پەری مامەسێنی کوشتنی ئافرەتان لە هەرێمی کوردستانی عێراق بە رێژەی ترسناک بەرزبۆتەوە، رۆژی نیە چیرۆکێکێ تری کوشتنی ئافرەتان روبەری میدیاکان نەگرێت کوردستانی عێراق یەکێکە لەو ناوچانەی جیهان کە هێشتا کوشتنی ناموسی تێیدا بڵاوە .  بە وتەی رێخراوی وادی لە ١٩٩١ تا ٢٠٠٧ زیاتر لە ( ١٢) هەزار ژن لە کوردستانی عێراق کوژراون لە ٢٠٠٧ وە تا ئەمرۆ بە دەیان ھەزارانی تر چۆتە سەر ئەو ژمارەیە ھەرچەند ئاماریکی روون بەردەست نیە.  بەداخەوە دووبارە بوونەوەی ئەم کارەساتانەو بەردەوامیان وایکردووە کە ببێتە هەواڵێکی ئاسایی و هیچ کاردانەوەیەکی جیدی و هەمەلایەنە بەرامبەر ئافرەت کوشتن بوونی نەبێت. زۆر جار یاسای دژە ژن بێدەنگی بەرامبەر ئەم کردەوانە دەکات و بەو پێیە رێگە بۆ دووبارە بوونەوەیان خۆش دەکات. ئاستی ترسناکی توندوتیژی دژی ژنان و کوشتنی ناموسی لە هەرێمی کوردستان و عێراق بەگشتی ئاماژە بەوە دەکات کە پێویستە نەک تەنیا یاسادانانی بەهێزتر بەرامبەر بە تاوانەکانی سەر بە ڕەگەز بەڵکو سەپاندنی و سزایەکی بەهێزتر دەبێت ھەبێت تا ئەو دیاردە ناشیرینە ریگای لێ بگیریت. لە عەقڵییەتی زۆربەی خێڵە عێراقی و کوردییەکاندا ، بیرۆکەیەک هەیە کە کاتێک ژنێک دەکەوێتە خۆشەویستی پیاوەوە یان پەیوەندیەکی پتەوی لە دەرەوەی هاوسەرگیریدا هەیە ، دەبێت هەم ژنەکە و هەم پیاوەکە بکوژرێن بۆ ئەوەی شەرەفی خێزانە بەڕێزەکانیان " پاک " بکەنەوە کۆتایی هێنان بە کوشتنی ناموسی لە کوردستانی عێراق ، بریتی دەبێت پشتگیری کردن لە یاسایکی توند دژی بکوژ دواتر کارکردن لە گۆڕینی عەقڵییەتی خەڵک بە پارێزەر و دادوەر و پۆلیسەوە . ھەمومان ھاوراین کە ئەوە ئەو عەقڵییەتانەی کە پێویستە بگۆڕێن  ژنان دەیانەوێت ژیانێکی خۆش بژین لە ناو گۆمەلگادا.  

رێبوار كه‌ریم وه‌لی راستییه‌كه‌ی جوابی ئه‌و پرسیاره‌ دوو لایه‌نی هه‌یه‌: یه‌كیان مه‌رجه‌عیه‌تی سیاسی و ئه‌وی دیكه‌یان مه‌رجه‌عیه‌تی نه‌ته‌وه‌ییه‌. به‌ درێژایی مێژووی كوردستان له‌ ململانێ و شه‌ڕی چه‌كداری له‌گه‌ڵ رژێمه‌كانی ده‌وروبه‌ر و ته‌نانه‌ت زلهێزه‌كانی وه‌كو ئینگلیزیش، قه‌ت مه‌رجه‌عییه‌تێكی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی ئه‌وتۆ درووست نه‌بووه‌ كه‌ بتوانێ له‌ ململانێی ناوخۆییدا، قسه‌ی كۆتایی بكات، چونكه‌ هه‌میشه‌ مه‌رجه‌عه‌كان خۆیان ته‌ڕه‌فێكی به‌هێزی ململانێی سیاسی بوونه‌ و هه‌وڵیانداوه‌ نه‌یاره‌كانیان یان ئه‌وانه‌ی وه‌كو ئه‌وان بیر ناكه‌نه‌وه‌ ته‌سفییه‌ بكه‌ن.  * هه‌میشه‌ لاقێكی سیاسه‌ت له‌ ناوخۆدا له‌نگ بووه‌، هه‌ر بۆیه‌شه‌ له‌ هه‌موو مامه‌ڵه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ داگیركه‌راندا، سه‌ركردایه‌تیی بزووتنه‌وه‌ی چه‌كداری و سیاسی، له‌ هه‌نگاوی یه‌كه‌مدا داوای گرنتی كردنی پێگه‌ی سیاسی و حوكمڕانیی خۆیان كردووه‌. كه‌سانێك ئه‌گه‌ر ویستبیان له‌ ده‌ره‌وه‌ی ویست و ئیراده‌ی ئه‌وان رێككه‌وتن له‌گه‌ڵ داگیركه‌راندا بكه‌ن، به‌ جاش و خائین وێنا كراون. * له‌ دنیای ئه‌مڕۆدا، جگه‌ له‌ مه‌رجه‌عییه‌تی ئایینی و مه‌زهه‌بی، مه‌رجه‌عییه‌تی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی و كۆكردنه‌وه‌ی له‌ یه‌ك تاكه‌ كه‌سدا باوی نه‌ماوه‌، چونكه‌ عاقیبه‌ته‌كه‌ی دیاره‌؛ ئه‌و كه‌سه‌ بیه‌وێ یان نه‌یه‌وێ هه‌ر به‌ره‌و تاكڕه‌وی ده‌ڕوات و قه‌تیش ناتوانێ به‌ یه‌كچاو سه‌یری هه‌موو كۆمه‌ڵگا بكات. بۆیه‌ مه‌رجه‌عی پایه‌داری هه‌موو میلله‌تێكی ئازاد و دیموكرات بریتییه‌ له‌و دامه‌زراوانه‌ی كه‌ به‌ ده‌نگدانی راسته‌وخۆی خه‌ڵك هه‌ڵده‌بژێردرێن. مه‌رجه‌عی هه‌ره‌ باڵای هه‌موو وڵاتان ده‌ستوور و ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌رییه‌ كه‌ بچینه‌ی قانوونه‌كانی وڵات و جێبه‌جێبوونیان زامن ده‌كه‌ن. * پڕوپاگه‌نده‌ و پێداگری له‌سه‌ر درووستكردنی مه‌رجه‌عییه‌ت له‌ ده‌ره‌وه‌ی دامه‌زراوه‌كان و ته‌سلیمكردنی هه‌موو بڕیاره‌ چاره‌نووسسازه‌كان به‌ یه‌ك كه‌س، له‌ هیچ شوێنێكی دنیا سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌، یه‌كسانی و عه‌داله‌تی به‌رهه‌م نه‌هێناوه‌. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ هه‌میشه‌ كوتله‌یه‌كی گه‌وره‌ی ناڕازیی به‌رهه‌م هێناوه‌ و ئه‌وانیش یان هه‌وڵی رووخاندنی مه‌رجه‌عیان داوه‌، یانیش مه‌رجه‌عێكی دیكه‌یان بۆخۆیان درووست كردووه‌. * زروفی كوردستان وا ده‌خوازێت كه‌ به‌ زووترین كات بیر له‌ نووسینه‌وه‌ی ده‌ستوورێكی هاوچه‌رخ بكرێته‌وه‌، یان ئه‌وه‌تا هه‌وڵه‌كانی رابردوو بۆ نووسینه‌وه‌ی ده‌ستوور زیندوو بكرێنه‌وه‌. ده‌ستوورێك كه‌ ببێ به‌ مه‌رجەعی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ی هه‌موو ئه‌رك و مافه‌كان و، دیاریكردنی هه‌موو چوارچێوه‌كان. ده‌سته‌ڵاتی دادوه‌ری له‌ژێر هه‌یمه‌نه‌ی حزبه‌كان ده‌ربهێندرێت و دادگایه‌كی ده‌ستووریی دوور له‌ ده‌ستێوه‌ردانی حزبه‌كان دروست بكرێت. هێز و ده‌سه‌ڵات بۆ ئه‌و دامه‌زراوانه‌ بگه‌ڕێندرێنه‌وه‌ كه‌ به‌ قانوونه‌ به‌ركاره‌كانی په‌رله‌مان درووست كراون و ئیجماعی سیاسییان له‌سه‌ره‌.

