هەڵوێست نەریمان کۆپەڕی برینەکانی قودس ودڵ کۆمەڵەوتارێکە کەپێک دێت لەپێنج بەش ، هەربەشەو کۆمەڵێ وتاری جوان و جیاوازو پڕ زانیاری تێدایە کەدەکرێت بکرێتەسەرچاوەبۆشارەزابوون زانیاری لەسەرشاری کەرکوک و دۆزی کەرکوک . نوسەربەمشێوە بابەتەکانی دابەشکردووە : بەشی یەکەم :دەربارەیدەرەچەو مادەی 140. ئەم بەشە پانزە وتاروناونیشانی تێڕوتەسەل لەخۆدەگرێت لەسەرکەرکوک و مادەی سەدوچل و سنوری جوگرافیاو قەزاو ناحێکان و گوندەکانی پارێزگای کەرکوک لەخۆدەگرێت و ئاڵەنگاری و کێشەو گرفتەکانی جێ بەجێ نەکردنوخاوبوونەوەی مادەی سەدوچل باس دەکات . بەشی دووەم: میدیاو بیروڕای گشتی . ئەمبەشەیش حەفتاوحەوت وتاروناونیشان لەخۆدەگرێت بەجوانی میدیاو ڕۆڵی میدیاو ڕۆڵی سەندیکای ڕۆژنامەنوسان و ئەرکەکان و وتارەکانی نوسەرانی کەرکوک لەسەرکەرکوک و مەترسێکان و کێشەکانی کەرکوک لەخۆدەگرێت . بەشی سێیەم :مافی مرۆڤ وبابەتگەلی دی. بەشی سێیەم بیستوهەشت وتارو ناونیشان لەخۆدەگرێت کەتێدا باسی مافی مرۆڤ و کوردو دەستوری عێراق و مافەکانی کورد لەدەستوری عێراقدا باس دەکات و کۆمەڵێ داتا و زانیاری گرنگ دەخاتە ڕوو . بەشی چوارەم: عەرەباندنوستەموداعش . ئەم بەشەش بەیانزە وتارو ناونیشان باسی عەرەباندنی کەرکوک و بوونی دەستی زوڵموحەقد لەکەرکوک و مەترسێکانی داعش لەسەرکەرکوکو دانیشتوانەکەی لەخۆدەگرێت . بەشی پێنجەم :خورماتوو وشوێنەکانی تر . ئەم بەشەکۆتابەشی کۆپەڕەکەیە کەنوسەر تێدا باسی دووزخورماتو ناوچەدابڕێنراوەکان و ناوچە جێ ناکۆکان و ناحێو گوندکانی سنوری پارێزگای کەرکوک دەکات ، نوسەر دید و پێشنیار و چارەسەر دەخاتە ڕوو بۆکارکردن لەسەر گەڕاندنەوەی ئەوناوچانە . ئەم کۆپەڕە تاکە کۆپەڕە کەبەزمانی کوردی نوسراوە لەسەر کێشەوگرفت و مەترسێکانی کەرکوک لەدوای ساڵی( 2003)ەوە ، دەستنیشان کردنی کێشەوگرفتەکان و خستنەڕووی خەمەکانی کەرکوک . بەخوێندنەوەی ئەم کۆپەڕە بۆت دەردەکەوێت نوسەر کەرکوکی وەک پارچەیەک لەجگەری ، وەک کۆرپەیەکی خۆی خۆش دەوێت و هەرگیز بۆساتێکیش کەرکوک لەیادەگەو خەیاڵی نوسەر دەرنەچووە ...! لەداهاتوودا گەر لێکۆڵینەوەلەسەر کەرکوک وناوچەکانی سنوری کەرکوک بکرێت بەدڵنیایەوە تاکە سەرچاوەیەک کەتوێژەر سودی لێ ببینێ ئەم کۆپەەڕەیە ، بەهیوام بەرپرسان و سەرکردەکانی کورد ئاوڕی جدی بدەنەوە و کاری جدی بۆکەرکوک وکێشەکانی کەرکوک بکەن بیری حزبی وەلا بنێن تەنها کوردبوون لەکەرکوکدا پەرەپێ بدەن . بەهیوای سەرکەوتن و بەردەوامی بۆ نوسەرو ڕۆژنامەنوس لەتیف فاتیح فەرەج .
.gif)
بەیار عومەر عەبدوڵا چەند ناشرینە مرۆڤ بۆ پارە خۆی بچوک بکاتەوە و ١٥٠ هەزار هاوڵاتی سنوری سلێمانی و هەڵەبجە و گەرمیان و ڕاپەڕین بەسوک ناوبەرێت، لە کاتێکدا هاوڵاتیان لەتاو ناعدالەتی و بێدادی و بێکاری و ئەو زوڵمەی لەم دەڤەرە دەکرێت واژویان بۆ بەهەرێمکردنی کردوە. بەهەرێمکردن مافێکی سەرەتایی هەموو پارێزگایەکە بەپێی دەستوری عێراق، کە سەرکردایەتی کورد تێیدا بەشدار بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، فیدرالیەت و دابەشکردنی داهات و دەسەڵات بەسەر پارێزگاکاندا، سیستەمێکی دیموکراسیانەی بەڕێوەبردنە و لە زۆربەی وڵاتە پێشکەوتوەکاندا پەیڕەو دەکرێت. بەداخەوە هەندێک لە ڕەمزەکانی شۆڕشی نوێ و یەکێتی، خۆیان و خەباتیان هەرزان فرۆش ئەکەن و بوون بە بەشێک لە ئەجێندای پارتی بۆ دروستکردنی ناکۆکی و بەکارتۆنیکردنی یەکێتی و سەرجەم حیزبەکانی تر. خەلکی کوردستان ناهەقیان نیە گومان لە هەموو پیرۆزیەکان بکەن، کە دەبینن هەندێک شۆڕشیان کردوە بە پردێک بۆ گەیشتن بە پارە و دەسەڵات. کەسی سیاسی لە تەمەنی خانەنشین بووندا، پێویستە ڕێز لە خۆی و خەباتی بگرێت و پارێزگاری لەو ڕێز و خۆشەویستیە بکات کە بەدەستی هێناوە، نەک ڕیسی خەباتی بکاتەوە بە خوری بەرژەوەندی و پارە. ئەوانەی ڕاستەوخۆ بوون بە پارتی ڕاستگۆتر و بەنرخترن لەوانەی لەناو یەکێتیەوە کار بۆ پارتی دەکەن. سیاسەتی پارتی ڕونە و بە تیرێک دوو نیشان دەپێکێت. یەکێتی و ڕەمزەکانی لە ناو خەلکدا ناشرین دەکات. هاوکات بە خەلک دەڵێت ئەم شۆڕشگێڕە دوای ٥٠ ساڵ خەبات و تێکۆشان لە یەکێتیدا، ئێستا لە بەرژەوەندی پارتی قسە دەکات. لە ڕێی ئەو بێئومێدکردنەوە هانی خەلک دەدات ڕاستەوخۆ ببن بە پارتی. بەڵام لە کۆتاییدا، کەناڵەکانی پارتی سودێکیان هەیە... وەک فلتەر وان، شۆڕشگێڕە ساختەکان لە بێژنگ ئەدەن و ڕوی ڕاستەقینەیان پیشانی خەلک ئەدەن.
.jpg)
بەختیار نامیق و سەرکەوتی جیهاز . گۆڕانکاری ناوچەیی . لە دوای ترامپ قۆناغێکی نوێ لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا بەرامبەر جیهان پەیڕەو دەکرێت ، بە تایبەت دوای ڕاگەیاندنی دوو شەڕی گەورەی ئەمریکا کە وەک ستراتیژی ململانێ و شەڕ سەیری دەکات و ئامادەکاری بۆ دەکات ئەویش ( شەڕی ڕێگای ئاوریشمی چین و شەڕی سایبەر ) کە بە ئاشکرا بایدن ڕایگەیاند ، ئەمەش لێکەوتەی دەبێت لە سەر ململانێكان لە ئۆراسیا و بە تایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوین ، ئێمە ناچینە ناو هەندێ شەڕەوە کە دورە لە ئێمە ئەگەر چی هەمو شەڕەکان پەیوەندیان پێکەوە هەیە ، هەر لە ململانێی نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجان و پاکستان و هندستان و هەندێ شەڕی تر ، ئەوەی لای ئێمە مەبەستە عێراقە و ئەو هێزە ناوچەییانەن کە کاریگەریان لەسەر عێراق هەیە ، بە درێژایی مێژو دوو نەتەوە و دوو دەوڵەت فراوانخواز و کارگەری پلە یەکیان هەبوە لەسەر عێراق بە تایبەتی و ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست بە گشتی ئەویش (عوسمانی و سەفەوی کۆن و تورکیا و ئێرانی نوێ ) لە پشتیانەوە ڕوسیا و ئەمریکا و چین ، لە ئێستادا کە ئەگەری کشانەوەی ئەمریکا لە عێراقدا هەیە و هەندێ بۆچون پێی وایە هەمان سیناریۆی ئەفغانستان دوبارە دەبێتەوە لە عێراقدا بۆچونێکی هەڵەیە ، چونکە ئەفغانستان خاوەنی نەوت و غاز نیە و تەنها لە ڕوی جیوسیاسەوە شوێنەکەی گرنگە وە قاعیدە تەنها هەڕەشەی جیهانی هەبو هێزێکە پاشکۆی هیچ وڵاتێک نیە و تەواو ئەفغانیە ، کاتێک هەڕەشەی بۆ سەر جیهان و بە تایبەت بۆ ئەمریکا نابێت و ئەمریکا دەتوانێت وەک ڕێگرێک لە ڕێگای ئاورشمی بەکاری بێنێ ڕێککەوتنی لەگەڵ دەکات ، بەڵام لە عێراق هیچ هێزێک بە کوردەکانیشەوە هێزێکی تەواو عێراقی نین و لە ژێر هەژمونی وڵاتێکی دەرەکیدان ، واتا دوای سەدام عێراق بوە بە چەند پارچەیەکەوە و درێژکراوە و پاشکۆی وڵاتانی دەرەکیە بە تایبەت تورکیا و ئێران ، لەم ڕوانگەیەوە ئەمریکا و وڵاتانی تر ئەگەر بیانەوێ بەرژەوەندیە نەوتیەکانیان لە عێراق پارێزراو بێت ئەوا بێ بونی ئەو دوو وڵاتە لەسەر مێزی گفتوگۆ ناتوانن هیچ کارێ بکەن ، وەک بینیمان ئێران چی بە ئەمریکا نەکرد لە ڕێی حشدی شەعبیەوە و تورکیا لە ڕێی داعشەوە چی نەکرد . وڵاتانی زل هێز کاتێک بەرژەوەندیان پارێزراوە کە ئەم دوو هێزە (تورکیا و ئێران ) بەرژەوەندیەکانیان گرێدراوی یەکتر بێت و گەورەتر بێت لە ناکۆکیەکانیان ، هەر بۆیە تورکیا و ئێران هاوبەرژەوەندین لەسەر ڕێککەوتنە کۆنەکانیان ڕێککەوتنە تازەکان بونیاد دەنێن ، ئالێرەوە کاتێک دەتەوێ عێراق بخوێنیتەوە لە نێوان تورکیا و ئێراندا بی سوریا ناتەواوە کە عێراق ئێران کاری تێدا دەکات بە لەبەرچاو گرتنی بەرژەوەندی تورکیا و تورکیاش لە سوریا کار دەکات بە لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندیەکانی ئێران ، ئالێرەوە کاتێک دەنگۆی کشانەوەی ئەمریکا دەبێت ئەم دو وڵاتە لە عێراقدا دەکەونە خۆیان ، ئەگەر چی ئەمریکا لە عێراق کشانەوەی تەنها بەشێکی دەبێت و کە هێزی پیادە دەکات نەک هەمو قونسوڵەکان و هێزی ئاسمانیشی نەمێنێ ، لە ئێستادا ئەوەی دەگوزەرێ دوای ڕێککەوتنی ئەمریکا و ئێران و فرۆشتنی هێزی ڕەقی ئێرانی بە ئەمریکا ڕێککەوتنێکی سێ قۆڵی هەیە بۆ عێراق ، دوای ئەم ڕێککەوتنە داعش وەک کارتی تورکی بەکار دەهێنرێت ، ئامانجە سەرەکیەکەش غاز و نەوتە ، ئەم ڕێککەوتنەش سیناریۆی تایبەتی دەوێ ، بۆیە دەبینین کارتی تورکیا لە ناوچەکانی سەرگردان و لهێبان و قەرەچوخ ڕو دەدات و ئێران و ئەمریکا هیچ ناڵین ، تەنها بۆ ماکیاج کردنی سیناریۆکانیانە و دەیانەوێ کۆنتڕۆڵی بیرە نەوتیەکان بکەن و بخرێتە سەر درێژکراوەکانی تورکیا بە گڵۆپی سەوزی ئێران و ئەمریکاوە و بێ دەنگی ڕوسیا وە کارت بەکارت بەرامبەر ١٦ ی ئۆکتۆبەری حشدی شەعبی کە تورکیا هیچ هەڵوێستێکی نەبو وە ئێستای قەرەچوخی داعش ، بۆیە لە عێراقدا بە پێی دابەشبون بەسەر هێزە ناوچییەکاندا هەر جوڵەیەک ڕوبدات بەرژەوەندی لایەک باڵا دەکات و بەرژەوەندی لایەکی تر نزم دەکاتەوە ، هەر کات حشد جوڵا بەرژەوەندی لایەنی ئێرانی باڵا دەبێت وەک ١٦ ی ئۆکتۆبەر کە لە یەکێتی نیشتمانیەوە تا عامری وکەتایبی ئەهلی هەق باڵا بو بە گڵۆپی سەوزی تورکی و ئەمریکاوە ، هەر کاتێکیش داعش جوڵا ئەوا لە بەرژەوەندی لایەنەکانی تورکی دەبێت لە پارتیەوە بۆ خەمیس خنجەر و بە گڵۆپی سەوزی ئێرانی و ئەمریکیەوە ، لە کوردستانی خۆشماندا ئەوە ڕونە کە هێزێکی ناوخۆیی بونی نیە بەڵکو هێزەکان دابەش بون بەسەر هەردو بلۆکی تورکی و ئێرانیدا ، بە کورتی دوای ١٦ ی ئۆکتۆبەر قەرەچوخ هەمان سیناریۆی تورکیە لە ڕێی داعشەوە بە کارت بە کارت ، هەرچی سەبارەت بە پەکەکەیە وەک باڵانسی گەرم نەبونی شەڕی ئەم ناوچانە سەیر دەکرێت ، بۆ هەولێر ئارامی و بۆ تورکیا مانەوەی یەکێتی هێزی ناوەکی تورکی بە هۆی دوژمنێکی وەک پەکەکەوە واتا تورکیا پێویستی