ئەبو کاروان- سكرتێری حزبی شیوعی كوردستان   لە فەلسەفەی سیاسیی نوێدا، "دەوڵەت" تەنیا لە دامەزراوەو کۆمەڵێک دەقی یاسایی وشک پێکنەهاتووە، بەڵکو دەوڵەت یەکەیەکی نیشتمانیی زیندووە کە لە ڕێگەی دامەزراوە بێلایەنەکانەوە وەک چەتری هەمووان کار دەکات، بەڵام کاتێک دامەزراوە گشتییەکان لە ناوەڕۆکە نیشتمانییەکەیان بەتاڵ دەکرێنەوە و دەکرێنە ئامرازی ململانێی هێزە سیاسییەکان، (گرێبەستی کۆمەڵایەتی) تووشی داڕمان دەبێ و کۆمەڵگا هیچ بەهایەکی نامێنێ.  هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ لەبەردەم ئەم داڕمانە گەورەیەدا وەستاوە ، تێپەڕبوونی زیاتر لە ساڵێک و چوار مانگ بەسەر هەڵبژاردنەکاندا و پەککەوتنی پەرلەمان، تەنیا کێشەیەکی تەکنیکی نییە، بەڵکو گوزارشتە لە "پەککەوتنی یاسایی و دامەزراوەیی" کە تێیدا حزب چیتر خۆی بە ملکەچی یاسا نازانێت، بەڵکو یاسا وەک پاشکۆیەک بۆ ویستەکانی خۆی دەبینێت. لێرەوە، دەبێت بپرسین: کاتێک پەرلەمان، وەک باڵاترین مەرجەعی یاسایی، دەکرێتە قوربانیی بەرژەوەندیی دوو جەمسەری حوکمڕان، چەمکی هاوڵاتیبوون هیچ واتایەکی نامێنێتەوە وەک ئەوەی لە پرۆسەی دەوڵەتداریدا جێی بایەخە؟ ئەم دۆخە نەک هەر شەرعییەتی ناوخۆیی لەرزۆک کردووە، بەڵکو پێگەی نێودەوڵەتیی هەرێمیشی خستووەتە ژێر پرسیارێکی جدییەوە، بەتایبەت لە بەرامبەر دەوڵەتی ناوەنددا کە هەموو کاتێك بەدوای درزە یاساییەکاندا دەگەڕێت بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی هەرێم.  یەکەم: دۆخی پاشەکشەی دامەزراوەیی  پەکخستنی پەرلەمان و نەمانی ئەنجومەنی پارێزگاکان و کۆمسیۆنی هەڵبژاردن، بەواتای کۆتایی چاودێری دێت. لە غیابی چاودێریی پەرلەمانیشدا، دەسەڵاتی جێبەجێکردن دەبێتە دەسەڵاتێکی ڕەها؛ وەک لۆرد ئەکتۆن دەڵێت: (دەسەڵاتی ڕەها، گەندەڵیی ڕەها بەرهەم دەهێنێت) کاتێک حزبە باڵادەستەکان حوکمڕانی وەک دەستکەوتێکی شەخسی یان حزبی دەبینن، دامەزراوەکان دەبنە پاسەوانی سەرمایەی حزب نەک خزمەتکاری کۆمەڵگا. ئەم پاشەکشەیە تەنیا لە ڕووی کارگێڕییەوە نییە، بەڵکو لە ڕووی دەروونی و کۆمەڵایەتیشەوە کاریگەریی هەبووە، ئەو زیاتر لە یەک ملیۆن دەنگدەرەی کە بایکۆتی پرۆسەی سیاسییان کردووە، پەیامێکی ڕوونیان داوە: ئەوان چیتر بڕوایان بەو "شانۆگەرییە سیاسییە" نییە کە لێرە بەڕێوە دەچێ ، ئەم بێبڕواییە مەترسیدارترین جۆری قەیرانە، چونکە کاتێک هاوڵاتی بڕوای بە گۆڕانکاریی ئاشتییانە نەما، پەنا بۆ بێدەنگیی خاپوورکەر یان تەقینەوەی توندوتیژ دەبات.  دووەم: جەمسەربەندیی هێز و بەرژەوەندییەکان  بەرپرسیارییەتی مێژوویی ئەم چەقبەستووییە ڕاستەوخۆ لە ئەستۆی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندایە. ئەم دوو هێزە، لە جیاتی ئەوەی دامەزراوەکان وەک خاڵی کۆکەرەوە بەکاربهێنن، وەک "کارتێکی گوشار" لە دژی یەکتر بەکاری دەهێنن. گەورەترین مەترسی بۆ سەر قەوارەی هەرێم (لاوازیی ناوخۆیی) و (بێبایەخکردنی یاسا)یە. بەغدا کاتێک دەتوانێت دەستێوەردان بکات، کە ببینێت لێرە دامەزراوەکان شەرعییەتیان نەماوە. لێرەدا پرسیارە جدییەکە ئەوەیە: بۆچی لایەنەکان ئامادە نین لە پێناو بەرژەوەندیی نیشتمانیدا، سازش لەسەر پشکی حزبی بکەن و ڕێگە بدەن کەسانی شارەزا و بێلایەن جڵەوی کاروبارەکان بگرنە دەست؟  سێیەم: تێڕوانینێکی کردەیی بۆ دەربازبوون بۆ دەربازبوون لەم قەیرانە گشتگیرە مەترسیدارە، پێویستمان بە هەنگاوی بوێرانە و کردەیی هەیە کە هەوڵدەدەم لەم خاڵانەدا کورتیان بکەمەوە:  ١- کاراکردنەوەی دەستبەجێی پەرلەمان وەک مەرجەع:  پێویستە پەرلەمان لە زیندانی "ڕێککەوتنی پێشوەختە" دەربهێنرێت. هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان ئەرکێکی ئەخلاقی و نیشتمانییە. پەرلەمان دەبێت بگەڕێتەوە بۆ پێگەی ڕاستەقینەی خۆی نەک وەک پاشکۆی بڕیاری حزبەکان.  ٢- پێکهێنانی حکومەتێکی کاربەڕێکەری کاتی (ڕاگوزەر):  پێشنیاری سەرەکی، دروستکردنی حکومەتێکی (ئەرکدار)ە نەک (پشکێنە). ئەم حکومەتە کاتییە، ئەرکی هەستیاری ئەم قۆناغە بەهەند وەردەگرێت و تا کاتی هەڵبژاردنی داهاتوو کاروبارەکان بەڕێوە دەبات. گرنگترین خاڵ، بێلایەنکردنی وەزارەتە هەستیارەکانە (ناوخۆ، پێشمەرگە، دارایی، سامانە سروشتییەکان) و سپاردنیانە بە کەسانی شارەزا و پسپۆڕ .(لە دەرەوەی ھەردوو حیزبی دەسەڵاتدار پارتی و یەكێتی)  ٣- شەفافکردنی داهات و دارایی گشتی:  جیاکردنەوەی دارایی حزب لە دارایی دەوڵەت، بنەمای هەر چاکسازییەکی ڕاستەقینەیە. پێویستە سیستەمێکی بانکی و دارایی شەفاف پەیڕەو بکرێت کە تێیدا داهاتەکان لە خزمەتی بژێوی خەڵکدا بن، نەک بۆ بەهێزکردنی نفووزی حزبی. ٤-  ئامادەکاری بۆ هەڵبژاردنێکی بێگەرد:  پێویستە کۆمسیۆنێکی سەربەخۆ پێكبهێنرێتەوە،  کەئامانجی سەرەکی  گەڕاندنەوەی متمانە بێت بۆ ئەو هاوڵاتییانەی کە پشتیان لە سندوقەکانی دەنگدان کردووە.  چوارەم: دەرئەنجام  ئێمە لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەختداین، یان دەبێت بگەڕێینەوە بۆ بنەماکانی (دەوڵەتداریی مۆدێرن)، یان دەبێت چاوەڕێی داڕمانی یەکجارەکیی قەوارەی هەرێم بین ،  چونکە ئەو دۆخەی ئێستا دەبینرێ پڕ لە مەترسیە و دە بێ پارتی و یەکێتی درک بەو ڕاستییە بکەن کە شەرعییەتی هێز چیتر لە سەدەی بیست و یەکدا کار ناکات و ناتوانێ داهاتوومان بپارێزێ.  ئەم تێڕوانینە، کە لە پێکهێنانی حکومەتێکی کاتیی بێلایەن و کاراکردنەوەی دامەزراوەکاندا کورت دەبێتەوە، تەنیا بژاردەیە بۆ پاراستنی ئەوەی کە ماوەتەوە ، کاتی ئەوە هاتووە کەسانی شارەزا و دڵسۆز، دوور لە جەمسەربەندییە حزبییەکان، بەرپرسیارییەتی مێژوویی بگرنە ئەستۆ و لەوە زیاتر کات نەکوژرێ لە پێناوبەرژەوەندی تەسکی حزبایەتی دا.  

د. شۆڕش حاجی هۆکاری سەرەکی ئەو کارەساتانەی لە سەد ساڵی ڕابردوو بەسەر گەلی کورد هاتووە و هەموو چەند ساڵ جارێک لە پارچەیەکی کوردستان دووبارە دەبنەوە، نەبوونی دەوڵەتێکی سەربەخۆ یان کیانێکی سیاسی دانپێدانراوی کوردییە. هەر بۆیە، تا لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی سەربەخۆدا نەژین هەمیشە لە ژێر مەترسی ئەگەری کارەسات و قڕکردندا دەبین. ئەگەرچی کورد هەموو ئەو خەسڵەتانەی هەیە کە بۆ پێناسەی نەتەوە دانراون، بەڵام تا ئێستاش نەبووینەتە یەکێک لەو ١٩٥ دەوڵەتەی دنیا کە خاوەنی کیانی سیاسی خۆیانن. ئەمە لە کاتێکدا کە ژمارەی قوربانیانی گەلی کورد لە پێناوی سەربەخۆییدا چەندین ئەوەندەی دەیان گەلی دنیایە کە خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیانن. هۆکارەکانی ئەم حاڵەتە زۆرن، کە هەندێکیان بریتین لە شکستی نوخبەی سیاسی کورد لە هەڵبژاردنی کات‌ و شێوازی گونجاوی خەبات بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانمان و دیاریکردنی دۆست ‌و دوژمن و خوێندنەوەی هەڵە بۆ تەرازووی هێز و خۆشباوەڕیی بە بەڵێنی بێبنەما و لەدەستدانی ئەو دەرفەتە مێژوییانەی بۆ گەلەکەمان هاتوونە پێش. بەڵام هۆکاری هەرە کاریگەری شکستی کورد ناتەبایی و نەبوونی سیمبوڵێکی کۆکەرەوەیە کە هەموومان کۆ بکاتەوە و بتوانین لەژێر سایەی ئەو سیمبوڵەدا پێناسەی خۆمان‌ و ئامانجەکانمان‌ بکەین و شێوازی گەیشتن بەو ئامانجانە دیاری بکەین. لە دوای شێخ عوبەیدوڵلای نەهرییەوە هیچ سەرکردەیەک لەنێوماندا هەڵنەکەوتووە کە توانیبێتی زۆرینەی کورد لە هەموو دەڤەرەکانی کوردستان لە دەوری خۆی و ئامانجە نەتەوەییەکانی کۆ بکاتەوە. هیچ ڕووداو و کارەساتێکیش نەبۆتە مۆرک و ناسنامەمان تاکو هەموومان وەک نەتەوە داکۆکی لێ بکەین و بیکەین بە توێشووی کاروانی خەبات لە پێناوی سەربەخۆییدا. دەکرا ئەنفال و کیمیابارانکردنی هەڵەبجە بووبان بەو ناسنامە و سیمبوڵی یەکبوونەمان، بەڵام وێرای گەورەیی قەبارەی ئەو تاوانانە و زۆری ژمارەی قوربانییەکانیش، ئەو هەلە مێژووییەش لەسەر دەستی نوخبەی سیاسی شکستخواردووی کوردەوە کرا بە قوربانی کێشە و ململانێی حیزبی و شەخسی. دیارە وەک چۆن ناکرێ ڕزگاربوونی هیندستان بەبێ غاندی و کۆتاییهاتنی سیستمی ڕەگەزپەرستی ئەفریقای باشوور بەبێ ماندێلا باس بکرێن، یان دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل بە بێ سوودوەرگرتن لە هۆلۆکۆست کرابێت، بە هەمان شێوە بۆ ئێمەی کوردیش سیمبوڵێکمان گەرەکە بۆ ئەوەی کۆدەنگیی نەتەوەیی و یەکڕیزیی لە نێوانمان دروست بێ و بگەینە مەنزڵ. لە ساڵی ٢٠١٤ کوبانێ بوو بە سیمبۆڵی خۆڕاگری و شکستپێهێنانی یەکێک لە دڕندەترین و خوێنڕێژترین جوڵانەوەی تیڕۆریستی لە سەرتاسەری دنیا. شەڕڤانانی ژن و پیاو لەو شارە بوون بە سەرمەشقی ئازایەتی و گیانبازی‌ و داستانەکانیان بەرامبەر چەکدارانی داعش لە هەموو جیهان دەنگی دایەوە و سەری گەلەکەمانیان لەنێو گەلانی دنیا بەرز کردەوە. ئێستا جارێکی دی ناوی ئەو شارە هاتۆتەوە پێش و خەریکە ببێتەوە بە سەردێڕی هەواڵەکان لە جیهان، چونکە پاشماوەکانی داعش بە بەرگێکی نوێوە خۆیان بۆ پەلاماردانی کوبانێ ئامادە دەکەن. لە هەموو ئەوانەش گرنگتر ئەوەیە کە ئەمڕۆ ناوی کوبانێ بۆتە ویردی سەر زمانی هەموو گەلی کورد لە هەموو پارچەکانی کوردستان و هەندەران بە ژن و پیاو و پیر و لاو و منداڵەوە. بیرو هۆشی هەموومان لای بەرخۆدانی خەڵکی کوبانێ و رۆژاڤای کوردستانە. هیچ ڕوداو و بابەتێک ئەوەندەی کوبانێ کۆدەنگی گەلەکەمانی لەسەر نەبووە. تا ئێستا لە مێژووی کوردا ڕووی نەداوە کە هەموو گەلی کورد لەسەر بابەتێک و ڕووداوێک بەو شێوەیەی ئێستای کوبانێ و رۆژاڤا هاوڕاو هاوکار بووبێت. شەڕڤانانی ژن و پیاو بە خوێن بەرگری لە کوبانێ دەکەن. تێکڕای هاووڵاتیانی کورد لە کوردستان و ئەوروپا و ئەمریکا و ئوستڕالیا بەردەوام خۆپیشاندان دەکەن و ڕۆژانە نامە و مەزبەتە بۆ پەرلەمانتار و کاربەدەستانی وڵاتانی دنیا دەنێرن بۆ پاراستنی کوبانێ. هەموو حیزب و ڕێکخراوەکانی کوردستان بە ڕاگەیانراو و لێدوان، هونەرمەندان بە هونەر، شاعیران بە هەڵبەست و هۆنراوە، گۆرانیبێژەکان بە ئاواز و گۆرانی، نوسەران لە ڕێی وشەوە، خواپەرست و ئیمانداران بە پاڕانەوە و نزا کردن، منداڵان بە پێشکەشکردنی دەخیلەکانیان، میدیاکاران بە ڕاپۆرت و هەواڵ، بازرگان و دەوڵەمەندەکان بە کۆمەک و هاوکاری دارایی، پزیشک و پەرستاران بە کاری خۆبەخشی و بە دەرمان پشتیوانی لە کوبانێ و رۆژاڤا دەکەن. ئەو حاڵەتەی کە ئێستا بۆ کوبانێ و رۆژاڤا هاتۆتە پێش ترۆپکی هوشیاری نەتەوەیی و بەرجەستەبوونی بیری ناسیۆنالیزمی کوردییە لە باڵاترین و جوانترین فۆڕمدا.  با هەموو دەنگەکانمان هاوار بێت بۆ ئەوەی کوبانێ بکەینە سیمبوڵی کورد و هەوێنی یەکێتیی نەتەوەیی و ماکی ڕزگاری کوردستان. با هەموو هەوڵەکانمان بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستان بێ و بانگەوازەکانمان بۆ کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بۆ ئەوە بێت کە چیتر کوبانێ و شار و گوندەکانی کوردستان نەکەونەوە بەر پەلاماری تیرۆریستان و دوژمنانی مرۆڤایەتی. لە کۆتاییدا ماوە بڵێم، کە ڕووداوەکانی ئێستای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئاماژەن بۆ سەرەتای ژانێکی قورس بۆ لە دایک بوونی سەردەمێکی نوێ، کە جارێ دیار نیە چی لە هەگبەی دواڕۆژی ناوچەکە دایە. بۆیە دەرفەتێکە و جارێکی دی بۆ گەلەکەمان هاتۆتە پێش و پێویستە ئامادە بین. لەوەشدا پێویستمان بە سیمبوڵێکە بۆ ئەوەی یەکمان بخا و بە یەک دەنگ داواکارییەکانمان بۆ سەربەخۆیی کوردستان بخەینە ڕوو. با کوبانێ بکەینە سیمبوڵی یەکێتیی نەتەوەییمان لە پێناوی سەربەخۆیی کوردستان.  