کارۆخ خۆشناو دوێنێ پێنج وڵاتی زلهێزی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی (ئەمەریکا، بەریتانیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا) لە بەیاننامەیەکدا هەڵوێستێکی پڕ بایەخ و روون و ئاشکرایان نواند بۆ ئیدانەکردنی هێرشەکانی سەر هەرێمی کوردستان، ئەم جۆرە هەڵوێستە ئەگەر کرداری بەدوادا بێت گرنگیەکی تایبەتی هەیە و دەکرێت هاوشان و هاوشێوەی (لۆبیکردن) وەبەرهێنانی دیپلۆماسی تێدا بکرێت، چونکە ئەم بەیاننامانە زەمینەسازی دەکەن بۆ ئەوەی بەرپرسانی هەرێم داوای نێوەندگیری نێودەوڵەتی بکەن بۆ جێبەجێکردنی ماددەی (140) و ئاساییکردنەوەی رەوشی ناوچە جێناکۆکەکان (ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم) و دانانی سنوورێک بۆ هێرشی میلیشیاکان و دوورخستنەوەیان لە سنوورەکانی هەرێم، لەبەرئەوەی ئەم میلیشیایانە بوونەتە هەڕەشەی جدی لەسەر ئاسایشی هەرێمی کوردستان. ئەگەرچی لە دوایین گەڕی دانوستانەکانی نێوان (ئەمەریکا و عێراق) ئەمەریکا بڕیاریدا هەموو هێزە شەڕکەرەکانیان لە عێڕاق بکشێنێتەوە و تەنها راهێنەر و راوێژکاری سەربازی (لەسەر داوای حکومەتی عێراق) بهێڵێتەوە، ئەم بڕیارەش بەمەبەستی بڕینی بەهانەی گرووپ و میلیشاکان بوو، بۆ ئەوەی هێرش و فشارەکانیان کەمبکەنەوە و کەشێکی ئارام ساز بێت بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی عێراق کە بڕیارە لە مانگی (10)ی ئەم ساڵ بەڕێوەبچێت، بەڵام لەوە ناچێت ئەم هەوڵەی ئەمەریکا سوودی هەبێت، چونکە هێرشی میلیشیاکان لە دوای ئەم بڕیارەی ئەمەریکا نەک تەنها نەوەستاون، بەڵکو زیادیشیان کردووە. رەفتارەکانی ئەم میلیشیا و گرووپانە لە شەش ساڵی رابردوودا سەلماندوویانە کەوا جیاوازیەکی ئەوتۆیان نیە لەگەڵ داعش، چونکە هەمان رەفتار و میکانیزم و ئامانج و ستراتیژیان هەیە، کە بریتییە لە هێرشکردنە سەر سەرباز و بەرژەوەندییەکانی وڵاتانی هاوپەیمان و تێکدان و شێواندنی ئاسایشی هەرێم، بۆیە دەکرێت بڵێین داعش و ئەم گرووپ و میلیشیانە دووڕووی یەک دراون! لە چوارچێوەی ئەم بەیاننامە و هەڵوێستەی ئەم پێنج وڵاتەدا دەکرێت بەرپرسانی هەرێم داوای نێوەندگیری نێودەوڵەتی بکەن، تاکو فشار لە حکومەتی بەغدا بکەن و چاودێر بن لە جێبەجێکردنی ماددەی (140)ی دەستووری عێراق، بە مەبەستی دوورخستنەوەی هەڕەشە و مەترسی ئەو گرووپ و میلیشیانە لە سەر هەرێمی کوردستان و لە جێگایاندا هێزی پێشمەرگە و سوپای عێراق بە هاوبەشی لەگەڵ هێزەکانی هاوپەیمانی ناتۆ جێگیر بکرێن. ٭(سەرۆکی ئینستیتۆی توێژینەوەی ئەمەریکی-کوردی)

عەبدولرەزاق شەریف  من نازانم پیاوانی ئاسایش‌و هەواڵگری هەرێم شەوی كەوتنی درۆنەكەی فڕۆكەخانەی هەولێر چۆن‌و چەندیان ئاگادارو چەن لە خەمی هەولێرو هەرێمەكەدا بون، بەڵام رۆژانی دواتر دەركەوت كە هەمویان كەمتەرخەم‌و خەمساردن، وەك هەر روداوێكی تیرۆر یان تەقینەوەی ئاسایی وەریانگرت‌و وێڵیانكرد، حكومەت‌و حیزب‌و پەرلەمانیش بەچەند وتارو بەیاننامەیەكی سەركۆنەكردن تفی خۆیان كردو رۆیشتن، هەمو ئەوانەش كە لە بەرژەوەندیان بو بە بكەرەكانیشەوە بە كەریمی تێپەڕین.  ئێمە چیمان خوێندەوە !؟ دوای ئەو روداوە چیتر !؟ -  هیچ كەس‌و دەزگاو شوێنێك لە هەرێم ئەمین نیەو ناتوانرێ لە هێرشی درۆنی دوژمنەكانمان بپارێزرێ. -  ئاسایش‌و دەزگا هەواڵگرییەكانی هەرێم نەیانتوانیوەو ناتوانن لە مەحكەمترین شوێنی هەولێر كە فڕۆكەخانەیە، رێگری لە كاری گروپەكانی هاوكارو پشتیوانی  دوژمن بگرن، بە كەماڵی ئیسراحەت لە چەندین شوێنی جیاوازەوە، لە ئان‌و ساتی تەقینەوەكەدا (وێنەی ڤیدیۆیی)یان گرتوەو بڵاوكردۆتەوە. -  سەروەری‌و خاوەندارێتی هەرێمی كوردستان بەدەست هەر دەوڵەتێكەوەیە كە بیەوێت، كورد خۆی نەبێت. -  سیستەمی خۆپارێزی لە موشەكی زەمینی‌و ئاسمانی لە هیچ شوێنێكی هەرێمدا نیە. -  بیانییەكان، خاكی هەرێمی كوردستان‌و عێراق وەك سەرزەمینی خۆیان‌و مەیدانی شەڕی دوژمنەكانی خۆیان ئەبینن‌و پێناسە ئەكەن.! هاوزەمان هیچ بیرو پرۆژەیەكیان بۆ پاراستنی كوردو زامنكردنی مافەكانی كورد لە عێراقدا نیە. -  حەشدی شەعبی‌و چەكدارو بێ چەكی حیزب‌و لایەنە عێراقیەكان، لە جەنگ‌و شەڕی سەرزەمینی كوردستان چ دژی كورد بیكەن یان دژی هێزە هەرێمی‌و نێودەوڵەتییەكان بەشدارو ئاسودەو خۆشحاڵ ئەبن. -  كۆماری ئیسلامی ئێران، پیتاندنی یۆرانیۆمی گەیاندۆتە پلەیەكی باڵاو دەستی هەڕەشەی بۆ كۆمەڵی نێودەوڵەتی لە دەستی گفتوگۆی توندترو بەهێزتر كردوە، نوێنەری وەزارەتی دەرەوەیان ئەمەی بەئاشكرا رایگەیاندوە. دەزگا دەوڵەتییەكانی تریشیان هەرێمی كوردستانیان لە سەرزەمینی برادەرو دۆستەكانیانەوە گۆڕیوە بۆ سەرزەمینی دوژمنەكانیان.  -  توركیە، جگە لەو روبەرەی هێزەكانی خۆیان تیایدا، بە ئازادی جموجۆڵ ئەكەن، هەمو ناوچەكانی تری هەرێمی كوردستان بە مۆڵگەی تیرۆریستان پێناسە دەكات. -  هێزەكانی ئەمریكاو هاوپەیمانەكانیان، بیر لە یەكلاكردنەوەی ململانێكانیان لەسەر خاكی عێراق‌و كوردستان ئەكەنەوە، نەخشەی خۆپارێزی‌و تەسفیەی نەیارەكانیان، سەرلەبەر گۆڕانكاری بەسەردا دێت‌و هەرگیز وەك هەفتەی پێش درۆنە ئاگراوییەكە نابن. هەمو ئەوانەو چیتر ...؟ -  ئەبێت دڕدۆنگی‌و ئاگاداری‌و هەتا هەڕەشەكانی هەرێم لەمڕۆوە روو لە حوكمدارانی بەغدا بێت، نەك پەیوەندی‌و نامە گۆڕینەوەی موجامەلەو هاوسۆزی‌و پێكەوەیی ... -  بە ئاشكراو راشكاوی لەگەڵ گشت هێزە بێگانەكان، هەرێمی‌و نێودەوڵەتیەكان، لەسەر پاراستنی ماف‌و ژیانی خاك‌و خەڵكی هەرێمی كوردستان قسە بكرێت‌و پەیامی رون‌و ئاشكرایان پێ بگەیەندرێ‌و دڵنیایی دەستەبەربكرێ، گەر نا .! داوایان لێبكرێت ئۆردوی سەربازی‌و هەواڵگریان بپێچنەوەو هەرێمی كوردستان جێبهێڵن. نەتەوە یەكگرتووەكان‌و یەكێتی ئەوروپاش لەم پەیامە ئاگادار بكەنەوە. -  پرۆژەی نەخشەو پاراستنی سەربازی ئەم نیوە هەرێمەی كە لەژێر دەسەڵاتی حیزبە كوردستانیەكاندا ماوە، بدرێتە دەست ئەفسەرەكانی ئەركان لە وەزارەتی پێشمەرگەو بە پەلە دور لە دەستی حیزبەكان جێبەجێی بكەن. -  بە یاداشتێك تەواوی ماف‌و داواكارییەكانی كورد لەعێراقدا، بە دیاریكردنی سەقفێكی زەمەنی بۆ جێبەجێكردنیان، لە رێگەی پەرلەمانی كوردستانەوە بدرێت بە حكومەتی عێراق. -  تەواوی وەزیرو كاربەدەستەكانی نوێنەرایەتی هەرێم لە عێراقدا بكشێنەوە تا جێبەجێكردنی ئەو یاداشتەی پێشكەشی بەغدا ئەكرێت. -  لە ناوخۆماندا، حوكمڕانی هەرێم لە دەستی گروپێكی گەمژەو نەزاندایە، لەسەریاندراوەو ئەژنۆیان لە گەچ ئەگرن..! بێ ئاگان تەنانەت لە روداوەكانی ناوخۆی كوردستانیش، كە بە ئاگایان ئەهێنیتەوە، لەجیاتی سوپاس، جنێو بارانت ئەكەن ..!! وەك ساڵانی پێشو، وەك دوێنێ‌و وەك ئەمڕۆش بە قسەو راوێژی چەند دەڵاڵێكی بازاڕی نەوت‌و هەواڵگری نێونەتەوەیی‌و بەرژەوەندیخوازی ناوخۆ ئەكەن .! كاردانەوەی ئەم كارە بەوان ناكرێ، شەڕ لەبەر دەرگایەو گەر بەو تاس‌و حەمامەی پێشو بەردەوامبن، دیسان وەك بەڵاكانی پێشترو وەك شانزەی ئۆكتۆبەر لە ناوخۆدا، ئەكەونە جنێودان‌و پەلاماردانی یەكتری‌و دواجار ئەبێ بڵێین (بەڵا لەخۆتان).  

