ئازاد جۆڵا دەتوانرێ سەردانی وەزیری دەرەوەی فەرنسا بۆ عێراق و بەتایبەت بۆ هەرێمی کوردستان لە ئێستادا وەک دەرفەتێک لە بەرژەوەندی هەرێم و عێراقیش بەگشتی بقۆزرێتەوە ، ئەگەر سەیری ڕۆڵی فەرنسا بکەین لە مێژوو دا بەتایبەت بەرامبەر بەکورد دەتوانین بڵێین تاکە وڵاتی زلهێز و ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتییە کەوا هاوسۆز و سیاسەتێکی دروست و دیموکراتیانەو مرۆڤ دۆستانەی هەبووە بەرامبەر بە کورد و پرسە ڕەواکەی ، هەروەک لەسەردەمی شۆڕشی ئەیلول لە باشوور و شۆڕشی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لەگەڵ حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و بەتایبەت لەگەڵ شەهید قاسملو و زۆربەی هەرەزۆری سەرکردە مەزنەکانی کورد ، لەدوای شۆڕشی نوێش فەرەنسا هەمیشە لە پەیوەندیەکی بەهیزدابووە لەگەڵ جوڵانەوەی ڕزگاریخوازی گەلەکەمان بە تایبەت لە پارچەکانی باشور و ڕۆژهەڵات دا ، هەمیشە جەنابی مام جلال پەیوەندی بەهێزی هەبووە لەگەڵ سەرۆکەکانی کۆشکی ئەلیزێ و ئەم پەیوەندیانەش بەردەوام ڕۆڵ و کاریگەری هەبووە لەسەر هەڵوێستە ڕاست و دروست و مرۆڤ دۆستانەی کۆشکی ئەلێزی بەرامبەر بە پرسی کورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ، لەدوای ڕاپەڕینە مەزنەکەی بەهاری ۱۹۹۱ ی باشوری کوردستان و هێرش و پەلاماری سوپای عێراق بۆ سەر خۆپیشاندەران بەگشتی لە عێراق و بۆ سەر هەرێمی کوردستانیش بەتایبەتی بە ئاگاداری و بەبەرچاوی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بوو ، بە تایبەت دوای داگیرسانی گڵۆپی سەوز لەلایەن ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی لە ناتۆ لە نێویشیاندا بەتایبەتی بەریتانیا ، لەولاشەوە نەک هەر بێ دەنگی بەڵکو هاوکاری و پاڵپشتی ڕووسیاو چین مسۆگەرو بەردەوام بوو بۆ سوپای عێراق و لەشکرکێشیەکانی ، تاکە وڵات لەم کاتەدا و لە دۆخێکی پڕ کارەستباری مرۆیی و تا سەر ئێسقان دژوار ئەوا هەر فەرەنسا بوو هاتە سەرخەت و هێزو تواناو پێگەی دیبلۆماسی و نێودەوڵەتی خۆی بەکارهێناو دیسانەوە بە ئەرکی مرۆڤ دۆستی و ئاشتیخوازانەی خۆی هەڵسایەوە و پێشنیاری دانانی ناوچەیەکی ئارامی کرد بۆ باکور و باشوری عێراق بۆ وەستانی ڕژانی خوێنی زیاتر و گەڕانەوەی خەڵک بۆ سەر ماڵ و موڵکی داگیرکراوی خۆی لە ڕێگای بڕیاری ٦۸۸ ئەنجومەنی ئاسیایشی نیودەوڵەتی کە تاوەکو ڕوخانی ڕژێمی بەعسیش ئەم بڕیارە کاریگەر و گرینگی تایبەتی خۆی هەبوو ، هەر ئەمەش بوە هۆی بەردی بناغەی دروست بوونی ئەزموونی هەرێمی کوردستان وەک دیفاکتۆیەکی بەهێز و چالاک لەناوچەکەداو کرانەوەی دەرگای پەیوەندی سیاسی و دیبلۆماسی نێوان کورد و وڵاتان و سەرکردەکانی جیهان ، ئەمە جگە لە هاوکارییە بەردەوامەکانی فەرەنسا لەسەر ئاستی سیاسی و ئەمنی و سەربازی و کارگێڕی و چڤاکی بەگشتی بۆ ناوچەکەو هەرێمی کوردستان بەتایبەتی ، لە شەڕی داعش و هاوکاری سەربازی ئەمنی لە عێراق و هەرێمی کورستان ڕۆڵی گرینگ و کاریگەری بنیوە و بەردەوام بووە لە ڕاهێنان و پڕ چەککردنی هێزی پێشمەرگە و هێزە ئەمنیەکانی کوردستان ، هەمیشە ڕۆڵێ گرینگ و نێوەندگیری بینیوە لە نێوان هەرێم و بەغداد لە کاتی گرژیەکان و پێداگربووە لە سەر مافە دەستوریەکانی کورد لە عێراقی فیدراڵدا و پاراستنی قەوارەی هەرێم و لە پەیوەندی بەردەوام و هەماهەنگ بووە لە گەڵ هەرێم دا ، یەکەم وڵاتی زلهێز و ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بووە پێشوازی لە سەرکردە سیاسی و سەربازی و کارگێڕیەکانی ڕۆژئاوای کوردستان بکات و لە کۆشکی ئەلیزێ پێشوازی بکرێن ، ئەمە سەڕای هەڕەشەو هەوڵەکانی تورکیا بۆ بەربەست دروست کردن لە هەوڵ و هەڵوێستەکانی فەڕەنسا لە هاوکاری هەماهەنگی و پەیوەندی بە تایبەت لەگەڵ کوردانی ڕۆژئاوا و ئەزموونی خۆبەڕێوەبەری لە (بارۆس) ، ئێستاو لە دوای شەڕی داعش و ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە هەرێمی کوردستان و لە دۆخێکی وا نالەباری پەیوەندی نێوان هەرێم و بەغداد کەوا ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ئاڵۆزتر و دژوارتر دەبێ و بەهۆی قەیرانەکانی ئابووری جیهان و کۆڕۆنا و دابەزینی نەوت و نەناردنی بودجە و ناشەفافی و هەبوونی گەندەڵی و چەقبەستوویی سیاسی و نەمانی متمانە لەنێوان هاوڵاتی و دەسەڵات و هێرش و پەلامارەکانی وڵاتانی هەرێمی و چەندین قیران و هۆکاری تر ، لەسەروشیانەوە پشتکردنی جیهان لە کورد بەهۆی ڕیفراندۆمەوە ، ئێستا کورد لە هەموو کات زیاتر پێویستی بە ڕۆڵ و کاریگەرییە گرینگەگانی فەرەنسا هەیە هەم بۆ نێوەندگیری لە ئێستادا لەگەڵ بەغداد و هەمیش بۆ دووبارە گەڕانەوی پێگەی هەرێم بۆ نێو کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و دروست کردنەوەو ڕێکخستنەوە و داڕشتنەوەی سەرلەنوێ پەیوەندییە سیاسی و دیبلۆماسیەکانی هەرێم بێ گومان بە وەرگرتنی ئەزموونەوە ،  

 ئەحمەد محمود   هەر لە سەروبەندی پێكهێنانی یەكەم كابینەی حكومەتی هەرێم لە ساڵی 1992 تاهەنوكە یەكێك لەو دروشمانەی كە هەر نۆ كابینەكەی حكومەت هەمیشە وەپێش خۆی داوە و وەك دروشم جەختی لەسەر كردووە و بەڵێنی جێبەجێكردنی داوە بریتیە لە چاكسازی.  بێگومان پارتە ئوپۆزسیۆنەكانیش هەردەم چاكسازیان بە تاكە ڕێگەو دەلاقەی دەربازبوون لەو هەموو قەیرانە زانیوە ، یەكگرتووی ئیسلامی لە ساڵی 2005 لە هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە لیستێكی جیا بەشداری لەو پرۆسەیەدا كرد و دروشمی سەرەكی ئەم پارتە بریتی بوو لە چاكسازی و دابینكردنی خزمەتگوزارای و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی . هەرچی بزوتنەوەی گۆڕانیشە لەماوەی ئۆپۆزسیۆن بوونی دا چاكسازی لەوەدا دەبینیەوە كە گۆڕانكاری لە تەواوی كەرتە ئیداری و خزمەتگوزاریەكاندا بكرێت و دام ودەزگا جۆراوجۆرەكان بە دامەزراوەیی بكرێن ، هەر بەو ئومێدەشەوە بەشداری لە كابینەی هەشت وپاشان كابینەی نۆ كرد بەڵام چەندین وەزارەت و بەڕێوەبەرێتی وەرگرت شتێكی ئەو تۆی بەدی نەكرا . كۆمەڵی ئیسلامیش نوێترین كاریان ئەوەیە كە ئەمیرەكەیان لە رۆژی (11/7/2020) پرۆژەیەكی نوێی بۆ چاكسازی ڕاگەیاند ، بەڵام پارتەكانی دەسەڵات بەتایبەت پارتی دیموكرات نەك ستایشی پرۆژەكەیان نەكرد بەڵكو ڕەخنەی توندیان ئاراستە كرد. هەرچی میللەتیشە سەرجەمی داواكاریەكانی كۆكردووەتەوە لە چاكسازیدا و داوای چاكسازی ڕاستەقینە و بنەرەتی دەكەن لە تەواوی كەرتەكاندا .  ئەمە سەرڕای ئەوەی كە تەواوی پارتە سیاسیەكان لە سەروبەندی هەر هەڵبژاردنێكدا بەڵێنی چاكسازی هەمە ڕەنگیان بەهاونیشتمان داوە بە چەشنێك ئەگەر دەربچن ئەوا لە كەمترین مەودادا گەندەڵی بنەبڕدەكەن و وڵات دەكەنە شامی شەریف .  وەك دەزانن ساڵێكی تەواو بەسەر تەمەنی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێم گوزەردەكات ، سەرۆكی ئێستای ئەم حكومەتە پرۆژەی چاكسازی ڕاگەیاند و بەڵینی چاكسازی گەورەی بە هاونیشتمانیاندا ، بەڵام تا ئەم ساتەوەختە هەست بە شتێكی ئەوتۆ ناكرێت كە وەك چاكسازی ڕاستەقینە ئەژمار بكرێت ، ئەوەیشی كەكراوە یاخود بڕیارە بكرێت دیسانەوە قورساییەكەی دەكەوێتە سەرشانی موچە خۆران و میللەت  .  ئەوەی كە لەم بابەتەدا پرسیاری سەرەكیەو خوتخوتەمان دەدات ئەوەیە هەم حكومەت و هەم پارتەكانی دەسەڵات و هەم ئۆپۆزسیۆن و هەمیش هاونیشتمانیان پڕ بەگەرویان هاواردەكەن چاكسازی ، هەموان هەردەڵًێن تاكە ڕێگەو مەنفەز چاكسازییە، وەلێ بۆچی بەدرێژایی 29 ساڵی تەمەنی حكومەتی هەرێم و قەوارەی سیاسی ئەو هەرێمە ئەم چەمكە هێندەی وەك دروشم  ماوەتەوە نێو هێندە نەچۆتە بواری جێبەجێكردنەوە ، هێندەی هەر دروشم و نەزەریاتە هێندە كردار و پراكتیك نییە؟ ئایا هۆكاری سەرەكی لە بابەتەدا چییە ؟ بۆچی چاكسازی لە زۆرێك لە وڵاتانی دونیا لەمەودایەكی زەمەنی دا ئاماژە و نیشانەكانی وەدەردەكەون و ووردە ووردە دەكەوێتە  سەر بەر و پێدەگات كەچی لە وڵاتی ئێمە بۆتە دێوەزمەیەكی هێندە گەورە هیچ كەس و هیچ لایەنێك ناتوانێت خۆی لە قەرەی بدات ؟ لە كاتێكدا كە هەموان دەڵێن چاكسازی . وەك دەزانین وڵاتێكی وەكو ئەڵمانیا لە دوای كۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەم وێرانەیەك بوو هیچی دی بەڵام لە ماوەیەكی دیاری كراودا توانیان جارێكی دی ووڵات بونیاد بنێنەوەو بوژانەوەیەكی سەرتاسەریان لەتەواوی كەرتەكاندا كرد . وولاتێكی وەكو مالیزیا لەسەر دەستی مەهاتیر محمد لەماوەی بیست ساڵدا لە ووڵاتێكی هەژاری كشتوكاڵی یەوە  بوو بەو وڵاتەی كە ئێستا هەمومان سەرسامین بە پێشكەوتنەكانیان لە ڕووی پیشەسازی و تەكنەلۆژیاوە . وەلێ لە وڵاتی ئێمە هەموان هاواردەكەن چاكسازی كەچی هەنگاوێكی ئەرێنێ ئەوتۆ بە ئاڕا ستەی چاكسازی فیعلی و ڕاستەقینە نابینرێت . بە بڕوای ئێمە و ئەگەر ڕاشكاوانە قسەی لەسەر بكەین ئەوەی لە پشتی ئەم بابەتەوە خۆی حەشارداوە و بەربەستە لەبەردەم چاكسازی بە كردار دەگەڕێتەوە بۆ سێ فاكتەری سەرەكی :  یەكەم: دەسەڵاتێكی قۆرخكار:  حیزبە دەسەڵاتدارەكان هەر لە پێكێهانانی یەكەم كابینەی حوكمڕانیەوە تا ئەم ساتەوەختە مەهام و ئامانجی سەرەكییان بریتی بووە لە دەوڵەمەندكردنی گیرفانی خۆیان و حیزبەكانیان ، هێندەی لە خەمی خۆشگوزەرانی خۆیان و بنەماڵەكانیان بوون نیوهێندە لە خەمی بەرجەستەكردنی حكومەتێكی خزمەتگوزار و حوكمڕانیەكی رەشید بۆ خزمەتی هاونیشتمانیان نەبوون ، میللەت بەجوانترین شێوە پێشوازیان لێكردن و هەزاران خەون وخەیاڵیان لە خۆشگوزەرانی و حوكمڕانیەكی دیموكراسیانە لە خەیاڵدانیان لەسەر هەڵچنیبوون ، تا ئاستی پیرۆزی لەناو هاونیشتمانیان پیرۆز بوون ، بەڵام لەبەرامبەردا ئەمان جگە لە دزی وگەندەڵی و دەوڵەمەندكردنی خۆیان وكۆمپانیا حزبیەكانیان هیچی تریان بۆ میللەت پێنەبوو ، لەهەرگۆشەیەكی ئەم كوردستانەوە بروانیت جگە لە گەندەڵی و ناعەدالەتی شتێكی ئەو تۆ ناچنیتەوە . دەتوانین بڵێین ئەوەی كەلە پشتی نەهاتنەدی چاكسازی كردارەكی و ڕاستەقینەیە بە پلەی ئیمتیاز پارتەكانی دەسەڵاتن  كە هەتا ئێستا نۆ كابینەی حكومەتیان پێكهێناوە ئەم پارتانە ئەگەر ڕاستگۆبن لەگەڵ دروشمی چاكسازی دەبێت ئەم كارانە ئەنجام بدەن:  1.    