تەحسین حەمەغەریب    پێنج رۆژە وەک هەرکوردێکى  دڵسۆز بۆ گەل و نیشتمانى نەک هەر خەمم لێنیشتووە، بەڵکو ژیان و حەوانەوەم لێتێکچووە،  لەبەر ئازاری گەلەکەم   لە رۆژئاڤا!. ئاخر نە پێچەوانەی  ئەخلاقە و نە پێچەوانەی دینیشە تۆ تایبەتمەندى  بدەیت بە مرۆڤە تایبەت و نزیکەکانت،.وەک ئازیزى دڵ  دەفەرموێت:  (الاقربون اولى بالمعروف) بە مەرجێ  ئەو تایبەت کردنەت پێچەوانەی فەزیڵەت و ویژدانى زیندووى مرۆیی نەیەتەوە!.  من زۆر غەمم بوو نەک تەنها غەمى گەنجانى چەک بە دەست کە ئەوانە رۆڵەی کەسانێکى وەک منن( ئاخر من لە تەمنێکدام  وەک رۆڵەم وان  ئەوانەی کە چاوەچاوە هاتنى (لایەنى بەرامبەرییان)ە کە هاکا لە تاریکى شەودا وەک تاریکى لە هەموو لاوە کە دێت، بۆیان هاتن!. غەمى ئەو کوڕ و کچانەی کە لە تەمەنى منأڵەکانى مندان کە ئەگەر ئێوارەیک لە یەکێکیان تووڕە ببم  شەو  خەوم لێناکەوێت!. ئەوان  لەتەمەنى مناڵەکانى مندان کە تا بەیانى چرکەساتێک خەو ناچێتە چاویان نەوەک ئەوانى تر کە بۆ کوشتن یان بردنیان هاتوون هەڵکوتنە سەریان( شەڕ بێجگە لە کوشتن و بردن و وێرانى هیچ کارێکى دیکە نازانێت). من غەمم بوو غەمی ئەو پیر و کەنەفتانەی کە لە ماڵی  خۆیان تەنها ئازاری جەستەیان بوو  هەنوکە ئازاری ئاوارەییش، ئەوسا  تەنها ترسی مەرگیان بوو( پیرەکان زۆرتر لە مەرگ دەترسن!) ئێستا خەمى دەرکردن لە ژیان و بیرەوەری دەیان ساڵە!. غەمم بوو دەبوومە ئەو دایک و باوکە سادە بەڵام دلێرانەی بۆ هاندانى رۆڵە کانیان ئەو رۆڵانەی  بە چاوەکانیان ( چونکە تەنها چاویان بە دەرەوە بوو و دەستییان لەسەر تفەنگەکانیان) دوا ماڵ ئاواییان لێکردن،  کاتێک لە شار دەرچوون.. دەرۆشتن و بۆ هاندانى ئەوان  دەیانگوت ئێمە نارۆین نیشتمان بەجێناهێلێن دەشیان زانى ئەگەر نەچن راپێچیان دەکەن. غەمم بوو غەمى ئەو مناڵەی مناڵیی نەدیوانەی مناڵی  نەدیوی  خۆیان لەبیرچوو بوو  و وەک گەورەکان غەمى ئەو برا و خوشکانەیان بووکە دەم بە خەندە و دڵ پڕ لە غەمەوە دەستییان بۆ هەڵبڕین و  گوتیان:  بڕۆن.. بڕۆن تا لە شەڕ بە دوور بن!.     زوو زوو شیعری  ئەو شاعیرەم بیردەکەوتەوە کە دەیگوت:    ئەی داخ! نیشتمان کڵاوەکەم نییە تا لەسەری دابگرم  و یەکێکى دیکە بکەمە سەرم!.   دەمگوت ئاخ نیشتمان  خۆزگە جامانەکەم بویتایە  و تا رەنگەکەیم بگۆڕیتایە و( لە جامانەی سوورەوە بۆ رەش  و لە رەشەوە  بۆ سوور)   هەرنا وەک ئێستام لەسەرم لا بدایتایە ،تا       زێوەر گوتەنى، نەزانرایە کوردم زوو   بە پێچ پێچی لارەوە!.       ئاخ گەلۆ بیرم لە گوتەی ئەو رۆژنامەنووسە دەکردەوە کە گوتبووی بریا کوردبوومایە( ئەو لە بەر ئازایی  و بوێری کورد وای گوتبوو) من گوتم: کاشکى کورد نەبوومایە!. نە لەبەر ئەوەى حاشا لە ئێوەى دڵم بکەم. نەبە خوا، بەڵکوو لەبەر ئەوەى زۆرم خۆش دەوێن. ئەگەرئازارەکانى ئێوە  بۆ مرۆڤەکانى دیکە ئازاری ئینسانى بێت، ئەوا بۆ من ئازاری ئێوە ئازاری گیان و دڵمە. حەزم دەکرد کورد نەبوومایە نە لەبەر ئەوەى کوردبوونم  پێکەمە،  بەڵکو لەبەر ئەوەى کوردم  زۆر خۆش دەوێت، لەبەرئەوەى کورد کەسوکار و گەلی من و کوردستان نیشتمانى منە  و ئازارەکانى  بۆ من ئازارترن. ئێوە دڵی منن!.     تێبینى:   ئەمە مامەڵەیەکى دڵیانەیە لەگەڵ  رۆژئاوا نەوەک خوێندنەوەیەکى ئایدیۆلۆجیانە. لە ساڵی (٢٠١٩) کۆرسێکى شەش کاتژمێریم هەبوو بە ناونیشانى(رۆژئاڤا) کە ئێستاش لە ناو چەناڵی یوتیۆبەکەی هەژاندایە. هەروەها هەوئل دەدەم چەند پۆستێکى دیکە لەم رووەوە بکەم!.

ئازاد حەمە   پرۆفیسۆر لەفەلسەفە لەزانکۆی سلێمانی   لافاوناس نییم و لافاوناسییش بواری پسپۆریم نییە، لەبەرئەوە لێرە ناخوازم لە بارینی زۆری باران یان دیاردەی سێڵاو بدوێم، لێ لەوە تێدەگەم، کە لافاوەکە، یان لێزمەبارانەکە پێیگوتین: ماڵ و شوێنی ژیانی ئێمە و ڕێگاوبانەکانمان بەرگەی گەردەلول، زریان و باوبۆران ناگرن. مافی خۆمە بڵێم: ئاخ بۆ لافاوێکی تر؛ بەو مەرجەی کەس نەبێتە قوربانی، بەڵام با شڕەبەتانی و کۆنەزۆپا و بەڕە و ڕاخەرە بێبەهاکانی ئەو ماڵانە لەگەڵ خۆی بەرێت،کە بێژیان و بێ داهاتوون؛ تا یەک تۆز هەستی ئەرستۆکراتییەکان(خواپێداوەکان) بورووژێت. ئەگەرچی لافاوناس نییم، بەس کوا ئەو لافاوەی دەبێتەوە هۆکاری لادانی دەیەها بەڕێوەبەری بێباک؛ ئاودیوکردنی دەیەها زوڵم و ئاشکراکردنی قەتماغەی بێدادیی. گومانیناوێت، موسیبەتەکەی چەمچەماڵ، تەکیە و شۆڕش وایلێکردین لە ئەلفوبای بێماڵی و بوونی ماڵێکی درۆیینە، کە شوێنی ژیانی تیانییە، حاڵیبین. ئەی پێش لافاوەکە، چەن بێباکبووین بەرامبەر بێماڵ و هەژار و بیمارییە کۆمەڵایەتییەکان. بەشەرمەوە دەڵێم بەڵێ بۆ لافاوێکی تر؛ تا دەڤەرەکان لێکدی نزیکبکاتەوە؛ مێتافیزیکی ڕەحم و بەزەیی چرۆدەرکات و نەبوو و داماوەکان لەو شومە سوودمەندبن، کە لە بەرگی لافاو دەبێتە میوانیان. حەیف و هەزار مخابن، کە دەبێت بڵێین سوپاس بۆ لافاوەکە،کە بێدەرەتان و کرێچییەکانی ماڵە کەلاوەکانی کردە خاوەنی ماڵێ تازە و پێویستییەکانی ناو ماڵی، کە کەمترین مافن، بۆ ئەوانە مسۆگەرکرد ئاستنزمترین ژیان لەناو ماڵە بێماڵەکەیاندا، لە سەردەمی ژیری دەستکرد، دەژین. بەدڵێکی پڕ لە خەمەوە دیسانەوە دەڵێم: بەڵێ بۆ لافاوێکی تر؛ تا بەڕێوەبەرایەتی شارەوانییەکان بەخۆیانا بچنەوە، قوتابخانە و دایەنگەکان پڕ پێداویستی بکرێن، نەخۆشخانەکان لەوە دڵنیابن چەند بەرگەی کارەساتە سروشتییەکان دەگرن، کتێبخانەکانیش لێوانلێوکرێن لە سەرچاوە و پێداویستیی خۆڕانکبیرکردن.  ئەڵبەتە زۆر بە حەسرەتەوە دەڵێم: ئاخ بۆ لافاوێکی تر؛ تا هەژاریی، داماویی، بێدەرەتانیی، بێماڵیی کەساسەکان ئاشکرابکات، کە دەمێکە پەردەپۆشکراوە. تا ماڵی ئەوانە ببینین، کە رۆژانەی کاسبکارییان پانزە هەزار دینارە(نۆ دۆلار)، ئەو خێزانانەش دەرکەون، کە نزادەکەن بۆکڕینی دەرمان بۆ پەککەوتوەکانیان. چەند عەیبە دەڵێم:  با بۆ لافاوێکی تر؛ ئاخر لەبەرئەوەی خوازیارم لافاو کۆمانکاتەوە، لافاو ڕۆحبکات بە بەر کەلتووری بەخشین و بەتەنگیەکەوەچوون. مەگەر لافاوەکە فێرینەکردین لە پەرۆشدار، ئاتاج و بێخانوەکان بیربکەینەوە؟ لەوە تێبگەین سروشت توانای پەلاماردانی خۆی هەیە، لەسەر ئەوە وەستاوە مرۆڤەکان چەند دەتوانن رووبەرووی ڕووداوە سروشتییەکان ببنەوە. دەرکەوت ئەو قسانە لە شوێنی خۆیاندا نیین، کە دەلێن کوردەکان بەتەنگ یەکەوە نایەن، خۆخۆر و چیوچین. هەرلەبەرئەوە، تەکیە ، شۆرش و چەمچەماڵ ناوگەلێکن تا ساڵانیک لە گوێماندا دەزرینگێنەوە. ئەمە (سەلیم بەرەکات) گوتەنی لە مەهابادەوە بۆ مەهابادێکیترە، بەس ئەمجارەیان سروشت خستمانیە ناو گەرووی مەهاباد و هەڵەبجەیەکی ترەوە. حەیف و داخەکەم بۆ لەوە تێناگەین، ئەو جینۆسایدە سروشتییەی هاتەسەر دەڤەری چەمچەماڵ، کاکە مەند، ئاخجەلەر و پیرەمەگرون بەرهەمی نادادیی و خراپدابەشکردنی داهاتە نەک هەقایەتی فاشیزمی بەعسیزم و.... . بائەوەش بڵێین: هاوخەمیی سیاسییەکان بۆ لێقەوماوان خەمخۆری بوو بۆ ئەوەی نەک لە هەڵبژاردنی داهاتوو لەو دەڤەرانە زەرەرمەندبن لافاو بووە میوانی ناوەختیان. چونکە بۆ سیاسییەکان بەدبەخت، لێقەوماو و پەککەوتەکان ژمارەن بۆ کاتی تەنگانەی سیاسیی(بۆزیادکردنی کورسی). شەرمە بۆ من، کە دەڵێم ئاخ بۆ لافاوێکی تر. ئاخر ئەو لافاوە بوو،کە دیاردەی بێدەرەتانی و بێ ماڵی لە دەڤەرێک ڕووماڵکرد خاکێ بەپیت و داهاتداری هەیە. بۆلەمەولا سیاسییەکان ڕقیان لە وشەی لافاو و باران دەبێتەوە، چونکە لافاو زۆر شتی کەشفکرد و جەوری ئابووریی و ستەمی بەڕێوەبردنیشی خستەڕوو. تەماشای ئەو ڕێکەوتە، ڕێک چەند کاژمێرێک پێش لافاوەکە و ڕووداوەکانی تەکیە و شۆڕش و چەمچەماڵ لە خوێندنەوەی شانۆنامەی(زریان)ی شکسپێر بوومەوە... ئەم شانۆنامەیە ئەمەی چرپان بەگوێما: دۆزەخ بەتاڵە و گشت شەیتانەکان وان لێرە.   

