، ئەم هەڵومەرجەی ئێستای کورد تێنووی شەری سیاسەت و دیپلۆماسییەتە بە هزرێکی تەواو کوردستانییەوە بێگومان بە گرنگیدان بەلایەنی سەربازی و کارکردن بۆزیاتر بەهێزکردنی پێشمەرگە...
.gif)
د.كامهران مهنتك گۆڕانی هاوسهنگی هێز، گۆڕانی جیۆپۆلهتیكی گهورهی لهگهڵ خۆیدا هێناوهته ئاراو ئهو گۆڕانه جیۆپۆلهتیكیه له بهرژهوهندی مهسهلهی كورد له ههموو بهشهكانی كوردستاندا نیه و خهریكه وهكو قۆناغی شهڕی سارد ههمدیس كوردستان دهكاتهوه ناوچهیهكی تامپۆنی داخراو!. بۆیه دهبینین ئهوهی له رۆژئاوای كوردستان دهگوزهرێت و ئهو رێكهوتنانهی له نێوان توركیا ئهمریكا دهربارهی رۆژئاوای كوردستان و كۆمهڵێك بابهتی تر پهیوهست به رۆژههڵاتی ناوهڕاست ئهنجامدراوه و ئهنجام دهدرێت، دهرئهنجامی ئهو پارادۆكسهیه، كه لهنێوان گۆڕانی جیۆپۆلهتیك و گهشهسهندنی رای گشتی جیهانی، وهك دهرهاویشتهی شۆڕشی گهیاندن هاتۆته دی. له راستیدا رووی راستهقینهی سیاسهتی جیهانی لهسهر بنهمای جیۆپۆلهتیكه، ئهمریكا، روسیا، ههموو زلهێزهكان لهسهر ئهو بنهمایه هاوپهیمانیهتیهكان دهبهستن و هاوسهنگی هێزهكان دهگۆڕن، ههرچهنده ههمیشه كار بۆ ئهوه دهكهن ئهو راستهقینه بشارنهوهو دیزه به دهرخۆنهی بكهن!. رێكهوتنی ئهمریكاو توركیاش ههر لهسهر ئهو بنهمایهو دههاویشتهی به تامپۆنی بوونی پێگهی كوردستانه، به هۆی بووژانهوهی روسیاو چین و هاوپهیمانه ههرێمایهیهتیهكانیان. سهرۆكی ئهمریكاش ههر لهسهر ئهو بنهمایه ویستی لهسهر حیسابی مهسهلهی كورد توركیا بۆخۆی رابكێشێت و له روسیای دووربخاتهوه، لهبهرئهوهی سێكوچكهی رووسی – ئێرانی – توركی، دڵی ئۆراسیای داگیركردووهو خهریكه ئهمریكا تووڕههڵدهداتهوه ئهوبهری ئۆقیانووسی ئهتڵهسی!. ئهوهی كێشهی بۆ سیاسهتی سهرۆكی ئهمریكا دروست كرد و دروست دهكات، كه گومانی تیانیه كورسیهكهی له ژێر ترامپ دهردههێنێت و رێگا نادات بۆ جارێكی تر ههڵبژێردرێتهوه، رای گشتی ئهمریكی به پلهی یهكهم و رای گشتی جیهانیه به شێوهیهكی گشتی، كه بینیمان دوای بڕیاری كشانهوهی ئهمریكا له سوریا، چۆن جوڵاو لهسهر ههموو ئاستێكدا كاریگهری خۆی كردو به ناچاری توركیا ئهندانی ناتۆو هاوپهیمانی ئهمریكای خسته بهر چهقۆی سزاكانی ئهمریكا، كه بۆیهكهم جاره له قۆناغی شۆڕشی گهیاندن رای گشتی ئهمریكی و جیهانی بهرامبهر مهسهلهیهك وا یهكگرتوو بێت و بهرگری له پڕهنسیپه ئهخلاقیهكان بكات، كه ئهو پڕهنسیپانه ههرگیز لهههگبهی ریالیسته نوێیهكانی ئهمریكا دا نیه. بۆیه سهرۆكی ئهمریكا بۆ فریودانی رای گشتی ئهمریكا، له 17\10\ 2019، واته دوێنێ ئێواره رێكهوتنێكی لهگهڵ توركیا ئیمزا