شفافكردنی داهاتە ناوخۆی ودەرەكیەكان و مەلەفی نەوت و خاڵە گومرگیەكان ...هتد و ڕێگە نەدان بە یاریكردن بە سەروەت و سامانی ولات و قوتی میللەت . 2.    نەهێشتنی خانەنشینی نایاسایی و بن دیوارەكان و دووموچە و چەند موچە ....هتد . 3.    لێ پێچینەوەو بەدواداچوون بۆ ئەو پارانەی كەچەندین ساڵە بردراوەتە دەرەوەی هەرێم . 4.    لێ یپێچینەوە لە هەموو ئەو كارگەو پرۆژە ئابوریانەی كە بەرپرس یان دەستی حیزبی لە پشتە دەرهێنانیان لە ژێر ڕكێفی كەسی و حیزبی  .  5.    سەربەخۆكردنی دادگان و دەسەڵاتی داداوەری . 6.    گێڕانەوەی ڕۆڵی ڕاستەقینە بۆ پەرلەمان و دەزگا شەرعیەكانی تری حكومەت . 7.    بەنیشتمانی كردنی هێزەكانی پێشمەرگەو كۆكردنەوەیان لە چوارچیًوەی سوپایەكی نیشتمانی . ئەگەر پارتە سەرەكیەكانی پێكهێنەری حكومەت ئەم كارانە ئەنجام بدەن ئەوە بیگومان هێدی هێدی خۆری چاكسازی هەڵدێت بەڵام وەك دەبینین هەردوو پارتی دەسەڵات هەرگیز جددی نەبوون و نین چونكە ئەنجامدانی چاكسازی واتە قەلاچۆكردنی گەندەڵی ، قەلاچۆكردنی گەندەڵیش یەكسانە بەلێدان لە بەرژەوەندییە ئابوری و سیاسیەكانی خۆیان ، كە بەمەش سەنگ و باڵانسی سیاسیان دێتەخوارەوە و هەرگیز ئەوكورسیانەی كە پێشتر مسۆگەریان كردووە ناتوانن بەدەستی بهێننەوە ، هەربۆیەشە سەرۆكی ئەم كابینەیەی حكومەت لە پرۆژە چاكسازیەكەیدا  لەجێگەی ئەوەی دەست بۆ مەلەفی نەوت و خاڵە سنوریەەكان و كۆمپانیا حیزبیەكان....هتد  بەرێت جارێكی دی دەستی بۆ موچەی موچە خۆران برد . دووەم: ئۆپۆزسیۆنێكی بێ كردار  بیگومان پارتەكانی ئۆپۆزسیۆن بە گۆڕانیشەوە كە ئێستا لە دەسەڵاتە  كەم و زۆر لەخەمی چاكسازی بوون و هەوڵیان داوە كە وڵات لە گەندەڵی قوتار بكەن ، بەڵام ئەوەی جێگەی تێڕامانە ئەمانیش بە درێژایی هەر نۆ كابینەكە تا ئەم ساتە وەختە نەیانتوانیوە ببنە هێزێكی فشاری ئەوتۆ كە حكومەت ناچار بەچاكسازی  ڕاستەقینە بكەن كە بەڕای من دەگەڕێتەوە بۆ ئەم خاڵانە: 1.     هەوڵەكانیان زیاتر لە پێشكەشكردنی پرۆژەو دەركردنی بەیاننامە و ئاشكراكردنی گەندەڵیەكان  خۆی دەبینێتەوە ، واتە هێندەی گوفتارە كردار نییە . 2.    هەمیشە جۆرێك لە پەرتەوازەیی و ڕاجیاییان پێوە دیاربووەو نەیانتوانیوە ببنە بەریەكی بەهێزی نەیاری دووپارتی دەسەڵات  لەگەڵ ئەوەی كە دەزانن زەرورەتی زۆرێك لە فۆناغەكان بووە . 3.    هیچ كامیان نەبەئاشكراو نەبەنهێنی و نەبەتاك و نەوەكو بەرەیەكی بەهێز نەیانتوانیوە ڕابەرایەتی دەنگە ناڕازیەكانی شەقام بكەن و خۆپیشاندانەكان ڕێكخراو بكەن ، تەنانەت زاتی ئەوەیان نەبووە ئەندامانی خۆیان هان بدەن بۆ بەشداری كردن لە خۆپێشاندانەكان بەدەگمەن نەبێت، هەربۆیە هەمیشە خۆپیشاندانەكان نا رێكخراوبون و كاتی و بێ جەدوا بوون .  4.    ئەمانە كە لە دەسەلات بوون و لەگەڵ پارتەكانی دەسەڵات حكومەتیان پێكهێناوە بە كردارەكی بەشدارنەبوون بەڵكو بەشدارایان پێكراوە ، بۆیە هەر وەزارەتێك یان بەرێوەبەرێتیەكیان وەرگرتبێت كارتۆنی بووەو بریار لەلای دووپارتی دەسەلات بووە ، ئەمە لەلایەك لەلایەكی دییەوە هەر بڕیارێكیان بە ئاراستەی چاكسازی دەركردبێت مرێنراوە و لەلایەن دووپارتی دەسەڵاتەوە دەیان عەرقەلەی بۆ دروست كراوە چونكە لێدان بووە لە بەرژەوەندیەكانی ئەوان . 5.     دووحیزبی دەسەڵات بەتایبەت پارتی لە گۆڕەپانی هەڵبژاردنەكاندا بەهۆی كڕینی دەنگ و تەزویرو ...هتد ڕێگربووە لەوەی كە ئەم پارتانە  بە فیعلی بچنە سەركورسی دەسەڵات و ممارەسەی ئەو بیرۆكەو پرۆژانە بكەن كە هەیانە بۆ چاكسازی ، بۆیە ئەم پارتانە بە فیعلی و راستەوخۆ  دەسەلاتیان بەدەستەوە نەبوەو مومارەسەی دەسەڵاتیان نەكردووە ، كە من پێم وایە دوور لە عاتیفە لەناو حیزبەكانی ئۆپۆزسیۆن خەڵكانی ئەكادیمی بوێرو شارەزاو دەستپاك و خەمخۆری وای تیایە ئەگەر هەركارێكیان پێ بسپێریت بەئاراستەیەكی ئیجابی و باش دا ئەی بەن و دەبنە هەوێنی بەدیهاتنی چاكسازی ڕاستەقینە.  سێیەم: میللەتێكی كەم هۆشیار زۆر بەداخەوە  لە ووڵاتی ئێمە بەتایبەت لە ئێستادا زۆرینەی هاونیشتمانیان ناڕازین لەم دۆخە خراپەی كە هەرێمەكەمانی پیادا تێدەپەڕێت و دەزانن كە بەرپەرسی یەكەمی ئەم دۆخەش دوو حیزبی دەسەڵاتن  كە لە ئێستادا بونەتە سیان ، ئەوەی كە لەم ساتەوەختەدا پێی گەیشتوین دەرئەنجامی ئەو هەموو گەندەڵیەیە كە حیزبەكانی دەسەڵات لە ماوەی 29 ساڵی ڕابردوو ئەنجامیان داوە  ، بەپێی لێكدانەوەی شرۆڤەكارانی سیاسی و ئابوریش دۆخەكە بەرەو ئاقارێكی خراپتر هەنگاو دەنێت ، لەگەڵ هەموو ئەمانە ناڕەزایەتی هاونیشتمانیان نەبۆتە هێزێكی فشاری كاریگەری ئەوتۆ كە دەسەڵات ناچار بەچاكسازی ڕاستەقینە بكات ئەمەش هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە بۆ: 1.    ئەم ناڕەزایەتیانە بەشی هەرەزۆری لەنوسینی سەرشاشەكان و دوعای گۆشەی بەرماڵەكان خۆی دەبینێتەوە واتە نەیتوانیوە بێتە شەقام مەگەر بەڕێژەیەكی زۆركەم نەبێت . 2.     ئەوەیشی كە دێتە شەقام بەبەراورد بە ژمارەی دەنگە ناڕازیەكان شتێكی ئەوتۆ نییە ، بەنمونە زیاتر لە ملیۆنێك موچەخۆر لە كوردستان هەیە كەچی هەزاركەسی نایەتە شەقام . 3.    زۆربەی خۆپیشاندانەكان ناوچەین و سەرتاسەری نین و نەتوانراوە لەپایتەختەوە سەرچاوەبگرن. 4.    پارتەوازەیی و نارێكخرابوون بە ئاشكرا بە خۆپیشاندنەكانەوە دەبینرێت ، ئەمەش بۆ ئەوە دەگڕێتەوە نەپارتە ئۆپۆزسیۆنەكان ڕابەرایەتیەكی ڕاستەقینەیان دەكەن نە ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی كە خۆی لە دەیان ڕێكخراو دەبینێتەوە  ، نەخۆپیشاندەران خۆیشیان توانیویانە لە ژێر یەك چەترا ناڕەزایەتیەكان خڕبكەنەوە ، بەڵكو هەرچین و توێژێك خۆی خۆپیشلندان دەكات لە كاتێكدا ئامانج و ستراتیژیان یەكە. هەموو ئەم خاڵانە ئەوە دەسەلمێنن كە بەشێكی بەرچاوی هاونیشتمانیان تا ئەندازیەكی زۆر نا هۆشیارن ئەگەرنا ئەوەی كەلەم هەرێمە دەگوزەرێت لەهەر وڵاتێكی دی بوایە قبوڵ نەدەكراو گۆڕانكاری گەورە ئەنجامدەدرا. لەكۆتایدا دەتوانین بڵێین لەژێر سایەی دەسەڵاتێكی ستەمكارو ئۆپۆزسیۆنێكی بێ كردارو میللەتێكی كەم هۆشیار چاكسازی هەر دروشمە نەك كردار  .  

د.محەمەد كیانی بۆ ڕاستكردنەوەی پڕۆسەی سیاسی وەك ئامرازی پەیوەندی كۆمەڵانی خەڵك و بەڕێوەبردنی كۆمەڵگە و دورستكردنی بڕیار و جێبەجێكردنی بە سودی گشتی و خۆشكوزەرانی جەماوەر و نەهێشتنی توندوتیژی لە هەرێمی كوردستان پێویستە هەمو حیزبە بنەماڵەیەكان نەمێنن، هەر وەك چۆن لە كۆمەڵگە دیموكڕاتیەكان لەناوچون بە هند و پاكستانیشەوە. مۆدیلی حیزبی بنەماڵە تەنها لە چەند جێگەیەكی دواكەوتو ماوە وەكو كوردستان و لوبنان و بەنگلادێش، هەتا لە دەوڵەتە عەربیە كۆماریەكانیش ئەم مودیلەی سیاسەت فەشەلی هێنا.  سیاسەت بە ویراسەت ناكردرێت. باوكێك ئەگەر سیاسیكی باشیش بوبێت قەت شەرت نیە منداڵەكانی سیاسی بن وەیان ئەسلەن هەر حەزیان لە سیاسەت بێت. حیزب بۆ ئەوانە دەستگایەك یان كۆمپانیایەكی ئامەدەیە بۆ بەكارهێنانی لەلایەن منداڵەكانیانەوە بۆ بەرژەوەندی تایبەت و سەپاندنی دەسەڵاتیان بەسەر سەرجەم كۆمەڵگە بێ ئەوەی ڕوئیا و جیهانبینی تایبەت و ئامانجی گەورەی نەتەوایەتی و نیشتمانیان هەبێت.  بۆ ئەو وەچانە حیزب و سیاسەت وەك داردەستێكی ئامادەیە بۆ بەكارهێنان بەو شێوەی خزمەتی حەز و ئارەزوە تایبەتەكانیان دەكات، لە ئەنجامی بیروباوەڕ و ئیمان بە پرسێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابوری گەورەی فرەڕەهەند تێكەڵی حیزب و سیاسەت نەبونە.  هیچ یەكێك لە مندلەكانی بارزانی و تاڵەبانی و نەوشیروان مەوهیبەی سیاسییان. تێدا نییە. فلاتن لە مەوهیبەی سیاسی، بە مانای بەڕێوەبردنی كۆمەڵگە و حوكمڕانی بە مەرامی چاكەی گشتی، گەشەی كۆمەڵایەتی و پێشكەوتن و خۆشگوزەرانی جەماوەر  و چەسپاندنی ئازادی و دیموكڕاسیەت و حەریس بون لەسەر  چارەنوسی گەل و خاك و بەرژەوەندی گشتی. ئەوەی ئەوان دەیكەن دابینكردنی بەرژەوەندی خود و بنەماڵە و دەستوپەیوەندەكانیانە لەلایەك و  لەلایەكەی ترەوە لە قالبدانی كۆمەڵگە و بەكۆیلەكردنی تاكەكانی كۆمەڵ بە تەرهیب و تەڕغیب و برسیكردنیان و عەمالەتكردن بۆ دەرەكی و نانەوەی ناكۆكی ناوخۆ بە بەرژەوەندی خۆیان و عەڕابەكانیان و چەسپاندن و بەردەوامی دەسەلاتداری و هەژمونیانە.  ئەوەی لە كوردستان دەگوزەرێ نە نەتەوایەتیە نە نیشتمانی و نە حوكمڕانییە. ئەوەی هەیە دزی و جەردەیی و فەرهودكردنی گەلی كورد و هەڵوەشاندنەوەی شیرازەی كۆمەڵگەیەكی تەندورستە بە مەرامی تاڵانكردنی وڵات و نەتەوە و بەرهەم هێنانی كۆمەڵگەیەكی بێ مەعریفە و بێ مۆڕاڵی كۆیلە و تەپیو و ترسنۆك و ژیانێكی پڕ لە دڵەڕاوكێ و وابەستە و چارەنوسی نادیار و بێ متمانە بە خود و دەوروبەر و ناسەقمگیر و بێبەش لە ئاسایشی كەسی و كۆمەڵایەتی.