  د. ساماڵ مانیی ئێمە-هەمومان، هەر زمان و ڕەگەز و پیشە و کەڵتورێکمان هەبێت پێکەوە  بەشێکین لە سروشت و لە ناو سروشتدا ئەژین، ژیان و مردنمان و مێشک و بیرکردنەوەمان و ژیانمان و خەسڵەتەکانمان بەشێکی گرنگن لە سروشت.  بەڵام، هەموو تاکێکی مرۆڤ بیرکەرەوەیە،کە وا دەڵێم مەبەستم لەوەیە نێر و مێ ی مرۆڤ بیرکەرەوەیە  بە نێر و مێ و بەو هەموو  سنوور و کەڵتور و تێگەیشتنە جیاوازەی هەن لە نێوانماندا، بە جیاوازیی باڵا و تەمەن و ڕەنگ و پێگە و  دەرامەت و شێوە و ڕوخسار و تێگەیشتنمانەوە و بە تێکڕای جیاوازیی سیاسیی و ناسیاسییەوە.  بە بێ ئەوەش کە هیچ مەبەستمان بێت بیربکەینەوە، یان سەرنجی خۆمان لە بیرکردنەوەکەدا ئاڕاستە بکەین بۆ بابەتێکی دیاریکراو، چونکە بیرکردنەوە بەشێکە لە خەسڵەتە  سروشتیە گرنگەکانی مرۆڤ و هەموو بیرکەرەوەین نەک تەنها هەندێکمان. جیاوازیەکانمان لە تێگەشتماندایە نەک لەوەی بیرکەرەوەین یان نا.  بە ئاگام لەوەی لە نووسینەکاندا و لە ئاخاوتن دا لە کەڵتوری باوی کورد دا و لە زۆربەی کەڵتوریتردا بە کەسێک دەوترێت "بیرکەرەوە" کە بە دڵیان بێت و  و بنوسێت یان لە میدیا و ناو خەڵکیدا وتار بدات و  دەرکەوتوو بێت،  یان ئەکادیمی بیت، یان تیۆری هەبیت و هتد. بەڵام ئەوە هەڵەیە، وەکو وتم هەموومان- هەموو مرۆڤێک بیرکەرەوەیە بیەوێت یان نا. مرۆڤی  بیرکەرەوەی عاقڵ و تێگەیشتوو لەناوماندا و لەناو هەموو  پیشە و بوارە ئەکادیمی و نائەکادیمیەکاندا زۆرن،  لە ناو زانککاندا و لە دەرەوەی زانکۆکاندا، لەبەر ئەوەی هەموو مرۆڤین و خەسڵەتمانە بەکارهێنانی مێشک و عەقڵ، هەموومان - هەموو مرۆڤ نێر و مێ ی- خاوەنی بیرکردنەوە و زمانی دەربڕینین.   هەر تاکێکی بیرکەرەوە دەبێت هەموو وێنە گەورەکەی  ڕاستیی-ڕیاڵتی  'سروشت' ببینێت و دەریبخاتەوە لە  بیرکردنەوەکانی و لە ئیشوکار و نووسین و قسەکردنەکانیدا، دەبێت باسی هەموو وێنە گەورەکە بکەین و مامەڵە لەگەڵ هەموو وێنە ڕیاڵیتیەکەی سروشتدا بکەین، نەک بە تەنها دەرخستنی جوانیی و سوودەکانی سروشت، بەڵکوو  خراپیی و کارەساتەکانی سروشت بە جوانیەکەی و چێژ لێوەرگرتنەکەیەوە؛ وێنە کامڵ و  ڕاست و ڕیالتیە گەورەکەی سروشت وەربگرین کە تیایدا ئەژین و بەشێکین لێی. بۆ نموونە:    کەمکردنەوەی مافی ژیان لە سروشتدا، مردنی پێشوەختەی تەواوبوونی ژیانمان چ بە نەخۆشی بێت یان ڕوودانی کارەسات یان نەدۆزینەوەی چارەسەر بۆ نەخۆشیەکان و ڤایرۆسەکان -ئەگەر کەمکردنەوەی یەک ڕۆژیش ڕوو بدات لە ژیانی کەسێکمان-  نادادپەروەرییە بەرامبەرمان چ خەڵک بیکات و چ سروشت. هەبوون و هەڕەشەی ڤایرۆسە بینراو نەبینراوەکانی لەش، کەموکوڕیی و نەخۆشیی و مردن. مردن و وێرانبوونی ماڵ و حاڵمان بە لافاو  و سونامی و داڕمان و ڕۆچوونی زەوی و هەرەسی بەفر لەسەر ئەم زەوییە سروشتیەی کە تیا ئەژین. مردن بە گەرمای سوتێنەری کەشو هەوا و سەرما و زوقمی زۆر تا رادەی ڕەقبوونەوە و مردن.  هەڕەشەی برسیەتیی بە وشکبوونی بەشێکی زۆری زەویی و بوونی بە 'دێم'ێکی بێ بەرهەمی بێ سوود بۆ مرۆڤ و بۆ زیندەوەرەکانیتریش.  مردن و وێرانکاریی بە بومەلەرزە و لافاو و زریان و هەورەبروسکە و گێژەڵوکە و ڕەشەبای ڕوخێنەری وێرانکەری زلهێز.  دروستبوونی نەخۆشیی زیاتر بە کەمبوونەوە و داڕمانی بەشە فێنککەرەوەکەی سەر زەویی بە توانەوەی بەشە بەفراویەکەی و کەمبوونەوەی  درەخت و سەوزایی و جەنگەڵەکان. ژیان کەوتنە خەتەریی بە پیسبوونی ژینگە و هەوای هەڵمژین و هەناسەدانمان.  کارەساتی کەمبوونەوەی ئاوی پاک و سازگار بۆ خواردنەوەمان.  ژیان لەناوچوون و زیادبوونی مردن بە زیادبوونی ڤایرۆس و بەکتریا، هتد...  لەم بەشە ئیهمالکراوەی دیتنی ڕاستی و ریالیتی سروشت و نەبینینی وێنە گەورەکەی سروشت وەکو خۆی و ڕەنگنەدانەوەی لە بیرکردنەوە و قسەکردن و نوسینەکانماندا بە گشتی.  هیچ گرنگ نیە،  ساڵی جارێک بۆ پرۆپاگەندەی  بە مەزنکردنی یەک دوو سیاسیکارێک یان بەرنامەیەکی دیزاینکراوی پرۆپاگەندە بۆ چەند مرۆڤێکی لە بە دیزانکردنی بە 'ئەستێرە' بونیان، ئەمانە ئەگەر قسەیەک یان دوو بکەن بەشێکن لە بەرنامە دیزاینکراوەکەی ناوبانگکردن و بەرژەوەندیی  خۆیان.  بەڵام، - کە ئێمە لە هەموو بوار و ئیشکردنێکماندا و لە تێگەیشتماندا و لە نووسینەکانماندا، توانیمان خۆ بێهۆش نەکەین بە چێژی جوانکاریکردنی وێنەی سروشت و  بە دەرخستنی ئەو وێنە ناڕاستە و لەو وێنایە ناڕاستیەی جوانیی سروشت دا خۆ مەست نەکەین بە نووسین و قسەکردن. بەڵکوو وێنە ڕیالیتی و ڕاستەکەی هەموو سروشت- بە جوانی  و سوودەکانی و خراپیەکانی و کاولکاریی و دزێوویەکەی  پێکەوە وەربگرین و ببینین، پێکەوە لە وێنە گەورە و ڕاستیەکەیدا باسی سروشت بکەین و مامەڵەی لە گەڵدا بکەین، ئەمەش ڕەنگبداتەوە و لە نوسینەکانماندا و باسکردنەکانماندا، وەکو ئەوەی کە پێویستە. ئەوکاتی خزمەتێکی باشی خۆمان لە زانین و  تێگەیشتماندا ئەکەین و خزمەتی کەڵتوورمان ئەکەین و خزمەتێکی باشی سروشت دەکەین و لە بەرژەوەندیی هەموماندایە.  -ئێمە گەر بتوانین لە ناو زانکۆکاندا  توێژینەوەی زیاتری زانستیی ژینگە ناسیی و  زانستی ئەندازیاریی خۆپاراستن لە سروشت بە پلانی دروستکردنی بەرگرتنی پێشوەختە ( سیستەمی پریڤێنشن) لە ڕووداوە ماڵوێرانیەکانی سروشت دروستبکەین،  بەپەرەدان بە دروستکردنی سیستەمی بەرگریی لە ڕوودانە کوشندەکانی سروشت بەر لەوەی وێرانکاریەکان  ڕووبدەن و دووبارە ببنەوە وەک هەموو ساڵێک ڕووئەدەن.  -ئێمە گەر بتوانین بودجەی زیاتر لە زانکۆکان و وەزارەتەکاندا دابنێین بۆ زانستی پزیشکیی و دۆزینەوەی چارەسەریی نەخۆشیەکان و ڤایرۆسەکان، بودجەی زیاتری تایبەت تەرخان بکرێت بۆ گرنگیی پێدانی بەرزکردنەوەی ئاستی توێژینەوەی ئەکادیمیە زانستیەکان، بودجەی  زیاتر لە  وەزارەتەکان و دامەزراوەکانەوە  دابین بکەین بۆ  پەرەپێدان بە زانستی ژینگە ناسی و ئەندازیاریی بەکارهێنانی سروشت و سوود وەرگرتن لێی، لە هەمانکاتدا و شان بەشانی ئەمانە زانستی ئەندازیاریی چۆنیەتی خۆ پاراستنمان لە ڕووداوە نەخوازراوەکانی سروشت.  -ئیتر چیتر تەنها  بە هەندێک پرنسیپی جوانوسینی غەڵەت و دوور لە زانست و زانین بۆ پیشەی دەرخستنی جوانی سروشت و خۆ  بێهۆشکردن و خۆ مەستکردن و خۆ ڕازیکردن بە باسکردن و نووسینی چێژ لە جوانیی سروشت نابێت ڕازیمان بکات. باش تێدەگەین ئەوە وێنە ڕیالیتەکەی سروشت نیە، وێنە گەورەکەی سروشت نیە و دەرخستنی  سروشت نیە. ئەو وێناکردنە غەڵەتە، هەڵخەڵەتێنەرە نەک هەر لە دەرخستنی ڕاستی سروشت، بەڵکوو ڕاست نیە سەبارەت بە خۆشمان- بە مرۆڤ، لەوەدا کە گوایە ئەوەی ئەیبینین و ئەو دونیایە کە تیایدا دەژین هیچی راستی نیە.  بەڵکوو ئێمە دەزانین ئەو جۆرە لە دونیابینی کە بەداخەوە  بە بودجەی یەکجار زۆرەوە  لە کۆمەڵگەکەمان و کۆمەڵگەکانی هاوشێوەمان دا کە بە کۆمەڵگەی تازە پێگەیشتوو ناوزەد دەکرێن، پەسەندکردنیان بۆ دەرچوە. بەڵآم ئێمە تێدەگەین ئەوانە تەنها تیۆریەکی نا ڕاست و ناڕیالیتیە گەرچی بودجەی زۆریان بۆ تەرخانکراوە و دەرخراوە لە کەڵتور و نوسین و قسەکردندا؛ گەر نەیگۆڕین ئەو دونیابینی و  تێڕوانینە لەسەر سروشت، هەرگیز تێگەیشتنێکی ڕاست و ڕیاڵتی لە سروشت دروستنابێت لامان و لە کەڵتورماندا و وەکو مرۆڤیش پارێزراو نابیین بەو تێگەیشتنە غەڵەتە سەبارەت بە خۆمان و سەبارەت بە سروشت. ئێمە وەکو مرۆڤ -وەکو بەشێک لە سروشت، بەرپرسیاریەتی  دەبێت بگرینە ئەستۆ، لە هەموو بوارەکاندا و لە هەر ئیشێک کە دەیکەین لە کۆمەڵگادا ؛هەمیشە دەرخستنی وێنە گەورەکەی سروشت بە گشتیی دەبێت لەبەر چاومان بێت و بیبینین  و ببێت بە بەشێکی  ناو کەڵتوری نوسین و قسەکردنمان بە گشتی.  - لەم نوسینەمدا بە تایبەت، مەبەستم تەنها لە حکومەت و لەم حیزب و ئەو حیزب نیە، چونکە من  گەرچی سیاسەت و حوکمرانی بە گرنگ ئەگرم، بەڵام زۆر لە مێژە لە گەنجایەتی ژیانمەوە- بەیەکجاری وازم لە هەموو جۆرێکی سیاسەت هێناوە و لەوساوە ئیش لە بوارە گرنگەکەی فەلسەفەدا ئەکەم پێش نەوەدەکان و دوای نەوەدەکان و هەتا ئێستاش و هەتا دواییش هەر ئەوە ئەکەم. لەگەڵ ئەمەشدا، دەزانم کە هەموو جۆرێکی حکومەت و ئەحزابەکانیش ئیشەکانیان بە ڕۆشنبیران و پسپۆڕەکان ئەکەن لەسەر تاسەری کۆمەڵگەدا، بەڕێوەبردنی بزنس و سەرجەم سەنتەر و دەزگا و دامەزراوە حکومی و ناحکومیەکان و میدیاکان دراونەتە دەستی نوسەران و ڕۆشنبیران و پسپۆڕەکان و پیشەوەرانی سیاسیی و  میدیاکاران و ئەندامە حیزبیەکانیان. گەر نەشڵێم لە ٪ ٩٩ ی ناو ئەو وەزیفە و پێگەیانەی هەن لە کۆمەڵەگەدا و ئەرکی بەڕێوەبردنیان پێشکەشکراوە تەنها ئەندامە حیزبیەکانی حکومەت و حیزب و هێزە سیاسیە جۆرا و جۆرەکانن بە ئۆپۆزۆسیۆنیشەوە و بە ناحکومیشەوە و بە ئەکادیمیشەوە.  هەموو ئەمەش مانای ئەوەیە کە بەشێکی زۆر لە ناو کۆمەڵگە لەم پرسەدا لە پێگەی بەرپرسیاریەتیدان و ئەم نووسینە دەیانگرێتەوە. لەبەر ئەمەیە کە دەڵێم ئەم نووسینە بۆ هەمووە، هەموومان ئەرکی سەرشانمانە کۆی تێگەیشتنمان و تێڕوانینمان بۆ ژیان و هەبوونمان و دیتنی سروشت  بگۆڕین بە باسکردن و دیتن ودەرخستنی سروشت لە وێنە ڕاستیە ڕیاڵیتیە گەورەکەیدا؛ واتا بە کارەسات و ماڵوێرانی و زەرە و زیانەکەیەوە، لەگەڵیدا جوانیی و سوودەکانی. -هەرکەسێکیش کتێبێکی نوسی، یان بۆی نووسیت یان بۆی باسکردی و وتی: "هەموو ئەوەی کە دەیبینین و ئەم دونیایە ڕاستی و ڕیالتی نیە"،  یان "هیچ شتێک لە زانینەکانمان ڕاست نیە و زانین گرنگ نیە" یان "هیچ لەگەڵ هیچ فەرقی نیە و هەمووی وەکو یەکە " یان  "هەموو ئەوەی هەیە و دەیبینین درۆیە"، یان "زانست و نە زانست وەک یەکە و هیچیان ڕاست نین" یان هەرجۆرێکیتری لەو دەستەواژانە بەکاربهێنێت و باوەڕی پێی بێت، جا  لە ئارگیومەنتدا بن و  بنەما بن یان پرنسیپ، یان قسەی حازر بەدەستی جووراوەی بێ سەرنج لێدان و هەڵسەنگاندن بن،  تۆ تەنها گوێگر مەبە و بیوەستێنە و پێی بڵێ بۆمان بسەلمێنە وایە و ئەو قسانە و دەستەواژانە و  ئارگیومەنت و پرنسیپانەت ڕاستن. ئەم تاقیکردنەوەیە منیان بۆ دانێن:   پێیان بڵێن: فەرموو خۆت هەڵدە ناو لافاوی سونامیە گەورەکان تیا بمێنەرەوە هەتا کۆتایی دێت و داوای ڕزگارکردنت مەدە  و هەوڵیش مەدە خۆت رزگار بکەیت چونکە بە تێگەشتنی خۆت ئەمەی دەیبینن و ئەم دونیایە هیچی ڕاستی و ریالتی نیە؛ کەواتە بەرکەوتەی نابیت و نامریت مادام راستیی نین.  