كرد، كهههرچهنده بانگهشهی وهستاندنی هێرشی توركیای بۆ كرا، بهڵام نهشهڕ وهستاوهو نه ئاگربهستیش تا ئێستا سهری گرتووه، دوای تێپهڕبوونی نزیكهی رۆژێك بهسهر ئهو رێكهوتنه بۆ وهستاندنی شهڕ، تازه كۆشكی سپی دهڵێت شهڕ به ئاسانی ناوهستێنرێت!. ئهمه وا دهكات ئهو گریمانهیه زۆر بههێزتر بێت، كه فاكتهری سهرهكی لهو رێكهوتنهی ترامپ – ئهردۆگان رزگاركردنی توركیا بێت له تووڕهیی رای گشتی ئهمریكی و ههنگاوه بوێرهكانی كۆنگرێس، واته توركیای له چوونه ناو قۆناغێكی نوێوه رزگاركرد. كه فڕێ دهدرایه دهرهوهی كۆمهڵگای نێودهوڵهتی، به تایبهتیش كۆمهڵگای رۆژئاوایی و له رووی ئابووریشهوه زیانێكی زۆر پێدهگهیاند!. له ههمان كاتدا دهرفهتێكیشی بۆ هێزهكانی سوریای دیموكرات خۆشكرد، بۆ ئهوهی هێزهكانی خۆیان كۆبكهنهوهو بریندارهكانیان بنێرنه دهرهوهی بهرهی شهڕ بۆ ئهوهی چارهسهری وهربگرن!. ئهگهر ئهگهری وهستاندنی ئهو شهڕه له ئارادا بێت. هاوكات ئهو رێكهوتنامه ، بێگومان ئهوهی بڵاوكرایهوه، كه رهنگ بێت ئهمه بهشێكی بچووكی بێت، ههموو ئهو شتانهی داوهتهوه ئهدرۆگان، كه لهرێگای شهڕهوه تا ئێستا نهیتوانیوه به ئاسانی بهدهستیبێنێت!. بهكورتی كورد دهبێت بزانێت، كه گۆڕانكاریه جیۆپۆلهتیكیهكان له قۆناغی ئێستادا لهبهرژهوهندی ئهودا نیه!، وهلێ دهتوانێت سوود له ئامڕازهكانی شۆڕشی گهیاندن، وهكو ئهنتهرنێت و سهتهلایت و تۆڕهكۆمهڵایهتیهكان و ئهنجامدانی خۆپیشاندنی جهماوهری گهوره له كوردستان و ههموو جیهان وهربگرێت، بۆ ئهوهی له رێگای بههێزكردنی رای شگتی جیهانی له بایهخی ئهو گۆڕانه جیۆپهلهتیكیانه كهم بكاتهوه، ههرچهنده ئهمه رهنگ بێت كاریكی ئاسان نهبێت و لهمێژوودا نمونهی نهبووه، وهلێ ههرچۆنێك دهبێت لهو قۆناغهدا كورد یهكگرتووبێت بۆ دروستكردنی ئهو رایهو هاوكات خۆی ئاماده بكات بۆ جهولهیهكی تری شهڕ، دوای پێنج رۆژی تر، كه رهنگ بێت ههر له بنهڕهتدا تا ئهو كاته شهڕهكه نهوهستێت و توركیا تهنیا وهكو تهكتیكێك رازی بووبێت بۆ رازیكردنی ئهمریكاو خۆدزینهوه له پابهندیه نێودهوڵهتیهكانی!. نابێت ئهو راستیه فهرامۆش بكهین، كه تا ئێستا ئهو كارتانهی لهبهردهست توركیایه زۆر بههێزتره لهو كارتانهی لهبهردهست كورد دایه، توركیا له قۆناغی ئێستادا روسیا به قووڵایی ستراتیژی خۆی تێدهگات و ئهمریكا بۆ ئهو، ئهو بایهخهی جارانی نهماوه، بهتایبهتیش لهسهردهمی ترامپدا، كه متمانهی ئهمریكای لهسهر ئاستی نیودهوڵهتی و جیهانی تێكشكاند، رووسهكانیش وایدهبینن، كه توركهكان ئهو هاوپهیمانهن، كه دهتوانن له دروستكردنی ئۆراسیایهكی نوێدا هاوپهیمانیان بن و رۆڵی گهوره بگێڕن!.