رێبوار فەتاح  "تایبەتە بۆ ئەو دۆستانەی، کە هەر شتێك یان کەسێك دەخرێتە بەرپرسیار، یەکەوڕاست هەڵدەچن و دەست دەکەن بە ناشرین بێژی. لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، دیواری هەندیك کەسم، وەك زبڵدان دیووە. ناشیرین بێژی وەڵامی هیچ نیە؛ دیبەیت و تێگەیشتن وەڵامە، هەروەك لاوازی گوزارشکردن دەردەخات." --- پێش ڕژێمی بەعس ئەو مامۆستا عەرەب زمانانەی دەنێران بۆ کوردستان، زۆرتر نەیارانی ڕژێم بوون، وەك شیوعیەکان. ئەم مامۆستا شیوعیانە، بۆ ئێمەی قوتابی لاوی کەمزان، چرا بوون. زۆرجار لە ئەرکی خۆیان، وانەبێژی، زیاتریان دەکرد. هەندێكیان هێندە ساکار و مرۆڤ بوون، دوای قوتابخانە لە چایخانەکان لەگەڵمان کۆدەبوونەوە و بە ئەزمون و ئەقڵی گەورەیان ڕۆشنیان دەکردینەوە. لە دەمێکدا کە سەرچاوەی بە کەڵك زۆر کەم بوو، ئەم مامۆستایانە، کتێبیان بۆ دەهێناین بیخوێنیتەوە و فێری ژیانیان دەکردین. دوای سەرکەوتنی بەعس بەسەر حزبی شیوعی بێ پڕۆگرامدا -- کە تەنیا نەهامەتی بۆ عێراق نەهێنا، بەڵکو بۆ خۆشی و بۆ باوەڕی نوێخوازیش هێنا، ئیدی شیوعی نەما و ڕژێمی بەعسیش کوردستانی بە دەستگای سیخوڕی و داپڵۆسین تەنی. ئەو مامۆستایانەی کە دەنێران بۆ کوردستان، بەشێك بوون لە پڕۆگرامی بە بەعسی کردن و بە عەرەب کردن. هەندێك لەم مامۆستایانە، تەنیا بە واژۆی حزبی بووبوون بە مامۆستا. کتومت بە پێچەوانەی شیوعیەکانەوە، کەسانێکی بێمۆڕاڵی بودڵە بوون، کە نە لە پڕۆگرامی قوتابخانە تێ دەگەیشتن، نە دەسەکانی ژیان. کادێری بەعس بوون. لە پۆلی چواری گشتی بووین، یەکێك لەم بەڵا بەعسیانەمان بۆ هاتبوو؛ زمانی عەرەبی پێ دەگوتین. نەك تەنیا نەیدەزانی دەرس بڵێتەوە، بەڵکو ئەقڵی هێندە تەسك بوو، کورد و کوردبوونی لا سووك بوو. هەمیشە جەختی ئەوە بوو کە کورد و زمانی کوردی نین. بە ڕاستی بێزاری کردبووین. هەر ئەمی عەرەب نەبوو. لەم قوتابخانەیەدا، بەڕێوەبەر و جێگرەکەی، دوو کورد بوون، لەم عەرەبە بێمۆڕاڵ تر بوون. قوتابخانەیان لە قوتابیان کردبوو بە دۆزەخ. فەلسەفەی ژیانیان، وەك ئەوی بەعس، تەنیا شکاندنی قوتابیان و سووك کردنیان بوو. لە جێیەکی دیکەدا لە عودەی ئەمانیش دێم. با بۆم بوەستن. لەو دەمەدا ئێمەی قوتابی لاو، عەرەبیمان زۆر نەدەزانی. هەرچ وشەیەکی کوردیمان بەکاردەهێنا، مامۆستای عەرەب دەیگەڕانەوە بۆ ڕەگێکی عەرەبی، کە ئەسڵوفەسڵی نەبوو. بەردەوام زمان و کولتووری کوردی دەخستە ژێرپرسیار و ژێرپێوە، کە بۆ ئێمەی لاوی کورد تێکشکان بوو. ڕۆژێك مامۆستا پەڕەیەکی سپی پێ بوو. ئەم پەڕانە، ئێستا کەمن، لە قەوارەی ئەی چوار گەورەتر بوون و ئەی سێش نەبوون. لێی پرسین، بە کوردی بەمە دەڵێن چی. هیچ ئامانجێکی نەبوو، تەنیا بە ئەقڵتەسکی خۆی دەیویست گاڵتە بە کورد و کوردی بکات. هاوپۆلێکی چوختیمان هەبوو لە پێشەوە دادەنیشت، عەرەبیشی دەزانی. وتی مامۆستا، ئێمە بە کوردی پێی دەڵێین 'خورشیدیی'؛ پێی ڕادەبوارد. خورشیدی لەوەوە هاتووە، کە هێندە گەورەیە، دەکرێ چیرۆکی دڵداری خورشید و خاوەری لەسەر بنوسرێ. مامۆستای ئەقڵ تەسك، وتی، تەواوە! ئەوەش عەرەبیە. لە 'خوش أیدی'یەوە هاتووە. ئێمەش دامانە قاقای پێکەنین. لەو رۆژەوە بە مامۆستای ئەقڵتەسك خڕ بووین؛ پێمان ڕادەبوارد. پەندی چیرۆك: هەمیشە باشترە، ئەقڵت فراوان بێ و گەر نازانیت بپرسە، بخوێنەرەوە، بگەڕێ و گوێ لە خەڵك بگرە با منداڵیش بن.

پەیكار عوسمان - شتێك هەیە پێ ی ئەوترێ ڕاستیی. ئەم شتە کاری بە حەزو ڕق و عوقدەو شەڕەکانی ئێمەوە نیەو ئەو خۆی لە خۆیدا ڕاستییە. ئەم ڕاستییەش لە عەقڵدا دەرك ئەکرێ. کەواتە ئەو لە خۆیداو لە عەقڵ و زانینی ئێمەدا ڕاستییە. - یەعنی ئەو شتەی کە خۆی ڕاستییە، تەنیا لە دوو ئەگەردا، ئەکرێ لای من ڕاستی نەبێت. یان ئەوەتا نایزانم و جەهلم هەیە بە ڕاستی ئەو شتە. یان ئەوەتا ئەیزانم و ئینکار ئەکەم لە ڕاستی شتەکە! - یەعنی ئێمە ئەگەر لە عەقڵەوە بۆ شتەکە بڕوانین، ئەتوانین ڕاستەقینەکەی بزانین. کە زانیشمان، ئیتر خۆمانی لێگێل ناکەین، تەنانەت ئەگەر لەگەڵ حەزو بەرژەوەندیشماندا نەیەتەوە. بۆچی؟ بۆئەوەی کە خیانەت لە ڕاستی نەکەین و ویژدانی خۆمان ئازارنەدەین. - کەواتە بۆ سەلماندنی ڕاستی، تەنیا (هۆش) کافی نیە، کە تەمسیلی زانینی پەتیی ڕاستییەکە ئەکات. بەڵکو (یار)یش پێویستە کە تەمسیلی خۆشەویستی ڕاستی ئەکاو هەردوکیشیان پێکەوە، ئەبنە (هۆشیاریی). - لە هۆشیارییدا ئیتر تۆ هەم عەقڵت ئامادەیە هەم ویژدانت. هەم ڕاستی دەرك ئەکەیت، هەم بەئەخلاق و بەئەمەکیشیت بەرامبەر ڕاستی. واتا تۆ ئەبیتە خاوەنی "ئەخلاقی راستی" کە لە خودی ڕاستی گرنگترە! - ئاخر ئەگەر هۆشیارنەبیت و ئەخلاقی ڕاستیت نەبیت، ئیتر لە ڕێگەی ئینکاری ڕاستییەوە، لە ناوەوە خۆت خراپ ئەکەیت و لە دەرەوەش، دنیاکەو خودی ڕاستییەکەش خراپ ئەکەیت. چونکە ئیتر ڕاستیەکە بۆ مەبەستی خۆت بەکارئەهێنیت، لەکاتێکا ڕاستی بێمەبەستەو خۆی مەبەستەکەیە! - کێشەی ڕاستی جەهلە. جەهلیش بەریئە، چونکە فێڵ و نیەتی خراپی لە پشتەوە نیە. بەڵکو تەنیا نەزانینێکە، کە بە زانینێك حەل ئەبێت. بەڵام ئینکار لە ڕاستی، کێشەکەی جەهل نیە، مەسەلەکە زانینێکی فاسدە، کە بارگاوی بووە بە بەرژەوەندی و حەزو عوقدەو شەڕەکانی ئێمە. - مەسەلەن ڕاستی ئەوەیە کە ئاپۆ یەکێکە لە خوێنەوارترین سەرکردەکانی ئێمە. دەی تۆ ئەشێ ناکۆکی سیاسی و فکریشت لەگەڵی هەبێ و ڕەخنەی تێزو کتێبەکانیشی بکەیت و بیرکردنەوەی تۆ پێش بیرکردنەوەی ئەویش بکەوێ.. هەموو ئەمانە واردە. بەڵام هیچ لەمانە، ڕۆشنبیری ئەو نەفی ناکاتەوەو هیچ لەو ڕاستییە ناگۆڕێت کە ئەو خاوەن ڕۆشنبیرییەکی بەرزە. - جا لەو نمونەیەدا هۆش هەیە بەڵام یار نیە. چونکە ئەگەر یارێتی بۆ ڕاستی هەبووایە، ڕۆشنبیری ئاپۆ فەرامۆش نەئەکرا کە ڕاستییە. یەعنی قسەکەی خەسرەو جاف، لەوێوە کێشەی نیە، کە تانەبێ لە کەسێك، لەوێوە کێشەیە کە غەدرە لە ڕاستییەك! - بەدیوەکەی تردا یارێتی هەیە بەڵام هۆش غایبە. کە هۆشیش غایب بوو، ئۆتۆماتیکی چەقی یارێتی لە ڕاستییەوە ئەبێ بە کەس. ئیتر خەڵکێك لەڕێگەی جوێندان بە خەسرەو جافەوە، ئەیەوێ یارێتی خۆی بۆ ئاپۆ پیشان بدا. لەکاتێکا ئەگەر هۆشیان بە فکری ئاپۆوە هەبووایە، لەبری جوێندان بەو، باسی خودی فکرەکەیان ئەکرد! - (کاتێ شتێك خوارە، بەڵام کاردانەوەکەی خوارترە!) ئەوە یەعنی (هۆش و یاری) پێکەوە نین و بەجیا هەن. ئەمەش ڕێك یەعنی قەیرانی هۆشیاری. قەیرانی هۆشیارییش هەر ئەوەیە کە جەهلت بە شتەکە هەیەو لە بێمەعریفەییدا خەریکی جوێنیت. یان زانینت هەیە، بەڵام ئەخلاقی زانینت نیەو بەمەش زانینەکەت بارگاوی بووە بە حەزو ڕق و عوقدە.. ئیتر خەریکی شاردنەوەو شێواندنی ڕاستیت. ئێمەش هەردوکیمان هەیەو لەناو هەردوکیداین زۆر بە قووڵی! - ئا لەوێوەیە، کە ئیتر ئێمە، دینداریمان هەر ڕق و جوێنەو بێدینیمان هەر ڕق جوێن. کوردایەتیمان هەر ڕق و جوێنەو دژەکوردایەتیمان هەر ڕق و جوێن. ئەم حیزب هەر ڕق و جوێنەو ئەو حیزب هەر ڕق و جوێن. دەسەڵاتمان هەر ڕق و جوێنەو موعارەزەمان هەر ڕق و جوێن. لەسەر هەموو ئاستەکانی سیاسی و کۆمەڵایەتی و فکری و کەسی.. هەر ڕق و جوێن بەسەر یەکدا ئەبارێنین. چونکە کە نەزانبوویت، لە جەهلەوە پەنا ئەبەیت بۆ جوێن. کە زاناشبوویت لە ڕق و عوقدەو غیابی ئەخلاقی زانینەوە، پەنا ئەبەیت بۆ شێواندنی ڕاستی و ڕاستی بەکارئەهێنین بۆ خزمەتی شەڕەکانی خۆت! - لێرەدا باشترین هۆشیاریی بۆ ئێمە، هۆشیاریمانە بە دۆخی خۆمان، کە بریتییە لە دۆخی ڕق و جوێن. هۆشیاریمانە بە بەتاڵیمان کە پڕە لە ڕق و جوێن! - لە دۆخی ڕق و جوێندا، ئیتر ئێمە ئەچەقین و هەنگاوێك ناچینەپێش. چونکە تۆ لە هەر لایەکبیت، هەر خەریکی هەمان شتیت و تەنیا شوێنەکەت گۆڕیوە. مەسەلەن پارتی و دژەپارتی، دیندارو دژەدین، هەر خەریکی ڕقبازی و جوێندانن بە یەکتر. دەی ئەم دووانە جێگاکەیان جیایە نەك کارەکەیان، دەی کێشەکەش کارەکەیە نەك جێگاکە! - کارەکەیە کە نزم و ناعەقڵانی و نائەخلاقییە، ئێمەش لە هەموو جەبهەکانەوە هەر خەریکی ئەمەین. دەی ئێمە بەوە ناچینە پێش، کە لەم بەرەی جوێنەوە بچینە ئەوبەرەی جوێن، لەم بەرەی ڕقەوە بچینە ئەوبەرەی ڕق، کە هەردوکی هەر هەمان خاڵی ناعەقڵانییەت و نائەخلاقییەتە. ئێمە بەوە ئەچینە پێش، کە تۆ لە هەر کوێت، واز لەو کردە نزمە بهێنیت، بۆئەوەی دەرگای عەقڵ و ئەخلاق لەسەر خۆت بکەیتەوە. دەی ئینسانی ئێمە، لەو دەرگایەوە چاك ئەبێتەوەو شتەکانیش ئەو ئینسانە چاکی ئەکاتەوە. - ئەم خودەی ئێستامان، کە هەر خەریکی ڕشانەوەیە بەسەر ئەویتردا. گەنیوەو کاتی فڕێدانی هاتووە. ئەمە خودێکی ناڕەسەنە، چونکە لە دەرەوەی خۆمانەوە سەرچاوەی گرتووەو ڕقە لە شتێکی دەرەوەی خۆت. گرنگە هەریەکەمان بایکۆتی ئەم خودەی خۆمان بکەین، بەهیوای دروستبوونی خودێکی تری خۆمان، کە ڕەسەنبێ و لەناو خۆمانەوە سەرچاوەی گرتبێ و لەسەر عەقڵ و بیرکردنەوەی خۆمان وەستابێ. بەڵکو بەمەش بتوانین، تۆزێك زیاتر ئینسانی ناو پێکەوەژیان بین و تۆزێکیش کەمتر وەحشی ناو جەنگەڵ و پەلاماردەری یەکتربین. - گرنگە هەریەکەمان لەناو خۆماندا، کۆتایی بەم قۆناغە قێزەونە بێنین و لەوێوە دەستپێبکەینەوە، کە چیتر بۆ هەر پرسێك، خۆمان بخەینە بەردەم دوو ئەگەر: یان بێدەنگی، یان دەنگی عەقڵ و ناجنێو. بەرامبەر دۆخی جوێن، جگە لەوە ڕێگایەکی ترمان نیە. ئەوەش کارێك نیە، دەسەڵات یان موعارەزە یان مەلا یان ڕۆشنبیر.. بۆتی بکات. ئەوە کارێکە تەنیا کاری خۆتەو ئەبێ خۆت بیکەیت.