پێیان بڵێن: فەرموو کە گولەیان نا بە کەلەسەر و سنگ و هەناوتەوە و تۆ دەڵێیت کە هیچ ئەم دونایەی دەیبینین ڕاستی ڕیاڵتی نیە مەمرە پێی، هەروەها لەو حاڵەتانەدا هیچ داوای یارمەتی و خەستەخانە مەکە و چارەسەر وەرمەگرە چونکە بە پێی تێگەیشتنی خۆت ئەم ڕوودانانە هیچیان راستیی و ریاڵتی نین  و ئەم دونیایەی کە تیا ئەژین ڕیاڵتی و ڕاستی نین و هیچ کام لەو گولانەت بەرنەکەوتوە و مانای وایە  ناشبێت بمریت و بەم شتانە هیچیت لێ نایەت چونکە وەکو خۆت باوەڕت پێیەتی هیچیان ڕاستی نین. ئەگەر نەیانتوانی  بۆچوونەکانیان بسلمێنن بەو جۆرەی باسم کردوە و بەو تاقیکردنەوانەی بۆم داناوە،  مانای وایە تێگەیشتنەکەی غەڵەتە  ئەگەر هەزار جاریش بیڵێتەوە و  سەد تیۆری لەسەر دروستبکات و وەکو بنەما بەکاری بهێنێت هەر غەڵەتە ئەو تێگەیشتنەی.  هەرگیز بەو تێگەیشتنەی ئەوانە پارێزراو نابین. - ئێمە دەبێت ئەمە بخەینە ناو  توێژینەوە و لێکۆڵینەوە ئەکادیمی ونا ئەکادیمیەکانمەوە، تێگەیشتنی فەلسەفی و زانستیەکانمانەوە  دەبێت بیخەیەنە ناو  کەڵتور و ناو کۆی تێگەیشتنمانەوە.  ئێمە دەبێت وەرچەرخانێک بکەین لە دروستکردنی بەرنامە و پرۆژەکانمان و بە نووسین و توێژینەوەکانمان و تیۆرایزەکانمانەوە، لە دیتنی ڕیاڵتی و ڕاستی سروشت و ڕەنگدانەوەی لە  تێگەیشتنمان و بۆچونەکانمان و مامەڵەکردنماندا لە ژیانماندا، لە دروستکردنی کەڵتور و  پلان و بەرنامەی دەرخستنی تێگەیشتنێکی ڕاست و واقیعی-ڕیالیتی- و  لە دیتن و ڕێگرتن لە هەڕەشە سروشتیەکان لەسەر ژیانمان و ماڵ و بژێویمان و دژ بە وێرانکارییەکان و دزێویەکانی سروشت بوەستینەوە.  لە کۆی گشتیدا یەک نموونەم باشتر لەمە لەبەرچاوە کە لەم ساڵانەی دواییدا کراوون بۆیە ئاماژەی پێ دەکەم: لە ڕێسا یان یاسای وەبەرهێنان دا لەم دواییانەدا بەرچاوە. لە هەندێک شوێندا زۆرتر و لە هەندێکیدا کەمتر جێبەجێ ئەکرێت، مەبەستم لە هەوڵی مانەوەی باخچەکان و سەوزاییە لە کاتی دروستکردنی  پرۆژەکانی بیناسازیدا، فەرزکردنی دروستکردنی سەوزاییە لە دروستکردنی مۆڵگە و کۆمەڵگەی نیشتەجێی لە سیتی ودێی نوێ -ی ناو شارە گەورەکانمان دا بە دروستکردنی باخچە و فوارە و سەوزایی، دروستکردنی پشتێنی سەوزای بە چواردەوەی شارەکاندا بۆ پاککردنەوەی هەوا و رێگرتن لە هەوای پیس و  تەپوتۆزی ناو هەناسەدانمان.  ئەمانە زۆر باشن، بەڵام پێویستە بەردەوام بن و  زۆر زیادتر بکرێن  و هەموو خاکی کوردستان بگرێتەوە و زیاتر بە یاسا فەرز بکرێت و بخرێتە جێبەجێکردنەوە لە هەموو کونجیکی خاکی کوردستاندا. لە گەڵیدا کارگەکانی پاککردنەوەی ئاو و هەوا  فەرز بکرێن  و بە بێ  کردنی ئەوە هەرچی پرۆژەیەک کە کەمێک لە ژینگە پیس دەکات قەدەغە بکرێت لە ناو شارەکان و دەرەوەی شارەکاندا. - زیادکردنی دروستکردنی پلان و پرۆژەی سوود وەرگرتن لە بارانی زۆری زستانەکانمان کە دەبنە لافاوی وێرانکار لەناو شار و شارۆچکە و ناحیە و قەزا و دێکانمان. لەگەڵ دروستکردنی بەربەستەکانی هاڵسانی لافاو،  کردنەوەی رێچکەی ئاو و دروستکردنی هەڵگرتنی ئاو بۆ  کارەساتی وشکانی چلەی هاوین بە دروستکردنی بەنداو و گۆمی دەستکردی  زۆر و زیاتر و لە بارانی زۆر و بەخوڕی زستانەی ساڵان. سوود وەرگرتن لە ڕەشەبا بۆ دابینکردنی کارەبا لەناو شارەکان و لەدەرەوەی شارەکانمان، سوود وەرگرتن لەتیشکی هەتاوی زۆر و گەرمی ڕاستەوخۆی سوتێنەری هاوینەکانمان بۆ دروستکردنی کارەبا، هتد، لەم جۆرە پرۆژانەی سوود وەرگرتنن لە سروشت.  - بە هەمان  گرنگیپێدانەوە، دروستکردنی بەرنامە و پلان و پرۆژەی ڕێگرتن لە ڕوودانی لافاو و کارەساتە نەخوازراوە ماڵوێرانکەرەکانی سروشتی- سروشت-  زیاتر و زیاتر بکرێن بۆ پارێزگاریی کردنی مانەوەی ژیان و بژێویی مرۆڤ لە دەست سروشت.   ئەمانە نەک هەربەرنامە و یاسا بن بەڵکوو دەبێت لە  ئاگاییماندا  و لە زانینماندا و لە نووسین و قسەکردنماندا بەرجەستە بکرێت و دەرکەوێت و نیشان بدرێنەوە لامان لە کەڵتورماندا بە گشتی. من 'کەڵتور' بەوجۆرە بەکاردەهێنم کە زانکۆکان و توێژینەوەکان و هەردوو لە  بوارەکانی زانست و فەلسەفە دروستکەری کەڵتورن، 'زانستەکان' مەبەستم لە زانستە سروشتیەکان و هەموو بەشەکانیتری زانستی  کۆمەڵایەتی و سیاسی و هتد لە زانستەکانە. هەروەهاش، ئەدەب و هونەر و هەموو جۆرەکانی ئاخاوتن و نوسین بەشدارن لە دروستکردنی کەڵتوردا. -ئەم جۆرەی  دیتنی وێنە ڕیالیتی و راستەکەی سروشت وڕەنگدانەوەی ئەو دیتنە لە کەڵتوور و نوسینەکانمان و قسەکردنماندا لە لایەک و لە لاکەیترەوە دروستکردنی پرۆژەی سوود وەرگرتن لە سروشت و لەگەڵیدا بەربەستکردن و رێگرتن لە ماڵوێرانی و کارەسەتە سروشتیەکانی سروشت،  هەرسێکیان پێکەوە لە یەکئاڵاون گەر بە جیا جیاش بکرێن.   ئەمانە پێکەوەن و هەرکامێکیان بکەین ناچارین ئەویتریشمان ئەنجام بدەین، بەو مانایەی  بۆ نموونە دەبێت پەسەندی بکەین سروشت هەیە و  ئەم دونیایەش راستیە و ئەوەی دەیبینین لە کارەسات ڕاستین و ڕوئەدەن و ئەمان کوژێت و زەرەر و هەڕەشەن لەسەر ژیانمان و بژێویمان.  کە پەسەندمان کرد ئەوەی رووئەدات  ڕیالیتیە و ڕاستین کەواتە دەبێت خۆمان بپارێزین لە لەناوچونمان بە کارەساتەکانی سروشت.  ئەم دوانە مەرجن لە دروستکردنی کەڵتورێکی ڕاست و درستی پشت ەب ستوو بە دیتنی ڕیاڵیتی، زیاتر بەئاگا لە کۆی گشتیی و ڕیاڵیتی سروشت و خۆمان لە دیتنی وێنە گەورەکەی سروشت بە وێرانکاریی و  خراپیەکانی سروشتەوە  لەگەڵ دەرخستنەکانی جوانیەکەی و سودەکانی سروشت، بە سوود وەرگرتن لە سروشت و خۆپارێزیکردن لە سروشت.    هەموو ئەمانە دەبێت پێکەوە بخرێنە سەرەوەی لیست و ئەجیندای کۆبوونەوە و باسکردنەکان و دیبەیتی فەلسەفی و زانستی و سیاسی و ئەدەبی و هونەرییەکانەوە، هەروەهاش ئیداری و حوکمڕانیی و نووسین وبیرکردنەوەمان و کەڵتورمانەوە؛ دەبێت بکرێت بە سەرتۆپی  دیبەیت و بەرنامە گرنگەکانی ناو کۆمەڵگە.   چش لەوەی لەسەر حیسابی زەرەردانیش بێت لە کەمکردنەوەی  پێگە و ناو و ناوبانگ دروستکردن ، هەروەهاش هەڵئاوسانی  زۆری سەرمایە زەبەلاحەکان.

سەردار عەزیز ڕۆژی حەوتی مانگ دۆناڵد ترامپ لە پلاتفۆرمی تروث، نوسی، ئیسرائیل بە داواکارییەکانی من ڕازی بووە، ئێستا دەبێت حەماسیش ڕازی بێت. ئاگاداری حەماسم کردوەتەوە بە دەرئەنجامی قبوڵ نەکردن. ئەمە دواین ئاگادارکردنەوەمە. ئەمە نیشانەی ئەوە بوو کە پرۆسەیەک لە ژێرەوە لە ئارادایە. قەتەرییەکان نێوەندگیربوون. حەماسیان لێئاگادارکردبووەوە. سەرکردەکانی حەماس، کە هەندێکیان لە تورکیا سەفەریان بۆ دەوحە کردبوو، بەمەبەستی کۆبوونەوە لەسەر ئەو پرسە، ڕۆژی سێشەممە، لەو شوقەیەی لە وادی ڕەزوان، نزیک بە باڵیۆزخانەی عێراق و ڕوسیا، لە باڵەخانەیەکی نوێدا کە ساڵی ٢٠٢٢ دروستکراوە، سەرکردەکانی حەماس کرانە ئامانج. ئیسرائیلییەکان دەڵێن هەمان جێگایە کە پاش هێرشەکانی حەماس بۆسەر ئێسرائیل، نوێژو ئاهەنگی تیادا سازکرا. لێدانەکە کاتژمێر ٣ی پاشنیوەڕۆ ڕویدا. ئایا قەتەرییەکان ئاگاداربوون؟ بە هەموو لۆجیکێک قەتەرییەکان ئاگاداربوون، هەروەها ئاگاداری ئیسرائیلیەکانیش بوون، چونکە چەند کاتژمێر پێش ئەوەی دە بۆ دوانزە فڕۆکە ڕاستەوخۆ لە ئیسرائیلەوە بە درێژایی ١٨٠٠ کم بفڕن بۆ دەوحە، فڕۆکەی سیخوڕیی ئیسرائیلی بە ئاسمانی شارەکەوە بووەو قەتەرییەکان و ئەمریکییەکان لێی ئاگاداربوون. ئەگەر ئەوانەی کە دەبوو بکرێنە ئامانج نەکرابنە ئامانج دیسانەوە بەڵگەیە کە بە چەند خولەکێکی کەم لەو شوێنە دەرکراون، کە دیسانەوە بەڵگەیە بۆ هەبوونی ئاگاداریی. ئایا ئەمریکا ئاگادار بوو؟ لێرەدا سێ شت هەیە، سروشتی عەمەلییەکە، پەیوەندییەکان و ڕۆڵەکان. سروشتی عەمەلییەکە وەها دەخوازێت کە هەردوو ئەمریکاو قەتەر خۆیانی لێ بە دوور بگرن. هەتا پەیوەندییەکانیان کێشەی تێنەکەوێت. چونکە ڕۆڵەکانیان وەها دەخوازێت. بەم پێیە وەک دەزانرێت، ڕۆژی دووشەممە، ڕاوێژکاری نزیکی نەتانیاهوو، ڕۆن درێمەر، لە شاری میامی لە گەڵ هەریەکە لە ستیڤ ویتکۆف و جارید کوشنەردا کۆبووەتەوە. دیارە دەبێت ئەوە لەبەرچاو بگرین کە هەر سێکەیان جولەکەن. نەتانیاهوو و کوشنەر هێندە نزیکن کە نەتانیاهۆ زۆر جار لە ئەمریکا لە ماڵی ئەوان دەمێنێتەوە. بەڵام دەڵێن ڕاوێژکارەکەی نەتانیاهوو ئەوانی ئاگادار نەکردوە. ڕێکكەوتنەکە چی بوو؟ ڕەشنوسی ڕێکكەوتنەکە وەهابوو کە لە ڕۆژی یەکەمدا هەموو بارتمەکان ڕزگار بکرێن، لە بەرامبەردا ئیسرائیل ١٠٠٠ فەلەستینی ئازاد بکات. ڕۆژی دووەم پرۆسەی بونیادنانەوەی غەززە دەست پێبکات کە ترەمپ خۆی بەشدار دەبێت تیایدا. لێدانەکە چۆن بوو؟ ئیسرائیلییەکان لەوە ئاگاداربوون کە دەبێت بە تەواوی تەنها ئەو جێگەیە بپێکن، هەتا دوایی بڵێن هێرشەکە یەک ئامانجی هەبوو، پێکایی و هیچ زیانی نەبوو. بۆیە زانیاری سیخوڕیی ورد زۆر پێویست بووە، لەکاتی بوونی کەسەکان لەوێ، سروشتی جێگاکە، ئەگەر بەرکەوتنی ئەوانیتر و زۆر بواری تر. ئەمەش وەها دەکات کە گومانی ئەوە بکەین کە هەردوو سیخوڕیی مرۆیی و تەکنەلۆجی بە چڕی تیایدا بەشداربوون. دیار ڕەنگە قەتەرییەکان کەمێک بێخەم بوو بن، چونکە پەیمانی ئەوەیان پێدرابوو کە هێرش نەکرێتە سەر شاندی حەماس لە قەتەر. ڕەنگە ئەمەش لە گلەییەکەی کۆشکی سپیدا دەرکەوێت کە نیگەران نییە بەرامبەر لێدانی حەماس، بەڵام نیگەرانە لە شوێنەکە، کە مانای وەهایە ئەوە جۆرێک بووە لە ڕێکكەوتن بەڵام سەرپێچی کراوە. گرێی ئیسرائیل! ئیسرائیلییەکان خۆیان باوەڕێک پێکەوەی بەستوون، ئەگینا خەڵکی زۆر زۆر جیاوازن. ئەمەش وەها دەکات کە باوەڕ لای ئەوان پێگەیەکی جیاواز تری هەبێت. لەم ڕوەوە کاتێک دەبینن نەیارەکانیان شەڕەکانیان وەک بەشێک لە باوەڕیان دەکەن، وەهای دەبینن کە شەڕێکی ئەزەلییە. بۆیە هەستکردن بە سەرکەوتن زۆر ئەستەمە لەلایان. ملهوڕبوونی حەماس، وەهای کردوە کە زیاترو زیاتر سوربن لە سەر هێرشەکانیان. ئەم دۆخە زیاتر چڕبوەتەوە لە کاتێکدا ئێرانیش وڵاتێکی لێدراوە، بەڵام نەڕوخاوە. کاریگەرییەکان قەتەر بوو بە حەوتەمین وڵاتی لێدراو پاش هێرشەکەی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل. بەڵام قەتەرییەکان جگە لە پرتەو بۆڵە هیچی تر ناکەن. جارێکیان نەوشیروان مستەفا پێی وتم، کە یەکێتیی و پارتی، پەکەکە دەبینن وەها خۆیان پێشان دەدەن کە دۆستیانن. کاتێکیش تورکەکان دەبینن خۆیان وەها پێشان دەدەن دۆستیانن. قەتەریش هەمان یاری دەکات. بەڵام بۆ ئامانجی خۆی. ئیسرائیل خەمی نیە، چونکە قەتەرییەکان بۆیە دۆستی ئیسرائیلن چونکە بەهێزن. ئێستا کە لێیانداون، بەهێزترن، بۆیە زیاتر دۆستیان دەبن. دەرئەنجام ئیسرائیلییەکان دەیانەوێت ئەوە بچەسپێنن کە هیچ بەربەرست و ڕێگرییەک نیە لەبەردەمیاندا بۆ ئەنجامدانی هەر پلانێک لە ناوچەکەدا. ئێستا ئەوەی بتوانێت بەرگریی بکات تورکیایە. بەڵام تورک ڕاستەوخۆ خۆیان ناخەنە ئەو دۆخەوە.