بە دوژمنێکی ناوەکی و چەند دوژمنێکی دەرەکی هەیە تا هێزی یەکێتی ناوەکی پێ بپارێزێ ، بۆ ئەمریکا کارت و بۆ سوریا و عێراق ئێران کارتی دژ یەکی نوستو . ململانێی ئامۆزاکان لە هەرێم (بۆ هەمو دۆستێک دوژمنێکی لاواز پێویستە) مێژوی ئەم ناوچانە پێمان دەڵێن کە دەستەڵات لای بنەماڵەکان بوە ، ئەوان کاتێک لە مێژودا کاریان لەسەر کراوە ئیتر جگە لە کودەتا و ناچاری وڵاتانی زل هێز بە هێزێکی کودەتا چی مامەڵەیان لەگەڵ بنەماڵەکان کردوە ، بەڵام کاتێک کودەتا ڕوی داوە بوە بە ئەمری واقع ئەوا مامەڵەیان لەگەڵ ئەو هێزە کردوە وەک حیزبی بەعس لە سوریا و عێراق ، بەدەر لەمە هەمو دەستەلاتەکانی ئەم ناوچانە بنەماڵەیی بوە ، وڵاتانی زل هێزیش پشتوانیان لە بنەماڵەیی و خوێنی یەکەمی بنەماڵە کردوە ، لە هەرێمی کوردستان کە دابەش بوە بەسەر تورکیا و ئیڕاندا (زۆنی سەوز و زەرد و ڕێککەوتنی ستراتیژی نێوان تاران وئەنقەرە و بە وەکالەتی بارزانی و تاڵەبانی ) دوای تەواو بونی تەمەنی سەرکردەکانی شاخ ، کار لەسەر جێگرەوەیان دەکرێت بە خوێنی یەکەم واتا کوڕ و کچی سەرکردەکان کە پێشتر درێژکراوەی تورکی و ئێرانی بون ، دوای نەمانی سەرکردەکان وەک حاڵەتی سروشتی گواستنەوەی دەستەڵات لە باوکەکانەوە بۆ نەوەکانیان و نەبونی هیچ هێزێکی بەرهەڵسکاری کاریگەر قۆناغی گواستنەوە دەست پی دەکات ، ئەم دەست پێکردنە بێ خوێن و بەریەکەوتنی گەرم مەحاڵە ، ئەزمونی سعودی و ئیماراتی نمونەی زیندون لە کوردستانیش دوای تاڵەبانی بەم قۆناغەدا تێپەڕ دەکات و زۆنی سەوز ئێران سەرپەرشتی دەکات و دەیەوێ دەستەڵات بچێتە لای خوێنی یەکەمی تاڵەبانی و وەلانانی خوێنی دوەم (لاهور) و خوێنی سێەم ، ئەمەش بۆ زۆنی زەرد هەر وایە و سەرەتاکانی دەرکەوتوە کە گوستنەوەی دەستەڵات لە بارزانیەوە بۆ خوێنی یەکەم (مەسرور) و وەلا نانی خوێنی دوەم (نێچیر) و خوێنی سێیەم ، ئەڵبەت لە زۆنی زەرد بارزانی خۆی ماوە بە هیواشی لە پشتی پەردەوە ڕودەدات و تورکیا سەرپەرشتی دەکات . ئەگەری کودەتای ناو کۆشک . دەستەڵاتەکانی پارتی و یەکێتی و لە پشتەوە تورکیا و ئێران دەستەڵاتی تەواوەتیان بەسەر هەرێمی کوردستاندا هەیە و هیچ هێزێک نیە بتوانێ جیاواز بێت لەم دو هێزە و ئەوەشی هەیە بوەتە فۆتۆکۆپیەکی کاڵی ئەم دوو هێزە ، تەنها نەوشیروان مستەفا دەیوست بە پشت بەستن بە هێزی خەڵک و مرۆیی دەستکاری ڕێککەوتننامەی ستراتیژی و دابەشکاری بکات ، دوای نەوشیروان مستەفا هێزێک نیە بتوانێت ڕوبەڕوی ئەم دوو هێزە بێتەوە ئەگەر چی ئەم دوو هێزە لە ناوخۆدا هەزار باڵ و گەندەڵ و بی سیستەم بن تورکیا و ئێران پشتوانیان دەکات ، هێزکانی ئێستای دەرەوەی ئەم دوو هێزە پشکیان هەیە و دەستەڵاتێکی کارتۆنی و بێ هێزن بە گۆڕانی ئێستاشەوە ، هەر بۆیە دەکرێ بڵێین ئەوەی ڕودەدا لە ناو یەکێتی و پارتیدا لە ناو کۆشکدان و دورە لە دەستەڵاتی خەڵکی و هێزێکیش نیە بتوانێت تەحەدای ئەم دو هێزە بکات ، ئەوەی لە ناو کۆشکدا ڕودەدات گواستنەوەی دەستەڵاتە لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر ، جا گوستنەوەکە بە فۆرمی جیاوازی کودەتا دەبێت ، کودەتا دژی خوێنی دوەم لە لایەن خوێنی یەکەمەوە ، ئەگەری ڕودانی کودەتای گەرم و خوێن زۆر دورە چی لە کۆشکی سەوز بێت یان زەرد چونکە ئارامی ئابوری بۆ تورکیا و ئێران گرنگە ناهێڵن بەریەککەوتنی گەرم ڕوبدات ( ئارامی سلێمانیمان بەلاوە مەبەستە ..قائانی) بۆیە کودەتاکان بەشێوەیەکی پچڕ پچڕی خوێن و وەلانانی ئامۆزاکان دەستی پێ کردو دوا جار خوێنی یەکەم بە کودەتای سپی کۆی دەستەڵاتەکان دەگرێتە دەست لە ناو هەردو کۆشکی سەوز و زەردا .
.gif)
جەعفەر عەلی یەکێک لە کێشەکانی مێژووی ئێمە ئەوەیە، تا مەترسییەکان نەبن بە راستییەک و نەگاتە سەر سفرەی نانخواردنەکانمان، بیر لە کارەسات و رووداوی دوای مەترسییەکان ناکەینەوە. تا منداڵەکانمان نەبنە قوربانی کەمتەرخەمییەکانی هاتووچۆ، بیر لە چاککردنی رێگەکان و دروستکردنی هێڵێکی پەڕینەوە لەبەردەم قوتابخانەکان ناکەینەوە، تا لافاو راماننەماڵێ، بیرمان بۆ باشکردنی رێڕەوەکانی دەرچوونی باراناو ناچێت، تا وشکەساڵی نەمانخکێنێ، بیر لە دروستکردنی دوو بەنداو ناکەینەوە، تا تەقینەوەکان روونەدەن، بیر لە مەترسی تیرۆر ناکەینەوە، تا پێشمەرگەکانیش شەهید نەبن، بیرمان بۆ فشەڵی سەنگەرەکانی رووبەڕووبوونەوە و دامەزراوەی سەربازی ناچێت. هەرچەندە دەسەڵاتی کوردی دوای ئەوانەش هەر بە رێگە دروستەکەدا بیرناکاتەوە. خودایە ئەوە چ عەقڵێکە ئەم وڵاتە بەڕێوە دەبات خودا! راستییەکەی سیاسییەکانی ئێمە هەر بیر نەکەنەوە باشترە، چونکە کاتێک بیر دەکەنەوە ئەوەی هەیە خراپتری دەکەن. تۆ دیقەت بدە لە ماوەی تەنیا (١٠) رۆژدا، (٢٢) پێشمەرگە و (٣) هاوڵاتی مەدەنی بە هۆی خەمساردی و بێباکی پاڵەوانە کارتۆنییەکانی سەر شاشەی تیڤییەکان دەبنە قوربانی دەستی تیرۆر، کەچی بێ شەرمانە بە هەمان نەغمەی خێڵەکییانە و بە قاتێکی عەسکەری توتوکراوی راقییەوە لە شاشەکانەوە وەک قارەمان دەردەکەون و بارەگاکانیش بەیاننامە لە دوای بەیاننامە بڵاودەکەنەوە، لە کاتێکدا دەبێ بزانن، ئەگەر بە تەنیشت داعشەوە شتێک هەبێ بۆ ئیدانەکردن دەبێ ئەو بارەگا و قارەمانە کارتۆنییانە بن، کە هێزی چەکداریان کردووە بە خزمەتکاری بنەماڵە و حیزب و سەرۆک. گوێمان لەم کۆمیدیا گاڵتەجاڕییە بوو، کاتێک (مەنسوری کوڕی مەسعود بارزانی) گووتی: لەسەر داوای (جەنابی سەرۆک)، واتە باوکی، هاتووینەتە گوندی (خدر جیجە)، لە کاتێکدا باوکی نەک لە هەرێم، لە عیراقیشدا هیچ پۆستێکی فەرمی و یاسایی نییە. لەوەش ناشیرینتر وەزیری پێشمەرگە، کە هی یەکێتییە، نە خۆی، نە حیزبەکەی، تەواوی حیزبەکانی دیکەیش قسەیەکیان لەبارەی بڕیارەکانی (سەرۆک) و پرسیارێکیان لەبارەی بڕیار و فرمانە نایاساییەکانییەوە نییە! پەرلەمانیش، باڵاترین دامەزراوەی تەشریع و چاودێری، پرسیارێک ناکات بە کام یاسا و بە چ مافێک سەرۆکی حیزب ئەرک بە هێزی پێشمەرگە دەسپێرێت و فرمانی جوڵەی سەربازی دەدات. لە زۆنەکەی دیکەش، بافڵ تاڵەبانی، بە پاساوی بوونی مافیا، نەک هەر بڕیارە جوڵە بە هێزی سەربازی بەرەو گەرمیان بکات، هەڕەشەی ئەوەش دەکات هەر مامۆستاو دکتۆرێکی زانکۆ خۆپێشاندەران بە نەهاتوو ئەژمار بکات، دەبێ پێش خوێندکارەکە خۆی بچێتە ماڵەوە (بێگومان ئەوە پشتیوانی خۆپێشاندەر نییە، بەڵکو سوکایەتی زیاترە بە دامەزراوەی زانکۆیی، بەر لە مامۆستاش بە خوێندکار). ئەگەر دەڵێی ئەم هێزی پێشمەرگە و ئاسایش و پۆلیس و زانکۆیە موڵکی حیزب و سیاسییەکانە، دەڵێن نەخێر نیشتیمانییە… ئاخر لە کوێی ئەم دونیایەدا، هێزی نیشتیمانی فرمان لە سەرۆکی حیزب وەردەگرێت، سەرۆکی حیزب و لە سەرۆکیش زۆر بچووکتر چۆن بخوازێ ئاوا یاری بە زانکۆ و دامەزراوەی زانکۆیی دەکات. بیریشمان نەچێت، کاکە حەمەش لە گوڵەخانەوە ئامادەیی دەربڕیوە بە خۆی و هێزەکەیەوە، کە هی شەخسی خۆی و حیزبەکەیەتی و هەندێجار مانۆڕی سەربازیش ئەنجام دەدات، بچێ لەو دەوروبەری شاخی قەرەچوغ و دەشتی قەراجە تیرۆریستان تەفروتونا بکات! دەی ئەویش مافی خۆیەتی، بۆ سەرۆکی پارتی و یەکێتی و سیاسییەکانی دیکەش، لیوا و فەوجی تایبەت و شەخسیان هەبێت بۆ ئەو نەیبێت. پیاو هەق بڵێ خۆ ئەگەر بە پێشمەرگایەتی و شاخەو شاخیش بێت، لە زۆربەی ئەوانەی لیوا و فەوجی شەخسیان هەیە ماندووتر بووە و فیشەکی تەقاندووە. خودایە لەبەردەم چ عەقڵێکی وێرانکەر، چ ماکینەیەکی گەورەی نمایش، چ دروشمگەلێکی ساختە و چ کارخانەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی هەڵوەشانداین
رزگار شێخ حهسهن سیستمی كارگێری قوتابخانه یهكێكه له پرسه ههره گرنگهكانی ناو سیستمی پهروهردهیی و فێركاری ، رادهی سهركهوتنی سیستمهكه به ئهندازهیهكی زۆر بهستراوه به رادهی سهركهوتنی كارگێرییهوه ، كه بهداخهوه سیستمی كارگێری له قوتابخانهكانی كوردستاندا سیستمێكی كۆن و دواكهوتوه و رێگای گرتوه لهوهی وهك پێویست پهروهرده پێش بكهوێت ، له ههندێك باریشدا هۆكاری دروستبوونی كێشهی راستهقینهی قوتابیانه ، هۆكاری لاوازی فێربوون و چاودێریكردنه ، هۆكاری بهرزبونهوهی رێژهی خۆكوشتن و لادانه رهوشتیهكانه له نێو خوێندكاراندا. وهزارهتی پهروهرده بهرپرسیاره له پرۆسهی پهروهرده و چۆنیتی ئاراستهكردنی قوتابخانهكان ، بهڕێوبردنی قوتابخانهكان لهگرنگترین كارهكانی وهزارهته بۆ گهیشتن به ئامانجه پهروهردهییهكان ، دیاریكردنی پلانهكانی خوێندن ، دانانی پرۆگرام ، دابینكردنی پهرتوك ، پۆلێنكردنی پرۆگرامهكان بهپێی تهمهن و ئاستی خویندن ، وانهو بهشهوانهی مامۆستا و پێشنیاركردنی پێویستیهكانی پسپۆڕیه پهروهردهییهكان ،تا ههمو ئهم سهرمایه مرۆیی و زانستیانه بخاته گهڕ بۆ بهدهستهێنان و ئامادهكردنی نهوهیهكی پهروهردهكراو بۆ كۆمهڵگا .. قوتابخانه باڵاترین و گرنگترینه لهپلانی وهزارهت، سهرجهم دامودهزگا پهروهردهییهكان كاردهكهن بۆ ڕێكخستنی قوتابخانهو رێكخستنی میلاكات و گهیاندنی پرۆگرامهكانی خوێندن وچاودێریكردنی پرۆسهكه به ئامانجی دهستهبهركردنی سالێكی خوێندنی سهركهوتوانه ،به پێی بهندی 38 له سیستهمی قوتابخانهكان بۆ ساڵی 2009 بهڕێوبهری قوتابخانهكان ئهركپێدراون له بهڕێوه چونی سهرجهم كارهكانی ناو قوتابخانه و جێبهجێكردنی بڕیارهكانی وهزارهتی پهروهرده و ، گهیاندنی بڕیارهكان بهمامۆستا و قوتابی و كارمهندو كارگوزارو ئاگاداركردنهوهیان له جێبه جیكردنی .. بهپێی (سیستهمی قوتابخانه بنهڕهتییهكان ) كه رێنمایی كارپێكراوی وهزارهتی پهروهردهیه بۆ بهرێوهبردنی