.gif)
ئاراس فهتاح ترامپ بڕوای وایه كه „چارهسهری كۆتایی“ بۆ پرسی كورد و „كێشهی 200 ساڵهی“ تورك لهگهڵ ئهم گهلهدا دۆزیوهتهوه، وهكو خۆی له دواتویتیدا دهڵێت. ئهم „چارهسهره كۆتایی“یه له میكانیزم و جهوههردا هیچ جیاوازییهكی لهگهڵ زاراوهی „دواچارهسهر“ی هیتلهر نییه بۆ پرسی جوو له ئهڵمانیا. ئهوهی لێرهدا بهشێوهیهكی تهههكومی جیاوازه ئهوهیه كه هیتلهر وهك جهنگاوهرێكی ئایدیۆلۆژیی دهیویست جوویهك له دونیادا نههێڵێت، ترامپ و ئهردۆگانیش له ڕێگای دروستكردنی ناوچهی ئارام و دامهزراندنی ئاشتییهوه، نهخشهڕێگایهكی چارهسهری هێمنانهیان بۆ پاكتاوی ڕهگهزیی داناوه. ئهم رێككهوتنامهیهی نێوان ترامپ و ئهردۆگان „چارهسهری كۆتایی“ه، چونكه لهههناوی خۆیدا ههڵگری ههموو ڕهگهزهكانی پیادهكردنی ستراتیژی پاكتاوی ڕهگهزیی میللهتێكه بهناوی پاراستنی ئاساییشی نهتهوهیی دهوڵهتێكی كۆلۆنیالیی ههرێمیی له رۆژههڵاتی ناوهڕاستدا. ئهم „سهرۆكه رائیع“ه كه ترامپ ئهردۆگانی پێ ناودێڕكردووه، لهوچرساتانهی كه ئیمزای چارهسهری كۆتایی پرسی كوردی لهگهڵدا كرد، بهپێی ڕاپۆرتهكانی ئهمنستی ئینتهرناسیۆناڵ تاوانی جهنگ پیادهكراوه و هاوكات UNیش سهرقاڵی لێكۆڵینهوهیه له پرسی پیادهكردنی تاوانی جهنگ. میدیاكانیش باس له بهكارهێنانی چهكی فسفۆڕی دهكهن. ئهوهی ترامپ لهگهڵ ئهردۆگان و لهشكره ڕهگهزپهرستهكهی له رۆژئاوادا بهناوی دروستكردنی ناوچهی ئارام و چهكداماڵینهوه دهیكات، پیادهكردنی سیناریۆی ئهو مۆدێلهیه له فیلمی ئهكشن كه ههندێ سهرمایهدار بهرامبهر به بهخشینی ههندێك پاره، لهناو جوگرافیایهكی نادیار یان له ناشوێنێكدا ئارهزووه سادییهكانی كوشتنیان تێردهكهن. لهو سیناریۆیایانهدا چهند بهشهرێك له ناشوێنێكدا بهڕهڵادهكرێن، پاشان بكوژهكان بهكاوهخۆ دهستدهكهن به پرۆسهی ڕاوكردنیان به ئامێری چاودێرییكردن و بهكارهێنانی قهناس و چهكی پێشكهوتوو. ئهم مرۆڤانهی كه دهخرێنه ناو ئهم گهمهی كوشتنهوه، جگه له ههڵهاتن و ڕاكردن له كوشتن و مردن، هیچ چهكێكیان پێنییه بۆ بهرگرییكردن لهخۆیان. ئهوهی ترامپ لهم رێككهوتنهدا كردوویهتی، پێشكهشكردنی رۆژئاوایه وهك ناشوێنێك به ئهردۆگان، بۆئهوهی لهشكره سادییهكهی به ئارهزووی خۆی ڕاوی ئینسانگهلێكی مهدهنیی وهك "هۆمۆساكهر" تێدابكهن كه تاكه تاوانێكیان كوردبوون و خهونبینیه به ژیانێكی پڕكهرامهت و ئازادهوه. ئهوهی ترامپ لهگهڵ ئهردۆگاندا ئیمزایكرد، له داڕشتنی نهخشهڕێگایهك دهچێت بۆ پیادهكردنی „چارهسهری كۆتایی“ پرسی كوردانی رۆژئاوا، لهلایهن دووههم گهورهلهشكری دهوڵهتێكی ئهندامی ناتۆوه.
هیمداد شاهین یەک. ئاگربەست و رێکەوتنەکەی پێنس و ئەردۆغان، یاخود ئاگربەست و رێکەوتنەکەی ترەمپ و ئەردۆغان، بەبێ ئامادەبوونی رووسیا و سوریا، بەبێ ئامادەبوونی هەسەدە، تەنانەت بەبێ رەزامەندییەکی فیعلیی کۆنگرێسمانە خاوەن نفوژ و رادیکاڵەکانی ئەمریکا، ئاگربەست و رێکەوتنێکی تەواو شەخصییە و هیچ ریشەیەک بە رێکەوتنی دەزگایی و موئەسەسیی نایبەستێتەوە، پێشموایە زۆر و کەم ئیعتیباریی نابێت، راگرتنی شەڕە بۆماوەیەک، لەراستییدا وەرگرتنی پشوویەکە بۆ هەردوولا. دوو. ئەمڕۆ رۆژێکی تەواو بەسەر ئاگربەست و رێکەوتنەکەدا تێدەپەڕێ، بەڵام دەیان سایت و میدیای ئەمریکیی و ئەورووپیی، بە مانشێت و خەتی گەورە نووسیویانە "تورکیا بە ئاگربەستەوەکەوە پابەند نییە"، "تورکیا هێرشەکانی رانەگرتووە"، "تورکیا بەڵێنەکەی بۆ ئاگربەست نەبردەسەر"، "تورکیا هێشتا بۆردوومان دەکات" و چەندین مانشێتی تر، ئەمە دەلالەتە لەوەی ئەردۆغان ئیعتیباری بۆ قسەکانی ترەمپ نییە، کاتێ ترەمپ بە زمانێکی شەعبیی پێیدەڵێ گەمژەمەبە، کاتێ ئەردۆغانیش نامەکەی دەخاتە تەنەکەی خۆڵەوە، دەلالەتناسیی ئەم پەرچەکردارە پێماندەڵێ ئەردۆغان ئەوەی بڕیاری لێداوە ئاسان لێی پاشگەز نابێتەوە. سێ. سەردانییکردنی بەپەلەی ئەلێکساندەر لاڤرنتییڤ'ی نوێنەری تایبەتی ڤلادیمێر پوتین بە یاوەریی سێرگی ڤێرشینیین، جێگری وەزیری دەرەوەی رووسیا بۆ لای ئەسەد، هەروەها لێدوانەکەی ئەسەد کە دەڵێ پێویستە بەزووتریین کات تورکیا و ئەمریکای دوژمن لە سوریا بچنە دەرەوە. پەیامێکی روونە بۆ ئەمریکا و تورکیا کە ئەوان بەبێ رووسیا و خودی ڤلادیمێر پوتین مافیان نییە و قودرەتیشیان نییە نەخشەی نوێی سوریا دابڕێژنەوە. چوار. هەسەدە لەئێستادا بەشێوەیەکی زیرەکانە و تاکتیکیی مامەڵە لەگەڵ ئەمریکادا دەکات، گرەوەکانی هەسەدە لەسەر ئەمریکا، گرەون لەسەر قومارێکی مەحاڵ و بێمانا، چونکە ئەزموونێکی تاڵیان لە جێهێشتن و پشتێکردنی ئەمریکییەکان لەچەند رۆژی رابردوودا نووسیەوە و ئەمە بۆ ژیانی سیاسیی و سەربازییان وەک وانەیەکی گرنگ تەماشا دەکەن. لەبەرامبەردا ستراتیژییانە مامەڵە و هاوپەیمانێتیی لەگەڵ قەیصەرە نوێیەکەی رووسیادا دەکەن، چونکە لە ترسناکتریین و خوێناوییترین دۆخدا فریای هەسەدە کەوت و هێرشەکانی تورکیای تائەندازەیەکی زۆر سنووردار کرد. پێنج. ئەم ئاگربەستە سەربگرێ و سەرنەگرێ، بە نزیکیی یەک ئەنجام بەدەستەوە دەدەن، لە حاڵەتێکدا ئەگەر سەربگرێ، ئەوە سەرگرتنێکی کاتییە و کێشەی کورد لە سوریا و پاشان تورکیا چارەسەر ناکات، ماوەیەکی تر هەمان کێشە سەرهەڵدەداتەوە، ئەگەرچی پێموایە ئەم ئاگربەستە لەئێستاشدا سەرناگرێ، چونکە ئەردۆغان دەیەوێ میلیشیا سونەکانی سوریا هەڵبڕێژێتە نێو رۆژهەڵاتی فوڕاتەوە، لەکاتێکدا ترەمپ یارییەکی ترسناک بە چارەنووسیی گەلانی ناوچەکە و سوریا و کوردەوە دەکات، بێباکە و گوێ لەکەس ناگرێ، بەڵام لەراستییدا ئەو نایەوێ کێشە و قەچییەی سیاسیی کورد چارەسەر بکات، ئەو دەیەوێ بەردەوام کێشە هەبێ، بۆئەوەی بەردەوام چارەسەری کاتی هەبێ، خۆی گوتەنی "کورد و تورک وەک منداڵ وان و پێویستە جارجارە شەڕ بکەن!". شەش. بەپێی لێدوانی ئەمنست و رێکخراوەکانی مافی مرۆڤی جیهانیی، بەڵگەی تەواو لەبەردەستدا هەن کە سوپای تورکیا تاوانی جەنگی لە سوریا ئەنجامداوە، کۆمەڵکوژیی کردووە، چەکی کیمایی و قەدەغەکراوی بەکارهێناوە، منداڵ و ژن و پیری کوشتووە، خەڵکی مەدەنیی بە ئامانج گرتووە، نەخۆشخانە و مزگەوت و کەنیسەکانی تەقاندۆتەوە، ئەم مەلەفانە قورس لەسەر تورکیا و خودی ئەردۆغان دەکەون. لەئەگەرێکی نزیکدا، لە رووی نێودەوڵەتییەوە سزای قورسی جەنگی بەسەردا بدرێ.