سەردار عەزیز  بۆ من سلێمانی ئەو بەردەبازە بوو، کە فێری کردم لە ماڵ دوور بکەومەوە، پاشان بۆ هەمیشە ماڵ لە دەست بدەم. جەیمس وود لە نوسینێکیدا زیاتر لە دەیەیەک لەمەوپێش دەنوسێت، ئاساییە، شوێنێک بە ماڵ بزانیت و بیری بکەیت و نەتەوێت بۆ بڕۆیت. بۆیە بۆ من هەمیشە سلێمانی جێگایەک بوو، نە لێت دەگەڕێت خۆت بیت، نە هەرگیز دەتکات بە بەشێک لە خۆی.  سەرباری بوونی ئەم پەیوەندییە، ئێستا هەست دەکەم ئەو شارە دەمرێت. دوێنێ ئەو دیمەنانەی کە دیمان، جێگای سەرسورمان نەبوو. بەڵکو بردینییەوە بۆ سەردەمی نەوەدەکان، کە شەڕ و برسێتی وەک چڵکی بن گوێ لێمان نەدەبونەوە. بەڵام نەوەدەکان باشتر بوو، چونکە لە خەڵدا تامەزرۆیەک هەبوو بۆ بینین، بۆ فێربوون، بۆ گوێگرتن، بۆ گفتوگۆ. بەڵام چونکە هێزە نوێخوازەکانی دونیای ئێمە لاوازتر بوون، شەڕەکانی کەپکی حەمەد ئاغا و جێگاکانی تر بوون بە ڕوداوی ئەو سەردەمە.  شەڕی ناوخۆ، لە ئەو رۆژگارە دەستی پێکرد، نە واشنتۆن کۆتایی هات، نە لە بیست و یەکی ئابدا هەڵگیرسایەوە، نە سی و یەکی ئابدا کۆتایی دێت. کەم کورد دەناسم بە جۆرێک لە جۆرەکان بەشێک نەبێت لە شەڕی ناوخۆ، لە جوێنێکەوە هەتا سەنگەر گرتن. سلێمانی هەمیشە لەوەدا قارەمان بوو کە ئەفسانە بۆ خۆی دروست بکات. شاری هەڵمەت و قوربانی، شاڕی ڕۆشنبیری، شاری کوردایەتی، شاری ئەدەب و نوسەران، و زۆری تر. بەڵام ئەم ئەفسانانە گەرچی ڕەگیان لە ڕاستیدا هەیە، بە گشتی ڕۆپۆشن. دڵخۆشبونێکی تلیاکیانەیە بە دۆخێک کە دەخوازرێت نەک بونی هەبێت. بەڵام بێگومان کە لە کوردستان دەڕوانین بێگومان سلێمانی پێشەنگە.  سلێمانی ئێستا لە ترسێکی قوڵدا دەژی. ترسێک کە ناتوانێت گوزارشتی لێبکات. ئایا ئەم ترسە بەرەو کوێ دەچێت.  دەڕەوێتەوە، یان بە تەواوی خامۆشی دەکات. ئەم دۆخە کاریگەری نەک لە سەر سلێمانی بەڵکو لە سەرتاپای کوردستان و پرسی کورد هەیە.  دەکرێت یەک هێز هەبێت و لە سایەیدا سیاسەت وەک سیاسەتی راستەقینە لە دایک بێت. بەڵام ئەم ئەستەمە لە کەلتورێکدا کە ڕۆژێک لە ڕۆژان سیاسەتی نەکردوە. سیاسەت بەومانایەی بە دەر لە توندتیژی پێکەوە لە پرۆسەی بەڕێوەبردنی پانتایی گشتی و تایبەتدا بن. دۆخێک کە مرۆڤ وەک خۆی سەنگی هەبێت، نەک سەنگی پەیوەست بێت بەوەی سەر بە کێیە، یان دوژمنی کێیە. حوکمی بنەماڵەیی  هەمیشە هەڵگری ئەگەری بەکارهێنانی هێزە بۆ یەکلاییکردنەوەی کێشەکانی. حوکمی بنەماڵەیی هەڵگری تۆوی ئەم شەڕانەیە. چونکە بە تایبەتی کاتێک بنەماڵە بە دەزگایی نەکراوە، هەمیشە کێشەی ئەوە دروست دەبێت کە کێ خاوەنی ڕاستەقینەیە. چاوەڕوانکراوە کە هەمیشە لە کەسێک زیاتر بە مافی خۆی بزانێت کە  شایستەی هەموو دەسەڵاتەکانە. لە هەمانکاتدا ئەم یەکلانەبونەوەی مافی هەبونی دەسەڵات وەها دەکات، ئەوانەی کە زیاتر لە یەکەوە نزیکن، زۆرتر لە یەکتر بترسن. مێژوی عوسمانییەکان سەرتاپای ئەم دیاردانەیە. بنەماڵەی تاڵەبانی ڕەنگە وەها ببینن کە ناچار بوون ئەوەی چەند ڕۆژی ڕابوردوو کردیان بیکەن. چونکە لە لایەک، لە لەدەستدانی دەنگ دەترسان لە هەڵبژاردنی داهاتودا، بۆیە شاسواریان دەستگیرکرد. لە هەمانکاتدا لە بەکارهێنانی زەبر دەترسان بەرامبەریان بۆیە لاهورییان دەستگیر کرد. بەڵام بە هەمان پێوەر، دەبێت ئەوش بزانن کە لە جێگایەکی پڕ ناسەقامگیری جیوپۆلەتیکی و ئابوری و سیاسی وەک سلێمانی یان کوردستان یان عێراق، یان ڕۆژهەڵاتی ناوەراست، ئەستەمە بتوانیت تەنها بە زەبر حوکم بکەیت. هەندێک چاودێر وەهای دەبینن کە قۆناغێکی هێمنی یان خامۆشی باڵ بە سەر شارەکەدا دەکێشێت. ڕەنگە یەکێتی و پارتی زیاتر لە یەکتر نزیک ببنەوە. هێندە ناچار نەبن گوێ بە خەڵک بدەن.  بەڵام ئەمە ئەستەمە، لە کوردستانێکدا کە نزیکەی هەشتا لە سەدی خەڵکەکەی لە شارەکاندا دەژین. لە دۆخێکی وەهادا ساتی ئەوەیە چاوەکانت بشۆیت و دونیا بە جیاواز ببینیت. یەکەم، وەک لە ڕۆژانی ڕابوردودا دەرکەوت، جیاوازی زۆرە لە نێوان دەزگا و ئامرازدا. دادگا وەک دەزگایەکی مۆدێرن، زۆر بە زەقی ئامرازبونی ڕووت بوەوە. تۆ دەبێت چەند شتێک فێربیت. یەکەم، پێویستت بە دادگایە، بەڵام دەدگایەک کە دەزگابێت، نەک ئامراز. دەبێت ئێستا دەرک بکەیت کە جیاوازی زۆرە لە نێوان دەزگا و ئامرازدا. ئەگەر هاتوو وەها بیرتکردەوە کە پێویستت بە دەزگا نیە، ئەوا وەک چۆن لە سی ساڵی رابوردودا دۆڕاوبویت، لە سی ساڵی داهاتوشدا دەدۆڕێیت. دووەم، ئەو خیتابەی کە دەڵێت خەڵک ماندوە و هەموو شتێکی تاقیکردەوە، یان بێئاگایە لە دۆخەکە یان دەخوازێت ملکەچی بکاتە نۆرم. لە مێژوی کوردستان یەک تاکە خۆپێشاندان بۆ حوکمی یاسا نەکراوە. یەک جاریش خەڵک ناڕەزایی لە سەر حوکمی میلیشیایی نەبونی بودجە و گەندەڵی دەرنەبڕیوە. بۆیە مێژویەکی درۆینە هەیە بۆ خەباتی مەدەنی کە گەشتە بنی قاپەکە.  سێیەم، لە هەناو کەلتوری کوریدا زوو ماندووبونێکی سەیر هەیە. ئەمەش مایەی تەسلیم بونی خەڵکە بە سیستەمەکانی ستەم. بۆ نمونە خەڵک پێت دەڵێن دیموکراسیمان تاقیکردەوە، بەبێ ئەوە بزانێت دیموکراسیی چییە. کرۆکی دیموکراسی یانی بە سیاسییبونی هەموو تاکێک لە کۆمەڵگادا. یانی هەموو کەسێک بە ئەرکی خۆی دەزانێت کە بەشداربێت لەوەی کە چۆن کۆمەڵگا و ئابوری و هەموو بوارەکانی تر بەڕێوە دەچن. لەم ڕوەوە ئەرکیەتی بزانێت، بیەوێ فێربێت، چالاک بێت، لە سەروی هەمویەوە بەرپرسیار بێت. لە کرۆکدا دیموکراسی یانی ڕەخنە. رەخنە بە مانای باشورییەکەی نا. رەخنە یانی چۆن حوکمبکرێم بەو شێوەیەی کە خۆم دەمەوێت. بۆیە دەبێ بزانیت کە ئەویتر دەیەوێت چۆن حوکمت بکات، چۆن ڕاستیت لێ بشارێتەوە، چۆن، چپن، چۆن. چوارهەم، کە تەنها دوای موچە دەکەیت، موچەش وەرناگریت و هەموو شتەکانی تریش لە دەست دەدەیت.

سەردار قادر هاوریم کاکە شیروان وانەزانی تەنیا تۆ زیندانی ، ئەم دەسەلاتە بۆی بکریت هە رچی هاوریی تۆ هەیە ، هەرچی قەلەمی ئازاد هەیە ئەکاتە میوانی زیندانەکەت . تۆ بوویتە سیمبولی دەنگی ئازاد برام خۆپیشاندان لەم وولاتە بۆتە ترسیک بۆ رۆحی دەسەلات و کەسیش لە داوای خۆپیشاندەران ناپرسیتەوە  کۆی دەنگە دلیرەکان بونەوەریکی موزعیجن لای دەسەلات ئیستا هەریمەکەی ئیمە ژیان تیایدا بۆتە بەردەرگای جەهەنەم  داوای مافی خۆت بکەی ، موچەی خۆت بکەی ، خزمەتگوزاری گشتی بکەی  هەمووی داوای حەقە لای تاکی کوردی بەلام لای دەسەلات نابیستریت  برام زیندانەکەی تۆ خۆرت لی دیار نیە لەسەر شەقامیش نە خۆرو نە هیواو نە ئومید دیار نیە  تۆ لە زینداندا بیری پیاسەیەکی ئیسکانی هەولیر وئیوارەی سەهۆلەکەی سلیمانی ئەکەی ئیمە لیرە کە ئەچینە ئەوی خەم بەرۆکمان بەر نادات  هاوریم زیندانەکەی تۆ پرە لە ئومید بۆ داهاتوو شەقامەکانی ئیمە پرە لە دەم و چاوی ناشرین و کوشتنی خەون  تۆ لە زیندانەوە  رۆحت ئاسودەیە ئیمە و هاوریکانت لیرە ئازاری رۆحمان ئەدەن  پەرلەمانتار ی خاوەن هەلویست بۆیان بکریت زۆر دەمیک بوو ئەیان هینایە ژورەکەی ئەودیوت ؟؟؟ هاوریم زۆر هەن لەم وولاتە چاوەرین بۆهاتنەوەت بۆ لامان ، ئەزانی کین ئەوانە ؟؟ خانەنشینەکان  بە گیرفانی بەتالەوە چاوەریتن !! موچە خۆرانی بی مووچە چاوەریتن ! گەنجەکانی ولاتم کە خەونیان رۆژانە ویران ئەکریت کتیبە بی نازەکانی بەردەرکی سەرا چاوەریتن  قەلەمەکان چاوەریتن وتاریک بنوسی هاوریم کۆلیک لەم هاوریانەت بە حەسرەتەوە چاوەریتین  تۆ ئومیدیکی بەردەوامی  بی گومانین کە چەند قەیران هەبیت رۆژیک دیت خەونەکانمان بیتەدی

د. شاهۆ سەعید  شەست ساڵ زیاترە پارتی و یەکێتی لە قەڵەمڕەوی خۆیاندا دوو حیزبی بێ ڕکابەرن. هەموو ئەوانەی ویستویانە جێ بە پارتی و یەکێتی لەق بکەن، یان شکستیان خواردووە یان تەسلیم بوون و بوونەتە پاشکۆیان.. لە حیزبە چەکدارەکانی سەردەمی شاخەوە بیگرە، تا گروپەکانی فشاری مەدەنی و خۆپیشاندانی شارەکان.. تا فراکسیۆن و هێزە ئۆپۆزیسیۆنەکانی ناو پارلەمان. گەر بپرسین هۆکار چیە؟ ڕەنگە دەسبەجێ سەرنجمان بۆ سێ هۆکاری سەرەکی بچێت: چەک و ئابوری و پشتیوانی ئیقلیمی. بەڵام هۆکاری چوارەم لە هەرسێکیان گرنگترە کە پەیوەندیی بە بونیاتی سۆسیۆ-سیاسی هەردوو حیزبەوە هەیە، کە بونیاتێکە لەسەر ڕاگرتنی هاوسەنگی نێوان شار و خێڵ دامەزراوە.  پارتی و یەکێتی توانیویانە گەمە لەنێوان دوو گوتاری جیاوازدا بکەن؛ یەکەمیان ئاڕاستەی شار و کۆمەڵگای مەدەنی کراوە.. دووەمیان ئاڕاستەی خێڵ و کۆمەڵگای نەریتپارێز.. لەسەر ئاستی ئایدیۆلۆجی ناسیۆنالیست و چەپ بوون؛ بەڵام بەکردەوە دوو هێزی خێڵەکی و ناوچەگەر بوون. لە ڕاگەیاندندا بانگەشەیان بۆ دامەزراندنی قەوارەی نەتەوەیی و کۆمەڵگای مەدەنی کردووە؛ بەڵام لەناوخۆدا حیزبی بنەماڵەیی بوون و مۆدێلی پشتاوپشتکردنی دەسەڵاتیان جێبەجێ کردووە.. لە داپڵۆسینی نوخبە مەدەنی و شاریەکاندا پەنایان بۆ هێزی چەکداری خێڵ بردووە؛ بەڵام لە دامرکاندنەوەی یاخیبوونی خێڵەکاندا پەنایان بۆ گوتاری نەتەوەیی و پاساوی ئایدیۆڵۆجی و مەدەنی بردووە.  ئەم مۆدێلەی حیزب کە لەسەر دوو پەت یاری دەکات داهێنراوی پارتی و یەکێتی نیە؛ بەڵکو لە زۆر شوێنی تری دنیا هاوشێوەی هەبووە و هەیە، زیاتر لە ئاژەڵێکی ئەفسانەیی مەسخ دەچێت، "کەلەسەر" و "جەستە"ی ناچنەوە سەریەک.. بە “سەر” مەدەنی و کۆماریخوازە، بە جەستە و چڕنوکیش بنەماڵەیی و خێلەکییە. بەڵام لۆجیکی سیاسی و ئەزمونە هاوشێوەکان پێمان دەڵێن ئەم مۆدێلەی حیزب تەمەنێکی دیاریکراوی هەیە و پاش تەواوکردنی سوڕی سروشتی خۆی کۆتایی دێت، چونکە یان دەبێت کەلەسەری بەتەنها گەشە بکات و ببێتە حیزبێکی مەدەنی، یان دەبێت لەشی وەک جەستەیەکی شێرپەنجەیی لەسەر حسابی پوکانەوە و مەرگی کەلەسەر نەشونوما بکات. ڕەنگە پارتی و یەکێتی شاگەشکە و سەرمەستی ئەوە بن کە تا ئێستا توانیویانە گەشە بە جەستەی خێڵەکی و بنەماڵەیی و سەربازی و ئەمنی و ئابوریی خۆیان بدەن، بێ ئاگا لەوەی لەگەڵ گەشەی هەموو خانەیەکی ئەو جەستەیەدا بڕێک لە خانەکانی کەلەسەریان پوکاوتەوە و دەپوکێتەوە.. ئیتر ڕەنگە ڕۆژێک بێت بەشێوەیەک هاوسەنگی لەدەست بدەن کە بچووکترین هەڵنوتان، یان بچووکترین گۆڕانکاری لە هەلومەجی بابەتیدا، کۆتایی یەکجاری بە پەیوەندیی نێوان کەلەسەر و لاشەکە بێنێت. تا ئێستا پارتی و یەکێتی سەرکەوتوو بوون لە دامرکاندنەوە و دەستەمۆکردنی خۆپیشاندانی شارەکان و فشاری مەدەنی و ئۆپۆزیسیۆنی پەرلەمانیدا؛ بەڵام ئەوەی دژی شار و کۆمەڵگای مەدەنی پێیان کرا دژی خێڵ و کۆمەڵگای نەریتپارێز پێیان ناکرێ؛ نەک لەبەر ئەوەی خەڵکی شار ترسنۆک و دەستوپێ سپین وەک ئەوەی فەرماندەیەکی خێڵەکی لەم چەند رۆژەدا درکاندی؛ بەڵکو لەبەر ئەوەی هێزی سەربازی خێڵ و هێزی سەربازیی حیزب بەجۆرێک تێکەڵی یەکتر بوون کە مەحاڵە بخرێنە ناو دوو مەنجەڵی جیاواز و بەگژ یەکدا بکرێن. هەر هەنگاوێکی لەو جۆرە کارێکی خۆکوژانەیە، وەک ئەوەیە فیشەک بە جەستەی خۆیانەوە بنێن.  ئەوەی تا ئێستا پەیوەندیی نێوان جەستەی خێڵەکی و سەربازیی هەڵاوساوی حیزب و کەلەسەرە لەرزۆک و لاوازەکەی هێشتووەتەوە بەرژەوەندیەکی ئابوری پەتی بووە؛ بەڵام پێدەچێت پارتی و یەکێتی چیتر نەتوانن خۆراک ببەخشنە ئەو جەستەیە و چیتر نەتوانن ئەو بەرژەوندییە وەک جاران دابین بکەن. بۆیە ئێستا کاتی ئەوەیە خۆیان ئارەزومەندانە کۆتایی بەو مۆدێلەی حوکمڕانیییان بێنن، واتە بەدەستی خۆیان ئازایانە ژەهرەکە بنۆشن، پێش ئەوەی بە زۆر دەرخواردیان بدرێت.