قوتابخانهكان ، بهرێوبهر له ناو قوتابخانه دهسهلاتێكی باڵا و ڕههای ههیه ، سهرجهم كارهكان دهگهڕێنهوه لای بهڕێوبهر، هیچ جۆرێك له دابهشكردنی دهسهڵات و ئهرك و بهرپرسیارێتی بوونی نییه ، بهڵكو تهواوی دهسهڵاتهكان به بهرێوبهر دراوه ، با سهرنجی ههندێك لهو دهسهڵاتانه بدهین كه دراوه به بهرێوبهر : ( ڕێكخستن و پابهند بون بهدهوام ، سهرپهرشتیكردنی مامۆستایان و پرۆسهی فیركاری : دابهشكردنی وانهكان به پێی پسپۆڕی و لێهاتوی مامۆستایان ، بهدواداچونی پیادهكاری پرۆگرامهكانی خوێندن له قوتابخانه ، پاشان دستنیشانكردنی لایهنی به هێزو لاوازی مامۆستا و ڕێنمایكردنی به ئامانجی هاوكاری و گهشهسهندنی پڕۆسهی فێركاری پهروهردهیی ئهركی بهڕێوبهره ، دانانی خشتهو ناوی قوتابیان له پۆلهكانداو ، سهدانكردنی مامۆستایان له پۆلهكانی خوێندن و تۆماركردنی تیبینیهكان له تۆماری تایبهت به قوتابخانه ، وهرگرتنی ڕێنماییهكانی سهرپهرشتیاران وپێدانی زانیارییه داواكراوكان تا هاوكاری سهرپهرشتیار بێت له ههڵسهنگاندنی قوتابخانهو گهیاندنی ڕێنماییهكانی سهرپهرشتیار به قوتابی مامۆستایان ، سهپهشتیكردن و دانانی خشتهی تاقیكردنهوهكان)) حگه له ههموو ئهمانه بهرێوبهری قوتابخانه دهسهڵاتی پێدراوه كه ئهنجومهنی مامۆستایان دابنێت ، سهرجهم تۆمارهكانی قوتابخانه سهرپهرشتی بكات . گهر وردبینهوه لهئهركی بهڕێوبهر له قوتابخانهكاندا دهبینین تهواوی بهڕێوبردن و چاودێریكردنی پرۆسهی پهروهرده له ئهستۆی بهڕێوبهره، واتا جگه له ئهركه كارگێریهكانی ، ڕێكخستنی دهوام چاودێریكردنی، ههڵسهنگاندنی توانا پهروهردهییهكانی مامۆستایان و چاودیریكرنی ئاستی زانستی قوتابیان له ئهستۆیانه .. ئهم دهسهڵاته بهرفراوانهی بهرێوبهر ، له راستیدا هێچ رۆڵ و گرنگیهكی بۆ بهشداری ئهوانیدی له پرۆسهی بهرێوهبردن نههێشتوتهوه ، سهرهرای قۆرخكاری گهوره ، بۆته هۆی دروستبوونی لاوازی و رۆتینێكی سهیر ، چونكه نه بهرێوبهر ئهتوانێت به تهنها خۆی به ههموو ئهركهكان رابگات ، نه رێگاش بهوانیدی ئهدرێت ، سهرهنجام قوتابخانه گرفتار ئهبێت به دهست چهندین كێشهوه ، خوێندكاران به باشی ئیداره ناكرێن ، گرفتی قوڵ دروست ئهبێت له ئاراستهكردنیان و بۆ دورخستنهوهیان له لادانه رهوشتی و كهسێتیهكان له پێناو سیستمێكی كارگێری پێشكهوتوودا كه هاوشانی گۆرانكارییهكانی سهرهدهمهكه بێ، بهنده پێشنیاری ئهم خاڵانهی خوارهوه ئهكهم یهكهم : دابهشكردنی دهسهلاتهكان : گرنگه له سیستهمی كارگێری قوتابخانهكاندا دهسهڵاتهكان دابهشبكرێـ ، بۆ ئهمهش سیستمه كارگێرییهكه پێكهاتبێت له بهڕێوبهر (ههڵگری بڕوانامهی پهروهردهیی بێت ) و بهڕیِوبهری كارگێڕی ( ههڵگری بڕوانامهی كارگێڕی بێت) دووهم : ههیكهلی كارگێڕی قوتابخانه: بهڕێوبهری كارگێڕی، فهرمانبهری پرسگه ،فهرمانبهری دارایی، فهرمانبهری كارگوزار، فهرمانبهری پاسهوانی ،فهرمانبهری مهكتهبه و فهرمانبهری باخچهكان و ههمو ئهمانه ئهركهكانیان به پێی ناونیشانیان دیاریكراوبێت ڕاستهو خۆ له ڕێی بهڕیوبهری كارگێڕیهوه چاودێری بكرێن . سێیهم : بهڕێوبهری قوتابخانه سهرپهرشتی مامۆستاو فهرمانبهری تایبهت به كارو باری قوتابیان و فهرمانبهری كۆمپیوتهر دهكات ، ئهرك و كاره كارگێڕیهكانی دابهش دهكات بهسهر یاریدهرهكانی ، واتا یاریدهری تایبهت به كاروبارهكانی قوتابیان و ، یاریدهری تۆماری ناو و نمرهی قوتابیان و ، یاریدهری سهرپهرشتیكردنی تاقیكردنهوهكان بوونی دهبێت چوارهم : دروستكرنی لیژنهی پسپۆرییهكان: دانانی سهرۆكی لیژنهكه به پێی ئهزمون ههڵبژاردن تهنها بۆ وهرزێك ، واتا گرنگه ههموكارو بارهكانی پسپۆڕیهكان له ڕێگهی سهرۆكهوه بێته بهردهست بهڕێوبهر .. پێنجهم : ڕێكخستنی مۆڵهت: له ڕێگهی لیژنه پسپۆڕیهكانهوه ئاڕاستهی بهڕێوبهر بكرێت شهشهم : ههڵسهنگاندنی زانستی مامۆستایان: ئهركی بهڕیَِوبهره به ههماههنگی لیژنهكانی پسپۆڕی ههڵسهنگاندنی زانستی بۆ مامۆستایان بكات ، واتا ناكرێت بهڕێوبهر كه تهنها پسپۆری یهك بواره كهچی ههڵسهنگاندن بۆ ههموو بوارهكانی پسپۆری بكات . حهوتهم : ڕێنماییه پهروهردهیی و ڕهوشتیهكانی قوتابیان كه له گرنگترین ئهركی بهڕێوبهره ، بۆئهم مهبهسته سود له توانا جۆراو جۆرهكان وهربگیریت وهك ڕێنمایكاری پهروهردهیی، مامۆستای خاوهن ئهزمون وخزمهت پسپۆڕیه دهرونیهكان ، ڕێنمایدهره چالاكهكان ، ههمو ئهمانه له چواچێوهیهكی دیاریكراوی پلان بۆ دانراو له قوتابخانهدا . ههشتهم : بهڕێوبهری قوتابخانه سهرقاڵ نهكرێت به هیچ ڕۆتینیكی كارگێڕی بهردهوام لهنزیكی مامۆستاو قوتابیان چاودێرو ئامادهبێت له ئهگهری ههبونی ههركێشهیهك ، وریا و بهزانست و لهسهر خۆبێت فهرمانبهری بهردهست واتاشارهزا له زاستهكانی كۆمپیوتهر تا ڕێنمایی و ئاگاداریهكانی به نوسراو بگهیهنیته تهواوی تیمهكانی . نۆیهم : دروستكردنی ئهنجومهنی باڵای كارگێڕی : پێكهاتوه لهبهڕێوبهری كارگێڕی ،یاریدهدهرهكان سهرۆكی پسپۆڕیهكان مانگانه یهك جار دانیشتن دهكرێت گفتوگۆكردن لهسهر بابهته جۆراو جۆرهكان كێشهكان كۆتایی دانیشتن ڕاو سهرهنجهكانیان بهنوسراو ئاڕاستهدهكرێت و بلاغی مانگانه دهنوسرێت و بڵاودهكرێتهوه له قوتابخانه . دهیهم : گرنگه بهڕێوبهر بزانێت نوینهرایهتی سهدان خێزان دهكات، بهرپرسیاره له فێركردنی قوتابیان، ئهم ئهركه بهگرنگ سهیربكات لهبهرامبهر ههبونی كیشهی فێرنهبون بهردهوام ههوڵی لهبریدانانی مامۆستاو ڕهخساندنی كاتی زیاتربێت بۆقوتابیان به خول یان ههر جۆره هۆیهكی پێشنیاراكراوێكی تربێت كه مامۆستا پێ ڕازبێت .. ، بهڕێزان ئامانج لهم نوسینهخستنهرووی بیرۆكه و دیدی كارگیری نوێییه به ئامانجی پێداچوونهوه به سیستهمی خویندنگاكانی ههمواری ساڵی 2009 ، كه بێگومان ئهو سیستمه سیستمێكی كۆنه و دهستهبهری كارگیرییهكی مۆدیرن و سهركهوتوو ناكات كه پهروهردهیهكی تهندروست پێشكهش بكات . كهموكوڕیه كارگێڕیهكان كاریگهری نێگهتیڤی زۆری ههبوه ، دیاردهی خۆكوژی قوتابی و دیاردهی هاوڕهگهزبازی و زۆر لادانی رهوشتی تر نموونهن چونكه بهو سیستمه كۆنه ناتوانریت ئیدارهیهكی باشی ههموو كار و چالاكی خوێندكار و مامۆستا بكرێت ، گرنگه لهم دیارده بڕوانین و لێنهگهڕێن كات بیرمانباتهوه تا بهبیانوی شكۆی قوتابخانهو شكۆی كۆمهلایهتیمان لێگهڕێن و بهدوای چارهسهر نهگهڕێن بهجێهێشتنی 1000 قوتابی له ئامادهییهك دوای ڕودانی كارهساتی خۆكوژی قوتابیهك به دهمانچه كهمتهرخهمیه ، گرنگه ههوڵبدهین بۆ دروستكردنی ژینگهیهك كه پهروهردهكارو ڕێنمایكارهكانی پهروهرده بهسهرپهرشتی بهڕێوبهری پهروهردهو سهرپهرشتیاری یهكهم ههفتهی ڕۆشنبیری پهروهردهیمان بهڕێكردایه ، دڵنیام بهڕێوبهری تهنها ،دهتوانیت ئارامی قوتابخانهكهی بپارێزێت ، تكادهكهم پهروهردهی قوتابخانهكان مهسپێرن كۆمهلچێك واعیز كه تهنها خهریكی نمایشن و هیچی تر ، به رێگای پهروهردهیی و كارێگری پێشكهوتوو هوشیاری پهروهردهیی و ئهخلاقی خوێندكاران بهرز بكهنهوه
.gif)
چیا عەباس بناماڵەکردن جۆرێکە لە گواستنەوە و وەرگرتنی ئیرسە جیاکان، کەوتۆتە سەر نەوەی وەرگر چۆن مامەڵە بە ئیرسەکان و لە گەڵیاندا دەکات. زۆربەی زۆری وڵاتانی ناوچەکەمان لە لایەن بنەماڵەوە حوکم دەکرێن، وڵاتانی کەنداو، سعودیە و ئوردون بە عرفی پاشایەتی. لە سوریا و تا رادەیەکیش تورکیا و لوبنان نەوەکانی سەرکردە دەسەڵاتدار و دێرینەکانی ئەو وڵاتانە راستەوخۆ و ناراستەوخۆ جڵەوەکانی فەرمانرەواییان گرتوە و وەک ئیرسی سیاسی باو و باپیرانیان بۆیان ماوەتەوە. لە بەشەکانی تری ناوچەکەمان نەوەکانی ئاین و مەزهەب رۆڵی هەستیار و بەرچاو لە فەرمانرەوایدا دەبینن و بەشێک لە ئیسلامی سیاسیش هۆکاری گەورەی تێكچونی خەستی ئارامی و ئاسایشی ناوچەکەن. باسم لە رەوایەتی و نارەوایەتی ئەم دیاردەیە و زەمینە مێژویی و کۆمەڵایەتیەکانی نیە، باس لە دۆخی باشوری کوردستانە کە ئەم دیاردەیە بەخەستی کراوەتە ئەمری واقیع بێئەوەی بنەماکانی دەستوری هەبێت. لە مێژودا ناکۆکی و شەر و مەرافەی عەشرەت و بنەماڵەکان، جا بە هۆکاری کۆمەڵایەتی، زەوی و زار، دەسەڵات، هاندەری دەرەکی و سیاسیەوە بوبێت زەمینە بەپیتەکەی دەسە:ڵاتی بنەماڵە سەرکەوتوەکان بوە، کاتێک گەیشتۆتە سەر مریشکە رەشە سولحیکی کاتیان کردوە، بێئەم گەمەکردنانە بەها و پێگەیان نە دیار دەبو و نە بەهێزتریش دەبون، حسابی گروپێکی کۆمەڵایەتی و سیاسیان بۆ دەکرا. لە کۆمەڵگا دواکەوتوەکاندا ئەم دیاردەیە لە قۆناغە جیاکاندا بەردەوام پۆشاکی جیا جیای گونجاوی پۆشیوە و زەمینەخۆشکەری بەردوامبونیشی بوە، تایبەت کاتێک پرسی بنەماڵە پۆشاکی سیاسی و فکری بەبەریدا دەکات. نەوەی دوەمی بنەماڵەی بارزانی و تالەبانی بە هۆکاری مێژویی و کۆمەڵایەتی و رۆڵی گرنگ و بەرچاوی باو باپیرانیان لە بزافی کوردایەتی بونەتە جێگرەوەی سەرکردە ناودارەکانی ئەو دو بنەماڵەیە. لەم دیاردەیەدا رەچاوی وردی خەبات و ماندوبون و رۆڵ و تواناکانی ئەم نەوەی دوەمە لە بزافی کوردایەتی نەکراوە، بەشێک لێیان بەشدار بون لە کاری سیاسی و خەباتی رابوردو بەڵام بێ ئەو بەشداربونەش هەر هەمان پێگە و دەسەڵاتەی ئێستایان دەبو، چونکە ئەو سەرکردە دێرینانەی حزب و بنەماڵە بە درێژایی تەمەنیان باوەریان بە سیستەمی دیموکراسی و حزبایەتی دروست لەرزۆک بوە، لە تێرامانی خۆیانەوە لایان گرنگ بوە دەسەڵات لە دەستێکی ئەمین و گوێرایەڵدا بمێێتەوە، نەوەکانیشیان بۆ ئەو مەبەستە گۆشە و پەوروەدە کردوە و زەمینەیان بۆ خۆش کردون لەگەڵ ئاسانکاریدا. پارتی و بنەماڵە |مەلا مستافا سەرکردەیەکی ناوداری کوردە، لە گەڵ سەرهەڵدانی دیاردەی مەلایی جەلالی باوەر و متمانەی بەو حزبایەتیە گەیشتنە ئاستێکی نزم، لەو ساتەوەش بایەخی سەرەکی بۆ نەوەکانی بو. دوای شکستی هەڵمەتی جەلالی و گەرانەوەیان بۆ باوەشی پارتی پێکهاتە و خەسڵەتەکانی پارتی تادەهات بەرەو بنامەڵیکردن دەرۆیشت.