.gif)
کەمال چۆمانی لە رێککەوتنی نێوان ئەمریکا و تورکیا, لە خاڵی هەشت ئاماژە بەوە کراوە کە تورکیا و ئەمریکا پەیوەستن بە یەکپارچەیی خاکی سوریا و پەیوەستبون بە بڕیارنامەی ژمارە 2254 نەتەوە یەکگرتوەکان بۆ چارەسەریی کێشەی سوریا، واتا بەو پێیە بێت تورکیا نەک هەر لە ناوچە کوردییەکان دەبێ بکشێتەوە، دەبێت لە جەرابلوس و ئەلبابیش بکشێتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو خاڵە جێبەجێنابێت، هەروەک چۆن رێککەوتنەکەش ئاسان نییە جێبەجێببێت، کە زۆر لە خاڵەکانی لە خزمەتی تورکیا دان. لە ئێستادا، تورکیا براوەیە، واتا شەڕەکەی بردۆتەوە بەڵام جەنگەکەی دۆڕاندوە. لە نزیک-مەودادا تورکیا براوەیە، بەڵام لە دور-مەودادا تورکیا دۆڕاوە. بەڵام: لە خەباتی ئازادیخوازییدا، جا ئەگەر خەباتەکەش دژی دەوڵەتێکی وەک تورک بو کە ئەندامی ناتۆیە، لەولاشەوە دژی دەیان گروپی تیرۆریستیی ئیسلامیی و شۆڤێنیستی عەڕەبیی بو، لە ناوچەیەکیشدا کە ئەکتەرە ناودەوڵەتیی و ئیقلیمییەکان ململانێی تێدا دەکەن، بەتایبەتییش کە بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا-یەکێتیی ئەوڕوپا و ئێران-روسیا بەیەکدا دەدەن، لە جیۆگرافیایەکدا کە بۆ شەڕ کەڵکی نییە و ناوچەی شاخاویی گەورەی لێ نییە و شارەکان بچوکن، کاتێکیش هاوپەیمانەکانی تۆ تەنها پێنج ساڵە هاوسۆزتن و لەگەڵ دوژمنەکەتدا پەیوەندیی ئابوریی سەدان ملیار دۆلاریان هەیە و دەیان ساڵە هاوپەیمانن، تۆ یان دەبێت ئەو واقیعە قبوڵ بکەیت و هەندێک تەنازول بکەیت، یان دەبێت خۆت بدەیتە دەست قەدەرێکی نادیار کە ئەو قەدەرە ئەگەری هەیە -خۆ لەوانەشە ئەو ئەگەر پێچەوانەکەی راست بێ- هەر بە کوشتنی خەبات و شۆڕشەکەت لەوانەیە کۆتایی نەیەت، بەڵکو خاکەکەشت لەدەستبدەیت، باشترین چارەسەر ئەوەیە تۆ بچیتە رێککەوتنەوە بۆ پاراستنی خەبات و خەڵکەکەت، ئەوەشی چاوەڕێت دەکرد لە پێنج ساڵی داهاتودا بەدەستیبێنیت، لەوانەیە ببێتە ١٠ ساڵ. ویستی تۆ جیاوازە لە واقیعی سیاسیی و عەسکەریی. کاتێک روبەڕوی واقیعێکی تاڵ دەبیتەوە، سیاسیی عاقڵ ناڵێت یان هەمو یان هیچ، وەک سەرکردایەتی کورد لە هەرێمی کوردستان لە کاتی ریفراندۆم. قبوڵکردنی واقیع تاڵە، توشی رەخنە دەبیتەوە، زۆر کەس ئازار دەچێژێ کە دەبینێت دوای ئەو قوربانیدان و ئازایەتییە ناچار بە پیاڵەیەک ژەهر دەکرێیت، بەڵام هیچ چارەسەرییەکی باشترت نییە. بۆیە بە رای من، ئەو رێککەوتنەی ئەمریکا و تورکیا، ئەگەر جێبەجێببێت و جارێکی تر شەڕ دروستنەبێتەوە، دەبێتە رێککەوتنێک کە دەبێتە وەرچەرخانێک لە مێژوی بزاڤی ئازادییخوازیی کوردستان و ناوچەکە. بیرتان نەچێت، پرسی رۆژئاڤا و باکور بەیەکەوە گرێدراوە، تورکیا یان دەبێت رۆژئاڤا لەسەر نەخشەی سوریا و دونیا بە ئایدیۆلۆژیاکەشیەوە بسڕێتەوە، یان دەبێت رۆژئاڤا قبوڵبکات و پرسی کورد لە تورکیا چارەسەر بکات. ئەوە پڕۆسێسێکی درێژە، بەڵام ئەو رێککەوتنە -هیوادارم- دەبێتە سەرەتای ئەوەی وێنەی سیاسەت لە سوریا و تورکیا جارێکی تر بکێشرێتەوە، بێگومان لەو وێنەیە نوێیەی سوریا و تورکیادا کورد جێدەگرێت.