د. كامەران مەنتك   بەغدا سیستەمێكی پاشایەتی ستەمكارە، بەغدا سیستەمێكی راسیستی عەرەبییە، بەغدا سیستەمێكی دیكتاتۆرییە، بەغدا بارزانییەكانی جینۆسایدكرد، بەغدا چەند هەزار گوندێكی كوردستانی خاپوور كردو خەڵكەكەی راگوازتەوە، بەغدا ئەنفالی كرد، بەغدا چەكی ناپاڵم و كیمیاوی و بایۆلۆجی بەكارهێنا، ئێستاش بەغدا مووچە نانێرێت و بەغدا خەڵكی كوردستان برسی و نانبڕاو دەكات، نزیكەی یەك سەدەیە وەهمی بەغدا كراوەتە مێردەزمەی خەڵكی كوردستان، لەكاتێكدا بەغدا نیوەی هاوكێشەكەیەو لەپەنای ئەو نیوەیەدا هەوڵدەدرێت بەرپرسیاریەتی و تاوان و خیانەتەكانی نیوەكەی تر بشاردرێتەوە، ئەی حیزبەكانی كوردی چییان كردووە، پێش توركیا كەوتوون، پێش ئێران كەوتوون، سیخوڕەكانی ئێران و توركیاو هەموو دنیایان راكێشاوەتە ناوكوردستان، دەستی پاشداری ئێرانیان گرتووەو هێناویانەتە سەر بیرە نەوتەكانی كەركوك، لەپەنای كوردایەتییەوە رێگەیان بۆ تانك و زرێپۆشی توركیا كردۆتەوەو بوونەتە راوچی كوردەكانی باكوور... رۆژئاوا... رۆژهەڵات،...!!! ئایا كاتێك ئەوانە دەرفەتیان بۆ ڕەخساوە، چییان لە بەغدا باشتر بووە؟ ئەگەر بەغدا چەكی كیمیاوی دژ بەكورد بەكارهێنابێت، ئەوە خۆیان لەشەڕی ناوەخۆ چی ما بە گەنجی كوردی نەكەن، بەرپرسەكانی خۆیان راشكاوانە ناڵێن ئەگەر چەكی كیمیاویشمان هەبوایە دژی یەكتر بەكارمان دەهێنا؟ دەیان و سەدان دیلی شەڕیان بە قێزەونترین شێوە تیرۆر نەكرد، كە ئەمە هەمووی تاوانی جەنگە كامەیان خۆی لا سەركردەی عەیار بیست و چوارەو هەر رۆژەی دەیەوێت بەشێوەیەك خەڵكی كوردستان فریوبدات، دەتوانێت خۆی لەو كارانە بێبەری بكات؟ بەپێچەوانەوە شانازیشی پێوە دەكەن، كە رۆژێك دەبێت لەسەر ئەو تاوانەو سەدان تاوانی تر، ئەگەر لەناو گۆڕیش بن بخرێنە بەردەم دادگاكان وجلی وڵاتپارێزی و نیشتمانپەروەرییان لەبەربكرێتەوەو جلی راستەینەی خۆیان لەبەر بكرێت، كە جلی وڵاتفرۆشی وخیانەتە. واز لەبەغدا بێنن بزانن نیوەکەی لای خۆمان چەندە بەرپرسن، نابێت چیتر رێگەبدرێت بەغدا وەك دێوجامەیەك بۆ فریودانی خەڵكی كوردستان بەكاربهێنرێت، بەغدا بەهەموو تەمەنی خۆی، هەر لەكاتی دروستبوونییەوە لەسەردەمی ئەبوجەعفەری مەنسور تاوەكو ئێستا بەقەدەر دەساڵی دەسەڵاتی كوردی كوردستانی تەعریب نەكرد، سەیر لەوەدایە هەركاتێك بەغدا لەرووخانیش بووبێت ئەوان خۆیان بەرزیان كردۆتەوە، ئەمریكییەكان لەوپەڕی دنیاوە هاتن دەوڵەتی ئێراقیان هەڵوەشاندەوە، كەچی ئەوە ئەوانە بوون بەغدایان دروستكردەوە، ئەو حكومەتەی ئێستا لە ئێراق هەیە عەرەب دروستی نەكردەوە، بەڵكو ئەو دەنگە ناشازانەبوون، كە ئێستا دژی بەغدا بەرزدەكرێنەوە، كێ لایەنەكانی بەغدای بانگهێشتی هەولێر دەكرد بۆئەوەی یارمەیتیان بدات حكومەت پێكبهێنن، لەكاتێكدا ئەوان لەناوەخۆیان ناكۆك بوون و گەیشتبوونە حالەتی چەقبەستوویی! ئەوەی ئێستا بەرامبەر هەرێمی كوردستان دەكرێت، بە تەنیا بەغدا نییە، دەبێت خەڵكی كوردستان ئەو راستییە بزانێت و لەوە تێبگات دیسان دەیانەوێت لەسەر ژێی هەست و سۆزەكانی یاری بكەن و جارێكی تر وەكو كارتێك بەكاریبهێنن، لەبەرئەوەی وەك گوتمان بەغدا نیوەی هاوكێشەكەیە، ئەوانەی خۆیان بەدەسەڵاتداری هەرێم دەزانن و نەزانانە وەك كارتێك لەلایەن هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكانەوە تەنانەت دژی كوردیش بەكاردەهێنرێن، ئەوانە پشكێكی تەواویان بەردەكەوێت لە بەرپرسیارییەتی ئەو دۆخە، نیوەی وەك بەشێك لە حكومەتی بەغدا، كە بەشدارن تیایدا و چەندین پۆستی گرنگیان لەدەستدایە، نیوەكەی تریشی وەك حكومەتی هەرێم، كە چی نەماوە بەرامبەر خەڵكی كوردستان نەكات، ئەو بەغدایەی باسی دەكەن، ئێستا سەرۆك كۆمارو وەزیری دەرەوە پەرلەمانتا رو .. وو ..وو.. وو بەناو كوردی تێدایە، كەواتە ئەو كوردانەش بەشی خۆیان بەرپرسن لەو مووچە بڕینە، ناكرێت بە تەنیا بەغدا تۆمەتباربكرێت، كە لە بنەڕەتدا هەر نابێت تۆمەتبار بكرێت، بەغدا هێزێكەو دەیەوێت بگەڕێتەوە سەر گۆڕەپانی نێودەوڵەتی و هەر لەدوای رووخانی رژێمی بەعسەوە، هەموو رەفتارەكانیان ئەوەی سەلماندووە، كە باوەڕیان بەفیدڕاڵی نییەو لەگەڵ بەهێزكردنەوەی حكومەتی ناوەندیدان، ئەی ئێوە بۆ بێدەنگ بوون ومتەقتان لێنەكرد؟ ئەی ئێوە لە بەغدا چیتان دەكرد؟ وەزیرەكانی ئێوە نەبوو ن شەورۆژ كاریان دەكرد بەغدا بگەڕێننەوە سەر شانۆی گۆڕەپانی نێودەوڵەتی ...ئەی بۆ ئێستا باسی بەغدا دەكەن وەك ئەوەی ئەوان بەشێك نەبن تیایدا! دەبێت خەڵكی كوردستان ئەو راستییە بزانێت، كە جارێكی تر هەرێمی كوردستان خزێنراوەتە نێوگەمەیەكی نێودەوڵەتی و زەرەمەندی یەكەمیش كورد دەبێت، سەیر لەوەدایە بتوانرێت باوەڕ بەتاكێكی نەخوێندەواری كوردیش بهێنرێت، كە گرێبەستێكی سەد ملیار دۆلاری لەگەڵ ئەمریكا بكرێت و توركیاو ئێران و ئێراق نقەیان لێوە نەیەت! ئەو بێدەنگییە سەیرە بەرامبەر گرێبەستێك، كە ئەگەر بەراستی لەگەڵ حكومەتی ئیمریكادا بێت و داوێك نەبێت بۆئەوەی كورد رابكێشنە نێوقەیرانێكی تر، گرێبەستێكی ستراتیژییەو رەنگدانەوەی مەترسیداری لەسەر جیۆپۆلەتیكی وزە لەناوچەكەدا لێدەکەوێتەوە، كەچی ئەو دەوڵەتانەی لەهەموو دەرفەتێك دەگەڕێن بۆ لێدانی كورد، بێدەنگ بن! ئەمە جێگەی پرسیارو سەرسوڕمان نییە، ئەمە ئەو گرێبەستە لە بناغەوە پووچەڵ ناكاتەوە!؟ لەراستیدا ئەوەی  خۆی لە تەقینەوەی كێشەكانی نێوان بەغداو هەولێر دەبینێتەوە، دوورو نزیك پەیوەندی بەمووچە وە نییە و مووچە كراوەتە پاساوێك بۆ دەستپێكی سەرەتای قۆناغێكی تر، كە هەوڵدەدرێت بەهەر شێوەیەك لەشێوەكان بێت بەغدا بەهێز بكرێتەوەو دەستی دەوڵەتە هەرێمییەكان لەو وڵاتە ببڕیتەوە، كە ئەمەش واتای دەستپێكی كۆتا قۆناغی یەكێتی و پارتییە، وژرواندنی مەسەلەی وزە لەو كاتە هەستیارەدا هەوڵێكە بۆ گەڕاندنەوەی دەسەڵاتی وزە بۆ بەغدا، بەڵام بەغدایەك دوور لەكاریگەرییەكانی ئێران، راستە مووچەخۆرانی هەرێم لەمەدا زەرەردەكەن و جارێكی تر قەیرانی مووچە دروست دەبێتەوە، بەڵام زەرمەندی یەكەم ئەو دوو حیزبە سەرەكییەی هەرێمن، كەبەتەواوی لەخەڵك دابڕاون و هیچ پەیوەندییەكیان بە خەڵكی كوردستانەوە نەماوە،  هەردۆخێكی تر بێتە پێشەوە خەڵكی هەرێم لەوە زیاتریان دەستدەكەوێت، كە ئێستا بەدەستیان هێناوە، لەهەر گۆڕانكارییەكدا دەروازیەكی تر بەرووی خەڵكی كوردستاندا دەكرێتەوەو ئەو مافانەی بەدەستیان هێناوەو لەژێر دەسەڵاتی بەناو كوردیدا چرووك كراون جارێكی تر كارا دەبێتەوە، لێگەڕین چۆن خۆیان بەغدایان دروستكردەوە با بەو شێوەیەش لەگەڵی بكەونە شەڕەوە، ئەوە كێشەی خەڵكی كوردستان نییە، كێشەی خەڵكی كوردستان لەئێستادا ئەو دوو حیزبەن، كە هەموو سەروەت و سامانی ئەو وڵاتەیان بۆخۆیان قورخكردوەو هیچ پەیوەندییەكیان دوورو نزیك بە خەڵكی كوردستان نەماوە، ئەوەی ئەوانە لەماوەی سی و چوارساڵێ رابردوودا بەخەڵكی كوردستانیان كرد، هیچ دوژمنێكی كورد نەیتوانیوە ئەمە بكات

بارام سوبحی بەهار: د. ئاشتی هەورامی، وەزیری سامانە سروشتییەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان رایگەیاند: (ماڵپەڕی رووداو: 19/ئەیلول/2013) * بە دابینكردنی غاز لەبری گازوایل بۆ وێستگەكانی كارەبای دهۆك (900) ملیۆن دۆلار دەگەڕێتەوە بۆ حكومەت.  * ئاماژەی بە پێدانی (300) هەزار دۆلار كرد بۆ وارسی هەر شەهیدێكی ئەنفال و كیمیاباران، كە لە داهاتی ئەو ئەنجومەنە نوێیە دەدرێت كە بڕیارە لە داهاتوودا دروست بكرێت و داهاتی ساڵانەی (200) ملیار دۆلار دەبێت. * ئەو دەنگۆیانەشی رەتكردەوە كە دابەزاندنی نرخی بەنزین بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن بێت و ئاماژەی بەوەكرد "بەرهەمی خۆماڵی بەنزین هێندە زۆرە كە دەتوانرێت لە داهاتوودا رەوانەی دەرەوە بكرێت". * سەبارەت بە هەبوونی پشكی هاونیشتمانیان لە داهاتی نەوت گوتی "دوای سەربەخۆبوونی كۆمپانیای كەپ- كۆ، داهاتێكی گەورەی دەبێت لە داهاتی نەوت، هەروەها وەك كۆمپانیایەكی بەڵێندەری گرێبەستە نەوتییەكان دەبێت و (20%) بۆخۆی دەبێت، لەماوەی (20) ساڵ ئەو پشكەی لە گرێبەستە نەوتییەكان بۆی دەگەڕێتەوە بەهاكەی (200) ملیار دۆلار دەبێت، لەم داهاتەی كە بۆ كۆمپانیاكە دەگەڕێتەوە وەك پشك دەدرێتە هاونیشتیمانیان". پاییز: تەماشا بکەن ئەوە لێدوانی (12) ساڵ لەمەوبەری عەڕابی نەوت و گازی کوردستانە، بەڵام ئێستا چی دەبینین؟ یەکەم: بەناوی پرۆژەی روناکی و کارەبای (24) سەعاتییەوە گیرفانی هاوڵاتیان دەتەکێنن!! دووەم: نەک قەرەبووی کەسوکاری شەهیدان و ئەنفال نەکرایەوە، بەڵکو لە کابینەی شەشی حکومەتی هەرێم کە بەرهەم ساڵح سەرۆکایەتی دەکرد؛ بڕی (150) هەزار دینار بۆ موچەی واریسی شەهیدان و ئەنفال زیادکرا، بەڵام لە کابینەی دواتر بە سەرۆکایەتی نێچیرڤان بارزانی یەکەم بڕیاری بڕینی ئەو (150) هەزار دینارە بوو! سێیەم: لای هەمووان روونە کە ئێستا نرخی بەنزین لە چ ئاستێکدایەو کوالیتی چۆنە! چوارەم: بەحسابی کاک ئاشتی دەبوو ئێستا کۆمپانیای کەپ – کۆ لانیکەم (150) ملیار دۆلار داهاتی هەبایە، کەچی حکومەتی هەرێم دەڵێت (28) ملیار دۆلار قەرزارین! پێنجەم: هاوڵاتیان نەبوونە خاوەنی پشک لە کەپ – کۆ، بەڵکو نزیکەی پەنجا موچەی موچەخۆران لای حکومەت بێسەرو شوێنە کەواتە: ئێستا حەقی خۆمان بەگومان بین لەوەی پێیدەوترێت گرێبەستی سەد ملیار دۆلاری گازی سروشتی کوردستان، چونکە دوای ئەوەی لە رۆژی (1/حوزەیران/2009) مام جەلال و کاک مەسعود قوفڵی هەناردەکردنی نەوتی کوردستانیان بەرەو بەندەری جیهانی تورکیا کردەوە. لە تەمموزی (2010)دا ئاشتی هەورامی رایگەیاند: هەرێمی کوردستان لە ئایندەدا گازی سروشتی خۆی لەڕێگای پرۆژەی نابۆکۆ هەناردەی وڵاتانی یەکێتیی ئەوروپا دەکات.. هەرێمی کوردستان دەتوانێت ساڵانە بیست ملیار مەتر سێجا گازی سروشتی بۆ هێڵەکە دابین بکات. دواتر وەزارەتی سامانە سروشتییەکان بڵاویکردەوە، هەرێمی کوردستان خاوەنی نزیکەی (45) ملیار بەرمیل نەوتی یەدەگ و (5.66) تریلیۆن مەتر سێجا گازی سروشتییە. واتە هەرێمی کوردستان لەڕووی یەدەگی نەوتەوە لە پلەی دەیەم و لەڕووی یەدەگی گازی سروشتییەوە لە پلەی حەوتەمدایە لەسەر ئاستی جیهان. بەڵام: بەپێی داتاکانی رێکخراوی کاری نێودەوڵەتی، رێژەی بێکاری لە هەرێمی کوردستان (٢٤٪)ی تێپەڕاندووە. هەروەها بەپێی داتاکانی دوایین پرۆسەی سەرژمێری وەزارەتی پلاندانانی عێراق، رێژەی هەژاری لە پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان بەم شێوەیە: هەولێر: (6%)، سلێمانی و هەڵەبجە: (8%)، دهۆک: (15%). پێوەری هێڵی هەژاریی لەو سەرژمێرییە لەسەر بنەمای داهاتی مانگانەی هەر کەسێک دانراوە کە لە (137) هەزار دینار کەمتر بێت، بۆ خێزانێکی شەش کەسی مانگانە (820) هەزار دینار داهاتیان هەبێت.  