پارتی چوار کوچکەی سەرەکی بۆ کارەکانی پێرەو دەکرد: یەکەم: دەسەڵاتی رەهای بنەماڵەی بارزانی، دوەم: بەهێزکردنی دەزگای پاراستن، سێیەم: پتەو و بەرفراوانکردنی پەیوەندیە دەرەکیەکان، چوارەم: تەرکیزکردنە سەر ناوچەکانی نفوزی کلاسیکیان. سەرجەم ئەم کوچکانەی سیاسەتی پارتی راستەوخۆ لە لایەن نەوەکانی مەلا مستەفا و کەسایەتیە متمانەپێکراوەکانی نزیک لێیان بەڕیوەدەبران. لە گەڵ هەڵگیرسانەوەی شۆرشی ئەیلول لە ١٩٧٤ بارەگای بارزانی بریاردەر بو نەک مەکتەبی سیاسی پارتی، ادریس بارزانی ئەو بارەگایەی بەرێوە دەبرد و مەکتەبی سیاسی پارتی واجهەیەک بو بۆ کارە لا بەلاکان. سەرەرای ئەم واقیعە مەلا مستەفا باش دەیزانی دەسەڵاتی رەهای نەوەکانی ئاکامی نەرێنیشی دەبێت بۆیە هاوتەریب لە گەڵ دەسەڵاتی نەوەکانی کەسانی تری پشتگوێ نەخستبو. ئەم سیاسەتە هاوسەنگیەکی دروست کردبو کە زۆربەی هزر و ئاراستە جیاکان بە رابەرایەتی مەلا مستەفا قایڵ بون. دوای راپەرینیش پشک و رۆڵی پارتی لە هەڵبژاردنەکان بۆ یەکەم پەرلەمانی کوردستان و سەردەمی فیفتی بە فیفتی و خولەکانی شەری ناوخۆ و دو ئیدارەیی و راگرتنی شەر و دوای سەدامیش بەشداری لە دەسەڵاتی بەغدا و فەرمانرەوایی هەرێم بە تەواوی کەوتنە ژێر دەسەڵاتی بنەماڵەی بارزانیەوە. ئێستا نەوەکانی بنەماڵە و هەم پارتیش لەوە دەرچون نوێنەری حزبەکەیان بن، بەڵکو لە ئەرزی واقیعدا بونەتە دەسەڵاتێکی رەها لە کوردستان و بەشێکی ناوچەکەش. لە نێو نەوە نوێکانیاندا جیاوازی و ململانێ و ناکۆکی کاری سروشتین و بونیان هەیە، بەڵام هیچکات یەکریزی بریار و گوێرایەڵی مەرجەع و پاراستنی بەرژەوەندیە باڵاکانی پارتی و بنەماڵەیان پشگوێ نەخستون، یەکێتی و بنەماڵە یەکێک لە خاڵە گرنگەکانی هەڵمەتی جەلالی دژ بە پارتی پرسی دەسەڵاتی بنەماڵەی بارزانی بو لە ناو پارتیدا، ئەدەبیاتی سیاسی ئەو سەردەمانەی باڵی مەکتەبی سیاسی و دواتر یەکێتی بەردەوام جەختیان لەم تەوەرە کردۆتەوە و بە لادان و تاوانێکی قورسیان پێناسە کردوە. کاتێک مام جلال و مسعود بارزانی لە ژێر فشاری دەرەکی شەری ناوخۆیان راگرت پرسی بە بنەماڵەکردنی یەکێتی بەخەستی سەری هەڵدا، هەرچەندە مام جلال لە سەرەتادا پێی سەغڵەت بو بەڵام دورکەوتنەوەی لە کوردستان و تێكچونی باری تەندروستی و خەستبونەوەی بێسەروبەری و سەرجەمگەری ناو یەکێتی و سەرهەڵدانی باڵی ریفۆرم و فشاری کەسە زۆر نزیکەکان لێی و گرنگترین روداویش دروستبونی گۆڕان مام جلال یان بزوێن کە چالاکانە کار لەسەر پرسی بە بنەماڵەکردنی یەکێتی بکات. مام جلال ترسێکی واقیعی هەبو کە بەردەوامبونی ئەو دۆخە یەکێتی زۆر لاواز و پەرتەوازە دەکات. مام جلال لە سەرەتادا حەزەر بو، کورە گەورەکەی کردە بەرپرسی دەزگای دژە تێرۆر، کاتێک باڤڵ هەڵەی گەورەی کرد لە کوردستان دوری خستەوە، قوبادی کوری نوێنەری حکومەتی هەرێم بو لە ئەمریکا لەسەر داوای خەستی نێچیرڤان بارزانی هێنایەوە و کرا بە راوێژپێکراوی حکومەتی هەرێم، پێگەی هێرۆ خانی خێزانی شایستەی بوە و مافێکی رەوای خەبات و ماندوبونی بو، بەشێک لە برازا و خزمەکانی هاوخەباتی مام جلال بون لە سەردەمی خەباتی شاخدا و ئەو پێگانەی بەدەستیان هێنا خێرو بەرەکەتی کەس نەبو، تەنانەت ئاڵا تالەبانی خوشکەزای لە سەر داوا و ئیلحاحی کاک نەوشیروان خرایە لیستی کاندیدەکانی یەکێتی بۆ پەرلەمانی عێراق، چونکە مام جلال نەی دەویست تالەبانیەکان بەزەقی و بەرفراوان ئەو پۆستانە وەرگرن. لە گەڵ نەخۆشکەوتنی مام جلال و لاوازبونی توانای بەرێوەبردنی یەکێتی و نەمانی کاک نەوشیروان لە ناو یەکێتیدا هێزێکی شاردراوەی ناو یەکێتی و بە هاندانی دەرەکی ژێر بەژێر پرسی بە بنەماڵکردنی یەکێتی یان خەستتر دەکرد. دوای وەفاتی مام جلال مەرجەعی مێژویی و سەرەکی یەکێتی، بە پرسی بنەماڵەکردنیشیەوە، نەما، ئەمە دەرفەتی ئاڵتونی بۆ هێزە شاردراوەکە رەخساند، ئەوەندەی پێنەچو تالەبەنیەکان، نزیک و دور، وەک قارچکی بەهاران هەڵدەتۆقان و جومگە هەستیارەکانی حزب و حوکمرانی و دارایی و پەیوەندیەکانیان گرتە دەست. دەسەڵاتی رەهای بنەماڵە لە سەر چەند کۆڵەکەی بەهێزی بنەرەتی بەرێوەدەچێت: یەکەم: مەرجەعی بێ رکابەر، دوەم: پارە و راگەیاندن، سێیەم: دەسەڵاتی حوکمرانی، چوارەم: لە نمونەی باشوری کوردستانیش وەلای هێزی چەکدار، پێنجەم: پشتگیری جەمسەری ئیقلیمی. لە کۆنگرەی چواری یەکێتی بنەماڵە و خزم و نزیکەکانی مام جلال لە سەر بنەمای تەوافق کۆنگرە و ئاکامەکانیان بەرێوەبرد. دواتر کورەکانی مام جلال و شێخ لاهور و خزمەکانی تر شکستی گەورەیان هێنا لە بەرێوەبردنی هێزێکی گەورەی کوردستان بە شێوازی لێکتێگەیشتن و ئاشتی و پاراستنی بەرژەوەندیە نەتەوەییەکان و پێرەوکردنی سیاسەتێکی واقیعی لە گەڵ پارتی و بەغدا و هێزە نارازیەکان و لە گەڵ دەرەوەی کوردستانیش. بەمجۆرە گرێ گەورەکەی چەپکە گوڵەکەی مام جلال یان کردەوە و هەڵوەرین زیاتر بو و گوڵەکانیش نامۆ بە رەونەق و رەنگ و بۆنی رەسەنی جاران بەرچاو دەکەون. کردار و هەڵوێستی ئەم دواییەی باڤڵ ی کوری مام جەلال پێرەوکردنی چەمکە بنەرەتیەکانی دەسەڵاتی رەهای بنەماڵەیە بەسەر حزب و حوکمرانی و کۆمەڵگاو و بازرگانیدا، خەونێکی نەزۆک بەردەوامی ماڵوێرانی زۆر گەورەی لێدەکەوێتەوە، چونکە مام جلال سەرۆک عەشرەت نەبو، مرۆڤ و سەرکردەیەکی ناسراو و رۆشنبیر و دوربین بو، کەنزێکی دەوڵەمەندی ئەزمونی جیاجیای هەبو، وێرای هەڵە و تورەبون و هەڵچونەکانی لە نزیکەکان لێی بەڵام مرۆڤێکی دڵ کرمێ و نیەتداری تۆڵەکردنەوە نەبو، توانای گەورەی لێبوردەیی هەبو، لە سیاسەت و هەڵوێست وەرگرتن جێگیر نەبو بەڵام بەرچاورونی بۆ بەرژەوەندیە باڵاکانی میللەتەکەی جێگیر و چەسپاو بون، تموحی هەبو بەڵام تەماعکار نەبو، بریاردەری سەرەکی بو بەڵام دکتاتۆر نەبو، توند و هەڵچو بو بەڵام کراوە و گوێگریش بو، دەسکراوە بو بەڵام ئیدارەدانی پێویستی دەکرد، مرۆڤێکی ئازا و نەترس بو بەڵام سنورەکانی خۆی دەزانی، و .. تاد. مام جلال و کاک نەوشیروان دو سەرکردە و سیاسەتمەداری تەنراو بون بە چەمک و هزرەکانی ناکۆک لە گەڵ یەکتر، پارادۆکسی سیاسی و فکری سەرتاپای خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتیانی دارشتبو، ئاراستەی دەکردن، زەمینەی بریاردەریان بو، تەنانەت ئەم چەمکە بە هێزەی پارادۆکسیش جۆری پەیوەندیەکانی نێوانیانی بەرێوە دەبرد، کاتێک بەرامبەر یەکتر زۆر ناکۆک و توندبون و دەگەیشتە سەنگی مەحەک پشتیان لە یەکتر نەدەکرد و بە هانای یەکترەوە دەچون، بێگومان لێکتێگەیشتن و رێکەوتنی دەباشان و دوا دیداریان بە یەکەوە دو هەفتە پێش نەخۆشکەوتنی خەستی مام جلال ئەو پارادۆکسە دەسەلمێنن. هەر چۆنێک بێت ئێستا کورەکانی مام جلال و ئامۆزاکانیان شکستیان هێناوە لەوەی ئەم پارادکسە لە گەڵ یەکتر و لە گەڵ سەرکردە دێرینەکانی یەکێتی بەشێوازێکی سەردەمانە بەڕێبکەن و هیچ پێویستیشی نەدەکرد بەپاساوی چاکسازی وەهمی پیسایی یەکتر بە تەنافی کۆڵاندا هەڵواسن، شکستیان هێناوە ئیرسی مام جلال و هاوخەباتەکانی بپارێزن، شکستخواردو بون لایەنی کەمی تۆلێرانسی و سەبر و دوربینی مام جلال زیندو رابگرن، بە کورد و کورتی ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێستای یەکێتی کودەتایەکی کەمەرشکێنەریان بەسەر مێژویەکی زۆر بەهادار و دەوڵەمەندی یەکێتی و شۆرشی هەڵسانەوەی دوای شکستی شۆرشی ئەیلول کردوە، کودەتایەک بە هێزی ماسوڵکەی پارە و چەکدرا و ستەمکاری و هەڕەشە و گرتن و ئەشکەنجەدان و تا ئاستی پەراوێزکردن و تەسفیەکردنی نەیارەکانیان. دیارە دەرک ناکەن بەوەی رێژەی دەنگدان بە یەکێتی لە هەڵبژاردنەکاندا چەند دابەزیوە! شێخ لاهور وەک کەسایەتیەکی ناوداری بنەماڵەی تالەبانی بێ گوناح و بێبەری نیە لە سەرهەڵدانی ئەم دۆخە، بەڵام دانگرتنی بەخۆیدا و بێدەنگی سەرەتایی و پەیامە پێویستەکانی لە کاتی گونجاودا بەنزینیان بە ئاگرەکەدا نەکردوە، بە درێژایی ئەم قەیرانە پێرەوی ئامۆژگاری و راوێژکردنی دۆست و هێزە دەرەکیە خەمخۆرەکان بوە، ئامۆزەکانی نارەوا خەریکی داتاشینی جومگەکانی دەسەڵاتی ئەون و ژێر بەژێر زەمینەی لەرزۆک دەکەن و هێزی ئەملا و ئەولاش هانیان دەدەن و پاڵیان پێوەدەنێن بۆ کارەساتێکی زۆر گەورە، کارەساتێک ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی یەکێتی و نەوەکانی مام جلال و یەکێتیش باجێکی گەورەی دەدەن. بۆ خۆم لەو باوەردام، بۆ کاتێکیش بێت، شێخ لاهور دورکەوتنەوەی لە یەکێتی ئێستا رابگەیەنێت، سەرقاڵی سازدانی بەرەیەکی بەرفراوانی ئۆپزسیۆن بێت، دەزگای راگەیاندن و پەیوەندی بەهێز بخاتە گەر، چاوەروانی بکات و بە زمانی گوڵ قسە و باس لە نەیارەکانی بکات و بۆ هەڵبژاردنەکانی ئایندەی پەرلەمانی کوردستان ئامادەسازی بکات و خۆی ئامادە بکات. هیچکات رەورەوەی مێژ و روداوەکان لە یەک قۆناغدا چەقیان نەبەستوە و گۆرانکاری هەر رودەدات. نەوەکانی کاک نەوشیروان و کاک کۆسرەت تەوەرێکی جیای باسکردنە، لە هەڵسەنگاندنەکانی ئایندەدا تیشک خستنەسەر ئەم تەوەرە بەرچاومان زیاتر دەربارەی رۆڵ و کاریگەریان لە پرسی بە بنەماڵکردن رۆشنتر دەکات. کێشەیەکی بنەرەتی سەرکردە و بەرپرسەکانی کورد ئەوەیە ( بێجگە مسعود بارزانی) کە زۆر کەم گوێ دەگرن یاخود هەر گوێ ناگرن. با چاوەروان بین.