.gif)
سەرکۆ یونس ڕۆژئاوای کوردستان یان باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا ، جوگرافیایەکی تایبەتمەند و دیموگرافیایەکی فرە ڕەنگ و فرە ئاینە لەنێوان کورد و عەرەب و مەسیحی .خاوەنی سەروەت و سامانێکی زۆری ژێر زەوییە. لەدوای شۆڕشی مەدەنیانەی خەڵکی سوریا دژی حکومی بەشار ئەسەد و سەرهەڵدانی شەڕی ناوخۆیی و دەست تێوەردانی وڵاتانی ناوچەکە و جیهان لەو وڵاتە، ڕۆژهەڵاتی باکوری سوریا کەوتە دەست دەسەڵاتی پەیەدە و یەپەژە هەر زوو توانیان ئیدارەیەکی خۆسەری بۆ بەڕێوەبردنی ئەو ناوچانە پێک بهێنن سەرەڕای هەموو ڕەخنەکان تاڕادەیەکی باش توانیان نمونەیەکی جوانی خۆ بەڕێوەبردن پێشکەش بکەن و ناوچەکەیان بکەن بەئارامترین شوێنی سوریا بەڵام هەڕەشەکانی تورکیا و ئەردۆغان لە ئێستادا ناوچەکەی کردوە بە نائارامترین شوێنی ئەو وڵاتەو و ناوچەکە، تورکیا مەبەستیەتی (ناوچەی ئارام) بە قوڵایی (30) کلم لەناو خاکی ڕۆژئاوا دروست بکات و هەژمون و پێگەی کوردی سوریا لەناوچەکە لاواز بکات بۆ ئەم مەبەستەش چەند هۆکارو مەبەستی ئاشکراو نهێنی کردوە بە بیانوی داگیرکارییەکەی لەدوا نیوەرۆی (9/10/2019) لەژێر ناوی (کانیاوی ئاشتی) ئۆپراسیۆنەکەی دەست پێ کرد بە هاوکاری گروپە ئۆپۆزیسیونەکانی حکومەتی سوریا و هەندێ گروپی توندڕەوی ئیسلامی عەرەب کەدەستیان لەتاوانی مرۆیدا هەیە. ئەوەی بەلای ئێمەوە گرنگە لایەنی و ئابوری و هۆکارە شاراوەکانی تری ئەم ئۆپراسیونەی تورکیایە بۆ سەر ڕۆژئاوا دەتوانین بڵێین خۆی لەم هۆکارانەی خوارەوە ئەبینێتەوە:- 1- دەوڵەمەندی ئەو ناوچانەی دەکەونە ژێر دەسەڵاتی خۆسەری کوردانی ڕۆژائاوا(هەدەسە) کەبەدەوڵەمەنترین بەشی سوریا حساب دەکرێت و سەرجەمی یەدەگی نەوتی دڵنیایی سوریا نزیکەی دوو ملیار بەرمیلە و کەمتر لە (0.18%) ی یەدەگی نەوتی جیهانە ،ئەم ناوچانە خاوەنی لە (%90)ی سامانی نەوتی سوریایە و لە (%45) بەرهەمهێنانی غاز لە ڕۆژئاوایە و بەرهەمێنانی نەوت لە سوریا . لەساڵی (2010) گەشتە نزیکەی (400) چوار سەد هەزار بەرمیل ڕۆژانە لەم ژمارەیە (250) هەزاری لە ناوخۆ بەکاردەهێنرێت و ئەوەی تری هەناردەی دەرەوەی دەکەن لە ئێستادا ئەم بەرهەمێنانە دابەش بووە بەسەر هەردوو دەسەڵاتی حکومەتی دیمەشق و ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری رۆژئاوا (هەسەدە) وە زۆربەی بیرە نەوتییەکانی دەکەونە باکوری خۆرهەڵاتی سوریاوە واتە رۆژئاوی کوردستان.هەروەها رۆِژئاوا خاوەنی چەندین کارگە و پرۆژەی ستراتیژی و پیشەسازی و کشتوکاڵی و وەک لۆکە و گەنم و زەیتون و جۆرەکانی ترە. 2- خۆ ڕزگارکردنی ئابوری و دارایی تورکیایە لەو بارگرانییەی کە بەهۆی ئاوارەکانی سوریاوە دروست بوە لە تورکیا کە نزیکەی (2 تا 3) ملیۆن ئاوارە لە تورکیا هەیە ،ئەردۆغان دەیەوێ بەم ئۆپراسیۆنە بەشێکی زۆری ئەو ئاوارانە بگەڕێنێتەوە بۆ خاکی سوریا هەروەک چۆن لە کانتۆنی عەفرین ئەو سیاسەتەیان جێ بەجێ کرد دوای ئەوەی لە ئۆپراسیۆنێکا عەفرینی داگیرکرد و بەدەیان خێزانی ئاوارەی عەرەبی ناردەوە بۆ عەفرین، ئەردۆغان دەیەوێ بەدروست کردنی ناوچەیەکی ئارام ئەو سیاسەتە جێ بەجێ بکات 3- ئامانجێکی تری ئەردۆغان سڕینەوەی ناوچەکوردیەکانە بەهێنانی عەرەبی هاوردەی تورکیا بۆ ناوچەکە و لاوازکردنی پێگە و دەسەڵاتی کورد و سەرئەنجام هەڵگیرساندنی شەڕی کورد و عەرەب و بێ گومان ئەم سیاسەتە دەرئەنجامەکانی دوور مەودایە و مەتری بۆ سەر نەتەوەیی کورد دروست دەکات. 