دڵشاد عەبدولڕەحمان  حەیدەر عەبادی وعادل عەبدولمەھدی  بۆماوەیەکی زۆر بەشێک لە بودجەی موچەی فەرمانبەرانی ھەرێمیان بەبێ بەرانبەر دابین دەکرد ،کەچی ئەوە حەیدەر عەبادی ھەر باس مەکە وەکو دوژمن سەیردەکراو لەڕاستیشدا ئەوەی ئەو کردی بەرانبەر ھەرێم وناوچە کوردستانیەکانی دەرەوەی ھەرێم کارێکی دوژمنکارانەی گەورەبوو ،ڕەنگە بۆ زەمەنێکی ئێجگار دوور لەئێستاوە نەتوانین ئاسەوارەکانی بسڕینەوە.سەبارەت بەعادل عەبدولمەھدی لەسەرەتاوە وەک پێشمەرگەی کۆنی کوردستان و کوڕی شاخەکان دەناسێنرا،بەڵام بەقودرەتی قادر لەم دواییانەدا نوێنەرانی کورد کەوتنە تەقە لێی و ڕۆڵێکی خراپیان دی لە گۆڕینی بۆ کازمی .کازمی ھات و بەر لە وەرگرتنی متمانەی پەرلەمانی عێراق نوێنەرانی کورد لەبەغداو ھەرسێ سەرۆکایەتیەکەی ھەرێم وزۆربەی حزبەکانیش لەھەرێم کردیانە شایلۆغان. بروسکەی پیرۆزبایی وپشتگیری بێ مەرجیان کردە دیاری.نەک ھەر ئەوەندە کێبڕکێی کورد لەوەدابوو کەکێ زۆرتر دۆستی کازمیەو کامیان زیاتر یادەوەریان لەگەڵی ھەیەو ئایا جەنابیان لەھەولێر زیاتر ژیاوە یان لەسلێمانی .ئەوە باسی ھێلکەوڕۆنەکەی گەرمیان ھەر مەپرسە.کازمی ھات و پاداشتی کوردی بەوەدایەوە کە پارتی ویەکێتی کێ یان ویست کازمی بۆیکردن بەوەزیرو بودجەی بەشێک لەموچەی فەرمانبەرانیش کە پێشتر لەزەمەنی عەبادی  وعەبدولمەھدی دادەھات ،ئێوەخۆش .ئەوەی عەبادی وعەبدولمەھدی دەیاننارد کازمی بڕی و لەوەش دەچێ ھەر ئاوا بەردەوام بێ.باشە پرسیارێک سەرھەڵدەدا لەپای چی نوێنەرانی کورد لەبەغداوھەولێر لەگوڵ کاڵتر بە کازمی ناڵێن بۆ بەزمانێکی خاوەن ماف داوای مافی موچەخۆرانی ھەرێم ناکەن ؟گەندەڵی ودزی وڕاوڕووت سەرجەم عێراقی گرتۆتەوە بە ھەرێمیشەوە بەڵام ئەوانە ھیچیان پاساونین بۆ بڕینی موچەی فەرمانبەران.ئەگەر حکومەتی فیدراڵی بودجەنەنێرێ ،سنور نەپارێزێ ،ئێ باشە پاساوی مانەوەمان لەم عێراقە چیە؟وەک بەڕێز عارف قوربانی لەوتارێکدا دەڵێ ،پێنج ملیۆن کورد بکرێنە بارمتەی پلەوپۆستی حەفتاکورد لەبەغدا!بەڕاستی بێدەنگی سەرۆکایەتی ھەرێم وپەرلەمان وحکومەتی کوردستان بەرانبەر کازمی شەرم ھێنە . ئەم دۆخە ئەوە دەخوازێ کە پەیامی ئەوە بدرێتە بەغدا کەکورد لەپرۆسەی سیاسی عێراق دەکشێتەوە ئەگەر بەغدا لەو لووت بەرزیەی بەرانبەر ھەولێر بەردەوام بێ .پێویستە وەفدی ھەرێم نەجێتەوە بەغدا ھەتا گرەنتی ئیمزاکردنی ڕێکەوتنەکە لەبەغداوە بەھەولێر نەدرێ .بەپێچەوانەشەوە کشانەوەی کورد لەتەواوی پرۆسەی سیاسی لەعێراق تاکە بژاردەیە کەلانی کەمی شکۆ بۆ ھەرێم وخەڵکەکەی دەپارێزێ.ئەگەر ئەوەش ناکرێ بائەو کوردانەی عەرابی بوونی کازمی بوون بەسەرۆک وەزیران ،پێمان بڵێن ،نھێنی ئەم عیشقە چیە؟

شێرزاد شێخانى ده‌سه‌ڵاتى دادوه‌رى له‌سيسته‌مه‌ ديموكراسييه‌كاندا يه‌كێكه‌ له‌پايه‌ بڵنده‌كانى ده‌وڵه‌ت ، بۆيه‌ له‌ده‌وڵه‌ته‌  ديموكراسييه‌كاندا ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ ته‌واوكه‌رى هه‌ردوو ده‌سه‌ڵاتى ياسادانان و جێبه‌جێ كردنه‌ ، واته‌ په‌رله‌مان و حكومه‌ت ، به‌ مه‌رجێك ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ ته‌واو سه‌ربه‌خۆو بێلايه‌ن بێت له‌كێشه‌ سياسيه‌كاندا . چونكه‌ له‌واقيعدا له‌وڵاته‌ نيمچه‌ ديموكراسييه‌كان به‌تايبه‌تيش وڵاتانى ئه‌م ناوچه‌يه‌ى ئێمه‌دا ، ده‌سه‌ڵاتى ياسادانان كه‌ په‌رله‌مانه‌ زۆرجار ده‌كه‌وێته‌ ژێر هه‌ژموون و به‌رژه‌وه‌ندى حزبه‌كانى‌ ده‌سه‌ڵات و، حكومه‌تيش تا ئاستێك هه‌مان كاريگه‌رى حزبى به‌سه‌را ئه‌بێ . له‌م ماوه‌يه‌دا ده‌بينين له‌هه‌رێمى كوردستاندا ده‌يان كه‌يسى ياسايى له‌سه‌ر سياسى وپه‌رله‌مانتارو رۆژونامه‌نوسان تۆمار ده‌كرێن له‌لايه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش ديارده‌يه‌كى نامۆيه‌ ده‌سه‌ڵات په‌ره‌ى پێده‌دات ، ئه‌ويش بۆ كپكردنى ده‌نگى نه‌ياره‌كانيه‌تى . پێموايه‌ هانابردن بۆ ئه‌م رێگايه‌ مه‌به‌ست لێى كه‌مكردنه‌وه‌ى فشاره‌ ده‌ره‌كيه‌كانه‌ له‌سه‌ر ئيداره‌ى حكومه‌تى هه‌رێم كه‌ راپۆرته‌ نێوده‌وڵه‌تيه‌كان و رێكخراوه‌ مرۆڤدۆسته‌كان به‌رده‌وام ناوى ده‌هێنن وه‌كو ده‌سه‌ڵاتێكى سه‌ركوتكارو دژ به‌ ئازادييه‌كان له‌م ناوچه‌يه‌دا . حكومه‌تى پارتى به‌تايبه‌تيش كابينه‌ى نۆيه‌م كه‌ مه‌سرور بارزانى سه‌رۆكايه‌تى ده‌كات زۆرتر له‌كابينه‌كانى پێش‌ خۆى په‌نا ئه‌باته‌ به‌ر ئه‌م رێكاره‌‌ بۆ بێده‌نگكردنى نه‌ياره‌كانى ، ئه‌مه‌ش وه‌كو ستراتيژێك ده‌رئه‌كه‌وێ ، كه‌ ئه‌م حكومه‌ته‌ ئه‌يه‌وێ له‌رێگه‌ى دادگا‌وه‌و به‌ناوى سكاڵاى ياسايى فشار بخاته‌ سه‌ر نه‌ياره‌كانى و له‌نێوه‌نده‌ ده‌ولييه‌كانيشدا بڵێ ئه‌م رێكارانه‌ ياسايين و كه‌س بۆى نيه‌ ته‌داخولاتى تێدا بكات !. كێشه‌ى گه‌وره‌ى ئه‌م كه‌يسانه‌ى پارتى له‌دژى نه‌ياره‌كانى ئه‌يجوڵێنێ هه‌موويان له‌ژێر به‌ندى ( ته‌شهيرو ناوزڕاندن ) ى ياساى سزاى عيراقييه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ئه‌چن ، ئه‌ويش ياسايه‌كه‌ له‌ساڵى 1969 له‌عيراق به‌ركاره‌ ، واته‌ زياتر له‌په‌نجا ساڵه‌ ئه‌م ياسايه‌ جێبه‌جێئه‌كرێ ، به‌ڵام ئه‌وه‌ى جێگاى سه‌رنجه‌ به‌درێژايى ئه‌و په‌نجا ساڵه‌شه‌وه‌ رۆژێك له‌رۆژان نه‌مانبينى ده‌سه‌ڵاتى به‌عس كه‌ خۆى داڕێژه‌رى ئه‌م ياسايه‌ هاناى بۆ ئه‌م بڕگه‌يه‌ ببات بۆ بێده‌نگكردنى نه‌ياره‌كانى خۆى !. هيچكات نه‌مابيست كاربه‌ده‌ستێكى باڵاى عيراقى ته‌نانه‌ت له‌دواى رووخانى سه‌داميشه‌وه‌ نه‌ياره‌كانى بداته‌ دادگا‌ به‌م مادده‌يه‌وه‌ !. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى ياساى كارى رۆژنامه‌نووسى له‌هه‌رێمى كوردستاندا له‌ساڵى 2008 ه‌وه‌ ته‌شريعكراوه‌و مه‌به‌ست لێى داكۆكيكردنه‌ له‌مافى رۆژنامه‌نوسانى‌ كوردستان ، به‌ڵام تاكو ئه‌مڕۆش ئه‌م ياسايه‌ وه‌كو ديكۆڕيك ماوه‌ته‌وه‌و كارى پێناكرێ ، هه‌موو كه‌يسه‌كانى دژ به‌ نوسه‌رو رۆژنامه‌نوسان به‌پێى ياساكه‌ى به‌عس حوكمى له‌سه‌ر ئه‌درێ !. پرسياره‌كه‌ش لێره‌دا ئه‌وه‌يه‌ ، مادام ده‌سه‌ڵاتى دادوه‌رى كار به‌ياساى په‌رله‌مانى كوردستان ناكات و كه‌يسه‌كان به‌ ياساى كۆنى عيراقى سه‌ير ئه‌كات ، ئيدى حيكمه‌تى ده‌ركردنى ئه‌م ياساى رۆژنامه‌نووسييه‌ له‌ئه‌ساسدا چى بووه‌ ؟؟. ئێستاش نه‌مانزانى ته‌فسيرى دادگاكانى كوردستان بۆ مه‌سه‌له‌ى ( ته‌شهيرو ناوزڕاندن ) چييه‌ وچۆنه‌ ؟. چونكه‌ وتارو بابه‌ت و كۆمينتى ره‌خنه‌يى سه‌ر لاپه‌ڕه‌كانى رۆژنامه‌و گۆڤارو ته‌نانه‌ت فه‌يسبووكيش ناچنه‌‌ خانه‌ى ته‌شهيره‌وه‌ ، ئه‌مانه‌ به‌گشتى به‌‌شێكن له‌مافى تاك و ته‌عبير كردنه‌ له‌ئازادى راده‌ربڕين كه‌ هه‌موو ياساكانى نێوده‌وڵه‌تى رێزى لێده‌گرن . جا ئه‌گه‌ر به‌م پێوه‌ره‌وه‌ سه‌يرى ره‌خنه‌كان بكرێ كه‌واته‌ دوو مليۆن كه‌سى كوردستان تاوانبارن به‌پێى ياساكه‌ى عيراق ، چونكه‌ كه‌س نييه‌ ئه‌مڕۆ ره‌خنه‌ له‌ده‌سه‌ڵاتى حكومه‌تى هه‌رێم نه‌گرێ و رۆژانه‌ ده‌يان هه‌زار كۆمێنتى ره‌خنه‌يى له‌ئه‌داى حكومه‌ت ئه‌بينين ، ئايا ئه‌كرێ خاوه‌نه‌كانيان هه‌موويان بدرێنه‌ دادگاوه‌ ؟؟!! . بۆچى ته‌نها نوسه‌ر يا رۆژنامه‌نوسێك كاتێك ره‌خنه‌يه‌ك ئه‌گرێ تاوانبار ئه‌كرێ و‌ سزا ئه‌درێ  !! ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتى دادوه‌رى خۆى به‌سه‌ربه‌خۆ بزانێ پێويسته‌ خودى دادوه‌ره‌ به‌ڕيزه‌كان كاتێك كه‌يسێكى له‌م بابه‌ته‌ دێته‌ پێشيان هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ ره‌تيبكه‌نه‌وه‌ ، چونكه‌ ره‌خنه‌ گرتن هيچكات ناچيته‌ قاڵبى ته‌شهيرو ناوزڕاندنه‌وه‌ ، جا ئه‌گه‌ر وابێت ده‌بێ هێزه‌ سياسيه‌كان و ته‌نانه‌ت په‌رله‌مانتاره‌كانيش له‌ره‌خه‌گرتن له‌ده‌سه‌ڵات بوه‌ستن ، به‌مه‌ش هيچ مانايه‌ك بۆ ديموكراسييه‌ت نامێنێ ، چ له‌ناو كايه‌ى سياسى و چ له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا . ئه‌م كه‌يسانه‌ سومعه‌ى ده‌سه‌ڵاتى هه‌رێمى زۆر ناشرينكردووه‌ ، له‌ويش زياتر سه‌ربه‌خۆيى ده‌سه‌ڵاتى دادوه‌رى و سه‌روه‌رى ياساش ده‌خاته‌ ژێر پرسياره‌وه‌ ، به‌تايبه‌تيش ئاماژه‌يه‌كه‌ بۆ ده‌ستوه‌ردانى حيزبى له‌كار‌وبارى دادوه‌ريدا كه‌ ئه‌مه‌ش ئاماژه‌يه‌كى ترسناكه‌و ياده‌وه‌رييه‌ تاڵه‌كانى مه‌حكه‌مه‌ى سه‌وره‌ى سه‌رده‌مى به‌عسمان بير ده‌خاته‌وه‌ كه‌ پێشتر بڕياره‌كان له‌سه‌ره‌وه‌ شۆڕ ده‌بوونه‌وه‌ بۆ مه‌حكه‌مه‌كه‌!! . به‌ ديكتاتۆرێكيان وت " وڵات نقووم بووه‌ له‌گه‌نده‌ڵى ". ئه‌ويش پرسى " گه‌يشتۆته‌ داداگاوه‌ " وتيان " جارێ نه‌گه‌يشتووه‌ " . وتى " كه‌واته‌ وڵاتمان سه‌لامه‌ته‌ ".. ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ كاره‌ساتى زۆر گه‌وره‌ى به‌سه‌ر ميلله‌ته‌كه‌ماندا هێناوه‌ ، هه‌ر له‌خيانه‌ت و شه‌ڕى براكوژى وخاكفرۆشتن ودزينى سامانى سه‌رخاك وژێر خاك وبرسىيكردنى ميلله‌ت و بڕينى قووتى مناڵان ، ته‌نها شتێكى جوان مابێت ، سه‌روه‌رى ياساو سه‌ربه‌خۆيى دادگاكانه‌ ، هيوادارم له‌وه‌دا تۆزێك ده‌ستبكێشنه‌وه‌ ، چونكى دواى له‌ده‌ستدانى ئه‌م سه‌روه‌رييه‌ ئيدى شتێك نامێنێ مرۆڤى كورد دڵى پێخۆش بێت..  

سەهین موفتی ئێستێ کە دەست بە نووسینی ئەم نامەیەم دەکەم بۆ هاونیشتیمانیانی زۆنی سەوز، دەمەوێت وەبیرتان بهێنمەوە، کە بەهیچ شێوەیەک چی لە رابردوو یا داهاتوو شەرعیەت بە هەر کارێکی هەڵەی پارتی و حکومەتەکانی نادەین، لەبۆیێ کەم و کوڕی، تا ئاستی جاشێتیش ئەگەر پارتی بە ئەنجامی بگەیەنێت، ئەوا لێی بێ دەنگ نابین و نەبووین. ئەگەر بپرسن، لەبۆ بۆ لەشکرکێشی تورکیا بێدەنگین، ئەوا هەڵەن، چوونکێ تێکڕای زۆنی زەرد لە چەند ساڵی رابرد رژانە سەر شەقامەکان و دژی هاتنی سوپای مەغۆلییەکان وەستاونەتەوەو هەرواش دەبێت، لێ چار چییە، کە پارتێکی وەک پەکەکە، لەبری هەوڵدان بۆ شۆڕشێکی جەماوەری لە باکوری  کوردستان، داروبەردو سەوزایی و شاخ و ئاوی باشوور دەخاتە مەترسی و بەهانە بەهەر دوو حکومەتە دژە کوردەکانی ئانکەڕەو بەغداد دەدات، تا سەروەری ئەم نیشتیمانە پێشێل بکرێت...! هاونیشتیمانیانی زۆنی سەوز، راپەڕینی نەوەدو یەک، دژی دڕەندەترین سوپای ئەودەم و دیکتاتۆرترین سەرۆکی رۆژهەڵاتی ناوین،  سەرچۆپی زەماوەندەکەی هەر لە دەڤەری بیتوێن و پشدەرەوە دەستی پێکرد..!  گەرمیان، بە سەدان هەزار قوربانی لە پێناوی کورد بوونیدا دا، هەزارانی هەتا ئێستێ لە پڕۆسە بەدناوەکانی ئەنفال بێ سەروشوێنن، کەچی هەر لەسەر پێوە وەستان...! سلێمانی،  پشت و پەنای هەموو بەرخودان وبزووتنەوەو خەباتێک بووون لە بۆ کوردو کوردستان، بە هەزاران شۆڕە سواری کوردایەتی کردۆتە دیاری بۆ ئەم نیشتیمانە. هەموو، ئەم قوربانیدان و هەوڵ و نەهامەتییانەی بەسەر ئەم زۆنەدا هاتگە، جێی خۆیەتی بپرسین، لەبۆچی لە ئاست ئەم هەموو خۆفرۆشی و جاشێتییەی ئێستای دەستەڵاتدارانی زۆنەکەتان بێدەنگن؟  لەشازدەی ئۆکتۆبەری سێ ساڵ لەوەو پێش، بە ئاشکرا شەرعیەتیاندا بە هێزەکانی حەسەن پلایسەکان، عەمامە بەسەرو هەمەجی و شڕوگییەکانی شیعە،و کەرکووکی پیرۆزو دوزو حەمڕینیان خستنەوە ژێردەست،  کەچی لە ئاست ئەم جاشێتییەدا بێدەنگ بوون؟  ئێستێ جارێکی دی، دژە تیرۆری دەستەڵاتداری زۆنەکەتان، بەبێ گەڕانەوە لەبۆ شکۆی پێگەو پایەی کوردستان، بەبێ هیچ گوێدانە ئەم هەموو قوربانیدانە، دەستی خستۆتەوە ناو دەستی هەمان ئەم شڕوگییە خورماخۆرو وشترەوانانە، خەریکن، هێدی هێدی بنکەو بارەگاو ئاڵای عڕوبەیان دەهێننەوە زۆنەکەتان، ئەرێ بێدەنگی بەس نییە؟  ناڵێین، بڕژێنە سەرشەقام و دارو بەردیان خابوورکەن، ناڵێین فیشەک بارانییان بکەن، ناشڵێیین شەڕە بۆکسییان لەگەڵ بکەن، بەڵام خۆ دەکرێ فشار بخەنە سەر دەستەڵاتداری زۆنەکەتان و ئەم جاشێتییەیان لێ قبووڵ نەکەن.

د. سەردار عەزیز  لێرەدا دەمەوێت ئارگومێنتی ئەوە بونیادبنێم، ئەگەر هێزە عەلمانیە ناسیونالیستە تورکەکان لە سەر دەسەڵات بونایە تورکیا بەوجۆرە پەلکێشان و فراوانخوازی و خەونی ئیمپراتۆریەت لە کەڵکەڵەی نەدەدا. تورکە ناسیونالیستەکان، تەنها ناسیونالیست نەبوون، بەڵکو وەک زۆر لێکۆڵینەوەی ئەکادیمی دەری دەخات، هەتا ئاستێک زۆر ڕەگەزپەرست بوون. وەک کوردێک ئێمە ڕەنگە پێویست بە توێژینەوە نەکات بۆ ئەوەی لە ئەمە تێبگەین. بەڵام تورکە ناسیونالیستیەکان دونیابینیان لە ئیسلامیەکان جیاواز بوو. هەرچەندە هەندێک هەن لە تورکیا دەڵێن کە شتێک هەیە بە ناوی سینتەسییسی ئیسلامی ناسیونالیستی: بە مانای تێکەڵکردنی هەردوکیان. ئەم خەڵکانە کەمالیەکان و تۆرانیەکان دەخەنە دەرەوە. بەڵام کەمالییەکان و تۆرانیەکان بەشی هەرە زۆری ناسیونالیستە تورکەکان پێک دەهێنن. بەم پێیە جیاوازی هەیە لە نێوان کەمالییەکان و ئیسلامیەکاندا، سەرباری بونی هاوبەشی زۆر. یەکەم، دیدی ستراتیژی کەمالییەکان لە وتەکەی ئەتاتورکدا کورت دەبێتەوە کە دەڵێت: ئاشتی لە ناوەوە، ئاشتی لە دەرەوە. بەو مانایە تورکیا دەبێت فۆکەس بکات لە سەر ناوەوەی. ئەگەر لە ناوەوە ئاشتی هەبێت ئەوا لە دەرەوەش ئاشتی دەبێت. ئیسلامیەکان، بە تایبەت داودئۆغلۆ، ئەمە بە هەڵە دەزانن و وەها دەبینن کە دەبێت تورکیا بکشێت بۆ دەرەوە بۆ ئەوەی ناوەوەی بپارێزێت. ئەگەر تورکیا نەکشێت بۆ دەرەوە، ئەوا ناتوانێت ناوەوەشی بپارێزێت. بەم پێیە داودئۆغلۆ و ئیسلامیەکان پەلکێشان و فراوانخوازی و داگیرکاری وەک ڕێگایەک دەبینن بۆ بەهێزکردنی تورکیا. دیارە ئەم پرۆسەیە بە هەردوو شێوازی ئاشتی و بازرگانی لە گەڵ سەربازی و توندوتیژیدا بەڕێوەدەچێت. کەواتە لەم خاڵەدا کەمالییەکان و ئیسلامیەکان دژ بە یەکن. دووەم، کەمالییەکان و ئیسلامیەکان خاوەنی دوو یادەوەری و خەیاڵی داهاتوی تەواو پێچەوانەن. بۆ کەمالییەکان عوسمانیەکان ئەو ڕابوردوەیە کە دەبێت لە بیربکرێت. بۆ ئیسلامیەکان عوسمانیەکان ئەو ڕابوردوەیە کە دەبێت یاد بکرێتەوە. لێرەدا جوگرافیای خەیاڵی هەردوو گروپەکە دەردەکەوێت. لای کەمالییەکان دەبێت تورکیا پشت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکات و بەرەو ڕۆژئاوا بڕوات. ئەفسانەی کەمالییەکان وەهایە کە ئەوان چەندین سەدەیە بە ڕێگاوەن بەرەو ڕۆژئاوا. لەم ڕوانگەیەوە، کەمالییەکان ڕۆژهەڵاتی ناوەراست بە کەمتر دەبینن و خۆیان بە باڵاتر دادەنین. تورکە ئیسلامیەکان بە پێچەوانەوە هاتنەوە بۆ سەرزەمینەکانی ئیمپراتۆرەیەتی عوسمانی بەو جۆرە دەبینن کە دەبێتە مایەی خێر و داهات و بەهێزبونیان. بە جۆرێک پاش باڵابونیان بە سەر ئەم پانتاییانەدا، ئەوا دەتوانن هاوتای ڕۆژئاوا بن و بەهێزەوە مامەڵەی لە گەڵدا بکەن. بەمجۆرە، ئەندامبونی تورکیا لە یەکێتی ئەوروپا خەونی کەمالیەکان بوو، هەتا ببنە ئەوروپی، کە سەدەیەکە خەونی پێوە دەبینن. بۆ ئیسلامیەکان هاتنەوە بۆ ڕۆژهەڵات و بون بە کوێخای ڕۆژهەڵاتییەکان وەهایان لێدەکات کە بەهێزەوە مامەڵەی لە گەڵ ڕۆژئاوادا بکەن. سێیەم، سوپای تورکی کە ئەیجینتی سەرەکی کەمالییەکانە، خاوەنی جۆرێکی تایبەتە لە سیستەمی مەدەنی سەربازی، یان خاوەنی جۆرێک لە سیستەم بوو. چونکە کەمالییەت سەرەتا بە سەربازی دەستی پێکرد، سوپا وەک کۆڵەکەی ئەم ڕەوتە مایەوە. هەتا ئەمڕۆ سوپای تورکی زۆر زیاتر لە هەموو بوارەکانی تری حکومەت لە لای خەڵک جێگای ڕێزە. بەڵام سوپای تورکی تەنها سوپا نەبوو. سوپا، پارێزەری دەوڵەت و حکومەت بوو. حکومەتی ڕاستەقینەبوو. سوپا خاوەنی پشکی گەورەی ئابوری بوو. هەروەها سوپا خوازیاری شەڕ نەبوو. وەک بۆڵتن لە کتێبەکەیدا ئاماژەی پێدەدات سوپای تورکی حەزیان لەوە نەبوو کە بچنە ناو سوریا. بەڵام ئیسلامیەکان پەیوەندییەکی دژایەتی و ئاڵۆزیان هەیە لە گەڵ سوپادا. گەرچی ئیسلامیەکان سوپا بە درێژەی سوپای عوسمانی دەزانن و هەموو سەربازێكی تورکی ناوێکی سیمبولی هەیە کە مەهمەتە. بەڵام سوپای تورکی ئەندامی ناتۆ و سێکویلاربوو. وەک دەزانرێت سێکویلارە تورکەکان کەمینەن. بۆیە سوپا هەمیشە ئیسلامیەکان وەک نەیار و مەترسی دەبینێت. ئەمە بە هەمانشێوەی لای ئیسلامیەکانیش وەهایە. بۆیە بێ بڕواییەک هەیە لە نێوان سوپا و ئیسلامیەکاندا. هەرچەندە لەم چەند ساڵەی دواییدا هەوڵدراوە کە سوپا بکرێتە ئیسلامی. ئەم بێ بڕواییەیە کە ئیسلامیەکان هەمیشە لە هەوڵی ئەوەدان کە سوپای هاوتەریب دروست بکەن، چەکدارکردنی موختار و هەروەها چەکدارکردن و بە یاسایی کردنی پاسەوانانی شەو هەموو لە پێناو ئەم ئامانجەدایە. لە سەر بنەمای ئەم ئارگومێنتە، ئەگەر ئیسلامیەکان لە سەر حوکم نەبونایە ئەوا سوپای تورکی ئەجیندای فراوانخوازی نەدەبوو، چونکە لە روی خۆشگوزەرانی و سودمەندی و ئەندامێتی ناتۆ و یەکێتی ئەوروپا بە سودی نەدەشکایەوە. بەڵام ئیسلامیەکان دەیانەوێت لە ڕێگای شەڕەوە سوپا سەرقاڵ دوو بخەنەوە لە ناوخۆ. چوارهەم، لە پرسی کورددا ڕەنگە دۆخێکی تایبەتی هەبێت. تورکە ئیسلامیەکان باوەڕیان وەهایە کە لە ڕێگای ئیسلامەوە دەتوانن ناسیونالیزمی کوردی کۆتایی پێبهێنن و کورد بکەنە بەشێک لە پرۆسەکەیان. ئەم ستراتیژە لە هەردوو باکور و باشور کاردەکات. پەیوەندی پارتی داد و گەشەپێدان و پارتی دیموکراتی کوردستان لە باشور بەم ئاراستەیە، هەروەها پەیوەندی ئاک پارتی و پارتە ئیسلامیەکان لە باشور. ئاک پارتی وەها دەبینێت کە لە باکور دەتوانێت لە ڕێگای کۆنزێڤەتیزمی ئیسلامیەوە کورد بۆخۆی ڕابکێشیت. ئەم دیدەیە کە پەکەکەی وەها لێکردوە کە لە پرۆسەی ئاشتی بترسێت. پەکەکە وەها دەبینێت کە ئاک پارتی بۆیە ئاشتی دەوێت یان دەیوست بۆئەوەی لە ڕێگای ئاشتیەوە ڕۆڵی پەکەکە نەهێڵێت. بۆیە خیتاب و کرداری پەکەکە بە پێچەوانە بوەوە. بەم پێیە ئیسلامیەکان وەها دەبینن کە دەتوانن کورد بکەن بە ئیسلام و بیکەنە بەشێک لە پرۆژەی خۆیان. کەمالییەکان ناتوانن دان بە کورددا بنێن. ئەم بنەمایە دەمانبات بۆ ئەو پرسیارەی کە ئایا ئەگەر ئیسلامیەکان لە سەر حوکم نەبونایە و تورکە کەمالییەکان لە سەر حوکم بونایە، پەیوەندی تورکیا و باشور چۆن دەبوو؟ لە ساڵی ٢٠١٢ لە بارەگای سەرەکی جەهەپە، لە گەڵ فاروق لۆگئۆغلۆ دانیشتم. فاروق نەک هەر ئەو کاتە جێگری سەرۆکی جەهەپە بوو، بەڵکو یەکێکە لە گەورە دیپلۆماتەکانی تورکیا. بە دیدی ئەو ئەگەر ئەوان لە سەر حوکم بونایە ئەوا تەنها لە گەڵ حکومەتی فیدڕاڵیدا مامەڵەیان دەکرد. بەو مانایە دانیان بە حکومەتی هەرێمدا نەدەنا. بەڵام بە مانای ئەوە نیە کە دەستوەردانیان نەدەکرد. چونکە مێژوو پێمان دەڵێت کە شەڕی ناوخۆی کوردی بوە هۆکاری ئەوەی کە تورک بێن بۆ باشور و بنکە دابنێن. هەروەها ڕۆڵێکی بەرچاو بگێڕن لە بەرجەستەکردنی دوو ئیدارەیی لە ڕێگای ڕێککەوتنامەی واشنتۆنەوە. هەموو ئەمانە دەریدەخەن کە تورکیای عەلمانی لە دیدی ناوخۆییەوە دەرەوەی دەبینێت، ئامانجی گرتن و بردن و دەستبەسەراگرتن و گەڕانەوە بۆ مێژوو و گۆڕینی جوگرافیا و دیموگرافیا نیە. تورکە عەلمانییەکان دڕندەن بەرامبەر کوردەکان لە ناو تورکیا، بەڵام دەیانەوێت خۆیان بپارێزن لە کوردەکانی دەرەوە. ئەم دیاردەیە لە پرسی موسڵەوە دەست پێدەکات. بەڵام ئیسلامیەکان تینوی سامان و خاک و دەسەڵات و خەلافەتن و سڵ ناکەنەوە لە هیچ ئامرازێک لەم پێناوەدا.