.gif)
رێبوار کەریم وەلی راستییەکەی تا بەیاننامەکەی مەکتەبی سیاسیی پارتی، ھێشتا رەنگبێ ئومێدێک مابوو کە ئەگەر پارتی رازی بێت پۆستی سەرۆککۆمار بۆ یەکێتیی نوێ بێت، بەرھەم ساڵحیش یەکێک بێت لەو کاندیدانەی جێگەی موناقەشە بێ. بەڵام پارتی بە ھەماھەنگی لەگەڵ باڵی ژەھرخواردوو نوقتەی دانا و سەری دێڕ! * لە ھەشتی تەمموز، بەرھەم ساڵح لە جیاتی حەکەم بێ، بوو بە تەڕەف و وەک جاری پێشوو، گەڕایەوە بۆ لای باڵی ژەھرخواردوو، ھەمان باڵی دەستڕۆیشتووی پێشوو. ئەگەر پێشتر پشتیوانیی کۆسرەت رەسوڵی لە دەست دا بووبێت، لەو تەڕەفگیرییەدا، لاھور شێخ جەنگیشی لە دەست دا. جاری پێشوو، بەرھەم ساڵح بە پشتیوانیی ئەو دوو لایەنە بوو بە سەرۆک، ئەو کاتیش باڵی ژەھرخواردووی ئێستا، ئامادەبوون بیخەنە مەزادەوە. * ئەوەندە گوتیان بەرھەم ساڵح چی بۆ یەکێتی کردووە، ئاخیرەکەی ناچار ویستی خێرێکی بۆ یەکێتی ھەبێ. راستییەکەی کوڕانی تاڵەبانی بە پەندیان برد. یەکەمجار دڵنیاییان دایە کە دەیکەنەوە سەرۆک کۆمار و شەڕی لەسەر دەکەن. ناردیانە شەڕە کورسی (وەک ئەوەی ئەگەر یەکێتی دوو سێ کورسیی دیکە زیاد بکات، شەقولقەمەر دەکات)، بەڵام کاتێک بەرھەم ساڵح کورسییەکانی لای پارتی ھێنایەوە، دیتی ئەوجارە کورسییەکەی خۆیان بردووە! * یەکێتیی نوێ ئەگەرچی ئەم رۆژانە پتر لەوەی خۆی وەکو دەباشانی و قەلاچوالانی نیشان بدات، دەیەوێ نمایشی سەرچناری و لالەزاری بێت لای پارتی، بەڵام ئەوەش باش دەزانن کە ئەگەر پارتی بێدەنگەی نەکردبایە، قەت نەیاندەتوانی سەرباری ئەو ھەموو ژەھرەی کە خواردبوویان تین و تاقەتی ئەو ھەموو کوشت و کوشتارەشیان ھەبێ! * باڵی دەستڕۆیشتووی یەکێتی تەحویل بووە بۆ باڵی ژەھرخواردوو، کارەکتەرەکان ھەموویان وەکو خۆیانن وھەندێک لە کۆمبارسەکانی ئەو باڵەیان وەلاوە ناوە. * ئەم یەکێتییەی ئێستا، لە ھەقیقەتدا، بەرگەی یەک چاوسوورکردنەوەی پارتی ناگرێ، چ جای ئەوەی بتوانێ مل لەبەر ملی حزبەکەی مامیان بنێن. لای پارتی و دەباشان ئەوەی ژەھری نەخواردبێ، لالەزاری و قژلولە، تەنانەت ئەگەر یەک مووشی بەسەرەوە نەمابێت! بۆیە بەرھەم ساڵح دەکەنە گیسکی گوناھ و باجەکە لای پارتی بەو دەدەن. چونکە ئیتر لەوە دڵنیان کە دوای حزبەکەی و سەرنەگرتنی لیستەکەی، بەرھەم ساڵح ناتوانێ ئەو مەترسییە بێت کە جاران ھەیبوو. پارتی تۆڵەی خۆی دەکاتەوە و یەکێتیش بەناوی یەكڕیزییەوە شەڕی لەسەر ناکات.
.gif)
كارزان سهباح ههورامی رهنگبێت زۆرێك له خهڵك بپرسن بۆچی پارتی دیموكراتی كوردستان لهبارهی دوو كورسییهوه كۆبوونهوهی مهكتهبی سیاسی ئهنجام و دواجار تانهی له دهرئهنجامی ههڵبژاردنهكان دا، پێش ئهوهی بابهتی دوو كورسی بێته ئاراوه پشتهوهی هاوكێشهسیاسییهكان بۆ پارتی گرنگه، خوێندنهوهی پارتی بۆ ئهم دوو كورسییهوه ئهوهیهكه لهكۆی 63 كورسی پهرلهمانی عێراق بهسهرجهم فراكسیۆنه كوردستانییهكانهوه پارتی به 33 كورسی له %50ی ههموو حزبهكان بوو به 50+1 دهیتوانی زۆر پرسی گرنگ وهك پۆستی سهرۆك كۆمار یهكلا بكاتهوه، بهڵام به كهم كردنهوهی ئهم 2 كورسییه پارتی رێژهكهی كهم دهبێتهوه بۆ %49 ئهمهش بهبهراوردی حزبهكانی دیكه پارتی دهبێته دووهم، بۆ پارتی ئهمه گرنگه بۆچی؟ چونكه ئهزمونی له پهرلهمانی كوردستان ههیه، بۆ زۆرێك له پرسهكان بهتایبهت لێسهندنهوهی متمانه لهپهرلهمانتار پرسی پێشمهرگه و پرسی نهوت و پرسی مووچه و بابهتی ههمواری یاساكان و دهستوور زۆر پرسی دیكه حزبهكانی دیكه بهره لهدژی پارتی دهگرن هێشتاش ناگاته ئهوهی كه بتوانن ببنه زۆرینهی پهرلهمان، ئهم سیناریۆیه بۆ ئهنجومهنی نوێنهرانی عێراقیش دروسته، سهرجهم حزبهكان له ترسی ئهوهی پێیان نهلێن له پارتی نزیكن ناچارن پشتیوانی ههر پرۆژه و پیشنیار و پرسێكی سیاسی بكهن كه لهدژی پارتییه ئهمهش روونه له قازانجی بهرهی یهكێتییه، وهك ئهوهی لهپهرلهمانی كوردستان بهبێ ئهوهی خۆشیان پلانیان بۆ دانابێت یهكێتی زۆرینهیهكی حزبی لهدژی پارتی دروستكردووه، ئهم پرسهش ههمان شته لهویش دووباره دهبێتهوه دووبۆچون لهسهر ئهم پرسه ههیه كه بۆ چی سهرۆك كۆماری ئهم دوو كورسیهی پارتی برد. یان ئهوهتا سهرۆك كۆماری ئێستای عێراق بێ هیوابووه لهوهی پارتی پشتیوانی بكات بۆ دووباره دانانهوهی ئهو پۆسته یان ئهوهتا بهلێنی پێدراوه كه ئهگهر كاربكات بۆ وهرگرتنهوهی ئهو دوو كورسییه دووباره لهلایهن حزبهكهیهوه متمانهی پێدهدرێتهوه. پارتی بهفهرمی له دادگای فیدرالی عێراق سكاڵای كردووه له ئهگهری واژۆكردنی ئهو دهرئهنجامانه له دادگای فیدرالی دوورنییه ئهندامانی ئهنجومهنی دادگا لهسهر پشكی كوردستان نهكشێنهوه و ئهمهش گومان زیاتر لهسهر ئهنجومهنهكه دروست دهكات، ئهگهر ههمووشی نهكشێنهوه ئهندامانی ههولێرو دهۆك له دادگای فیدرالی قبوڵی ناكهن، ئهم پرسه كهمێك ئاڵۆزه، ئهگهر بێت و بهم گۆراكاریانهوه دهرئهنجامهكان تیپهرێت، كۆمسیۆنیش دهكهوێته بهردهم بهرداشی تانهی پارتییهوه، كه خۆیان باش دهزانن قورسایی پارتی چۆنه؟ لهرابردووشدا كۆمسیۆنی له ههڵبژاردنی 2018ی پهرلهمانی عێراق گورزی گهورهی له دهرئهنجامهكانی پارتی دا، ههربۆیه كۆمسیۆن بهخێرایی ئهمرۆ روونكردنهوهیهكی بڵاو كردهوه و باسی لهوه كرد كه ئهوان بههیچ شێوهیهك كاریان لهسهر كهم كردنهوهی كورسیهكانی پارتی نهكردووه، بهشێكی دیكهی ئهم پرسه رهنگه پارتی بخاته بهردهم ههڵوێستی نوێوه یان ئهوهتا ئهویش بهربژێری بۆ ئهو پۆسته دهبێت یان به سانایی رێگه نادات بهبێ ئۆكهی ئهو كهسێك بۆ ئهو پۆسته دابنرێت، ههركهسێكیش دابنرێت، بهدڵنیاییهوه پارتی بهمهرج و رێككهوتنی پێشوهخته قبوڵی دهكات، چونكه دڵنیایه كه 2021ی پارتی وهك 2018ی نابێت، ئهم جاره پارتی بهزۆرینه و رێككهوتنی هاوپهیمانی بهغداوه رێگانادات وهك تهحهدایهك (كهسێكی دیكهی لهبهرانبهر دابنێنن وهك ساڵی 2018). پارتی ئهم جاره مكورانهتر دهیهوێت بێته ناو هاوكێشهكهوه، ئهگهر ئیستا نهتوانێت ئهو دوو كورسییه وهربگرێتهوه، دهبێت دڵنیابێت لهوهی جهماوهری خۆی لێی زوویر دهبن و لهم بارهشهوه توورهبونێكی زۆر بهجهماوهری پارتییهوه دیاره كه ناكرێت سهركردایهتی پارتی لهژێر هیچ ناوێكدا سازش لهسهر ئهو كورسیانه بكات واته لهدهست دانی ئهم دوو كورسییه چهنده بابهتێكی دهرهوهی پارتییه دوو ئهوهنده پرسێكی ناوخۆییه، چونكه پهیوهندی به خواستی جهماوهری پارتییهوه ههیه، هێشتاش مورهكهبی ههڵبژاردنهكانی عێراق بهپهنجهی خهڵكهوه ماوهتهوه كهچی پرسی زۆر گرنگیش ههیه له كوردستان وهك ئهوهی كه حزبهكان داوای ههمواری یاسای ههڵبژاردن دهكهن كه پارتی پێی وایه كات نهماوه و ئهگهر ئهوه بكرێت ههڵبژاردن دواكهوێت، بابهتی دهستوور ماوه كه پارتی بهپلهی یهكهم دهیهوێت تێی پهرێنێت، بهڵام حزبهكانی دیكه گرنگ نییه بهلایانهوه، بهشێكیان ههر رهتی دهكهنهوه، ئهمانه كارتی بههێزن لهدهست یهكێتی كه بهپارتی نیشان بدات ئهگهر بیهوێت ئهم بابهتانه له كوردستان تێپهرێنێت دهبێت واز لهو دوو كورسییه بهینێت، پرسیاری گرنگ ئهوهیه كه ئهگهر یهكێتی لهگهڵ ئهو بابهتانه نهبێت لهگهل پارتی. پۆستی پارێزگاری كهركووك و ههڵهبجهش به سانایی تیدهپهرێت؟، بێ گومان نهخێر كه ئۆكهوی پارتی نهبێت ئهبهد چاویان بهو پۆستانه ناكهوێت، بهتایبهت پارێزگاری ههڵهبجه كه بهبێ واژۆی سهرۆك وهزیران و وهزیری ناوخۆ شهرعیهتی نابێت؟ پارێزگاری كهركووكیش پارتی داخوازی سهرهكی لهسهر ههیه جیالهوهش كه مقۆمقۆی كشانهوهی گۆڕان له ئهنجومهنی پارێزگای سلێمانی ههیه و پۆستی پارێزگاری سلێمانیشیان لهدهست نامێنێت كه ئهویش تهحهدای نوێی یهكێتی دهبێت بهرانبهر به پارتی. كاران سهباح ههورامی
.gif)