ئارام سەعید هاوڕێیان، ناتوانین لەمێژووی کوردستاندا سەردەمێک بدۆزینەوە کە تیایدا دەسەڵاتێکی قەزایی بەهێز و سەربەخۆ هەبووبێت،هەمیشە دەسەڵاتی جێبەجێکردن کە پارتی و یەکێتی بوون خۆیان دادوەرەکان دادەمەزرینن و پلەیان بەرزدەکەنەوە وبودجەیان دابین دەکەن وهیچ جیاکردنەوەیەکی دەسەڵاتەکان لە هەرێمی کوردستاندا بوونیی نیە.  وەک دەزانن دەسەڵاتی قەزایی هەرێمی کوردستان بەشێکە لە سیستمە سیاسیەکەی هەرێم و هەمیشە بەرگری لەوەدەکات کە هاوڵاتی گوێرایەڵی دەسەڵات بێت، ئەو دادوەرانەی لەحکومەت ناڕازی بن سزادەدرێن یان دەگوازرێنەوە لە شوینەکانی خۆیان، لەرووی پێشەییەوە نایەڵن پێش بکەون. هەربۆیە کاتێک دەسەڵاتی سیاسی دەیەویت رۆژنامەنوس و ئەوانەی بە ئازادی رای خۆیان دەردەبرن بکاتە سیخوری بێگانە دادگاکاش ناچاردەکەن بەدوایاندا واپۆلێنیان بکەن کە ئەوانە دژی بەرژەوەندی حکومەت کاردەکەن... ئەمە سەرەرای ئەوەی هەندێ جار تەنگە نەفەسی سیاسیەکان ئەوەندە زۆرە نایەڵن کەیسەکە بگاتە دادگا و خۆیان رێوشوێنەکان دەگرنە بەر لە کوشتن و رفاندن و ئەشکەنجەی زۆرێک لە رۆژنامەنوسان و ئازادیخوازان. کە تا ئێستاش یەک کەیسی ئەو تاوانانە لە دادگا ئەنجامی نەبوە و کەس لێپرسینەوەی لێ نەکراوە لەسەر ئەو تاوانانە.  لەسەردەمی شەری ناوخۆی حزبەکان و ململانێکانیاندا میدیا و دادگایان بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەکارهێنا، هەرچەندە ئەو سەردەمە بەسەرچوە بەڵام هێشتا ژمارەیەک لەسیاسیەکان بە ئەقڵی ئەو سەردەمە بیر دەکەنەوەو ئەوەی لەبەرژەوەندی حزبەکەیان قسە نەکات ئەوا خیانەتکارەو دەبێت بە سیخور تۆمەتباربکرێت، ئەم بیرکردنەوەیەی سیاسیەکان کە هەموو رایەکی ئازاد بە خیانەتکار دەزانێت لە هەرێمیکدا کە خۆی دەیان کێشەی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی هەیە، لەهەرێمێکی ئاوا لەرزۆکدا نەک بەرەوباشی ناروات بگرە رۆژ لەدوای رۆژ بەرەو خراپتر دەروات و تا دێت متمانە بە دادگا و سیاسیەکان نامێنیت و بەرەو ئایندەیکی خراپ دەیبات.   ئەگەر دادگا و دادوەرسەربەخۆ نەبن ئەوا دەسەڵاتی سیاسی لە رێگەی ئەوانەوە یاسا بەشێوازی خۆیان جێبەجی دەکەن، ئەوکات بەئارەزوەکانیان کار دەکەن و ویژدان وجودی نامێنێت. بێگومان ئەوەش لە بەرژەوەندی گشتی نابێت، دیموکراسیەت ئەدۆڕێت و ئازادی نامێنێت، بیریاران دەڵین" مێژووی کۆمەڵگاکان بریتیە لەمێژوی یاسا و دادپەروەری و گەر ئەو دوانەی لێ دەربێت ئەوا بریتی دەبێت لە میژووی دڕندەیی و زوڵم" بەبێ بونی دادپەروەری و دادگای سەربەخۆ لۆژیکی هێز دەکەوێتە کار، ئەوەی بەهێزە یاساکانی خۆی دەسەپێنێت، خۆی تۆمەتەکان دروست دەکات و دایان دەتاشێت بەو شێوەیەی لە بەرژەوەندیانە، بەخوێندنەوەی هۆبز  مرۆڤ وەک گورگ وایە بۆ مرۆڤی هاوڕێی ئەگەر پەیمانی کۆمەلایەتی و کۆمەڵگە نەبێت، مرۆڤ مومارەسەی نادادپەروەری دەکات. ناکۆکیی و ململانێی خراپ روودەدات و کۆمەڵگە سەقامگیری نامێنێت هەرکەس بریاڕ لەسەر ئەوی تر دەدات وەک ئەوەیە گەلە گورگێک بەردەیتە ڕانە مەڕێک، بۆیە بونیی دادگا ودادپەروەری گرنگە بۆ کۆمەڵگە... لەولاتە دیموکراسیەکاندا تەنانەت لەکاتی جەنگ وئاڵۆزیە گەورەکانیشدا دەسەڵاتداران دەستیان نەبردوە بۆ دەسەڵاتی دادوەریی ورێگەیان نەداوە بەخۆیان دەستوەردان بکەن.    یاسا و دادگا دەبێت لەدەستێکی ئەمیندا بێت و بۆئەوەی پرۆسەی دادگایکردن دادپەروەرانە بێت پێویستە ماف بدرێت بەوانەی تۆمەتباردەکرێن، چەندین دەستەی قەزایی جیاواز بۆی هەبێت وردبینی بکات و رێگە بگرن لە رودانی هەڵەو کەموکورتی قەزایی. چونکە لەبنەرەتدا یاسا بۆ پاراستنی قوربانیان و سزادانی تاوانبارانە بەڵام کە سیاسیەکان دادگا دەگرنە دەست ئەم هاوکێشە هەڵدەگەرێتەوە و قوربانیان تاوانبار دەکرین وتاوانباران ئازاد دەبن، ئەوەش تەمەنی ئەو دەسەڵاتە سیاسیە کورت دەکاتەوە، چونکە هاوڵاتی هیچ متمانەیەکی بەو سیاسیانە نامێنێت کە نادادپەروەرن.  ئازادی رادەربرین ئەوە ناگەیەنێت کە رۆژنامەنوس پارێزبەندی هەبێت لە داوا و شکاتی یاسایی، چونکە ئەو رۆژنامەنوسەی راستی بشێوینیت و بە دەستی ئانقەست روماڵیکی ناراست بکات ئەوە ئەو لایەنەی زەرەرمەند بیت مافی خۆیەتی داوای یاسای لەسەر بکات، بەلام رێزگرتن لە ئازادی رادەربرین و ئازادی رۆژنامەگەری لە کۆمەڵگەی دیموکراسیدا مانای ئەوەیە نوخبەی سیاسی و کۆمپانیاکان نابێت دەسەڵاتی قەزایی و دادگا بەکاربهێنن بۆ گرتن و راونانی ئەو رۆژنامەنوسانەی رەخنە دەگرن و لەریگەی دادگاوە تۆڵەیان لێ بکرێتەوە لەسەر نوسینەکانیان.