بەیار عومەر عەبدوڵڵا چەندین پرۆژەی گەورە و مامناوەند و بچوك لەم دەڤەرە لەمێژە وەستاون، شەقامی ١٠٠ مەتری یەكێك بوو لەوان كە دەبوو چەندین ساڵ لەمەوبەر بكرایە، ئێستا وەكو دەستكەوتێكی گەورە دەیكەن بە منەت بەسەر خەلكی ئەم شارەوە. ساڵی ٢٠١٣ بۆ یەكەمجار بەردی بناغەی دانرا، ٤٧٠ ملیار دیناریان بۆ تەرخانكردبو، لە كاتێكدا ئەوكات نرخی شتومەك هەزرانتربوو، بەڵام بڕیاربو بە مواسەفاتی بەرز بكرێت. ئەم جارە بودجەكەی كەمكراوەتەوە بۆ ٤٠٠ ملیار دینار. سەرۆكی حكومەت بەو مەرجە ڕازیبوە جێبەجێبكرێت، كە سەوزایی ناوەڕاستی شەقامەكە بچوكبكرێتەوە و هەندێك بڕگەی لێتەركبكرێت.  حكومەتەكەی پارتی ویستی بە لایەنەكانی تر بڵێت كە بڕیاری پرۆژە و تەوقیتەكەی لەدەست خۆمە و كەس هیچی بەدەست نیە. دەیەوێت بە خەلكی ئەم سنورە بڵێت، ئەگەر دەتانەوێت پرۆژەتان بۆ بكرێت، دەنگبدەن بە پارتی كە داهات و دەسەڵاتی لایە. لێرەدا كێشەیەك دێتەكایەوە؛ شەقامی ١٠٠ مەتری پرۆژەیەكی گرنگی خەدەمیە، بەڵام سلێمانی پێویستی بە چەندین پرۆژەی ستراتیژی دیكە هەیە بۆ ئەوەی گەشەی ئابوری بكات و هەلی كار بڕەخسێنێت.   ئایا دەكرێت لە پێناوی چەند پرۆژەیەكدا خەلكی سلێمانی و ئەم دەڤەرە تەسلیمی ئیرادەی پارتی بێت؟! بۆ دەبێت ئەم سنورە باجی هەڵوێست و ئازایەتی و ئیرادەی خۆی بدات و بە هەژار بمێنێتەوە، یان ناچاری بكەن تەسلیمی ئیرادەی حزبێك یان چەند حزبێك بێت بۆ ئەوەی هەندێك پرۆژەی بۆ جێبەجێبكەن لە سایەی ئەم سیستەمە مەركەزیەدا؟! ئایا دەكرێت بۆ پرۆژەیەك كە دەبوو چەندین ساڵ لەمەوبەر بۆ ئەم شارە بكرایە، ژمارەیەكی زۆر لە خەلكی سیاسی و ڕۆشنبیر و ئاسایی بۆ ماوەیەكی درێژ هەموو جوهدی خۆیان بخەنەگەڕ؟!  پرۆژەی فیدرالیەتی پارێزگاكان و هەرێمی سلێمانی دەتوانێت وەڵامی ئەم پرسیارانە بداتەوە. داهات و دەسەڵات لای ئەم دەڤەرە بێت، دەتوانرێت چەندین پرۆژەی ستراتیژی دیكە جێبەجێبكرێت بەبێ ئەوەی خەلكی ئەم دەڤەرە تەسلیمی ئیرادەی هیچ حزب و لایەنێك ببێت. دواجار ئیرادەی خەلك زاڵ دەبێت بەسەر ئیرادەی حزبەكاندا، كە بەدرێژایی چەندین ساڵە ئەم دەڤەرە دەچەوسێننەوە.  ئەگەر هەرێمی سلێمانی جێبەجێ بوو، لەپاڵ دابینكردنی موچە و پێشخستنی كەرتەكانی ئاو و كارەبا و تەندروستی و پەروەردەدا، دەكرێت لە شاری سلێمانی ئەم پرۆژانەی خوارەوە جێبەجێبكرێن بۆ ئەوەی جموجۆڵی ئابوری زیاتربكات و هەلی كار بڕەخسێنێت.  لێرەدا تیشك دەخەمە سەر شاری سلێمانی و قەزا و ناحیە و گوندەكانی چواردەوری؛ هەوڵەدەم لە نوسینەكانی تردا باسی ئەوە بكەم كە چ پرۆژەیەك بۆ دەڤەر و شار و شارۆچكە و گوندەكانی تری ئەم سنورە بكرێت. ١-سەردەمی دوو ئیدارەیی، ئیدارەی سلێمانی پرۆژەیەكی هەبوو بە ناوی ناوچەی بازرگانی ئازاد (Free Trade Zone). حكومەت چەند زەویەكی لە خاوەن موڵكەكان كڕیەوە لە تەنیشت فڕۆكەخانەی سلێمانی، گوایە دەیكات بە ناوچەی بازرگانی ئازاد. دوای یەكگرتنەوەی ئیدارە و سەندنەوەی داهات و دەسەڵات لەم دەڤەرە، ئەم پرۆژەیە و چەندین پرۆژەی تریش وەستان و هەژاری و بێكاری ئەم سنورەی تەنیەوە. ئێستا كاتی ئەوەیە ئەو پرۆژەیە زیندووبكرێتەوە.  ئەگەر ناوچەی بازرگانی ئازاد دوبەی كردۆتە سەنتەرێكی بازرگانی جیهانی، دەكرێت ناوچەی بازرگانی ئازاد سلێمانی بكاتە شارێكی بازرگانی لەسەر ئاستی عێراق و ناوچەكە و هەزارەها هەلی كار بڕەخسێنێت. دەكرێت فڕۆكەخانەی ئێستای سلێمانی بكرێت بە فڕۆكەخانەی كارگۆ و گواستنەوەی شتومەك و خزمەتی ناوچەی بازرگانی ئازاد بكات.  لەبری ئەوە فڕۆكەخانەیەكی مەدەنی لە دەشتی شارەزور دروستبكرێت كە تا ڕادەیەك دورە لە چیاكانەوە و بۆ بواری فڕۆكەوانیش سەلامەتترە. جموجۆڵی ئابوری لە عەربەت و سەیدسادق و وارماوا (زەڕایەین) و هەڵەبجەی تازە و بەرزنجە و گوندەكانی دەشتی شارەزور زیاد دەكات. هەروەها سلێمانیش دەكەوێتە نێوان دوو زۆنی پڕجموجۆڵی ئابوریەوە؛ یەكێكیان فڕۆكەخانەی كارگۆ و ناوچەی بازرگانی ئازادە لە بەری تاسڵوجە و ڕاپەڕین، یەكێكی تریان فڕۆكەخانەی نێودەڵەتی سلێمانیە لە دەشتی شارەزور. ٢-دەكرێت دوو شاری پیشەسازی دروستبكرێت؛ یەكێك لە نێوان بازیان و پیرەمەگروندا و یەكێكی تریان لە نێوان عەربەت و سەیدسادقدا. زەوی بفرۆشرێت بە وەبەرهێنەكان بەو مەرجەی بیكەن بە كارگە. دەكرێت سلێمانی بكرێت بە گەورە شارێكی پیشەسازی كە لە پیرەمەگرون و بازیانەوە دەستپێبكات تا دەگاتە عەربەت و سەیدسادق و پێداویستی ناوخۆی كوردستان و عێراقیش پڕبكاتەوە. لە زانستی شارداریدا، گەورە شار ھەیە كە چەند شار و شارۆچكەیەكن لە ڕوی جموجۆڵی ئابوریەوە پێكەوە گرێدراون بەڵام مەرج نیە لە ڕوی ئیداریەوە سەر بەیەك پارێزگا یان ویلایەت بن.  لە ویلایەتە یەكگرتەوەكانی ئەمریكا بە گەورە شارەكان دەڵێن میترۆپۆلیتان ئێریا (Metropolitan area). بۆ نمونە شاری نیویۆرك، گەورەشارە و چەندین شاری تر ھەن كە نزیك نیویۆركن، لە ڕوی ئیداریەوە سەر بە ویلایەتەكانی نیوجێرسی و   كۆنیتیكەت و  پەنسلیڤانیان بەڵام لە ڕوی جموجۆڵی ئابوریەوە سەر بە گەورە شاری نیویۆركن. ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا ٣٨٤ گەورەشاریان ھەیە، كە سەرەكیترینیان نیویۆرك و لۆس ئەنجلس و شیكاگۆ و دڵاس و ھیوستنن. لە توركیا بە گەورەشار دەڵێن بیوك شەھیر (Buyuk Sehir).  توركیا خاوەنی ئیستابوڵ و ئەنكەرە و ئزمیر  و بۆرسە و ئەدەنە و چەندین گەورەشاری ترە. دەكرێت ئێمەش چەند گەورەشارێك بنیادبنێین كە لە ڕوی چالاكی ئابوریەوە پێكەوە گرێدراوبن. بەڵام ئەم پرۆژانە بە بەرپرسی گەندەڵ ناكرێت، هەروەها بەو پۆپۆلیستانەش ناكرێت كە بەردەوام ڕای گشتی چەواشە دەكەن و دەوروژێنن لە پێناوی ناودەركردن و بەدەستهێنانی پۆستی حكومی و پەرلەمانی. ئەم دوو جۆرە لە سیاسەت دوو ڕوی دراوێكن و تەواوكەری یەكن. چەند كەسێكی دڵسۆزمان پێویستە كە بەرژەوەندی گشتی لەسەروو بەرژەوەندی تایبەتەوە سەیربكەن، هەروەها ڕوئیایەكی ستراتیژیان هەبێت بۆ پێشخستنی ئابوری، كە سەقامگیری سیاسی و كۆمەڵایەتی لێدەكەوێتەوە. بە ڕوئیایەكی ڕونەوە دەتوانرێت (گەورە شاری سلێمانی)، كە زۆربەی شار و شارۆچكە و گوندەكانی نزیكی دەگرێتەوە، بخرێتە سەر ڕاستەرێی گەشەی ئابوری و ببن بە یەكێك لە شار و ناوچە دەوڵەمەندەكانی جیهان.