ئەنوەر حسێن (بازگر) - کێشە ناوخۆییەکانى یەکێتى لە دواى (8) تەمموز. - ژەهرخواردکردنى سێ لە سەرکردەکانى یەکێتى. - پرۆسەى هەڵبژاردنى عێراق. - خۆنیشاندانى خوێندکارانى زانکۆ و پەیمانگاکان. چوار ڕووداوى نیوەى دووهەمى ساڵى (2021)ە، کە کاریگەرى لەسەر هەرێم، زۆنى سەوز و یەکێتى بە گشتى جێهێشتوە و پێويستى بە ڕامان و پێداچوونەوە هەيە: یەکەم: ئەو فاكتەرانەى کە حیزبەکەى زەعیف کردوە، تووشى قەیرانى سیاسی و ناوخۆیى بۆتەوە، کە ڕەنگە گەر هەوڵى جددى هەبێت، بتوانێت ئەم قەیرانە تێپەڕێنێت، ئەوەش بە ڕێگەى کۆنگرە یان پلینیۆمێک، کە نابێت لەژێر ناوى نوێبوونەوە و دروشمى ناواقیعییانەدا بێت، نابێت بەم فۆڕمەى کۆنگرەى چوار و بەم سەرکردایەتییەى ئێستا (زۆرینەى) دەست بۆ چاکسازى، یان ڕیفۆرم و تەنانەت خۆڕێکخستنەوە بەرێت، بەڵکو کۆنگرەى پێنج، یان پلینیۆمى کۆنگرەى چوار، پێکهاتەکەى کۆن و نوێ، بە قابیلییەت و بە فەراهەمکردنى ئازادى سیاسى و حیزبى، واتا یەکێتى پێویستى بە فۆڕم و ڕیفۆرمێکە، بۆ دەربازبوون لەم قەیرانە، کە بتوانێت وەڵامى خواستەکانى ئەندامان و هاوڵاتیانى کوردستان بداتەوە، لە ئاستى پێداويستى مێژوويى حيزبەكە و تەوەقعى خەڵكدا بێت. دووهەم: ژەهرخواردکردنى سەرکردەکانى یەکێتى، بە جۆرێک متمانەى لەناو ڕیزەکانى حیزبدا و لە دەرەوەش لەق کردەوە، کە خراپترین فۆڕمى سیاسەتکردنە لە دروستبوونى يەكێتييەوە. ئەم کەیسە دەبێت بە هەموو دەلیل، فاکت و دۆکیۆمێنتەکانییەوە یەکلا بکرێتەوە، چ بۆ گەڕانەوەى متمانە، چ بۆ دڵنیایى و نەترسانى ئەو میوانانەى دێنە ناو بارەگاکانى یەکێتى بۆ چا، یان قاوە خواردنەوەیەک لە دیدار و سەردانێکدا، كە ناهەقييان نييە، گەر گومان بكەن، ئەم بابەتە دەتوانێت متمانە بداتەوە بەو ڕووداوانە. سێیەم: پرۆسەى هەڵبژاردن کە سێهەم قۆناغى سەختى هەرێم و یەکێتى بوە، ئامار و داتاکان دەڵێن "خەڵک و هاوڵاتیان، یان ڕێژەى بەشدارى خەڵک، پاشەکشەیەکى غەریبى کردوە". ئەوە ڕاست و دروستە، بەڵام بۆچى دەبێت یەکێتى و زۆنى سەوز، هێزى سەرەکى ئەم پاشەکشەیە بن، کە نابێت یەکێتى نە لەگەڵ هێزە دۆڕاوەکان، نە لەگەڵ هێزە براوەکان خۆى بەراورد بکات، بەڵکو دەبێت تەنها خۆى لەگەڵ خۆییدا بەراود بکات، یان یەکێتى بۆچى ناتوانێت هێزى یەکەم بێت؟ کە ئەگەرێکى قورس نییە، بەڵام دەبێت خۆى لە کێشەى یەکەم، دووهەم، سێیەم و چوارەمى ناو حیزبەکەى و هاوشێوەى دەرباز بکات و مەجالى دووبارەبوونەوە نەدات، هەم خواست و داواکارییەکانى جەماوەر لەبەرچاو بگرێت. کە لەم خاڵەدا دەبێت داخوازى خەڵک پێش کادرە حیزییەکانى بخات، یان ڕیفۆرم و چاکسازییەکانى قوڵتر کۆمەڵگا بگرێتەوە بە حیزبیشەوە. چوارەم: خۆنیشاندانى خوێندکاران، ئەگەرچى سادەترین خواست و داواکارى ئەم توێژەیە بۆ ژیانێکى باشتر، بەڵام بێ کاریگەرى سیاسی نییە، بەڵام چۆن هەموو لایەک کێشە و داخوازییەکانى خوێندکاران بە بەر هەق دەزانین، ئەوە بۆ کرێکاران، کەم ئەندامان، مامۆستایان، ژنان و گوندنشینان و تەنانەت سەرمایەدارانیش ڕاستە، بە واتایەکى تر هەر کام لەم چین و توێژانە گرفتى خۆیان هەیە و داواکانیشیان هەقیقەتى تێدایە. واتا دەبێت یەکێتى، هەر ڕۆژە، هەم هەفتەیە، هەر مانگ، سەعات و ساڵێک، گوێ لەو دەنگانە بگرێت و کارێکى ئاسایى و نۆرماڵیشە، بە شەفافى رایبگەیەنێت، ئەوەم پێدەکرێت و ئەوەم پێناکرێت، خۆ مەرج نييە بۆ هەموو ڕووداوێك موعجيزە بخوڵقێنێت، بەڵكو دەبێت بۆ هەموو ڕووداوێك، ئامادەگى هەبێت بە تۆلێرانس و كلتور و بيركردنەوەى مام جەلال، دەبێ بڵێم هەنگاوى دروست لەم کەیسەدا بینى هەڤاڵ باڤڵ تاڵەبانى بوو، لەگەڵ نوێنەرى خوێندکاران و بەڵێنى جێبەجێکردنى داخوازییەکانیان بوو، كە ئەوانە كوڕ و كچى ئێمەن. چ داواى لێبوردنى هەڤاڵ قوباد تاڵەبانى بوو، لەوەى کە هەڵەیان بەرامبەر خوێندکاران کردوە و کەیسى سوتاندنى ئاڵا واقیعى نەبوە، بە مەبەست ئاڕاستە کراوە. ئەم بینین و داواى لێبوردنە، کلتورى تۆلێرانسە، سیاسییە باشەکانى ئەوانەن بە عەقڵ گرفتەکان چارەسەر دەکەن، نەک بە هێز، بەڵام دەبێت هەنگاوەکان بکرێتە کردار و شان بدرێتە بەر ئەرکە قورسەکان، کە ئەرکى قورستر لە ڕێگادایە لەناو ئەو گۆڕانکارییە گەورەیەى لە ناوچەکە بە ڕێگاوەیە.
.gif)
ئازاد جۆڵا دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی هەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق پێنج کورسی لە پێنج پارێزگای عێراق گۆڕانی بەسەرداهات ، لەم چوارچێوەیەش دوو کورسی لە هەر یەک لە پارێزگاکانی هەولێر و نەینەوا لەنێوان پارتی و یەکێتی ئاڵوگۆڕی بەسەردا هات ، ئەمەش دوای ئەو سکاڵاو بەڵگانە دێت کەوا پێشکەش بە کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان کرابوو ، دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامەکە پارتی ئەم دوو کورسییە بەهی خۆی دەزانێ و لێسەندنەوەی بەتاڵان ناو دەبات و یەکێتیش بە مافی ڕەوای خۆی دەزانێ ، لێرەدا پرسیار ئەوەیە ئایا لایەنی تەزویر چی دەبێ تەنها لەم دوو بازنەیە تەزویرو فرت و فێڵی کردبێ ؟؟؟ ئایا بەڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی لەلایەن کۆمسیۆنەوە دوای 50 ڕۆژ هەموو ناپاکییەکان پاک بوونەەو هەموو دەنگە دزراوەکان گەڕانەوەو هەموو دەنگە دووبارەکان دەرهێندران و ئەوەی ڕاگەیندرا ئەنجامێکی ڕاست و دروست و ڕەوانە ؟؟؟ باشە ئەگەر لە بازنەی 3 ی هەولێر و لە بازنەی 1 ی نەینەوا تەزویر و دەنگی دووبارە هەبووبێ گرەنتی چییە لە بازنەکانی تریش بەهەمان شێوەو زیاتریش بوونی نەبێ ؟؟؟ ئەی ئەگەر تەواوی سندوقەکانی بازنەکانی تریش بەدەست هەژمار بکرێتەوەو دەنگە تەزویرو دووبارەکان دەربهێندرێن دەبێ ئەنجامەکان چەند بەرامبەر گۆڕانی بەسەردا بێت ؟؟؟ ئەگەر ئەمە ئەنجامی تەنها چەند وێستگەیەک بێت لەیەک بازنەدا بۆ دەبێ هەمان ئەم تەزویرو دەنگە دووبارانە بۆ بازنەکانی تریش ڕاست نەبێ ؟؟؟ گرەنتی چییە لەبازنەکانی ( 1 و 2 و 4 ) یش لە هەولێر و بازنەکانی تریش لە هەندێک پارێزگای تر هەمان تاس و حەمام و هەمان ساختەکاری و تەزویر بوونی نەبێ ؟؟ ئێ خۆ ئەو لایەنەی ئەوەی کردووە هەمان دەسەڵات و هەمان خواست و ویستی هەبووە لە بازنەکانی تریش بۆ بەدەست هێنانی کورسی زیاتر ئیتر بۆ دەبێ نەی کردبێ ؟؟؟ ئەمە لە کاتێکیش دایە کەوا کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هڵبژاردنەکانی عێراق ڕایگەیاند تەنها دەنگە دووبارەبوەکانی هەولێر هێندەی تەواوی هەموو عێراق دەبێت !! من ئەم ئەنجامەی هەولێر بە دوور لەڕاستی دەبینم و دڵنیام هەرچوار کاندیدەکەی یەکێتی بەئەنجامێکی زۆر لەوە زیاتر سەرکەوتنیان بەدەست هێناوە بەڵام سەیرو سەمەرەکە لەوەدایە یەکێتی بەگەڕانەوەی تەنها دوو کورسی لەلایەک شاگەشگە بووەو لەلایەکی تریش لەبەر دۆخە خراپ و نەخوازراوەکەی ناوخۆی کات و سەلیقەی ئەوەی نییە دووقسە لەسەر ئەم کارە قێزوەن و غەدرو ناحەقیە لە ئاستی عێراق و هەرێمی کوردستان بکات و بەرگری لەدەنگی پاک و بێ گەردی تەواوی خەڵک و پرۆسەی دیموکراسی و تەنانەت دەنگی ئەندام و بنەماڵەی شەهیدەکانی خۆیشی بکات ، بەڵکو بەدەستهێنانەوەی دوو کورسی بە دەستکەوت و سەرکەوتنێکی زۆر مەزن دەزانێ و گەلێکیش مەمنوونە !!!! هەولێر
.gif)
ئارام كۆكۆیى بە دریژایی 3 ساڵی رابردوو سەرۆککۆماری تورکیا وەک سەرۆکی بانکی ناوەندی تورکی ڕەفتار دەکات و چەند جارێکیش پارێزگاری ئەم بانکەی گۆڕیوە بە کەسانی نزیک و هاوبیری خۆی. لە کاتیکدا ئەم دەزگایە دەبێت سەربەخۆ و دوور لە هەر دەستێوەردانێکی سیاسی دەرەوە بێت. ئەو کەوتووەتە جەنگێک دژ بە بەرزبوونەوەی رێژەی سوود(سعری فائده). کاریگەرییەکانی ئەم جۆرە سیاسەتە لە سەر ئابووری تورکیا نەرێییە و قەیران خولقێنەریە، بە ئەندازەیەک رۆژ بە رۆژ و سات بە سات بەهای لیرەی تورکی بەرامبەر دۆلار کەمتر دەبێتەوە(100$ =1350 لیرە بە کاتژمیر 11 هەولێر). ئەم هەڵوێستەی ئەردۆغان و پێداگری کردن لە سەر هێشتنەوەی رێژەی سوود لە 15% و کەمتر لە کاتێکدا یە رێژەی هەڵئاوسان لە تورکیا لە سەروو 20% و بەردەوام ڕوو لە هەڵکشانە، پێچەوانەی هەموو رێسا و یاسایەکی ئابوورییە، بەڵام خوودی خۆی وای پێناسەی دەکات کە دژ بەو جەنگە ئابوورییەیە کە نەیارەکانی تورکیا بەرامبەر تورکیا بەرپایان کردووە!!! هەنووکە ئابووری تورکیا بووەتە تاقیگەیەک بۆ تاقیکردنەوەی پێچەوانەی ئەو یاسا ئابوورییەی کە کە هەموو بانکە ناوەندیەکان پەیڕەوی دەکەن، ئەویش بەرزکردنەوەی رێژەی سوودە لە کاتێکدا کە ئابووری ووڵات تووشی هەڵئاوسان دەبیتەوە بۆ ڕاگرتنی بازاڕ. هەندی لەوانەی چاودیری ئابووری تورکیا دەکەن پێیانوایە ئەم هەڵوێستەی ئەردۆغان لە پێناو پاراستی بەرژەوەندی کەسە نزیکەکانیەتی کە قەرزێکی وەبەرهێنانی زۆریان لە بانکەکانی تورکیا بە لیرە ڕاکێشاوە. بەڵام خەڵکی ئاسایی تورکیا باجەکەی دەدات چونکە رۆژ بە رۆژ رێژەی هەڵئاوسان زیاد دەکات بە جۆریک نرخی نان لە 1.5 لیرەوە بۆ 4 لیرە بەرزبووەتەوە، و داو و دەرمان و پێداویستی