د.كامەران مەنتك    ماوەیەكە لەریگای رۆكێت و دوێنی شەویش لەرێگای فڕۆكەی درۆنەوە هێرش كرایە سەر هەولێر، ئەو هێرشە بەردەوامانە لەماوەیەكی كەمدا واتای ئەوەیە هەولێر خەریكە دەبێتە گۆڕەپانێكی شەڕی نوێ و لەچوارچێوەی ململانێیەكی جیهانی و قۆناغێكی هەستیاروو یەكلاییكەرەوە سەنتەر دەگرێت! بۆچی هەولێر دەكرێتە گۆڕەپانی شەڕ. یاخود بە واتایەكی تر ئایا قۆناغێكی تر لە ململانێیە جیهانیەكان دەستیپێكردووە، كە هەولێر لەو ململانێیەدا دەكرێتە گۆڕەپانی شەڕێكی نوێ؟ ئەوەی لەهەولێر دەگوزەرێت رەهەندێكی جیهانی و هەرێمی هەیەو دەرهاویشتەی ئەو گؤانكاریانەیە، كە لە هاوسەنگی هێزی جیهانی هاتۆتە ئاراو دێتە ئارا. ئەگەر لە روانگەیەكی جیۆستراتیژی و فراوانە سەیری  ئەو ناوچە هەستیارانەی ئۆراسیا بكەین، كەهۆكاری گرنگ و یەكلاییكەرەوەن لە ململانێیە جیهانیەكان!. بۆ سەرلەنوێ داڕشتنەوەی سیستەمی جیهانی، بۆمان دەردەكەوێت هەموو ئەو ناوچانە لەگرژیەكی ترسناكدان و ئەگەر هەر هەڵەیەكی بچووك لە ئیدارەدانی ئەو ململانێیە بكرێت، رەنگ بێت شەڕێكی جیهانی لێبكەوێتەوە، كە تەڕو وشك بەیەكەوە بسوتێنێت.   بۆئەوەی بەوردی لەو شرۆڤەكردنە تێبگەین، بەكورتی ئاماژە بۆ ئەو گۆڕانكاراینە دەكەم، كە لەماوەی 30 ساڵی رابردوودا بەسەر سیستەمی جیهانی داهاتووە. دوای رووخانی بلۆكی رۆژهەڵات، كە سیستەمی تاكجەمسەری تیادا راگەیەنراو ئەمریكا خۆی وەك براوەی شەڕی سارد پیناسە كرد، دوای ئەوە لە ساڵی 2002 ئەفغانستان و لە ساڵی 2003 راستەوخۆ ئێراقی داگیركرد، دوای ئەوە لەرێگای سوود وەرگرتن و بەكارهێنانی ئەوەی پێی دەگوترێت بەهاری عەرەبی، لە باكووری ئەفریقاوە ئەو رژێمانەی روخاند، كە دەكەوتنە مەداری سۆڤیەتی پێشوو و وەك میسرو لیبیاو پاشان بەرەو سوریا هات، كە بنكەیەكی گرنگی سۆڤیەت بوو لەسەر دەریای سپی ناوەڕاست، تاكە پێگەی روسیا بوو، كە لەسەر ئەو دەریایە بۆی مابووەوە.  بەم چەشنە ئەمریكا هەوڵیدەدا لە سنوورەكانی باشوورەوە روسیا ئاووڵوقە بدات، شان بەشانی ئەمەش لەرێگای هاوپەیمانی باكووری ئەتڵەسی (ناتۆ) وە دەیویست لە رێگای چەند پڕۆژەیەكی ستراتیژیەوە، لەوانە هاوبەشی رۆژهەڵات، خۆی بگەیەنێتە بن دیوارەكانی روسیا، ئەم هەڵوێستەش بەردەوام بوو، تاوەكو لە ساڵی 2008 روسیا پەلاماری گورجستانی داو هێڵی سووری بۆ ئەمریكاو هاوپەیمانی ناتۆ دانا، بەڵام ئەو ململانێیە بەردەوام بوو، تاوەكو لە ساڵی 2013 هەوڵەكانی ناتۆ گەیشتە ئۆكرانیاو لە لوتكەی ڤیلیزۆسی ناتۆ (2013) قسە لەسەر ئەوە كرا، ئۆكرانیا رێكەوتننامەی هاوبەشی رۆژهەلات ئیمزا بكات و دواتر ببێتە ئەندام لە هاوپەیمانی ناتۆ، ئەمە وایكرد روسیا راستەوخۆ لەساڵی 2014 نیمچە دورگەی كریم بە وڵاتەكەی بلكێنێتەوە، پاشان پەڕیەوە بۆ سوریاو لە ساڵی 2015 خۆی لە سوریا هەڵقورتاند، بەمەش هاوسەنگیەكە لە بەرژەوەندی روسیا شكایەوەو گەڕانە دواوەی ئەمریكا بەشێوەیەكی بەرچاو دەستیپێكردو گەڕێكی تر لەشەڕی ساردی نوێ دەستیپێكردەوە. ئەو ململانییانە لە هەموو شوینیك بەردەوام بوو، وادیارە ئێستا قۆناغی دووەمی هەڵمەتی بەرەی هاوپەیمانی روسی دەستیپێكردۆتەوەو دەیانەویت بە یەكجاری ئەمریكا لەو ناوچەیە دوور بخەنەوە، بۆیە دەبینین لە ئۆكرانیا، كە دەكاتە دەروازە روسیا بۆ ئەوروپاو لە تایوان و لەناوچەی كەنداو لە رۆژئاواو باشووری كوردستانیش خەریكە گرژیەكان گەرمتر دەبن و ململانێیەكان چڕتر دەبێتەوە. هێندەی پەیوەندی بە كوردستانەوە هەیە، دیارە ناوچەی سەوز كەوتۆتە ژێر كۆنتڕۆڵی ئێران، ئێرانیش هاوپەیمانیكی نزیكی روسیایە لە شە،ی ئەمریكاة هەولێریش كەوتۆتە ژێر هەژموونی توركیا، ئەویش وەك ئەندامێك لەناتۆ دەبێت پاڵپشتی هەولێر بكات، بەڵام دۆخەكەیە لێرەدا رێك پێچەوانەیەو توركیا لەریگای روسیاو ئێرانەوە دەیەوێت، هەولێر بكاتە گۆڕەپانی شەڕو بۆ ئەوەی هەردوو هەرێمی كوردی لەباشوورو رۆژئاوای كوردستان لەناو بەرێت! كەواتە ئێستا هەولێر و قامشلۆ، بوونەتە، یاخود خەریكە دەكرینە چوارگۆشەی قەیرانەكان و ئەگەری ئەوەی هەیە شەڕی گەورەی تیا دابگیرسێت، توركیا دەیەوێت، ئەو دەرفەتە بقۆزێتەوەو پەلاماری رۆژئاوای كوردستان بدات، لەدواجاردا ئەگەر ئەمریكا وەك چەند ساڵی پێشوو گڵۆپی سەوزی بۆ دابگیرسینێت و بەرامبەر مانەوەی توركیا لە هاوپەیمانی ناتۆ سازش لەسەر مەسەلەی كورد بكات، ئەو كاتە شەڕەكە بە تەنیا دژی كورد دەبێت و زەرەرمەندی یەكەمیش لێی كورد دەبێت. لەبەرئەوەی ئەمریكا ئەمریكا چیتر توانای ئیدارەدانی جیهانی نەماوەو دەیەوێت وەكو قۆناغی یەكەمی شەڕی سارد، لەریگای هاوپەیمانەكانیەوە (توركیا) ئەو ناوچەیە لەژێر هەژموونی خۆی بهێڵیتەوە و ئاوی رووی خۆی بپارێزێت و ناوچەكە جێبهێڵێت، كە ئەمەش یەكیكە لە ئەگەرە بەهێزو ترسناكەكان، چونكە بە هەموو پێوەرەكانی هێز ئەمریكا لە پاشە كشەدایە، بۆیە روودانی شەڕێك لە رۆژئاوای كوردستان ئەگەریكی بەهێزە!  هێندەی پەیوەندی بەهەولێرەوە هەیە، راستە وەك هاوپەیمانی توركیا خۆی نیشان دەدات و واتیدەگات، كە توركیا دەیپارێزێت، بەڵام توركیا وەكو دەستكەوتیكی كورد سەیری ئەو هەرێمە دەكات نەك دەستكەوتی پارتی دیموكراتی كوردستان، بۆیە لەهەوڵی ئەوەدایە، كە بە هەر سازشكردنێك بێت و هەرچەندەی تێبچێت، ئەو هەرێمەش هەڵبوەشێنیتەوە، ئەگەر بۆی بلوێت ویلایەتی لەژێر دەسەلاتی خۆی بهێڵێتەوە وەك ئەوەی روسیا بەرامبەر نیمچە دورگەی كریم كردی و ئێستاش دەیەویت بەرامبەر كۆی ئۆكرانیای بكات، ئەگەر بۆشی نەلوا ئەوا بەناوی یەكپارچەیی خاكی ئیراق، ئەگەر بەشێوەیەكی رەمزیش بێت بە ئیراقی بلكێنێتەوە. چونكە وەك دەیان و سەدان جار بەرپرسە توركەكان راشكاوانە دەیڵێنەوە، ئەوان دژی  هەر قەوارەیەكی كوردین ئەگەر لە ئەفریقاش بێت!.   لاوازبوونی پێگەی دەسەڵاتدارانی كوردی لەسەر ئاستی نیودەولەتی و هاتنە پێشەوەی مامەلەكردن لەگەڵ ئێراق بە پلەی یەكەم لە ئێستادا، دەرواە یەكە دەتوانین ئەو خویندنەوەی تیادا بسەلمێنین!.