 له‌تیف فاتیح فه‌ره‌ج 1  من سوپاسی هاوڕێ‌ ئازیزه‌كانم ده‌كه‌م ، ئه‌وانه‌ی كه‌لار دڵشادو ئازادو ئه‌وانی تر ، دڵنیام كاوه‌ش مابا ئێستا له‌ پێشه‌وه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌وان ده‌بوو ، سوپاسیان ده‌كه‌م كه‌ پشتیان كرده‌ مافیاكان و خۆیان له‌ خه‌می كه‌لارو كفریدا بوون ، سوپاسیان ده‌كه‌م كه‌ كفریشیان بیره‌ ، ئه‌وه‌ زنجیره‌ به‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ كه‌من ده‌یان جار باسم كردووه‌، ده‌ستان خۆش هاوڕێ‌ زیته‌كان بۆ ئه‌و هیمه‌ته‌و بۆ خه‌می گشتی ، هه‌ڵبه‌ت هه‌ر ئه‌و خه‌می گشتیه‌ دواتر رای گشتی دروست ده‌كات ، دروست بوونی رای گشتی بۆ دۆخی ئێستای گه‌رمیان به‌ گشتی زۆر گرنگه‌ ، هیوادارم ئیتر په‌تای كۆڤید 19 له‌ گه‌رمیان به‌ چۆكدا بێت . 2 ئێمه‌ له‌ چه‌مچه‌ماڵ له‌ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی په‌تاكه‌وه‌ كه‌مپه‌ینمان كردوو توانیمان كه‌ره‌سه‌و ئامێرو پێویستی زۆر دابین بكه‌ین ، به‌ڵام هه‌ر ئه‌وه‌ به‌س نه‌بوو ، هێشتا پڕۆژه‌كه‌ نیوه‌ چڵه‌ ، با چه‌مچه‌ماڵیه‌كان بۆ داوای مافی خۆیان چاو له‌ كه‌لارو ئه‌و هاوڕێیانه‌ی ئه‌وێ‌ بكه‌ن ، با لانی كه‌م بۆ هه‌فته‌یه‌ك رێگه‌ نه‌دان ته‌نكه‌رو سه‌یاره‌ی بار نه‌ك سه‌یاره‌ی بچوك جاده‌و بانی چه‌مچه‌ماڵ به‌كار بێنن ، ئێ‌ با ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی ئێره‌ش كه‌ شه‌ریكی ئه‌وی هه‌ولێره‌ لانی كه‌م كێشه‌ی ئاوی ئه‌م شاره‌ چاره‌سه‌ر بكات كه‌ ته‌مه‌نی كێشه‌كه‌ 30 ساڵی تێپه‌ڕاندووه‌ ، چاو له‌ كه‌لار بكه‌ن و بۆ مافه‌كانتان بێنه‌ ده‌نگ . 3 چه‌مچه‌ماڵ و كه‌لارو كفری و ده‌ربه‌ندیخان پێكه‌وه‌ پانتای پارێزگایه‌كی گه‌وره‌ن ، پارێزگایه‌ك كه‌ نیوه‌ی هێشتا له‌ چوار چێوه‌ی ماده‌ی 140له‌ بن ده‌ستی حكومه‌تی عیراقیه‌ ، ئه‌م پارێزگایه‌ هه‌قی خۆیه‌تی و زیاتریش ئه‌ركی له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌تی هه‌رێمه‌ ، ئه‌م پارێزگایه‌ قه‌زاكانی له‌و په‌ڕی نه‌هامه‌تیدان ، بۆ نمونه‌ كفری و چه‌مچه‌ماڵ ، له‌ كاتێكا هه‌ردوو شوێنه‌كه‌ ، ده‌یان شوێنه‌وارو كۆنینه‌یان هه‌یه‌ ، حكومه‌ت له‌وه‌ ده‌چێت به‌ نیه‌ت پشتگوێی خستبێت ، ئاخر كه‌س نیه‌ چوار وێنه‌ی قه‌ڵاكه‌ی چه‌مچه‌ماڵ ، بازاڕه‌ كۆنه‌كه‌ی كفری ، په‌رستگاكه‌ی ده‌ربه‌ند بگرێت و بیداته‌ قوباد تاڵه‌بانی و دووهاوسه‌رۆكی حزبه‌كه‌ی ، به‌ دینتان ئه‌وه‌ تاوان نیه‌ به‌رانبه‌ر ئه‌م ناوچه‌یه‌ . 4 جارێكیان به‌رپرسێك پێی وتم ئه‌رێ‌ تۆ ماندوو نه‌بووی خۆپیشاندان نیه‌ تیای نه‌بیت ، یان له‌ پشتیه‌وه‌ نه‌بی ، پێم وت ئه‌گه‌ر من بمه‌وێ‌ خۆ پیشاندانی ئه‌رێنی و كاریگه‌ر بكه‌م  له‌ 10 هه‌زار كه‌س كه‌متر له‌ پشتمه‌وه‌ بن نایه‌مه‌ سه‌ر جاده‌ ، ئێستاش دوای 33و ساڵ له‌ خۆپیشاندان و ناڕه‌زایه‌تی ، بڕیارم دابوو ئیتر بۆ خه‌ڵك داوای هیچ نه‌كه‌م و نه‌یه‌مه‌ ده‌نگ ، به‌ڵام كه‌ ده‌بینم هێشتا له‌ ناو ئه‌و خه‌ڵكانه‌دا كه‌ تۆ داكۆكیان لێده‌كه‌یت ئه‌و له‌ پێناوی حزبه‌كه‌یدا ده‌تگه‌زێ‌ ، ده‌ڵێم  پێویسته‌ هێشتا به‌رده‌وام بم ، بۆ ئه‌وه‌ی دۆخی خۆی باشتر ببینێ‌ .

  ئاسۆ حاجی لە دواین کۆنگرەی یەکێتی بەجدی ئەوە خرابووە ڕوو کە پێویستە یەکێتی نیشتیمانی کوردستان بگۆڕدرێ بۆ یەکێتی نیشتئمانی عێڕاق،بەڵام لەبەر پەرچەکرداری سەرکردە پیرەکانیان و پەرچەکرداری جەماوەری ئەوەیان دواخستووە بۆ کۆنگرەی داهاتوو کە بەپێی زانیاری جەماعەتی لاهور جەنگی دەیانەوێ لە ماوەی دوو ساڵ ئەنجامی بدەن نەک چوار ساڵ. یەکێتی لە دوای چل و چوار ساڵ تەمەن دەستی لە هەموو ئەو دروشمانە هەڵگرتووە کە خەڵکی پێ هاندەدا لە مافی چارەی خۆنووسینەوە بگرە تا بە قودس کردنی کەرکوک و دەست هەڵنەگرتن لە چیاکانی حەمرین وەک سنووری جیاکەرەوەی نێوان کوردستان و عێڕاق،کە ئەوانە زادەی باوەڕی مام جەلال دامەزرێنەر و سکرتؽری گشتی یەکێتی بوون،بە کورتی دەست بەردان لەو دروشمانە کارکردنە بۆ سڕینەوەی مێژووی جەلا تالەبانی و لابردنی کاریگەریەتی لەسەر لاشعوری یەکێتیەکان. یەکێتی کە بە دەرچوون لە بازنەی بەرژەوەندیە باڵا نەتەوەیی و نیشتیمانیەکان و وەستانەوە لە دژی ئیرادەی سەربەخۆیی خوازی خەڵکی کوردستان رۆژ لە دوای رۆژ خاک رادەستی داگیرکەر دەکاتەوە و کار بۆ سارکردنەوەی خەڵکی کوردستان دەکات لە خەباتیان لە دژی داگیرکاری و پێشێل کردنی مافەکانیان لەوەش خراپتر بیری نەتەوەیی و نیشتیمانی کوردستانیان وەک سەرچاوەی نەهامەتیەکان دەناسێنؽ. یەکێتی کەرکوک و نیوەی خاکی باشوری کوردستانی لە چواچێوەی رێکەوتنێکی حیزبیانە رادەستی حەشدی شەعبی و سوپای عێراق کردەوە،هەروەها ١٧٠ تیرۆرستی داعشیان لە رێکەوتنێکی دیکەی حیزبیدا ئازاد کرد،ئێستاش لە رێکەوتنێکی دیکەی شاراوە و حیزبیدا خەریکە کفری و ناوچەی دیکەی گەرمیان راەستی حەشدی شەعبی و سوپای عێڕاق دەکەنەوە لە نێو بێدەنگیەکی ترسناکی دامەزراوە فەرمیەکان و میدیای کوردستانیدا،بەبێ ئەوەی کەسێک پرسیارێکی جدی لە سەرانی یەکێتی بکات ئەرێ بۆ وا دەکەن!

ئاسۆ كەمال کاتێک خەڵکی شاری کەلار، لە بەرامبەر گوێنەدانی حکومەتی هەرێم بە مەرگی هاوڵاتیانی گەرمیان بەهۆی پەتای کۆرۆناوە، بانگەوازیان کرد کە "خۆمان شاری خۆمان ڕزگار دەکەین"، یەکێتی نیشتمانی وەک تاڵانچی ئەم ناوچەیە، ترسی ئەم دەست پێشکەریە جەماوەریەی لێ نێشت کە ببێتە هۆی لەدەست چوونی پێگەی دەسەڵاتدارێتی. هەربۆیە هەرکام لە دوو باڵی هاوسەرۆک و سەرۆكی ئەنجومەنی باڵای سیاسی و بەرژەوەندی یەكێتی نیشتمانی كوردستان  کەوتنە خۆ. لاهور شێخ جەنگی بە "بەخشینی موچە"ی ستافی تەواوی نەخۆشخانەی قەڵا بەسەرجەم پزیشكان و كارمەند و فەرمانبەران، وە(دەرباز کۆسرەت رەسوڵ) یش بە دابین کردنی  ٤ ئامێری پێوانی ئۆکسجین . هەرچەند ئەم کۆمەکانە لەژێر فشاری دەستبردنی خەڵکە بۆ بەڕیوەبردن و دابینکردنی تەندروستی گشتی خۆیان. بەڵام ئەم جۆرە کارانە و مەبەستی ئەم دەسەڵاتدارانە دەبێ باش بناسین کە بەدوای چیەوەن؟ ئەمە پێی دەوترێ "کۆمەکی مافیایی" کە ئەم دوو باڵە دەسەڵاتدارە "موچە و پێویستیەکانی کەرتی تەندروستی"ی خەڵکی گەرمیان و بەشێکی کوردستانیان دەست بەسەردا گرتوە و کەچی بەناونیشانی خێر و بەخشیین بەشێکی ناچیزی بە خەڵک دەفرۆشنەوە.  پرسیارەکە ئەوەیە، ئەگەر حکومەت و بودجە و داهاتی کوردستان هەیە بۆچی ئەم دەسەڵاتدارانە بەناوی شەخسی خۆیانەوە خەریکی دابەشکردنی موچە و پێویستی تەندروستین بۆ نەخۆشخانەیەک؟ بۆچی موچەی هەموو پزیشک و کارمەندی تەندروستی هەموو کوردستان نادەن کە دوو مانگە لە پێشی بەرەی شەڕی کۆرۆنادان ؟ بۆچی ئەو ١٠ ملیار دۆلارەی داهاتی فەرمی کوردستانە ئەمڕۆ ٢٥٪ ناخەنە خزمەت دابینکردنی ئەم پێداویستیە تەندروستیانەی خەڵک و موچەی کارمەندانی تەندروستیەوە؟ بۆچی ٠،٥٪ بودجە بۆ کۆرۆنا دادەنێن و لەکاتێکدا دەزانن کە چ حاڵەتێکی کتوپڕ و ئیمێرجنسی هەیە و هەموو حکومەتەکان ناچارن بودجەی گەورە بۆ ڕوبەڕوبونەوەی ئەم پەتایە دابنێن؟  بێگومان وەڵامی ئەم پرسیارانە دەبێ لەو سیاسەتەدا بۆی بگەڕێین کە پێی دەڵێن "ئیدارەی مافیایی".  "کۆمەکی مافیایی" بەشێک لەو شێوازە لە بەڕیوەبردنی مافیاییە، کە یەکێتی و پارتی لە سێ دەیەی ڕابردووی دەسەڵاتیاندا پیادەیان کردوە و ئێستا بونەتە شارەزاترین بەڕیوەبەری فەرمی مافیایی، کە هیچیان کەمترنیە لە حکومەتە مافیائاساکانی ئەمریکای لاتین.  دەست بردنی یەکێتی و پارتی بۆ گۆڕینی موچە و دابینکردنی پێویستیەکانی تەندروستی گشتی بە خێر و سەدەقەی سەرۆکە حزبیەکان، خۆی بەشێک لە سیاسەتی نەهێشتنی کەرتی گشتی تەندروستی و تاڵانکردنی لەلایەن کۆمپانیاکانی حزبی و سەرمایەدارە حزبیەکانەوە. ئەوان لەم ڕێگەیەوە دەیانەوێ بەرپرسیاریەتی حکومەتەکەیان لە دابینکردنی موچە و پێویستی تەندروستی لادەن و هاوکاتیش وەلائی حزبی و شەخسی لە ڕێگەی بەخشینی موچە و دابینکردنی چەند ئامێرێک و کۆمەکێکەوە بەدەست بێنن. لێرەوە ئیتر کارمەندانی تەندروستی چیتر چاوەڕێی موچەی فەرمی نابن و ناڕەزایەتی دەرنابڕن ئەگەر موچە نەدرێ، بەڵکو دەبنە چاو لە دەستی مەرحەمەت و بەزەیی هاوسەرۆک و سەرۆکە حزبیەکان. ئەم دۆخە بێگومان بەم کۆمەکە مافیایانە پینە و پەڕۆ ناکرێ و ڕێگا چارەی بەرگرتن بە مەرگی زیاتر و بێکاری و بێ موچەیی تەنیا لە سەرتاسەری کردنەوەی ئەم جۆرە دەست پێشکەریە هەرەوەزیانەی خەڵک خۆیان و بانگەوازی "خۆمان شاری خۆمان ڕزگار دەکەین" ی شاری کەلار و شارەکانی تری کوردستاندایە.  ئەمڕۆ دکتۆر و کارمەندی تەندروستی خەڵک دەبێ بەم چەشنەی کەلار لەدەوری یەکتر کۆببنەوە و دەست بەرن بۆ کاری هەرەوەزی بۆڕوبەڕوبونەوەی گوێ نەدانی حکومەتی هەرێم بە دۆخی مەترسی تەندروستی لە کوردستان و تاڵانکردنی کەرتی حکومی تەندروستی لەلایەن کۆمپانیا حزبی و سەرمایەدارەکانەوە و خۆمان ڕێگاچارەیەک بدۆزینەوە بۆ فریاکەوتنی تەندروستی گشتی هاوڵاتیانی کوردستان.  تەندروستی گشتی مافی هەموو هاوڵاتیانە کە بە خۆڕایی و لە بودجەی گشتی کوردستان  دەبێ دابین بکرێ. هەربۆیە پێویستە هەموو خەڵکی کوردستان دژی فرۆشتن و بە تاڵانکردنی کەرتی تەندروستی حکومی ببینەوە بە کۆمپانیا حزبی و سەرمایەدارەکان ، لەبەر ئەوەی ئەمە دزینی بەشی کرێکار و کارمەند و خەڵکی کوردستانە لە داهاتی کاریان و لە داهاتی کۆمەڵگەی کوردستان . پێویستە داواکاربین کە بودجەی کەرتی تەندروستی زیاد بکرێ بۆ ٢٥٪ بە تایبەت لەم کاتی پەتای کۆرۆنا ڤایرۆسەدا(کۆڤی١٩)، تاکو پێویستیەکانی پاراستنی تەندروستی و موچەی تەواوی کارمەندان دابین بکرێ. ئەوە ٢٨ هەزار کارمەندانی تەندروستین کە داکۆکی لە پاراستنی تەندروستی گشتی دەکەن، لەبەرئەوەی پێویستە ئەوان لە ئیدارەی کەرتی گشتی بەشداربن و ئاگاداربن لە بودجە و داهاتەکەی. وە لەو شوێنانەی حکومەت ناوەندەکانی کەرتی گشتی چۆڵ دەکا ئەم گروپانەی کارمەندانی تەندروستی کاربکەن بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە و دروستکردنی ئیدارەیەکی هەرەوەزی لە جێگایدا. ئەگەر یەکێتی و پارتی و حکومەتی ئەم حزبە بورژوزیانە دەیانەوێ لە پەتای کۆرۆناشدا لە ڕێگەی ئیدارەی مافیاییەوە خەڵکی کوردستان بهێننە سەر چۆک بۆ ناچارکردنیان بەم ڕاهاتن لەگەڵ بێ موچەیی و ڕوبەڕوبونەوەی مەرگی کۆرۆنا بە بێ بوونی پاراستنی تەندروستی ، ئەوا ڕێگە چارەی خەڵکی کرێکار و کارمەند و کەم دەرامەتی کوردستان دروستکردنی تیم و گروپی پاراستنی تەندروستی گشتی خۆیان و ڕزگارکردنی داهات و سەروماڵی تەندروستی گشتی و بودجەی کوردستانە لەدەست ئەم باندە مافیایانەی حکومەت بەسەر خەڵکدا دەکەن. ئەوکات لە دەرگای هەر شارێکی کوردستاندا ئەم دروشمەی کەلار بە بەرزی دەشەکێتەوە، "خۆمان شاری خۆمان ڕزگار دەکەین".