پزیشکی بە هۆی ئەوەی لە دەرەوە هاوردە دەکرێن یان کەمبووەتەوە یان گرانترە و لە ئاست توانای کڕینی هاوڵاتیاندا نیە. ئەگەری ئەوەش هەیە بە هەمان شێوەی ڤەنزوێلا خواردەمەنیە سەرەتاییەکانی وەک شەکر و ڕۆن... هتد کەمبێتەوە و بکرێت بە سەڕە. بەردەوامبوون لەم سیاسەتە بووەتە هۆی کەمبوونەوەی یەدەکی دراوی بیانی لە بانکی ناوەندی تورکیا و ئیدی ئەگەری ئەوە هەیە کە بانکی ناوەندی بکەویتە داوی سیولە liquidity trap و نەتوانێت بەهایی لیرە لە بازاڕدا ڕاگرێت. هەر ئەم ترسەشە وای لە هاوڵاتیانی تورکیا کردووە هەڵپە بکەن بۆ گۆڕینی لیرەکانیان بە دۆلار کە یارمەتی دۆخەکە نادات بەڵکو بەهای لیرە زیاتر دادەبەزێنێت، چونکە خواست لە سەر دۆلار لەوی ڕوو لە هەڵکشانە. کەمبوونەوەی یەدەکی دراوی بیانی و بێبەها بوونی لیرە، ئابووری تورکیا زیاتر لاواز دەکات چونکە زۆربەی قەرزە دەرەکیەکانی بە دۆلارە کە خۆی لە نزیکەی 900 ملیار دۆلار دەدات بە هەردوو کەرتی تایبەت و گشتییەوە. ئەم لاواز بوونە کاریگەری راستەوخۆی لە سەر ئەو بانکە نێودەولەتیانەش کردووە کە قەرزیان داوەتە تورکیا لەوانە بانکی BBV ئیسپانی کە لە هەفتەی رابردووەوە پشکەکانی لە بازاردا دابەزیووە. پیشەسازی لە تورکیا پشت بە مادەی خاوی دەرەکی دەبەستیت کە بە دۆلارە لە کاتێدا فرۆشی ئەم پیشەسازییانە بە لیرەیە. بەردەوامبوونی ئەم سیاسەتە یان ئەو پیشەسازییانە هەڵدەشکێنێت یان تووشی قەیرانی قەرزیان دەکات. 40% کەرتی وزەی تورکی پشت بە هاوردە دەبەستیت و بەرزی نرخی نەوتیش بارگرانیەکی کەیە بۆ ئابووریەکەی. جێگەی ئاماژە پێدانە ئەوە تەنها تورکیا نییە کە کەوتووەتە قەیرانەوە بە هۆی ئەم سیاسەتە هەڵە ئابوورییەوە بەلکو ئەو ئابووریانەش کە پەیوەستن بە لیرەی تورکیەوە بە تایبەت ئەو ناوچانەی ئەدلیب کە لە ژێر دەستەڵاتی گروپی تەحریری شامدان مامەڵە بە لیری تورکی دەکەن. لە ئیستادا تەنها دەرەچەی تورکیا یان برەودانە بە کەرتی گەشتیاری کە کۆڤید و زستان رێگرە لە گەشەسەندنی، یان گۆڕینی سیاسەتی رێژەی سوودەکەیەتی و گۆڕانکاریش لەم سیاسەتەدا پەیوەستە بەوەی ئەردۆغان تا چەند قوربانی دەدات بە ئابووری تورکیا لە پێناو ئامانجە سیاسیەکانی خۆی.
سەرتیپ عەلی رەهەندی دەستوری ؛بە پێی دەستوری عیراق خوێندن بەخۆڕاییە لەكەرتی حكومەت كەواتە ئەمە جێبەجێكردنی دەستورە و هیچ منەتێكی تێدا نیە. *رەهەندی سیاسی*؛ خوێندنی خۆڕایی لەكەرتی حكومەت وابەستەیی نیشتمانی و هاووڵاتیبون لای تاك بەهێزتر دەكات،،، دەوڵەتی نەوت و سامانە سروشتیەكان، ئەو دەوڵەت و هەرێمانەی بەرهەمی نەوتی و سامانی سروشتییان هەیە دەبێت بە شێوازی جۆراو جۆر و بە پێی یاسا هەستن بەدابەشكردنەوەی داهات بەسەر هاوڵاتیان و زیاتركردنی خزمەتگوزاری كەرتی گشتی، ئەو وڵاتانەی نەوت و سامانە سروشتیەكانیان نیە یان كەمتر خاوەنی سامانی سروشتین و پشبەستون بە پیشەسازی و دانانی باجی زۆر لەسەر داهاتەكان تەنانەت لە باج وەرگرتنیش جیاوازی هەیە بە پێی زۆری داهات و ئاستی سەرمایە و لەسەر بنەمای باجی زۆرتر لەسەر خاوەن داهاتی زیاتر و دواتر داهاتی باجەكان لەلایەن حكومەت لەخزمەتگوزاری جۆراوجۆر خەرجدەكرێت و بەشێكی داهاتیش وەك هاوكاری دەستەبەری كۆمەڵایەتی social insurance ئەدرێت بەو كەسانەی پێویستیان پێەتی وەك خەڵكی بێكار تا ئەو كاتەی كار ئەدۆزێتەوە ، خاوەن پێداویستی تایبەت، ئەوانەی كەپێوستیان بەهاوكاری هەیە یان خەڵكانی بێلانە و نەخۆش،،،،، باكگراوندی دەرماڵە لەهەرێم ؛لەدوای ڕاپەڕین سەرەڕای كەمدەرامەتی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەرماڵە دراوە بەخوێندكارانی زانكۆ و پەیمانگاكان راستە ئەو كات تەنها سێ زانكۆ و سێ پەیمانگا هەبوە بەڵام ئێستا ژمارەی خوێندكار و زانكۆو پەمانگاكان زیادی كردوە لەهەمان كات داهاتی حكومەتیش زیادی كردوە . بەراورد بەو ساڵانەی دەرماڵە ئەدرا دەرماڵە بۆ هەموان یان بۆ بەشێك؟ جار بەجار ئەو پرسیارە دەكەین و دەكرێت ئایا هەموو خوێندكارێك شایستەی دەرماڵەی هەیە لەكاتێكدا خوێندكار هەیە دەوڵەمەندە و مناڵی خواپێداو و كاربەدەست و كێ وكێن، یان ئایا دەرماڵەی ناوشار, بۆ ئەمە ئەگەر نمونەی بەشە خۆراك وەرگرین لە عیراق یان ئەو بەرمیلە نەوتەی بە حساب ساڵی جارێك بدرێت بەهەموو خیزانێك (نەشدراوە و جاری واهەیە دوو ساڵ و زیاتریش ئەیدەن) كەواتە ئەبێت هەموو خوێندكارێك مافی وەرگرتنی دەرماڵەی هەیە خۆ بڵێین پێویستی نیە ئەوە بۆ بەشە خۆراكیش راستە كە زۆر خەڵك پێویستی نیە و وەری ناگرێت،، بەڵام ئەزانن لە سەرۆكی كۆمار و سەرۆك وەزیر و سەرۆك هەرێم و سەرۆكی پارلەمان و وەزیر و هەموو پلە باڵاو هەموو دەوڵەمەند و هەژار هەر هەمووی ناوی لە لیستی بایعیدا هەیە و وەری ئەگرێت یان ئەیدا بەخەڵكی ئەوە بژاردەی خۆیەتی، لێرەدا بنەمای یەكسانی پەیڕەوكراوە نەك دادپەروەری، وەك وتمان هەموو كەس مافی دارایی بەسەر دەوڵەتەوە هەیە. دەرەنجام دەرماڵە بە مانای وەرگرتنی پشكێك لە داهاتی خۆت لە دەوڵەت مافە بۆ توێژێكی وەك خوێندكار كە لە قۆناغێكدایە كاری نیە و خاوەن پیشە نیە ( بۆ ئەوانەی كە خوێندنیان تەواوكردوە كاریان هەیە ئێستا؟!) وەك بەستنەوە و بەهێزكردنی رایەڵەی ئینتیما بۆ وڵاتیش كە هەست بكەیت تۆش پشكێكی راستەوخۆت لە داهات بەردەكەوێت ئەمەش بایەخی درێژخایەنی خۆی هەیە بۆ نەتەوە و . دەوڵەت..،. ئەی خوێندكارانی ئەهلی چی بكەن؟ كێن ئەوانەی لە خوێندنی ئەهلی دەخوێنن؟ چەند گروپێكن ::_ ئەوانەی تەمەنێكیان هەیە و دەرفەتی خوێندنیان نەبوە ئێستا دەخوێنن (و تاقیكردنەوە دەكەن ئەوانەی بۆ كۆلێژ و بەشێكی باشتر دەخوێنن فەرمانبەرن یان پەرە بەبوارەكەی خۆیان ئەدەن.._ ئەوانەی لە خوێندنی حكومی ناویان نایەتەوە یان لە بەشی دڵخوازی خۆیان ناویان نەگەڕاوەتەوە دێن لە ئەهلی دەخوێنن،،، بۆ ئەمە باشترین ڕێگا پرۆژەی قەرزی درێژخایەنە چونكە ئەم خوێندكارانە سەرەڕای كرێی خوێندن خۆیان خەرجی بەشەناوخۆیی وهاتوچۆ ئەدەن و پێویستیان بە دەست گیرۆیی هەیە ئەكرێت قەرزی درێژ خایەن وەرگرن و بەو ڕێوشوینەی حكومەت كەهەیە بۆ وەرگرتنەوە قەرز لێیان وەربگرێتەوە(وەك پێشینەی خانوبەرە و ...هتد). چۆن ئەم دەرماڵەو قەرزی خوێندنە پەیدا بكرێت و بدرێت بە خوێندكاران؟ دروستكردنی سندوقی دارایی پشتیوانی خوێندكاران بۆ ئەم مەبەستە، سەرچاوەی پارەی سندوق بریتی دەبێت لەداهاتی زانكۆ و پەیمانگاكان، ئەو پارانەی لەزانكۆ و پەیمانگا ئەهلیەكان و وەردەگیرێت لەلایەن وەزارەتەوە، داهاتی بەكرێدانی كافتریا و هۆڵەكان و تاقیگەكانی سەربەخوێندنی باڵا، رسوماتی وەرگرتنی بڕوانامە، هاوكاری و بەخشینی كۆمپانیا و كەسایەتی و ڕێكخراوە خێرخوازییەكان، بەشێك لەداهاتی نەوت و غاز... *پەیامەکە نێردرا*، دوای چارەسەر بڵێن پەیامەکە گەشت؛ دوو ڕۆژ خۆپیشاندان بۆ ناڕەزایەتی سەرشەقام بەڵام ئەو کاتانەشی لەماڵبن یان لە بەشە ناوخۆیی لەخەت بن بە مۆبایلەوە یان لە وەرزش و کتێبخانە هەر ناڕازین و داوای مافی خۆیان دەکەن، جا ئەگەر بێدەنگ بن یان دەنگ هەڵبڕن، زۆر جار بێدەنگی خۆی شێوازێکی ئاخاوتنە، بە هیوای چارەسەری کرداریی. سەرتیپ عەلی ،دەرچووی ئاداب ئینگلیزی (حکومی)کۆلێژی یاسا(ئەهلی)
.gif)