د. ئەحمەد فاتح محەمەد لە ڕووی یاسایی و دەستوریەوە: ١. بەپێی یاسای هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان و یاسای سەرۆکایەتی هەرێم، پەرلەمان بۆ ماوەی چوار ساڵ هەڵدەبژێردرێت و ئەو ماوەیە تەنها لە حاڵەتی تایبەتدا درێژ دەکرێتەوە. ٢. هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان پێش تەواوبوونی ماوەی یاساییەکەی پێویستی بە میکانیزمێکی تایبەت هەیە:    - پێشنیاری ژمارەیەکی دیاریکراو لە ئەندامانی پەرلەمان (بەگشتی کەمینەی دوو لەسەر سێ)    - یان داواکاری سەرۆکی هەرێم بە پشتیوانی ئەنجوومەنی وەزیران ٣. سەرۆکی کاتی پەرلەمان بە تەنیا دەسەڵاتی هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمانی نییە. ئەو تەنها دەتوانێت:    - پرسەکە بخاتە بەرنامەی کاری پەرلەمان    - یان بیخاتە دەنگدانەوە ئەگەر ژمارەی پێویست لە پەرلەمانتاران داوای بکەن ٤. پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە لە کاتی هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان، بۆشاییەکی یاسایی دروست دەبێت تا هەڵبژاردنی نوێ ئەنجام دەدرێت، لەو ماوەیەدا:    - حکومەت دەبێتە حکومەتی کاربەڕێکەر    - پێویستە لە ماوەی ٦٠-٩٠ ڕۆژدا هەڵبژاردنی نوێ ئەنجام بدرێت پێشنیارەکانی نەوەی نوێ لە بارودۆخی ئێستادا پێویستی بە پشتیوانی لایەنەکانی ترە بۆ ئەوەی بتوانێت بگاتە ئەنجام، لەبەر ئەوەی تەنها یەک فراکسیۆن یان سەرۆکی کاتی پەرلەمان ناتوانن بە تەنیا ئەم بڕیارە بدەن. لە ڕووی سیاسییەوە: ١. جێبەجێکردنی داواکارییەکە زۆر ئاستەمە لەبەر ئەم هۆکارانە:    - هاوسەنگی هێز لە پەرلەمانی کوردستان - پارتە گەورەکان (پارتی و یەکێتی) بە گشتی حوکمی زۆرینەیان هەیە و کەمتر ئامادەن پشتگیری هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان بکەن    - هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان دەبێتە هۆی لەدەستدانی دەسەڵات بۆ ئەو لایەنانەی ئێستا لە حوکمدان    - نەبوونی کۆدەنگی سیاسی لەسەر میکانیزمی هەڵبژاردنی نوێ ٢. سەرکەوتنی داواکارییەکە پێویستی بە:    - هاوپەیمانیەتی بەهێز لەنێوان ئۆپۆزیسیۆن و بەشێک لە لایەنەکانی دەسەڵات    - فشاری جەماوەری بەرفراوان    - پشتیوانی نێودەوڵەتی سەبارەت بە دادگای فیدراڵی عێراق: ١. ڕۆڵی دادگای فیدراڵی لەم پرسەدا سنووردارە لەبەر ئەم هۆیانە:    - بەپێی دەستووری عێراق، هەرێمی کوردستان خاوەن دەسەڵاتێکی خۆبەڕێوەبەرییە    - کاروباری ناوخۆیی هەرێم بە گشتی لە دەسەڵاتی دامەزراوەکانی هەرێمدایە ٢. بەڵام دادگای فیدراڵی دەتوانێت لەم حاڵەتانەدا ڕۆڵی هەبێت:    - ئەگەر ناکۆکی دەستووری ڕووبدات لەنێوان هەرێم و بەغدا    - ئەگەر گرەو بکرێت لەسەر ناکۆکی یاساکانی هەرێم لەگەڵ دەستووری عێراق    - ئەگەر لایەنێک پرسەکە بباتە بەردەم دادگای فیدراڵی بە بیانووی پێشێلکردنی دەستووری عێراق ٣. لە ڕابردوودا، دادگای فیدراڵی عێراق چەند بڕیارێکی داوە سەبارەت بە هەرێمی کوردستان، بۆ نموونە:    - درێژکردنەوەی خولی پەرلەمان    - پرسەکانی سەربەخۆیی    - ناکۆکی نەوت و بودجە لە کۆتاییدا، جێبەجێکردنی داواکارییەکە لە ڕووی سیاسییەوە زیاتر بەستراوەتەوە بە دینامیکی ناوخۆیی هێزەکانی کوردستان نەک دادگای فیدراڵی، بەڵام دادگای فیدراڵی دەتوانێت ببێتە کارتێکی فشار لە حاڵەتی تایبەتدا.

عەبدولقادر ساڵح- پسپۆڕی یاسایی بەگوێرەی حوکمەکانی ماددەی (٤٥/ یەکەم) لەیاسای راژەی شارستانی ژمارە (٢٤)ی ساڵی ١٩٦٠ی هەموارکراو، ئەو فەرمانبەرەی هەواڵەی خانەنشین دەکرێت و مۆڵەتی کۆکراوەی هەیە، ئەوا پێویستە پێشوەختە لەگەڵ لە کارترازانی لە وەزیفەکەی راستەخۆ موچەی مۆڵەتی کۆکراوەی (١٨٠) رۆژی بۆ خەرج بکرێت، لەبەرەنجامی خوێندنەوەی بڕگەو ماددەی ئاماژەپێکراوەوە دەگەینە ئەم دەرەنجامانەی خوارەوە: یەکەم: موچەی مۆڵەتی کۆکراوە (ئیکرامیە) مافێکی فەرمانبەرەکەیەو بارتەقای ئەو مۆڵەتانەیە لەماوەی خزمەتەکەیدا شایستەی بووە بەڵام وەری نەگرتووەو یاسادانەر موچەی ئەو رۆژانەی پێدەدات کە شایستەی مۆڵەت بووەو بەڵام وەری نەگرتووە، کەواتە ئەم بابەتە مافێکی وەزیفییەو هیچ پەیوەندیەکی بە مافی خانەنشینیەوە نییە. دووەم: خەرجکردنی موچەی مۆڵەتی کۆکراوە راستەوخۆ دەبێت لەگەڵ لەکارترازانی (انفکاک) فەرمانبەرەکە لە وەزیفەکەی، نەک خەرجکردنەکەی گرێ بدرێت بە تەواوبوونی مامەڵەی خانەنشینی فەرمانبەرەکە، بەڵکو تاکە پێوەری خەرجکردنەکەی بریتییە لە هەبوونی رەسیدی مۆڵەتەکە نەک شتی دیکە . سێیەم:  مەبەستی یاسادانەر لە پێدانی موچەی مۆڵەتی کۆکراوە بە فەرمانبەری خانەنشینکراو بۆ ئەوەیە تا ئەو کاتەی دەستی رادەگات بە موچەی خانەنشینی کێشەی بێ پارەیی بۆ دروست نەبێت و بەو ئیکرامیەی وەری دەگرێت ژیانی خۆی پێ رێکبخات . چوارەم:  لەکاتێکدا کە زیاتر لە (٢٥) هەزار فەرمانبەر لە هەرێمی کوردستان هەواڵەی خانەنشینکراون و ماوەی زیاتر لە چوار مانگە هیچ موچەیەکیان وەرنەگرتووە، دەردەکەوێت حکومەتی هەرێم لەم بوارەدا زۆر کەمتەرخەم بووە، چونکە ئەگەر بڕی پارەی تەرخانکراو بۆ موچەی مۆڵەتی کۆکراوەیان دەبێت عێراق دابینی بکات ئەوا دەبوا حکومەتی هەرێم دەستبەجێ رێکارەکانی وەرگرتنی پارەی پێویستی بۆ ئەو فەرمانبەرانە تەواو بکردایە، خۆ ئەگەر حکومەتی هەرێمیش خۆی خەرجی دەکات ئەوا دەبوا بەزووترین کات بۆی خەرج بکردنایە، چونکە بڕی موچەکە بریتییە لە موچەی بنەڕەتی نەک موچەو دەرماڵەو قورسایی لەسەر باری دارایی هەرێم نەدەخستەوە، نەک بەو جۆرە فەرمانبەرانی خانەنشینکراو سزا بدرێت و هیچ حسابێک بۆ باری بژێوی و گوزەرانیان نەکرێت .  