سالار مەحمود مێژووی کورد پڕە لە چیرۆکە جیاجیاکانی زیندان،  مرۆڤی ی کورد لەسەر خاکی خۆی، لەناو شاری خۆی زیندانی کراوە. براوەتە مەنفا زیندانی کراوە. دوورخراوەتە بۆ جەزیرەو سەحراکان و قەڵا دورە دەستەکان لەوێ زیندانی کراوە. ئەگەر ناودارترین زیندانەکانی  مێژوو ناوبێنین وەک زیندانی تەدمور، لاسانتی، ئاوشڤێتز، کارەدیرۆ. ئەوا زیندانی دیاربەکرو نوگرەسەلمان و ئەبوغرێب و زیندانی موسڵ. لە ترسناکترین و هاوشێوەی زیندانە تاریکەکانی جیهانن. چیرۆکەکانی کوردو کوردستان بە هونەرو دەنگ و شیعرو نەخشاندن و ئازار و ئاوازی ئازادی تۆمارکراون. کورد دونیایەک دەستنوس و تابلۆو یاداشت و سەربردەی تاڵی زیندانی هەیە. زیندان لەو وڵاتانەی  کوردستانی بەسەردا دابەشکراوە شوێن و وێستگەی دابڕین و لێ سەندنەوەی ئازادی و دابڕان لە دونیای دەرەوەی مرۆڤی کورد بووە. بەئامانجی تێکشکاندن و فەوتاندن و داماڵین لەکەسایەتی و مرۆڤ بوون.  لەوەتەی مرۆڤ هەیە، تێکۆشان بەدوای ئازادیدا هەبوەو هاوتەریب زیندان هەبوە. مرۆڤی کورد هێشتا لەناو بێدەرەتانی ئەو چارەنووسەدایە. بەهەموو شێوەکانیەوە، زیندانی بەکۆمەڵ و زیندانی تاک. کورد جگە لەچەشتن و تاقیکردنەوەی هەموو  جۆرەکانی زیندانیکردن. بێ جێی نابێ بڵێم لەوەتەی کورد هەیە زیندان هەیە و گەلەکۆمەی لێ سەندنەوەی ئازادی لەکورد هەیە!. هەر بۆیە لە ئەدەبیاتی کوردیدا زیندان پانتاییەکی بەرینی گرتوە. لەمێژووی رزگاری نیشتمانیدا زیندان سەنگەرێکی ترە، لە چیرۆکەکانی تاواندا زیندان تارکترین مۆڵگەی رووناکی کوژو ئازادی خنکێنە. لە جیهاندا نوسین و رۆمان و چیرۆکەکانی زیندان زۆرن، هەڵبژاردەی نامەکانی زیندانی گرامشی، زیندانیەکی بێ ناوی ماندێلا. بیرەوەریەکانی  ژنێکی زیندانی  نەوال سەعداوی. لای شاعیران و نوسەرانی کوردیش دەق و باس و خواستی زیندان زۆرن.  گۆرانی شاعیر لەبارەی زیندانەوە دەڵێ(  ئەی دەنگی دوور بەئاستەمێک ئەگەیتە ژوور ئاخۆ سپیت یا رەش یا سور وەرە پێشتر وەک چۆن ئاو ئەڕژێتە ناو ئاگر لە ڕێی گوێوە بڕژێرە، گیان زیندانم پڕ کە لە کۆڵدان. شەهید مەلا عەلی لە بەشی سێدارەی زیندانی موسڵەوە بەکوردیەکی رەوان چارەنووس و بەرگرینامەو حاڵی زیندان دەهۆنێتەوە" مەرگی ئاوا ناگۆڕمەوە بە سەد ژین ژینێک سەرم بۆ دوژمن بێ بە پەرژین سەربەرزییە کە پێڵاوم ئەبینن بەسەر سەری دوژمنەوە لە بەرزین.. ........... برا دوورو خزم دوورو کەسم دوور .. بەنابەڵەند تەمەن ئەمبا بەرەو ژوور  بەڵام ڕونە بەرەو سێدارە جونە .. خەنەی خوێنم لە پێگرێ ئاڵای سوور. دیلان و کاکەی فەلاح و شێرکۆ بێکەس دەق و وێنەی شیعری دانسقەیان لەبارەی زیندان و مەنفاوە هەیە. ئەم بەرکوڵەی بەگشتی ئاماژەم پێکردن بۆ چوونە ناو باس و خواسی سەلاحەین دەمیرتاشە لە زیندان. زیندانیکردنی ئەو لاوە هەڵکەتوەی کورد لە تورکیا، ئاماژەیە بۆ زیندانیکردنی نەتەوەیەک بەهەموو ژانەرەکانیەوە. ئەوی سیاسەتوان و چیرۆکنوس و دەنگبێژو موزیکژەن و تابلۆکێش. مرۆڤی ئازادیخواز دەتوانێ زیندان بکاتە گۆشەی داهێنان وەک چۆن بەو پرۆسەیەدا دەمیرتاش دەڕواو کۆمەڵە چیرۆکێکی لە دوو توێی ( سەحەر) و ( دەوران) دا نوسیەوەو چەن تابلۆیەکی نەخشاندوەو وا رۆمانی (لەیلا)ش تەواو دەکات. دەمیرتاش کوردی زازا، لە زیندانەوە خۆی فێری نوسین بە کرمانجی کردوە. ئەو لەسەر پەیامی ئاشتی و هاوبەشی گەلان لەژیان بەردەوامە. داکۆکی لە مافی گەلەکەی دەکات. دەمیرتاش بەمانا (نوێنەری گەل) پەرلەمانتارو خاوەن ناسنامەی گەلێکی ئازادیخوازە. بەڵام دونیای سەرمایەداری چاوی کوێرەو گوێی کەڕە لە فوغانی کوردو جاڕنامەی مافی مرۆڤ درێژترین درۆی نوسراوی سەر ئەم زەمینەیە. بۆ هیچ تاکێکی کوردێک لە هەر پێگەو جێ و سەر زەمینێکیشدا بێ دەتوانێ و بەهانەیەک نییە بۆ دواخستنی خەباتی نیشتمانی. ئەرکی نەتەوەیی و نیشتمانیی کورد دواخستن هەڵناگرێت. ئەگەر نەتەوە پەروەریی بۆ نەتەوەکانی دونیا رەوابێ ئەوا بۆ کوردی مافزەوتکراو  ستەملێکراو ئەرکە، وەک فەرزی ئاینی و وەک هەواو ئاوو نان بۆ مرۆڤ. دەمیرتاش ئیلهام بەخشە،  مرۆڤی کورد دەبێ سەرباری نادادی خۆیی و بێباکی زۆرێک بەناو سەرکردەی بنکردە. لە تاریکترین ساتەوەختەکاندا لە دەست و پێی قوڵفدراوەوە  حەتمیەتی مێژوو لە بیر نەکات کە راستی هەر سەرکەشانە جێی خۆی دەگرێ و ستەمیش لەئەستوربونی خۆیدا دەپچڕێ.

شەپۆل عەسكەری  زۆر لە سیاسەت مەدار و نوخبەی ڕۆشەنبیر و زۆرێکیش لە خەڵک شۆڕشی ١٤ی تەمووزیان بە گۆڕانکاریەکی ئەرێنی دەڕوانێ و هەندێکیش بە سەرەتای نەهامەتێکانی باشوری کوردستان و عێراق دەڕوانێتە ئەم ڕۆژە. تێڕوانینی جیۆپۆلتیک لە سەر ١٤ی تەمووز بۆ کورد بە ڕای بەندە هیچ سوودێکی پێنەگەیاندین جگە لە نەهامەتی گۆڕینی دیموگرافی کوردستان نەبێ،تاکە گرفتی کورد لە گەڵ حکومەتەکانی مەملەکەتی عێراق کە وەک خاڵی یەکەم هەژمار دەکرێ بنیاتنانی کۆمپانیای نەوتی کەرکوک بو کە بوە هۆ و بناغەی دەستپێکردنی شاڵاوی تەعریب و دواتر خانەقین و ناوچەکانی تری گرتەوە. مەملەکەتی عێراق تا ١٩٢٨ لە سەدا سەد بە تەواوەتی گەرەنتی ئەوەی نەدرابویە کە ویلایەتی موصڵ ئەکەوێتە سەر خاکی عێراق هەر چەندە زۆر جار مس بیڵ متمانەی داوە بە شا فەصڵی یەکەم بەڵام لە ڕووی یاساییەوە واژوو نەکرابوو لە نێوان حکومەتی بەڕیتانیا و حکومەتی عێراق، بۆیە رەفتاری لە گەڵ دانیشتووی ناوچەکانی ویلاەتی موصڵ جیاوازی هەبوو تا سەربەخۆیی عێراق و دەرچونی لە ژێر چاودێری نێردراوی تایبەتی حکومەتی بەریتانیالە ساڵی ١٩٣٢. لە دوای رۆخانی مەملەکەتی عێڕاق و بەو شێوە دڕندانە و تا ئەمڕۆ ئەم چوار چێوە سیاسیە بە هیچ جۆرێک ئاشتی سیاسی و ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی تیایدا بە تەواوەتی سەقام گیر نەبوە و گۆڕانکارێکانی دوا بە دوای ١٤ی تەمووز هەمووی خوێناوی بووە تەنها یەک حاڵەت ئەویش ئینقلابی احمد حسن بکر بە سەر عبدالسلام عارف نەبێ. سەبارەت بە کورد لە دوای حوکومڕانی مەلەکی شاڵاوەکانی تەعریب بەر فراوانتر بوو دژایەتی و پەیدانوونی شۆڤێنی نەتەوایەتی عەرەب دژی کورد زێدەتر ڕووی لە هەڵکشانکرد ناوچەی زێدەتر خرایە ژێر دەسەڵاتی بارێزگا عەرەبێکان وەک موصڵ و صلاح الدین و دیالی. بەڵکو لە ژێر سایەی حوکمی بەعس ناخۆشترین کاتی بەسەر برد شۆڤێنیەتی عەربی گەیشتە ئەوپەڕی دڕندەیی و دەرئەنجام گەورەترین جینۆسایدی بە سەر کورد هێنا لە ژێر حوکمی صدام و بەعسی عەرەبی وەک کیمابارانی هەڵبجەو ناوچەکانی بالیسان و قەڵاسێوکە و گەرماین و دواتر بادینان و بەوەش نەوەستایەوە پرۆسەکانی ئەنفالی یەک و دوو و سێی دەست پێکرد. باردۆخی سیاسی کورد لە گەڵ هەموو حکوماتی عێراق تا ئەمڕۆ گۆڕانکاریەیک وەها ڕووینەداوە کە بە کاتی ئاڵتونی هەژمار بکەین و بڵێن کە کورد لە کۆتایدا کاتی پشوودانی لە شەڕ و ململانێ هاتوە و هەر چەندە تۆزقڵێک بارودۆخەکە ئەمڕۆ جیاوازترە لە رژێمەکانی پێشو، بەڵام هیچ ئاسۆیەک نابینی و رۆژ دوای ڕۆژ ئەمانیش ڕووکەکەی دیکە نیشاندەدەن بە تایبەت کە باسی جێبەجێکردنی مادەی ١٤٠ی دەستووری عێراق دەکەی. لەوانەیە ئەگەر عێراق مەلەکی بوایە کێشەکانی کورد ڕووی نەکردە هەڵگرتنی چەک و ئەو هەموو نەهامەتی ودەربدەرییەی تووشنەبوایە، ئەوەی لای بەندە گرنگە عێراق مەلەکی بێ یا کۆماری ڕاست بێ یا چەپ، ئەوەیە کورد دەبێ واز لە لەتلەتکردنی یەکتر و شکاندی ناوماڵی خۆی بهێنێ و ئەوانەی کە هاندەری ناکۆکی و گەندەڵین جا هەر کەس و لایەنێک بێ دەبێ وەلابندرێن هەموو بە یەک دەنگ و یەک ڕەنگ و یەک دەست.. یەک داواکاری لە جیهان بکەین ئەویش ئێمە کوردین و یەک پارچەین قەد نابین بە چوار دەوڵەتی کوردستان ئەمڕۆ بێ یا سبەی هەر دەبێ سەر دەرهێنێ و ئاڵاکەی بەر هەموو کوردستانا بەرز و پیرۆز بکرێ.