لهتیف فاتیح فهرهج دوای راپهڕینی ساڵی 1991 ئهوانهی كهپێویست بوو سزا بدرێن و بدرێنه دادگا و لهوێ تاوانبار یان بێتاوان دهربچن ، موستهشارو ئامر مهفرهزهو خائین و خفرۆشهكان بوون ، ئهوانهی دهستیان ههبوو له كوشت و بڕو تاڵانی گوندهكان و هاوكاری بهعس له ئهنفال و جینۆسایدی گهله كهیاندا ، هاوڵاتیهكی جهله مۆرد پێی وتم ئهگهر جاش نهبوایه عهرهب و سوپا له كوێ "بابه ڕوشهیان" دهدۆزیهوه، بابه روشه پهناگهو شوێنێك بوو خهڵكی جهلهمۆرد پهنایان بۆ بردبوو. موستهشارو جاشهكان نهك سزا نهدران بگره زۆرێكیان كرانه خاوهن دیوه خان و ریش سپی حزب و خاوهن پێگهو جێگه له بهرانبهریشدا له بادینان و ههولێرو سلێمانی زۆرێك له ئازادیخوازان شههید كران ، نهوهدهكان جگه له شهڕی ناوخۆ ، گهواهیدهری كوشتن و تیرۆری زۆرێك بوون لهوانهی جیاواز له حزبهكانی دهسهڵات بیریان له ئایندهو دوا رۆژی میلهت دهكردهوه ، بكوژی ههمووئهوانیش كهسانی بهرپرس و باڵادهستی حزبهكان بوون ،له شهڕی ناوخۆیشدا سهدان پێشمهرگهی قارهمان و خهڵكی نیشتمانپهروهر كه گیرۆدهی شهڕهكه كرابوون به دهستی بهشێك لهو جاش و موستهشارانه كوژران . حزبهكان كێبڕكێ دهكهن له سهر ئهوهی كامیان زۆرترین خهڵكیان به كوشتداوه بۆ ئهوهی بڵێن زۆرترین شههیدمان ههیه ، ههڵبهت شانازیش به زۆری شههیدهكانیانهوه دهكهن ، ئهمه له كاتێكا پڕۆژهی حزب ، پڕۆژهی بونیاد نانی ژیانی باشتره بۆ خهڵك نهك به كوشتدان ، ئهم كارهی حزب دهكرێت وهك پڕۆژهی خوێن ناوی لێبنرێت ، یانی حزب بهردهوام دهبێت دهستی له خوێندا بێت جا خوێنی خۆی یان خوێنی ئهوانی تر به خوێنی خۆیهوه شانازی به ژمارهی شههیدهكانهوه دهكات و به خوێنی ئهوانی تریشهوه شانازی به كوشتنی ئهوان و ئازایهتی خۆیهوه . بێگومان له سهرهتای شهستهكانهوه ئهم پڕۆژهیه له كاردایهو له ناویدا جگه له شههیدهكانی حزب دهیان ئازادیخواز به دهستی خودی حزب و كارهكتهرانی حزب تیرۆر كراون ، رهنگه كوشتنه جیاجیاكانی وهك كوشتنی عوسمان عوزێری ، ماڵباتی فاخیر مێرگه سوری ، ئازادیخوازانی باكورو رۆژههڵات ، كارهساتی ههكاری و ههتادوای نمونهی ئهو كوشت و بڕهبن ، كه تا ئێستا درێژهیان ههیه ، پڕۆژهی خوێن كه حزبی كوردی كاری له سهر كردووه، له گهڵ یارو نهیار پڕۆژهیهكی مهترسیدارو جێی ههڵوهستهیه ، چونكه ئهم پڕۆژهیه زۆر ترین خهڵكی له دهستداوین ، تهنانهت دیلكوشتن و ئهتككردن و دێوی و قێزهونی زۆریشی تیا بووه كه مرۆڤ له گێڕانهوهشیان دڵی به یهكدا دێت . له نێو ئهم پڕۆژه قێزهونهدا مرۆڤگهلی جوانی وهك سهردهشت عوسمان ، بهكر عهلی ، سۆرانی مامه حهمه، كهریم عوسمان، رهوف ئاكرهیی و زۆری تر بوونهته قوربانی ، كه له ماوهی كهمی ئهو تهمهنی كردویانه نمونهی مرۆڤی خاوهن بیرو خاوهن قهڵهم و نیشتمانپهروهر بوونه، بهڵام حزب چ پێویستی به بوونی ئهمانهیه، به باوهڕی من وهك چۆن شهڕی ناوخۆ ، شهڕی براكوژی ، خراونهتهبهر نهشتهری رهخنهو توێژینهوه ، پێویسته له سهر ئهم پڕۆژهی خوێنهش قسهی ئهرێنی و بایهخدار بكرێت . مێژوی شهست ساڵی رابردوی ئێمه له سهر دهستی خۆمان هێنده ناشرینه تهنانهت كاتێك كارهكتهرهكانیش بیرهوهریهكانی خۆیان دهگێڕنهوه ناتوانن ئهو ناشیرینیه بشارنهوه ، ئهو ناشیرینیه وای كردووه ، ههموو جوانی و پاكیهكهش تۆزیان له سهر بنیشێت ، دهنا له نێو شهست ساڵ له قوربانی دان و شهڕی بوندا سهدان تروسكهو روناكی گهشاوه ههن ، كوشتنهكان ، به كوشتدانهكان ، تیرۆرو دیلكوژیهكان ئهو روناكیانهیان شاردوهتهوه .
.gif)
ئەنوەر کەریم هەفتەی رابردوو بازاڕی نەوت زۆر دابەزی ، تەنها لە دوو ڕۆژدا زیاتر لە 10 دۆلار لە نرخی بەرمیلێک نەوت دابەزی . ئەمەش بەهۆی سەر هەڵدانی ڤایرۆسیكی تازە بە ناوی ( Omicron) ئۆمیکڕۆن کە گۆڕاوێکە لە ڤایرۆسی Covid -19 سەرچاوەی گرتوە، بەمەش بازاڕی خستە دڵە ڕاوكێیەکی گەورەوەو بازاڕەکانی جیهان نەوتیان فرۆشت بەو واتایەی کە خواست لەسەر نەوت نامێنێت ، کە گرنگترین فاکتەری ئابوریی ( خواست و خستنە ڕوو )لەسەر کاڵا و خزمەتگەزاریەکان بۆ باڵانسکردنی نرخەکان ، وە ک مانگی ئازاری ساڵی ڕابردوو بازاڕ ئەو ترسەی لێ پەیدا بوو کە جارێکی تر ئابوری جیهان دابخرێتەوە خواست لەسەر نەوت نەمێنێت بۆ سێکتەرەکانی ئابوری . هۆکارەکانی دابەزینی نرخی نەوت . 1- بۆ چی نەوت لە ڕۆژی هەینی رابردوودا بە رێژەیەکی زۆر دابەزی . هۆکارەکە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ڤایرۆسی (ئۆمیکڕۆن ) لە باشووری ئەفریقاوە سەری هەڵداوە کە لەم ووڵاتەدا (8.2) ملیۆن کەس هەڵگری ڤایرۆسی (HIV) واتە ڤایرۆسی( ئایدز) ئەگەر بێتوو ئەم ڤایرۆسە تازەیەی کۆڕۆنا لە و هەڵگرانە وەبن کە نەخۆشی( ئایدز) یان هەیە وە ڤایرۆسەکە بە خێرایەکی زۆر بڵاوببێتەوە ئەوە کێشەی گەورە بۆ جیهان دروست دەبێت، ئەم ترس و دڵە راوکێیە بازاڕەکانی جیهانیان بەتەواتی شێواند ، بۆرسەکان بە ژمارەگەورە دابەزین، لە ڕۆژی هەینی رابردوودا بەتایبەتی بازاڕی ئەمریکا. وە هەروەها هۆکارەکەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە هەڵئاوسان زۆر بەرزە لە ئەمریکادا کە ڕێژەکەی گەیشتوتە (6.2%) ، ئەو کاتە گەشەيی ئابوری خاو دەبێتەوە لە ئەنجامی ڤایرۆسە نوێیەکادا کەواتە ووڵات توووشی (Stagflation) دەبێت، واتە نرخی کاڵاو خزمەتگوزاریەکان بەرزن و ئابوریش گەشەی پێویست ناکات کە ئەمەش نەخۆشیەکی گەورەی ئابوریە . ئەم ترس و دڵە راوكێیە بازاڕی نەوتی دابەزاند . بازرگانەکانی نەوت نەوتیان فرۆشت 2- ئەمریکاو چین و هیندستان و یابان و بەریتانیا و کۆریای باشوور بڕیاریان داوە کە هەندێ نەوت لە خەزانەکانی (SPR) کە خەزانە ستراتیجیەکانیی یەدەکی نەوتی ئەو ووڵاتانەی تیدا هەڵدەگیرێت بفرۆشن بەڕادەیەک، کە ئەمریکا لە هەموویان زیاتر دەفرۆشێت کە بڕەکەی 50 ملیۆن بەرمیل نەوتە. ئەم بڕە نەوتەی ئەم ووڵاتانە دەیفرۆشن کاریگەری زۆر گەورە ناخاتە سەر نرخی نەوت وە بەڕێژەیەکی کەم نرخی نەوت دابەزی هەرچەندە دوای هەردەبێت ئەو خەزانانە پڕبکرێنەوە . 3- هەندێ ووڵاتی وەک بەریتانیاو ئەمریکاو سنگاپور هەرزوو بڕیاریان دا بۆ ماوەیەکی کاتی(Air travel) هێڵی فڕۆکەوانی لە ئەفریقای با شورو هەندێ ووڵاتی چوار دەوریان ڕابگیرێت بۆ ئەو ووڵاتانە ، وە لەوە دەچێت یەکێتی ئەوروپاش هەمان ڕەفتار بکات ، هێڵی فڕۆکەوانی پێش کۆڤید -19 ڕۆژانە ( 5 ) ملێۆن بەرمیل نەوتیان بەکاردەبرد . دەرئەنجام . نرخی نەوت هەر لەسەروو ( 70) دۆلارەوە دە مێنێت ئەگەر ڤایرۆسی ( ئۆمیکرۆن) ئەوەندە ترسناک نەبێت و ببێتە هۆی داخستنی سیکتەرەکانی ئابوری جیهان و جارێکی تر بازارەکانی جیهان دانەخرێتەوە. چونکە زۆر زووە بۆ ئەوەی بازاڕ ئاوا بشڵەژێت بە بێ زانیاری پێویست . ئەمەش هۆکارەکانی پاراستنی نرخی نەوتن 1- لە ئەنجامی نەبوونی وە بەرهینانێكی زۆر لە چەند ساڵی رابردوودا لە سیکتەری نەوت (Fossil Fuel ) و غازی سروشتیدا ، بە هۆی گواستنەوەی وەبەرهینان بۆ ووزەی پاک ئەمەش بۆتە هۆی ئەوەی بازاڕی نەوت خواستی لەسەر بێت . 2- بوونی ووشکەساڵی لە جییهاندا لە ئەنجامی گۆڕینی کەش و هەوادا ئەمەش وایکردوە کە جیهان بەرەو ووشکەساڵی بڕوات ووزەی کارۆ ئاوی ( Hydro Power) کەمبیتەوە کە لە بەنداوەکان و تاڤگەکەکانەوە پەیدا دەبیت بۆ بەدەستهینانی ووزە ، حکومەتەکان ناچاربن پلانتەکان بگۆڕن بۆنەوت و غاز . 3- هەندێ جار لە ئەنجامی نەبوونی ( wind blowing ) وە تە نەبوونی (با) دا ئەو کاتە ووزەی ( wind power) کەمە ، کە ئەو دیاردەیە لە ئەوروپا ڕووویدا ساڵی پار ، ناچار حکومەتەکان بۆ بەدەستهینانی ووزە پەنا ببەنە بەر سەرچاوەی نەوت و غاز ی سروشتی . 4- ئەگەر بێت و نرخی نەوت دابەزێت ئەوا ڕێکخراوی OPEC+ ئۆپێک پڵاس دەتوانن بۆ ڕاگرتنی نرخی نەوت، ئەو بڕە نەوتەی کە 400 هەزار بەرمیلە ڕۆژانە، کە مانگانە بڕیارە زیادیبکەن دەتوانن ئەو بڕە بوەستێنن. بەمەش هاوسەنگی بۆ نرخ دەگەڕێتەوە .
.gif)
د. شێركۆ عەبدوڵا بەر لەوەی خوێ بگەنێ بڕۆن لە قسەی ئاگردا هەڵ بدەنێ مەزبەتە بکەنەوە لە تاعونی ڕق شار دروست بکەنەوە لای وەبەرهێنێکی کەمانچەژەن بە بەردی هەڵماقۆ بە سپیداری ئەوین بە عەتری نەستەرەن پەنجەرەکانی بە قۆنتەرات بدەن بە خۆر هەموو سەربانێک پەڵەهەورێکی لێ دانێن دەرگا لە پەڕەسێلکەکان بکەنەوە با بێن شەربەکان لێوان لێو کەن لە دڵنیایی ئاسایشەکان بکەن بە باخەوان خەیاڵ پڕ کەن لە بینایی بایکۆت بکەن بایکۆتی چاوەشەکانی شارەوانی و عەریزەنووسەکانی دائیرەی تاپۆ بە مریشکەکەتان بڵێ هێلکەی خۆی بکات نەک هی قاز بژی ئاگردان بڕوخێ دانەغاز قووقەی کەڵەشێرێک بەشی گەڕەکێک ئەکات ئەلارمی مۆبایلتان بۆچییە؟ سەیتەرە دانێن بۆ خەنجەری بەرپشتێن بۆ مەسئولی زیادە بۆ درعی بەگزادەی ئەم شارە کە پڕە لە هەڵوێستی بێ بار لە حەسحەسی ئەغیار دوعا بکەن پلەیستەیشنەکان بشکێن ئاسمان پڕ بێتەوە لە کۆلارە تانجییەک ڕابگرن سروودی کەروێشک لانەو لانەی لەبەر بێ ڤیزا بدەن بە ئاژاوە با هەمیشە لە سەفەر بێ پارێزگار فێر بکەن نائومێدی ببڕێ نەک قردێلە پێکەنین هاوردەکات نەک ترێلە دەرماڵە لە تریفە وەربگرن ڕەچەتەی سەبر لە شیرین بۆ تواناسازی بچنەوە بۆ فەرمانگەی عیشق ئەگینا قەت پەڵە نادات باران هەڵدێت لە تشرین باڵندە ئەتۆرێت لەفڕین ئەگینا لەم شەڕە قۆچەش خراپتر ئەبینین ئەوکاتە تۆ ئەڵێی ماڵئاوا پێکەنین ئەوکاتە دەمێکە قەڵەمم وەستاوە لە نووسین
(1).jpg)
.png)
.png)