  سەلام عومەر، راوێژکار و راهێنەری میدیایی بە مایکێکەوە لەبەردەم باوکی کچە کوژراوەکەدا راوەستاوە و لێیدەپرسێت: هەستت چۆنە؟! دەبێت هەستی چۆن بێت؟! بێگومان ئەو کەسەی پێویستە پشکنینی هەست و سۆزی بۆ بکرێت پەیامنێرەکەیە نەک باوکی کچە کوژراوەکە. باشە، چاوەڕوان دەکەیت هەست و سۆزی باوکەکە چۆن بێت!! ئەوە گرتەیەکی شێوازی روماڵکردنی کوشتنە لە هەرێمی کوردستان. روداوە کۆمەڵایەتییەکانی ئەم دواییە، زۆرینەی میدیا و سۆشیاڵ میدیای کوردی خستۆتە بەردەم دوڕیانێکی ئەخلاقی لەنێوان روماڵنەکردنی روداوی کوشتن یان بەردەوامبون لەسەر رێڕەوی باو کە خەریکە نیگەرانیی کۆمەڵگەی لێدەکەوێتەوە. سەرەتا گرنگە ئەوە دوپاتبکەینەوە، رۆژنامەوانی پیشەیەکی دێرین و دامەزراوە؛ چوارچێوەی کارکردن و ڕێبەری ئیتیکی رونی هەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەر روداوێکدا کە لە کۆمەڵگەدا روودەدات. گرنگە ئەو راستییە جێگیربێت، بەتایبەت لە رۆژنامەوانیی سەردەمدا، بنەمای زانیاریی پشتڕاستکراوە، زیاننەخستنەوە و  هاوجوتبون لەگەڵ بەرژەوەندیی گشتییدا مایەی سازشکردن نین. بۆیە، خراپڕوماڵکردنی روداوی توندوتیژی لە کوردستان لۆمەکەی بۆ پەیڕەوانی پیشەکە دەگەڕێتەوە، نەک خودی پیشەی رۆژنامەوانی. رۆژنامەنوسان لەسەر تاسەری جیهاندا، روماڵی پرسی لەو شێوەیە دەکەن. بابەتەکە بەو جۆرە نییە کە روداوی لەو شێوەیە شایەنی روماڵکردن نییە، بەڵێ روداوی وەک ئەوەی لە هەولێر، کەرکوک و سەیدسادق رویاندا شایەنی روماڵکردنن و پێویستە کۆمەڵگە بزانێت چی رویداوە و پاڵنەرەکانی پشتی کارەساتی لەو شێوەیە چین. وانییە! رۆژنامەنوسان لە ژوری هەواڵدا بەو شێوەیە بیرناکەنەوە کە هەرچی روداوی کوشتن بوو هەواڵ نییە یان هەر لێپرسراوێک قرقێنەی لێدا هەواڵە. هەواڵسازان بە دوای بەهای هەواڵییدا دەگەڕێن، لەوانە کاریگەری روداوەکە لەسەر وەرگرانی دەزگا رۆژنامەوانییەکە، نزیکی رووداوەکە و هاوتەریبی لەگەڵ ستراتیژی دەزگاکەدا. بۆیە پێدانی هەواڵ و زانیاریی راست و دروست لەسەر روداوەکانی کوشتن ئەرکی گرنگی رۆژنامەنوسانە. سەرەڕای ئەو راستییەش، چەند "بەڵام-ێک" لە ئارادان! زۆرینەی دەزگاکانی راگەیاندنی هەرێم بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ حاڵەتی مردندا پێوەری نوسراویان نییە، بەوانەشەوە کاری سۆشیاڵ میدیا دەکەن. هەر کەسێک کە دەڕوات بۆ روماڵکردن بەگوێرەی تێگەیشتنی خۆی و ئاستی رۆشنبیری مامەڵەدەکات، بەڵام، هەرگیز کارەکە بەو شێوەیە ناڕوات بەڕێوە، بۆ نمونە، ئاژانسی فرانس پرێس (AFP)  لە ستاندەری هەواڵسازیی خۆیدا دەربارەی روماڵکردنی مردن دەڵێت: پێویستە لە کاتی روماڵکردنی مردندا تایبەت مامەڵەبکەین. پێویستە دڵنیابین لەوەی کە مردنەکە لەلایەن خێزانەکە، ئەو لێپرسراوانەی کە زانیاریی ڕاستەوخۆیان لەسەر دۆخەکە هەیە یان کەسێکی ڕێگەپێدراو وەک بریکاری ئەدەبی یان وتەبێژی کۆمپانیاکە پشتڕاستبکرێتەوە. دەبێت دڵنیابین لەوەی کە دەزانین سەرچاوەکە چۆن زانیاری لەسەر مردنەکە هەیە بۆ ئەوەی تەنها قسەی بیستراو، ڕاپۆرتی میدیای تر یان قسەی سۆشیاڵ میدیا دوبارەنەکەینەوە. ... روماڵکردنی درۆ، یان خێرا، لەبارەی مردنێکەوە دەتوانێت ببێتە هۆی خەم و ناڕەحەتی ناپێویست، زیانێکی زۆر بە ناوبانگی ئاژانسی فرانس پرێس دەگەیەنێت و پێویستە بە هەر نرخێک بێت ڕێگری لێبکرێت. هاوکات، زۆرینەی رۆژنامەنوسانی هەرێمی کوردستان و ئەوانەش کە کاری سۆشیاڵ میدیا دەکەن بەگوێرەی دۆخەکە رەفتار دەکەن، بۆ نمونە، ئەو تێڕوانینە دروستبووە، چیت بوێت دەتوانیت لە سۆشیاڵ میدیادا بیڵێیت. لە راستییدا، ئەوە بۆچونێکی ناڕاستە، بەها هەر بەهایە، رۆژ بێت یان شەو، زستان بێت یان هاوین. لەو بارەیەوە، لە ڕێبەری ئیتیکیی رۆژنامەنوسانی کەنەدا-دا هاتووە: پیادەکردنی ئیتیک بەگۆڕانی ناوەندی بڵاوکردنەوەکە ناگۆڕێت. ئێمە پابەندین بەو پرەنسیپانەی پێشتر نوسیومانن، بێگوێدانە ئەوەی چیرۆکەکانمان لە کوێ بڵاودەکرێنەوە یان پەخشدەکرێن. پەخشی راستەوخۆ (لایڤکردن) وەک تەنگەژە؛ راستە سۆشیاڵ میدیا لە ڕوماڵکردنی راستەوخۆ و گەیاندنی زانیارییەکان لەکاتی خۆیدا ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێت؛ دیسانەوە کارەکە هەروا ئاسان نییە. لە زۆرینەی زۆری پەخشی راستەوخۆدا لە هەرێم، وردبینی و پشتڕاستکردنەوەی زانیارییەکان دەبنە قوربانی، لەو ڕێیەشەوە، جاریکی تر، لە پەخشی راستەوخۆدا کوژراوەکە دەکوژرێتەوە. تا زیاتر پەلە بکەیت، ڕێژەی هەڵە زیاتر دەبێت، بۆیە بەهیچ شێوەیەک پەخشی راستەوخۆ (لایڤکردن) بۆ روماڵکردنی ئەو کوشتنانەی رودەدەن گونجاو نییە، تکایە دەستهەڵبگرە لەوەی زومی کامێراکەت بخەیتە سەر کێلی گۆڕی مردووەکە. پێدەچێت بەمزوانە، لە سایەی پارەی هەڵڕژاوی خەڵک و بگرە و بەردەی نێوان کەناڵە نازدارەکانی شازادەکان، کوردستان ببێتە هەرێمی یەک ملیار "لایک". ئەگەر لەجیاتی گەڕان بەدوای راستی و چاودێریکردنی ئەوانەی لە دەسەڵاتدان، خەون و خەیاڵی دەزگاکە تەنیا لای "لایک" بێت، ئەوا لەو پێناوەشدا، هەموو لادانێکی ئەخلاقی دەکات. گەیشتن بە بینەر، بیسەر و خوێنەر گرنگە، بەڵام ئەگەر لەڕێی تێکشکاندنی هەموو سنورەکانی ئەخلاقی رۆژنامەوانیی، تایبەتمەندیی کەسی و یاساییەوە بێت، پێویستە هەڵوەستەی لەسەر بکرێت. دۆخی لەو شێوەیە، هەڕەمەکی نییە، بەڵکو پیلانێکی ڕێکخراوە بۆ بەلاڕێدابردنی رای گشتی. ئەگەر خۆت و وڵاتەکەت خۆشدەوێت، دەبێت بزانی "لایک" بۆچی دەکەیت و کۆمێنت بۆ کێ دەنوسیت، ئەوە لێپرسراوێتییەکی کۆمەڵایەتی گرنگە. نکۆڵی لەوە ناکرێت کە بەشێکی سەرەکی کێشەکە بە مەبەست دەکرێت، بەڵام بەشێکی گرنگیشی پەیوەستە بە  کەمی هۆشیاریی پیشەیی، ئیتیکی و یاسایی لای رۆژنامەنوسان و ئەوانەی کاری سۆشیاڵ میدیا دەکەن. ئەگەر ڕۆژنامەنوسێک بابەتێک ڕووماڵ بکات بێ ئەوەی زانیاریی تەواو یان تێگەیشتنی بۆ کاریگەرییە ئەخلاقی و یاساییەکانی هەبێت، کارەسات دەخاتەوە. لەو بارەیەوە، ڕێبەری پیشەی ڕۆژنامەوانی لەبەردەستدان، بۆ مامەڵەکردنی قوربانی، تۆمەتبار و ئەوانەی توشی زەبری دەرونی بوون. تۆ ببینە، بێشومار  لە گەنجان پەیوەندی بە بازاڕی میدیاوە دەکەن، بەڵام ناڕوونە ئەمانە چۆن راهێنراون و چۆن پەروەردەی میدیاییان وەرگرتووە. ژمارەی ئەو دەزگایانە چەندن کە بەردەوام کارمەندەکانیان پەروەردە دەکەن و وەبەرهێنانیان تیادا دەکەن. ژمارەیەکی روون بەردەست نییە، بەڵام قەبارەی کارەساتەکە وەڵامێکی بەجێی پێیە. خەڵک پێویستیان بە زانیاریی راستە دەربارەی ئەوەی رودەدات. بە گوێرەی راپرسییەکی کۆڕبەندی ئابوری جیهان دەربارەی ئەوەی گەورەترین (١٠) مەترسی کامانەن روبەڕوی جیهان دەبنەوە لە ساڵانی (٢٠٢٤ و ٢٠٢٥)دا، زانیاری ناڕاست و چەواشە یەکەم مەترسییە لەبەردەم مرۆڤایەتییدا قوتبۆتەوە. زیانەکانی ئەوەی لە کوردستان رودەدات زۆرن، خۆیان لە بڵاوکردنەوەی زانیاریی ناڕاست، زیانگەیاندن بە بەرژەوەندی گشتی، لێکەوتەی یاسایی، پێشێلکاریی ئەخلاقی رۆژنامەوانی،  زیان گەیاندن بە ناو و ناوبانگی کەسەکان و دروستکردنی  کاریگەریی نەرێنی لەسەر کۆمەڵگە و زیاتر قوڵکردنەوەی بێمتمانەیی بە میدیادا دەبینێتەوە. دواجار، هەموو ئەوانە پاساو نین تا خۆت بەدوربگریت لە روماڵکردنی شەپۆلێکی توندوتیژی کە کۆمەڵگەی توشی شۆککردووە. بەڕاستی کاتی ئەوەیە شێوازی مامەڵەکردنی بابەتەکە بگۆڕیت نەک بابەتەکە خۆی. حیکمەت لەوەدایە، کام هەواڵ و زانیاری بڵاودەکەیتەوە، نەک کام بابەتە لە لیستی هەواڵەکاندا دەسڕیتەوە.  

د. سانا كەمال،  پارێزەری ڕاوێژکار   سپیکردنەوەی پارە:( بریتییە لەپرۆسەی شاردنەوەی پارەی بەدەست هێنراو بە شێوەیەکی نایاسایی، بەجۆرێک کەوادەرکەوێت لەسەرچاوەیەکی شەرعیەوە بەدەست هێنراوە، بە واتایەکی تر شێوازێکە کە تاوانباران بۆ شاردنەوەی سەرچاوەی بەدەست هێنانی پارەکانیان بەکاریدەهێنن). سپیکردنەوەی پارە زۆرجار لەرێگەی دروستکردنی ئەکاونتێکی ساختەوە دەکرێت لەپلاتفۆرمی تیکتۆک، پاشان بەکارهێنەر ئەم ئەکاونتە بەکاردەهێنێت بۆ ناردنی پارە بۆسەر حسابی بەکارهێنەرێکی کە، بەرامبەر بە ڕێژەیەک لەو پارەیەی کە دەینێرێت. لە کاتێکدا سپیکردنەوەی پارە لە ڕێگەی سۆشیال میدیاوە دیاردەیەکی تاڕادەیەک نوێیە، بەڵام لەئێستاوە کاریگەرییەکی بەرچاوی هەیە.  لە ساڵی ٢٠١٨ " ئێف بی ئای " ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە کە تیایدا ئاماژەی بەوەدابوو بری  ٣٠٠ ملیۆن دۆلار سپیکراوەتەوە لە ڕێگەی پلاتفۆرمەکانی سۆشیال میدیاوە. وە لە ساڵی ٢٠٢٠دا زیاتر لە ١٧ هەزار حاڵەتی سپیکردنەوەی پارە هەبووە کە گەنجانی تەمەن ٢١ بۆ ٣٠ ساڵان تێیدا بەشداربون،  ئەم ژمارەیە لەلایەن (سیفاس) "دەسەڵاتی پاراستنی ساختەکاری" بڵاوکراوەتەوە. سەبارەت بە عێراق بە پێی زانیاریەکان، لقی زانیاری هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ، لێکۆڵینەوەیان کردوە دەربارەی بونی گومانی سپیکردنەوەی پارە لەڕێگەی ئەکاونتی بەکارهێنەرە دیارەکانی پلاتفۆرمی تیکتۆکەوە. وەهەر لەچوارچێوەی ئەم بابەتە بانکی ناوەندی عێراق لە بەرواری ( ٢٨/١١/٢٠٢٤ ) بڕیاری دەرکرد بە ڕاگرتنی گواستنەوەی دارایی بۆ بریکارەکانی سەر بە تیکتۆک لە ناوخۆی عێراق، ئەمەش بە پشتبەستن بە داواکاریيەکی وەزارەتی پەیوەندیەکان. ئەم ڕێ و شوێنە بۆ چارەسەرکردنی ئەو داهاتە داراییانە دێت کە بەکارهێنەرانی پلاتفۆرمەکە لە ڕێگەی پاداشت و سودەکانەوە وەک داهات بەدەستی دەهێنن. داهاتەکان بریتین لە داهاتی "دیاری مەجازی" کە لە ڕێگەی کڕینی دراوی تیکتۆکەوە دەگۆڕدرێن بۆ پارەی ڕاستەقینە، ئەم کارەش بۆ پشتگیری کردنی مادی خاوەن ئەکاونتی تیکتۆکەکان بەکاردەهێنرێت لە روکەشدا، وە بۆ سپیکردنەوەی پارە لە ناوەرۆکدا، یا خود لە رێگەی ریکلام کردن بۆ کۆمپانیا و شت ومەک و هتد... .   سەبارەت بە رێکخستنی ئەم بابەتە لەرووی یاساییەوە، بە یاسای ژمارە ( ٣٩ ) ساڵی  ( ٢٠١٥ )ی عێراقی لەژێر ناونیشانی " یاسای بەرەنگاربوونەوەی سپی کردنەوەی پارە و تەمویلی تیرۆر " ڕێکخراوە، وە بەپێی ئەویاسایە هەرکەسێک هەریەکێک لەم کارانەی خوارەوە ئەنجام بدات، بە تاوانی سپیکردنەوەی پارە دادەنرێت: یەکەم/ گواستنەوە، یان ئاڵوگۆڕکردنی پارە لە کەسێکەوە کە دەزانێت یان دەبوو بزانێت کە داهاتی تاوانێکە، بۆ مەبەستی شاردنەوە یان خۆدزینەوە لە سەرچاوە نایاساییەکەی یان یارمەتیدانی ئەنجامدەرەکەی یان ئەنجامدەری تاوانە ئەسڵییەکە یان ئەوانەی بەشدارییان کردووە لەئەنجامدانی بۆ خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی. دووەم/ شاردنەوەی پارە یان پۆشینی سروشتی ڕاستەقینەی، سەرچاوە، شوێن، بارودۆخ، شێوازی گواستنەوەی خاوەندارێتی، یان مافەکانی پەیوەست بەوەوە، لە کەسێکەوە کە دەزانێت یان دەبوو بزانێت کە داهاتی تاوانێکە. سێیەم/ بەدەستهێنانى خاوەندارێتی یان بەکارهێنانی پارە لە کەسێک کە دەزانێت یان دەبوو لە کاتی وەرگرتنیدا بزانێت کە داهاتی تاوانێکە. وە بە پێی ئەو یاسایە هەر بەکارهێنەرێکی تیکتۆک هەستێت بە سپیکردنەوەی پارە ئەوا سزادەدرێت بە بەندکردن بۆ ماوەیەک لە 15 ساڵ زیاتر نەبێت لەگەڵ غرامە کردن کە کەمتر نییە لەو بڕە پارەی پێی گیراوە و تا پێنج ئەوەندە زیاتر نەبێت، لەگەڵ حجزکردن و دەستبەسەرداگرتنی ئەو پارانەی کە پێی گیراوە. سەبارەت بە هەرێمی کوردستان هەمان یاسایی عێراقی ئاماژە بۆکراو جێبەجێ دەکرێت لە دادگاکاندا، سەرەڕای ئەوەی هیچ هەنگاوێک نەگیراوەتەبەر لەلایەن دەسەڵاتی تایبەتمەندەوە سەبارەت بە لێکۆڵینەوە لە بونی یاخود نەبونی ئەم بابەتە لەناو تیکتۆکچیەکانی هەرێمی کوردستان. بۆ خۆپاراستن لە بەشداریکردن لە پڕۆسەی سپیکردنەوەی پارە لەڕێگەی تیکتۆکەوە دەتوانرێت ئەم هەنگاوانەی لای خوارەوە بگیرێتەبەر: یەکەم: ئاگاداری ئەوکەسە کاریگەرانەبن کەداوای دیاری دەکەن، بەتایبەتی ئەگەر تازەبن یان فۆڵۆوەرێکی کەمیان هەبێت. دووەم: دیاری مەنێرە بۆ ئەو کەسانەی کە نایانناسیت و متمانەت پێیان نییە. سێیەم: ئاگاداری مەترسییەکانی ناردنی دیاریبە بۆ ئەوکەسانەی کە ناوبانگیان هەیە، چونکە دەکرێت پارەکەت بۆ مەبەستی نایاسایی بەکاربهێنرێت. چوارەم: ئەگەر نیگەرانیت لەوەی کە لەوانەیە بەشداربیت لە پلانی سپیکردنەوەی پارەدا، پێویستە ئاگاداری لایەنە پەیوەندیدارەکان بکەیتەوە.