پەیكار عوسمان گومانی تیانیە، کە جینۆسایدو کارەساتەکان، بورکانێك لە سۆزو عاتیفە ئەتەقێننەوەو دنیایەك زەرەری مادییش ئەدەن.. بەڵام دیوە عاتفی و مادییەکە، تەنیا ئاستێکی نزمی شتەکەیەو ئەم بابەتە ئاستی باڵاتری هەیە کە بۆی هەڵکشێین! کە ئەڵێم دیوە عاتفییەکەی نزمە، مەبەستم سوکایەتی نیەو ناڵێم شاعیرەکان شیعرەکان نەنوسن و گۆرانیبێژەکان نەیلاوێننەوەو کەسوکارەکان نەگرین.. کە ئەشڵێم ڕەهەندە مادییەکەی نزمە، مەبەستم ئەوەنیە کە زیانلێکەوتووان قەرەبوو نەکرێنەوەو ژیانێکی شایستەیان بۆ دابین نەکرێ.. نا هەردووکی پێوستە. بەڵام تا ئێرا، پلەی یەکەمی قادرمەکەیەو پێویستە سەرکەوین بۆ پلەکانی سەرتر. لەڕاستیدا شین و شەپۆڕە عاتفییەکەو کڕوزانەوە مادییەکە، لەوە دەرچووە کە تەنیا پلەیەکی پەیژەکەبێت. بەڵکو بووە بە هەموو پەیژەکەو ئیتر ئێمەش هەر لە خوارەوەی شتەکەداین و هەنگاومان نەناوە بۆ سەرەوەو بۆ پلەکانی تری تێگەیشتن لە جینۆسایدو کارکردن لە سەری. یەعنی پلەی یەکەم گرنگەو ناکرێ بازبدەین بەسەریدا. بەڵام هەر بەقەت خۆی گرنگە، نەك بەقەت هەموو پەیژەکە. یەعنی ئەوە گرنگە کە شتەکە، لە ڕەهەندە عاتفی و مادییەکەوە، حەقی خۆی بدەینێ و تا ئێرا "ژیانە". بەڵام کە ئەم ڕەهەندە، سەری ڕەهەندەکانی تر ئەخوات، ئیتر ئەوە مەرگ و گەوجاندنەو ئەبێ بوەستێنرێ! لە ئێستادا، شین و شەپۆڕو کەشە عاتفییەکە، بابەتێکی مرۆیی و نەتەوەیی و نیشتمانی نیە.. بەڵکو تەنیا بابەتی فریودان و خۆشاردنەوەی ستەمکارە خۆماڵییەکانی ئیمڕۆیە، لەپشتی ستەمکارە بێگانەکانی دوێنێوە! چارەسەر نەکردنی جانبە مادییەکەو هێشتنەوەی خەڵکەکەش لە دۆخی کڕوزانەوەدا،، ڕاهێنانێکی سی ساڵەی خەڵکە، لەسەر دەستپانکردنەوەو بێ ئیرادەیی و کەسایەتی تێکشکاو! بۆیە پێویستە هەڵکشێن بۆ دۆخە باڵاکەی هەڵەبجەو ئەنفال. ئەمەش تەنیا بەوە ئەبێ، کە حەڵقە عاتیفییەکەی کۆتایی پێبێنین و حەڵقە عەقڵییەکەی دەستپێبکەین. حەڵقە عاتفییەکەی، وەکو حەڵقەی تورکی وایە، سی ساڵە ئیش ئەکاو سی تریش تەواو نابێ. ئەگەریش ئەوە نەخەینە ژێر پرسیارەوە، حەڵقە عەقڵییەکەی هەرگیز دەستپێناکات! لەم پرسەدا، دەسەڵات لەسەر وەتەری "کڕوزانەوە"و شین و شەپۆڕ، عەزفی خۆی ئەکاو موعارەزەش لەسەر وەتەری "کڕوزانەوە"و توڕەبوون. سەیرکە کڕوزانەوە لە هەردوکیا هاوبەشە. یەعنی هەردوکیان لەوێدا وەبەرهێنانی سیاسی لەسەر تێکشکاویی ئێمە ئەکەن! سەیرکە شین و توڕەبوونیش هەردوکی هەر لەناو عاتیفەدایەو ئەوان بە هەردوکیان کەشێکی سایکۆلۆژیت بۆ دروست ئەکەن و یاری بە دەروونت ئەکەن،، بۆئەوەی هەر بێ هۆش بیت و نەچیتە قۆناغی عەقڵیی و ئاگایی شتەکە! "بت" چەقبەستنی کۆمەڵگایە لە شتێکدا. کاری عەقڵیش شکاندنی ئەوەیە کە کۆمەڵگای تیا چەقیوە. مەسەلەن کە کۆمەڵگا لە بێدەنگیدا چەقی، ئیتر کاری عەقڵ دەنگهەڵبڕینە لە جەهل و ستەم و فەساد. بەڵام کە کۆمەڵگا لە دەنگەدەنگ و چەلەحانێ و شەڕەجنێودا گیریخوارد، ئیتر کاری عەقڵ بێدەنگی یان جۆرێکی ترە لە دەنگ. ئاخر دۆخی چەقین، هەر ئەوەیە کە ئیتر دەنگێکی تیانەماوە، ئەگەرچی پڕیشبێ لە دەنگەدەنگ! دەسەڵات دزیی نیەو ناڕەزاییش جنێودان نیە. خراپترین شتی پارتی و یەکێتی، ئەوەبوو کە سیاسەتیان یەکسانکرد بە دزی و درۆو بە شتێکی جیا لە ئەخلاق. خراپترین شتی موعارەزەش، ئەوەبوو کە سیاسەت و بوێریی و ئازادی یەکسان کرد، بە جنێودان بە دوو حیزب. ئێستا ئەشکەوتی سیاسەتی ئێمە، بەس ئەم دوو دەنگە ئەداتەوە، کە هەردوکی نادەنگەو هیچیان دەنگی عەقڵ و ئەخلاقی سیاسی نین! لەڕاستیدا "دەنگ" تەنیا دەنگی عەقڵەو دەنگی عەقڵیش ئەوەیە کە تیشك ئەخاتە سەر نادیارەکان و پرسیار ئەخاتە سەر پرسیارلێنەکراوەکان. لەڕاستیدا "دەنگی سیاسی" تەنیا ئەوەیە کە لینکێك لەنێوان سیاسەت و ئەخلاقدا دروستئەکاتەوەو لەو دۆخی جیایی و دابڕاوییە ڕزگاریان ئەکات. پەیوەست بە هەڵەبجەو ئەنفال، بۆ ئەوەی شتەکە بەرزکەینەوە بۆ تێگەیشتنێکی باڵاتر، گرنگە لەو یارییە ڕزگاری بکەین، کە سی ساڵە حیزبەکانی دەسەڵات پێوەی ئەکەن. لەو یارییەش ڕزگاری بکەین، کە چەن ساڵێکە حیزبەکانی موعارەزە پێوەی ئەکەین. بەڵکو جارێکی ترو لە دەرەوەی ململانێ و بەرژەوەندیدا، سەیرێکی کۆی وێنەکە بکەینەوەو تەواوی گۆشە نادیارەکانی بخەینە بەر باس و ڕوناکیی تەنیا بە ئامانجی تێگەیشتن. بە ئامانجی ڕاستی و بە ئامانجی بیناکردنی داهاتوو. ئاخر نە داهاتوو لەسەر درۆو شاردنەوەی مێژوو بینائەکرێ. نە ڕاستیش هی ئەوەیە بکرێتە کەرەستەی ململانێ و چەلەحانێکانی ئەمڕۆو هەرکەس بە هەوای خۆی مێژوو بنوسێتەوە. بەڵکو ڕاستی خۆی، ئامانجی عەقڵەو عەقڵیش شتەکان لەسەر ڕاستی دائەمەزرێنێ و لەسەر درۆ بینا هەڵناچنێ! مەسەلەن (بەبێ پاکانەکردن بۆ دوژمن)و (دوور لە چەلەحانێ و ململانێکانی ئێستا)، گرنگە پەنجە بخرێتە سەر هەڵەو سەهم و بەشی حیزبەکان، لە تاوانەکانداو ئەم گۆشە تاریکەی مێژوو ڕوونبکرێتەوە. بۆئەوەی لەمەولا هەرچی کڵاشینکۆفێکی گەڕی هەڵگرت، چەپڵەی بۆ نەکوتین و شاری خۆمان کاول نەبێ و خەڵکی خۆمان نەخەینە بەردەم ئەگەری جینۆساید. ئەرێ ئەو تەقوتۆقە موخابەراتییەی، کە بە پشتی دوژمی ئەلف، دژی دوژمنی بێ، هەڵئەگیرسێ، ئەوەیە شۆڕشی گەلێکی مەزڵوم؟ دواتر هەردو دوژمن و شۆڕش، هەرسێکیان پێکەوە، شارو گوندەکان کاولکەن و خەڵکەکەی بخەنە بەردەم ئەگەری کۆکوژی، بەجدی شۆڕش ئەوەیە؟ جا شتێك هەیە پێ ی ئەوترێ "شۆڕش". تا پرسیار نەخەینە سەر ئەو شتەو تێگەیشتنێکی تری بۆ دروست نەکەین، شۆڕشی ڕاستەقینەی ئێمە دەستپێناکاو دنیای ئێمە ناگۆڕێت. شۆڕش لە مانایەکیدا یەعنی گۆڕانکاری ڕیشەیی. بەڵام ئەم وشەیە لە عەقڵی کوردیدا، خۆی بووە بە چەقبەستنێکی ڕیشەیی و بە بەربەست لەبەردەم گۆڕانکارییەکی هۆشیارانەدا! شتێكی لە شۆڕش تازەتریش لە زیهنی ئێمەدا پەیابووە، پێیئەوترێ "ناڕەزایی". تایپێکە لە هاتوهاوارو چەلەحانێ و جنێودان و یەکسانکراوە بە فەزیلەتی سیاسی و بە بوێرێ و بە ئازادی و بە زۆر شت.. تا ئەوە نەخەینە ژێر پرسیارەوە، ناڕەزایی ڕاستەقینە لە دنیای ئێمەدا دروست نابێ و ئەمە دیوەکەی تری ڕازیبوونە بە دۆخی هەیی و مانەوەی! شتێکیش لە یادەوەری و ویژدانی ئێمەدا هەیە، پێیئەوترێ هەڵەبجەو ئەنفال. تا تێگەیشتنێکی تری بۆ دروستنەکەین و لەوێدا فاکتەرە ناوخۆکانی دەستنیشان نەکەین، ئەگەری دووبارەبوونەوەی هەر هەیەو کراوەیە! بەڵێ تێگەیشتنێکی نوێ ی ئێمە، لە جینۆسایدو کارەساتەکانمان، ئەبێ لەوێوە دەستپێبکات، کە شتەکە فاکتەری ناوخۆشی هەیەو ئەگەر دەسەڵاتی دوژمن و فاکتەرە دەرەکییەکانیشمان نەبێ، لانیکەم ئەبێ فاکتەرە ناوخۆکانی بدۆزینەوەو چارەسەربکەین. لێرەشدا مەبەستم (هۆشیاربوونە بە خۆ) نەك جەڵدی زات و ستایشی دوژمن و خودنەفرەتی، کە ئەمەی دووەمیان، ڕێك دیوەکەی تری جەهلە بە خۆ! ئاخر "نامۆبوون لە خۆ" دوو جۆری هەیە. جۆرێکیان ئەوەیە کە ناتوانێ پرسیار بخاتە سەر خۆی و هۆشیاربێت بە هەڵەو کەموکوڕییە ناوەکییەکانی. جۆرێکیشیان لەبری تێگەیشتن لەخۆ، زەڕبی لێئەداو ئەخلیسکێ بۆ قۆناغی ڕقبوون لە خۆ. بە نەفەسیك ئەکەوێتە کوتینەوەی خۆی، کە ئەچێتەوە سەر نەفەسی دوژمن. جا ئەم دووانە، یەکەمیان جەهلە بە خۆ، دووەمیان خراپترین و توندترین لێکەوتەو کاردانەوەی جەهلەکەیە. یەعنی جەهلترە! لەنێوان (کوێری و خۆنەبینین) لەلایەك و (دێزیی و پاکانەکردن بۆ دوژمن) لە لاکەی ترەوە، (کوردبینی و خۆناسین) هەیە. لەوێشەوە چاوێکمان بۆ دروست ئەبێت، کە ئیتر دوژمن و دنیاکەو سیاسەت و شۆڕش و جینۆسایدو مێژوو.. باشتر ببینین و ئایندەیەکی ڕوونیش تەنیا لەو چاوەوە دەرئەکەوێ. ئێمە ئەبێ تێبگەین لەوەی کە، خۆدروستکردن لە خۆناسینەوە دەستپێئەکاو ئەگەر لەوێوە دەستپێنەکەین، هیچ دروستناکەین و هەرچیش دروستکەین ڕووخاوە.

عەدنان زێباری  {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ} [البقرة:183] هەیڤا رەمەزانا پیرۆز قوتابخانەکە زۆر تشتان نیشا مرۆڤی ددەت. پەیامەکە بو خو زڤرینا مروڤان کە چاکسازیی کارێن خوە بکەین . نیشا کومەڵگەهێ ددەت کە بەرەڤ پەروەردە و فێرکرنەکا راست و دروست بچن ، دبێژیتە مە ڤێت هەر تشتی باشتر بکەین ژ بەرێ. ڤێجا رێکا زمان، دل ،دەست .... هتد کە دڤێت هەر کەس ژ مە پاراستی و سەلامەت بیت. رەمەزان وانەکە بۆ رۆژیگران کو فێری زۆر تشتان ببن. ژ بلی واجبەکێ ئائینی کو ئەو ژی ڤەگەریانە بۆ لایێ خودێ و گوهداریکرنا فەرمانێن وی دەرگەهەکێ سەرەکیە بۆ ل خۆ زڤرین و چاکسازیێ. دیسان لایەنێ ئابووری و ‌ئاشتەڤایا کۆمەڵایەتی باشتر دکەت. مخابن زۆر کەس دپەیاما ڤێ هەیڤا پیرۆز نەگەهشتینە یان ب دروستی کار پێ ناکەن. ژ ڤێ هەیڤێ چ وانەکێ فێر نابن و ویژدان و ناخێ وان نالڤیت و دەستێ هاریکاریێ درێژ ناکەن. ژ بەر هندێ ل خۆ نازڤرن و بەردەوامن ل سەر کارێ نەدروست. بگرە زۆر کەس ڤێ ب دەلیڤە دبینن ب تایبەت بۆ کارێ بازرگانی و خەلکی نێچیر دکەن. گرنگترین ژ وان خالا ب کرداری کە مرۆڤ فێری دبیت و نیشا مروڤی ددەت ب کورتی و پۆختی ئەویش ئەڤەیە: نیشا مرۆڤی ددەت کو دڤێت ئەم ل ئێک و دوو ببورین، کومەڵگە پێتڤی لێبورینە کو ئێک و دوو هەمبێزبکەین، سەرەرایی جیاوازیان لێ وازئینان ژ دووبەرەکی و تاوانێن رابردوو دەرمانە بۆ چارەسەریان.کۆمەلگەهێ مە ئەڤرۆ پتر هەر رۆژ پێتڤی لێبورینە ب تایبەت هێزێن سیاسی دگەل هەڤدوو چونکی تێکچونا پەیوەندیێن وان مللەتەک دبیت قوربانی. مرۆڤ تێدا فێری هاریکاریێ دبیت کو ئەو ژی ‌دانا زکاتێ یە بۆ کەسێن پێتڤی و هەژار. ئەڤرۆ زۆر وەڵات کەفتینە ناڤا قەیرانێن ئابووری ب جۆرەکێ زۆر کەس دنالن ژ پەیداکرنا پاریەکێ رۆژانە. هەرێما کوردستانێ کو تویشی قەیران بوویە ، موچەیێن موچەخورا دەمێن خو ناهێن ، دیسان دەرفەتێن کاری کێم بوونە ، هاتنا هەیڤا رەمەزانێ و دانا زکاتێ تا ئاستەکێ باش پێتڤیێن خەلکی هەژار پر دکەت، ب ڤێ رێژا هەژاری بەرەڤ کێمتر دبەت.  زاڵبون ب سەر حەزو ئارەزویێن خوە ، زکێ برسی سپێدێ هەتا مغرب، دویرکەفتن ژ شەهوەتان. ڤێ وانێ مرۆڤ فێری دبیت کو پێداچوونا نەفسا خوە بکەت، مروڤ دیرکەڤیت وان حەزێن خو یێن نەدرووست ئانکو ڤێت عەقل یێ زاڵ بیت سەر دلی. هەروەسا بیرا مرۆڤی دئینت کو پتر دەستێ هەژار و نەدارا بگریت، بیرا مرۆڤی دئینت کو نابیت ئەم نیعمەتێن خودێ ژبیر بکەین و دڤێت هەر سوپاسدار بین. دویرکەفتنا مرۆڤی ژ هەر جۆرە تاوانەکێ، ڤێجا چ ب رێکا جەستەیی بیت وەکی دزی یان شەڕ .... هتد ، یان ب رێکا دل و ناخێ مرۆڤی بیت وەکی دروو، کەرب، کین، نەڤیان .... هتد. ب ئەنجامدانا ڤێ ژ بلی کو خودایێ خوە دێ ژ خوە رازی کەیی، دیسان دێ پتر سیستەمێ کومەلگەهی رێکخیت کە مروڤ بەرەڤ ئاڤبوون بچیت ، دەمێ مروڤ باش ئاڤابوون دێ وەڵات ئاڤەدان بیت ، دیسان دێ دەروون و روحا تە مرتاح بیت، دێ ڤیان و خۆشەویستی کەڤیت ناڤا کۆمەڵگەهی، کومەڵگەهەکێ نموونە دێ دەرکەڤیت، بگرە ئاستێ تاکە کەسی هەتا دەسەڵاتێ بەرەڤ گۆڕانکاری و چاکسازیێ دچن. دێ پەروەردەکا دروست پەروەردەبیت و فێرێ هەر تشتێ باش بین ، دێ دویرکەڤین ژ هەر تشتەکێ نەشرین و نەتەندروست. سۆپاس بو بڵاوکردنی ئەم گوتارە

زمناکۆ ئیسماعیل      سەرەتای مانگی ئازاری ئەمساڵ ٢٠٢١ بوو، لەڕێگای تۆڕەکانی کۆمەڵایەتی، هاشتاگی (دەبێت گردی یارە سەوز بکەینەوە)، م - راگەیاند، ئەم هاشتاگە دەورێکی باش و پەرچەکردارێکی باشی هەبوو، دژ بەو سەرمایەدارانەی کەگەرەکیانبوو، گردی یارە داگیر بکەن و بیکەن بەشوقەو بەڤێلاو بیفرۆشنەوە بەخەڵکی هەژار، پاش راگەیاندنی هاشتاگی  (دەبێت گردی یارە سەوز بکەینەوە)، هەرسێ رۆژی ٢٩ و ٣٠ و ٣١ ی ئازارمان وەک رۆژەکانی سەوزکردنەوەی گردی یارە دەستنیشانکرد، لەو سێ رۆژەدا ٢٩ کۆمەڵە و رێکخراوو گروپی شاخەوانی و دەستە و کەسایەتی بەشداربون، کۆی گشتی ئەندامە خۆبەخشەکانی بەشداربوو، پێکهاتبون لە ٤٠٠ هاونیشتیمانی، کە توانرا بەهێزی ماندوبونی ئەو ژمارەیە لەبەشداربوان، هەزارو ٣٨٣ نەمام لەگردی یارە بڕوێندرێت، لەهەمانکاتدا، توانرا راگر بۆ زۆربەی نەمامەکان دابنرێت، ئەمەش لەکاتێکدایە کە بەئامێری تایبەت، چاڵ بۆ نەمامەکان لێدران و لەپاش ڕوواندن بەتەنکەر ئاو بۆ نەمامەکان هێنران و تێر ئاوکران، لەپاشاندا گردی یارە لە خۆڵ و خاشاک و پیسبونی خاک و ژینگەکەی خاوینکرایەوەو پاشماوەی پیسبونی ژینگەکەی خرایە شوێنی تایبەت، هەتا ئێرە دڵسۆزی بێ ووێنەی خەڵک و هاووڵاتی و هاونیشتیمانی بوو، بەڵام خەمساردی و بێ خەمی دەسەڵات و حکومەتیش نائومێدو نیگەرانی نەکردین، بەڵکو دەمانەوێت ئەوانیش روو لەگەرمی بنێن و بێنە نێو