4- بیانویەکی تری ئەردۆغان و تورکیا لەکوردانی ڕۆژئاوا دروست کردنی دەوڵەتێکی کوردیە لە ڕۆژهەڵاتی فورات لەسەر بیروڕای و ئایدۆلۆژیای عەبدوڵا ئۆجالان و پاڵپشت کردنی پەکەکە لەو دەوڵەتە و مەترسی ئەوەیە لە داهاتودا رۆژهەڵاتی فورات ببێتە شوێنێکی ستراتیژی بۆ هێرشکردنە سەر تورکیا و بیانوی ئەوە ئەهێنێتەوە ئەم دەسەڵاتەی کوردان لە ڕۆژئاوا ببَیتە پێگەیەکی بەهێزی پەکەکە و لەئایندەیشدا ببێتە پێگەیەک بۆ شۆڕشگێڕانی تری کوردی باکور . *ئابوریناس
.gif)
شێرکۆ کرمانج لەسەرەتا دەبێت ئەوە بڵێین کە ڕێکەوتنی دوێنێی نێوان تورکیاو ئەمریکا تاڕادەیەکی زۆر تەمومژاوییە. جەوهەری کێشەی نێوان ڕۆژاڤاو تورکیا قەبارەو شوێنی ئەو ناوچە ئارامەیە کە تورکیا داوای دەکات. ڕێکەوتنەکەش بە هیچ شێوەیەک نە ئاماژەی بە قوڵایی نە بە پانتایی ناوچە ئارامەکە نەکردوە، لە خوارەوە هەم لەسەر ناوچە ئارامەکە هەم لەسەر هەڵوێستی هەسەدە لەپەیوەند بە ڕێکەوتنەکە قسەو باسێک دەکەین. ناوچە ئارامەکە، لە کوێوە بۆ کوێیە؟ دەکرێت بگوترێت کە ئاماژەنەکردن بە قوڵایی و شوێنی ناوچە ئارامەکە خاڵێکی پۆزەتیڤی ڕێککەوتنەکەی تورکیا -ئەمریکایە. بەگشتیی دوو تەفسیر بۆ ڕێکەوتنەکە دەرکەوتن، یەکەم، تەفسیرێکی تورکی کە گوایە ناوچە ئارامەکە بە قوڵایی ٣٠ کیلۆمەترەو پانی نزیکەی ٤٥٠ کیلۆمەتر دەبێت کە لە کۆبانێ دەستپێدەکات تا سەر سنوری باشوری کوردستان. لەبەرابەردا، تەفسیری کوردی بۆ ڕێکەوتنەکە ئەوەیە کە ناوچە ئارامەکە تەنیا ئەو ناوچانە دەگرێتەوە کە ئێستا شەڕی تێدا هەڵگیرساوە. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە پانی ئەو ناوچەی کە شەڕی تێدا ڕادەوەستێت لە سەرێ کانی تا گرێ سپیە نەک لە کۆبانێ تا سەر سنوری باشور. لەسەر ئەو بنەمایە من وای بۆ دەچم کە ڕێکەوتنەکە لەسەر مەسافەی نێوان سەرێ کانی و سەرێ سپی کرابێت کە ١٠٠ کیلۆمەترە، واتە ئەو ناوچانەی کە شەڕ لێیاندا هەڵگیرساوەو ئێستا بەشێکی بە قوڵایی نزیک لە ٣٠ کیلۆمەتر لەلایەن ھێزەکانی تورکیا داگیرکراوە. ئەگەر وابێت، کاریگەریی ناوچە ئارامەکە زۆر کەم دەبێت لەبەر ئەم هۆکارانە: یەکەم، ناوچەی ئارام ٥٥٠ کیلۆمەتر نابێت وەک ئەوەی کە تورکیا خەونی پێوەدەدیت بەڵکو تەنیا ئەو ١٠٠ کیلۆمەترە دەبێت کە دەکەوێتە نێوان سەرێ کانیو گرێ سپی وەک لە نەخشەکە دیارە. دووەم، لەبەرئەوەی بەگشتیی ئەم ناوچانە ناوچەی عەرەبنشین بۆیە ئەگەر تورکیا ئاوارەکانیشی تێدا نیشتەجێ بکات دیموگرافی ناوچەکە بەزەرەری کورد ناگۆڕێت بەڵکو دەبێتە کەمبوونەوەی ڕێژەی عەرەب لە ڕۆژاڤا چونکە ئەگەری زۆر کەمە کە تورکیا ئەم ناوچانە چۆڵبکات. بەڵام پرسیاری گرنگ ئەوەیە داخۆ هەسەدە بەم ڕێکەوتنە ڕازی دەبێت؟ من پێموایە سەرەڕای ئەوەی کە هەسەدە پێشوازی لە ڕاگرتنی شەڕ کردوە بەڵام پێموانیە کە بەو ڕێکەوتنەی نێوان تورکیا و ئەمریکا ڕازی بێت بەتایبەتی بەو شێوەیەی کە تورکیا تەفسیری دەکات کە گوایە ناوچە ئارامەکە لە کۆبانێ درێژدەبێتەوە بۆ سەر سنوری باشوری کوردستان. ناوچە ئارامەکە وەک لەسەرەوە ئاماژەی پێکرا لە ڕێکەوتنەکە دیارینەکراوە بۆیە هەر لایەنە بەپێی تێگەیشتنو قازانجی خۆی تەفسیری دەکات. پرسیار ئەوەیە بۆ هەسەدە بە ڕاگرتنی شەڕ ڕازییە بەڵام بە ڕێکەوتنەکە ناڕازی، ئەی مەبەستی چیە لە ڕاگرتنی شەڕ؟ دەکرێت مەبەستەکانی هەسەدە لە ڕاگرتنی شەڕ لەم خاڵانە کۆبکرێنەوە: یەکەم، هەسەدە دەتوانێت بە قازانجی خۆی کەڵک لەو پێنج ڕۆژەی ڕاگرتنی شەڕ وەربگرێت بۆ دووبارە خۆڕێکخستنەوەو پلاندانان. ئەگەر ئەوە بەبیر خۆمان بێنینەوە کە ئەمریکییەکان زۆر کتوپڕ پشتیان لە ڕۆژاڤا کردو تورکیاش زۆر خێرا هێرشی کرد، ئەمەش وایکرد کە هەسەدە ئامادەکاریی تەواوی بۆ شەڕەکە وەک پێویست نەکردبێ، بۆیە دەکرێت بڵێین بۆ هەسەدە ئەم پێنج ڕۆژە زۆر پێویستە. دووەم، هەسەدە لەوانەیە بیەوێت کات بکڕێت تاوەکو هێزەکانی سوریاو ڕوسیا دەگەنە ناوچەکە لەسەر سنوری تورکیا-سوریا، ئەوکات بەرگریکردنو شەڕکردن لەگەڵ تورکیا بۆ هەسەدە ئاسانتر دەبێت ئەویش بە مسۆگەرکردنی پشتیوانی ڕوسیاو سوریا. سێیەم، هەسەدە دەیەوێت پێكهاتنەکانی لەگەڵ سوریا و ڕوسیا لە بەیاننامەیەک بگەیەنێتە هاوپەیمانیەکی تۆکمەترو هەماهەنگی لەنێوان هێزەکانیان دروستبێت بۆ بەرەنگاربوونەوەی هێرشەکانی تورکیا، لەبەر هێرشەکانی تورکیاو کتوپڕی پێکهاتنەکان هەسەدەو لایەنەکانی دیکە تا ئێستا نەپڕژاونەتە سەر وردەکارییەکان، ئەم پێنج ڕۆژە لەوانەیە ئەو دەرفەتە بڕەخسێنێت. سێیەم، لەو پێنج ڕۆژە لەوانەیە هەسەدە تێگەیشتنو بەرچاو ڕونیەکی باشتری بۆ پێکهاتنەکانی لەگەڵ ڕوسیا و سوریا لەلا دروستبێت، بۆیە ڕەتکردنەوەو قەبوڵکردنی ڕێکەوتنەکە لەلایەن هەسەدە دەوەستێتە سەر ئەوەی کە داخۆ سوریاو ڕوسیا چەندە جدین لە پشتیوانیکردنی هەسەدە، ئەگەرنا لەوانەیە ڕازیبیێت بە ڕێکەوتنەکە. چوارەم، هەسەدە لە ماوەی ئەو پێنج ڕۆژە ئەوەشی بۆ ڕوندەبێتەوە کە داخۆ پۆتین لە دانیشتنە چاوەڕوانکراوەکەی ٢٢ی ئەم مانگە لەگەڵ ئەردۆگان لەسەر چی پێکدێت. ڕوسیا هەڵوێستی توند بێت ئەوە هەسەدەش هەڵوێستی توند دەبێت، پێچەوانەکەشی لەوانەیە ڕاستبێت. هەرچۆنێک بێت، من وای بۆ دەچم دەکرێت تەواو هەڵەبم، بەڵام ڕازی بوون بەم ڕێکەوتنە بەم شێوەیەی کە تورکیا تەفسیری دەکات بێجگە لە پاراستنی ژیانی شەڕڤانانو ڕاگرتنی ئاوارەبوونی کوردانی ڕۆژاڤا هیچ قازانجێکی دیکەی بۆ کورد نیە. خۆ ئەگەر ناوچەی ئارامیش وەک هەسەدە تەفسیری دەکات تەنیا ئەو ١٠٠ کیلۆمەترەی نێوان سەرێ کانیو گرێ سپی بگرێتەوە ئەوە بە ڕای من ڕێکەوتنەکە لە قازانجی کوردیش نەبێت لە زەرەری نیە.
(1).jpg)
.png)
.png)