پایانی ئەم گۆڕەپانی کار کردنەو ببنە جێبەجێکاری داواکارییەکانمان، کە خۆی دەبینێتەوە لە  یەکهەم: چاککردن و بوژاندنەوەی کارێزی وەستا شەریف، بەپێی زانیارییەکانی ئێمە، ئەم کارێزە ئاوەکەی کراوە بە سێ بەشەوە، هەندیکی بەفیڕۆ دەڕوات، هەندێکی دیکەی لەڕێگای تەنکەرەوە دەفرۆشرێت، هەندێکی دیکەی دراوە بەگۆڕەپانێکی وەرزشی نزیک گردی یارە، بەبێ ئەوەی یەک دڵۆپ ئاو بدرێت بەدارەکان و دەبێت چالاکوانان لەڕێگای خێر خوازییەوە کۆمەک بۆ کڕینی ئاو بکەن بۆ ئەو دارانە، ئەمە جێگای نیگەرانییە و دەبێت لایەنە پەیوەندیدارەکان ئەم هەڵەیە چاک بکەنەوەو ئاوی دارەکان لەڕێگای قەتراندن دابین بکەن، چونکە ئەگەر وا نەکەن، ئەوکات هەموو ئەو هەوڵانەی کە بۆ بوژاندنەوەی ئەو گردە دراوە بەزایە دەچێت. دووهەم: گردی مامەیارە بۆ ماوەی ساڵێک بخرێتە ژێر چاودێری راستەوخۆی پارێزگاری سلێمانی و لیژنەیەکی پێکهاتووی ژێر چاودێری پارێزگار و شارەوانی و قائیمقامییەت، ئەوەش بەمەبەستی ئەوەی ئەو گردە لەڕووی ژینگەییەوە ببوژێتەوە، چونکە ئێستا ئەو گردە بێخاوەنە، من بەدواداچونم بۆ کردووەو هەردوو بەڕێوەبەرایەتی باخچەکانی سلێمانی و بەڕێوەبەرایەتی دارستان دەڵێن لەلای ئێمە نییە، ئەی کەواتە ئەو گردە لەلای کێیە و سەر بەکێیە؟!، هەر بۆیە باشترین چارەسەر ئەوەیە لیژنەیەکی تایبەت سەرپەرشتی ئەو شوێنە بکات وەک لەسەرەوە ئاماژەم پێدا. سێهەم: پاش وەرگرتنەوەی ئەو گردەو دارستانەکەی، دەبێت بۆ ماوەیەکی دیاریکراو، کە کەمتر نەبێت لە ساڵێک، تەلبەند بکرێت، بەمەبەستی ئەوەی کە نەهێڵدرێت خەڵکانێکی نا بەرپرس، زیان بەو نەمامە تازانە بگەیەنن، وەک چۆن پاش سەوزکردنەوەو ڕوواندنەوەی نەمامەکان لەم رۆژانەی دوایدا، زیاتر لە ٣٠ نەمام زیانی پێگەیشتووەو هەندیکی هەڵکێشراوەو دزراوە. چوارهەم: دابینکردنی کارگوزار بۆ گردی یارە و سەرپەرشتیار و ئەندازیاری کشتوکاڵی، پێشترو زیاتر لە ٣٠ کارگوزار لەسەر دارستانی گردی یارە دامەزراوە، بەڵام بەهۆی هەڵکشانی تەمەنی زۆرێک لەوانە، خانەنشین بوون و کەس نەخراوەتەوە جێگای ئەوان. پێنچهەم: خزمەتکردنی نەمام و زەوی ئەو ناوچەیە وەک پارکێکی میللی رەسەنی جوان و دانانی کورسی  و دروستکردنی پەرژینی جوان بەدەوری ئەو گردە هاوشێوەی پەرژینە شارستانییەکان، هەرچۆن بۆ پارکی ئازادی و شوێنەکانی دیکە کراوە. شەشهەم: دانانی نەخشەیەک بۆ جوانکردنی گردی یارە لەڕووی هونەری، وەک دروستکردنی شانۆی کراوەی هاوینەی شێوە رۆمانی و چاککردن و بوژاندنەوەی مەلەوانگەکە و گۆڕینی بۆ فۆڕمێکی دیکەی هونەری، بەنمونە ئەگەر بڕیار وایە ئەو مەلەوانگەیە چاکنەکرێتەوە، بکرێت بە شوێنێکی هونەری و نمایشی جیاوازی کارە هونەرییەکانی تیادا بکرێت. حەوتهەم خاڵ و کۆتایی: دانانی روناکی لەنێو پارکەکە و تەنەکەخۆڵ بۆ شوشە و بۆ پلاستیک و بۆ پیل و پێکهاتە کارەبایی و ئەلەکترۆنییەکان بەجیا، لەگەڵ جێبەجێکردنی مافی کەسانی کەمئەندام لەنێو پارکی یارە و کارێزی وەستا شەریف لەپاش دروستکردنی  ئەمانە چەند خاڵ و تێڕوانێکی کەمی ئێمەیە، کە بەئاسانترین شێوەو کەمترین بودجە، دەتوانرێت جێبەجێ بکرێت، بەڵام ئەو جۆرە لەجێبەجێکردن، بەتەنها هێزی بیرکردنەوەو هێزی بڕیاردان و هێزی سەپاندنی دەوێت، ئەمانەش کاتێک دێنە بەرهەم، کەحکومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکان و بەڕێوەبەری خۆ جێی سلێمانی و پارێزگارو قائیمقام و سەرۆکی شارەوانی و هەریەکە لەبەڕێوەبەرایەتییەکانیان، دڵسۆزی بنوێنن و لەو بێخەمییەی نێو پرخەی خەویان، رابپەڕێن و کاری مەیدانی و مەدەنی و یاسایی بۆ بکەن، ئەگەر وانەکەن ئەوا، گردی یارە و مێژوویەکی دێرینی ئەم شارەو پارێزگای سلێمانی، بۆ خۆمان خۆش و دەبێت بەژێر پێی سەرمایەدارانەوە.  

كاردۆ محەمەد  گۆران لە بەشداری حکومەت دا بە نیەتی ئەوەی  لە دەسەلات بێت یا ئۆپۆزیسۆن ،لەوبەرنامە وبەلێنەی بە خەلکی داوە،پاشگەز نابێتەوە. لەسەر ئەو بنەمایە، رێکەوتنێکی  باشی کرد. زورینەی ئەوانەی لە هەوڵی چاکسازی نائومێد بون،   لە راگەیاندنی کارنامەی حکومەت .جەختیان لەجێبەجێ کردنی دەکردەوە ..  گرنگ ،سەلمێندراوە،ئەگەر قسە لەسەرچاکسازی و چاکەو گۆرانکاری بیت ،بە لایەنیک ناکریت بە هەموان دەکرێت .باس لەقسەو دروشم بازی و پروپاگەندە  ناکەم، !  تا هەنوکە ،هەنگاوەکان بە ئامانجی چاکسازی لە کوێ نراوە، ،توانراوە چی بکریت ؟بیگومان خەلک لە کۆتاییدا لەمەحەکی راستیگۆیمان دەدات .ئەسلی مەبەست ؛دو پرسی ناو ریکەوتنی گۆران و پارتی ،بە نەزەرەم لای  گۆران روحی رێکەوتنەکەیە، بە جێ بە جی نەکردنی پرسیاری لا دروستکردم !دوبەندەکە، یاسای چاکسازی دانانی سندوقی داهایی نەوتە .کە چی دوای دوساڵ  لە رێکەوتن  وئامادەکردنی پرۆژە یاساوچەندین موناقشە و گفت وگۆی فەرمی تازە بە تازە ،لایەنی بەرانبەر باسی زەرورەت نەبونی پرۆژە کەویاسایەک بۆ چاکسازی دەکات، پەرلەمان پەسەند بکات.لە کاتیکدا رێکەوتن سیاسی کراوە، پرۆژەکە ئامادەیە . جێی تیرامانە ،پاساوهێنانەوە بۆ رەتکردنەوەی  بە دامەزراوەگەلێک، خۆییان لە ناو قەیران دەژین و دادەدادیانە لەو رۆژگارەی تێیکەوتون ،.تێبینی وسەرنجیان هەیە،لەسەر پرۆژە یاسەکە. ئاستەنگ لە بەردەم  یاسای چاکسازی دروست دەکەن .خۆ بە هەلە بردن ،چاونوقاندن لە ئاست  راستیە کان .دوای حکومرانی سی سال ، هەبونی حکومرانیەکی پرلە تەنگژە لە بەرێوەبردن وکەڵەکەبونی قەیران لەهەمو ئاستەکاندانەک چاکسازی، شۆرشی چاکسازی دەوێت. لەبەرئەوەی  نەبونی شەفایەت و  گەندەلی ولاتەکەی دازراندوە. بە دامەزراونەکردنی ولات و نەبونی سەروەری یاسا و دادی کۆمەلایەتی پەرێشانی کردوە ،با لە یەکنەخستنی هێزی چەکدار و دامەزراوەکانی تر  گەرێین . مەترسی دو ئیدارەیی هەمو ررۆژێ سەر دیقانێمان لەگەل دەکات .لەم رۆژانەی دوایدا،لە گفت و گۆی پرۆژەی چاکسازی پاشەکشەیەکی زەقم بینی ،وەکوئاستەنگێکی گەورەیەلە جێ بە جێ کردنی خواستی چاکسازی لەبەر ئەوەی گۆرانکاری لە عه قلى سياسمان روینەداوە،   بە هەمان رێسای کاتی تەنگانە براین  ،وەکی دی ناتەباین .بە ناو ی نیشتیمان و هاولاتیبون حیزبرانی دەکەین،  بە عه قلى سرينه وەی یەکتر کارو  مامەلە  ده كه ين.هۆکارەکەش ئیرادە ی چاکسازی لاوازو متمانەسفرە.

کاروان عەلی شامار دوای دەیان كۆبوونەوەو چاوەڕوانی و، هەڵای بەردەوامی ئیعلامی و هەڵچنینی ئومێد لەسەر رێككەوتن و بانگەشەكردن بۆ كۆتایهاتنی قەیرانی دارایی و لێبڕینی موچەی فەرمانبەران، دواجار حکومەتی ھەرێمی كوردستان لەسەرەتای ئەم مانگەدا رێكکەوتنی نێوان هەولێر و بەغدادی وەک دەستکەوتێکی گەورەو باش بۆ کۆمەڵانی خەڵکی كوردستان راگەیاند، لەبنەڕەتدا رێکكەوتنەکە غامزو دەڵەمەبوو، وە بەجۆرێک داڕێژرابوو کە دۆخی کوردستان بەمجۆرەی ئێستا بەردەوام بێت، ئەمەش لەكاتیكدابوو كە بەهۆی هەڵای ئیعلامی و دروستكردنی ماركێتین بۆ ریكلامكردن و پیشاندانی سەركەوتنی شاندی هەرێم وایكرد كە ئومێدێکی گەورە لای خەڵك و بەتایبەت موچەخۆران دروست بكەن، بەمەش دەبوو حکومەتی ھەرێم مولزەم بێ بەوەی کە گوزەران و ژیانی ھاوڵاتیان جێگیر بکات و مووچەش بەبێ پاشەکەوت و لەکاتی خۆیدا دابەشبکات، وەلێ بە چەند رۆژێک لە دوای رێکكەوتنەکەو لێدوانی ھەریەک لە سەرۆکی حکومەت و وەزیری دارایی ئەو ڕاستیە سەلمێندرا کە لێبرینی مووچە بۆ ھەمیشە بەردەوام دەبێت و تەنھا سودی رێكکەوتن لەگەڵ بەغداد شەرعیەتدانی زیاتر بوو بۆ فرۆشتن و ھەڕاجکردنی نەوتی ھەرێم و شاردنەوەی گرێبەستە نەوتیەكان، واتە بەم رێکكەوتنە پارتی دیموکراتی كوردستان كەئێستا حاكمی موتڵەقی هەرێمە و سەرجەم جومگە هەستیارەكانی حكومرانی لەلایە بێ چەندوچوون  دەستکراوەتربوو لە تاڵانکردن و بەھەدەردانی سامانی گشتی لەپێناو بەرژەوندی ماڵبات و حیزبەکەیاندا! ئەگەر كەمیك بگەڕێینەوە بۆ رابردوو، بەچاوخشاندنێك بە رێككەوتنەكانی نێوان هەرێم و بەغداد ئەو راستیە خۆی بەرجەستە دەكات كە حکومەتی ھەرێم ئیلتیزامی بەرێككەوتنەكانەوە نەكردوەو ئامادە نەبووە كرۆكی ریككەوتنەكان وەك خۆیان جێبەجێبكات، بەمەش لەلایەک حکومەتی عیراق متمانەیەکی بە حکومەتی ھەرێم نەماوە، لەلایەکی دیكەش ھاونیشتیمانیان یەقین بوون لەوەی کە رێککەوتن بکرێ و نەکرێ، نرخی نەوت چەن بەرزتر ببێتەوە، دۆخی خەڵک و مووچەخۆران ھەروەک خۆی دەبێت و گۆڕانكاریەكی ئەوتۆ بەسەر ژیانیاندا نایەت، بۆ ئەمساڵیش ئەگەرچی رێکەوتنەکە دڵخوازی شاندی دانوسانکاری ھەرێم بوو، بەڵام ھیچ گەرەنتییەک نیە ھەرێم ئیلتیزام بە یاسای بودجەوە دەکات یاخود نا، لەھەردوو ئەگەردا ئاڵنگارییەکان بەردەوام دەبن و ژیانی خەڵک باشتر لەوەی ئێستا نابێت ! خوڵاصەی كەلام، لە تەواوی کابینەکانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان دا ئاشتی ھەورامی راستگۆترین بەرپرس بووە لەگەڵ ھاوڵاتیاندا، کاتێک لەسەروبەندی شەشەمین دیداری مێریدا و لەساڵی (٢٠١٥)دا، وتی "ئەگەر نرخی بەرمیلێک نەوت ببێتەوە بە سەد دۆلاریش ئەوا قەیرانەکان چارەسەرنابن"، بەم لێدوانەی وەزیری پێشووی سامانە سروشتییەکان بە زمانێکی سادە و بێ ھیچ رتوشێک پێی وتین کە بەرپرسانی حکومەتی ھەرێم ھیچ کات لە خەمی ژیان و گوزەرانی ھاوڵاتیاندا نین، چەندە دۆخی ئابوریی و نێوانی ھەرێم و بەغدا باشترببێت، ئەوا ئاسۆی باش بوونی ژیانی خەڵک کەمتر دەبێتەوەو دەلاقە و کەلێنی زیاتر لەنێوان ھاولاتیان و بەرپرسان دروست دەبێت.

د. كامەران مەنتك   ئەگەر بەر لە رووخانی رژێمی بەعس، ئەنفال تاوانێكی مرۆڤایەتی بوو بێت بە تەوێڵی رژێمی بەعس و ئەوانەی یارمەتیاندا لكابێت، ئەوا دوای رووخانی ئەو رژێمە ئەنفال شەرمەزاریەكی گەورەیە بۆ دەسەلاتداری كوردی، كە نەك هەر هیچ هەڵوێستیكی بەرامبەر بەشێكی زۆر لەو تاوانبارانە نەبوو، بگرە لە پەنای خۆشی داڵدەی دان و لەتوووڕەیی خەلكی كوردستان و تەنانەت دادگاكانی حكومەتی نوێی ئێراقیش پاراستوونی!. داڵدەدانی ئەو جۆرە تاوانبارانە لەمێژووی مرۆڤایەتیدا كەمەو خۆی لەخۆیدا بەشداریكردن و پاڵپشتیكردنە لەو تاوانە، دەتوانین بڵێین لەڕووە یاساییەكەشەوە ئەوەی تاوانبارێكی لەو جۆرە دالدە دەدات و بەرگری لێدەكات، وەك هاوبەشێكی ئەو تاوانە هەژمار دەكرێت، بەتایبەتیش ئەگەر ئەوەمانزانی بەشێكی زۆر لەو تاوانبارانە بوونە هێزی چەكداری حیزبە باڵا دەستەكانی كوردستان و دوای رووخانی رژێمی بەعسیش شارەكانی كوردستان، لەوانە پایتەختی هەریم كرایە مۆڵگەی تاوانبارانی ئەنفال و ماڵ و مندالەكانی ئەو تاوانبارانە!. ئەو هەڵوێستەی سەركردایەتی كورد هەرگیز ناكەوێتە خانەیی لێبووردەیی و برەودان بەئاشتی كۆمەڵایەتی وەك بانگەشەی بۆ دەكەن و دەیانەویت نیشانی خەڵكی بدەن، بەڵكو بە پێچەوانەوە جگە لەخیانەتێكی نیشتمانی هیچ خوێندنەوەیەكی تر لەخۆوەناگرێت.  ئەرمەنەكان لەهەموو دونیا بەدوای تاوانبارانی جینۆسایدی ئەرمەنەكانەوە بوون و تا بە سزای گەلیان نەگەیاندن ئۆقرەیان نەگرت، جوولەكەكان تا ئێستاش بەردەوامن لەگەڕان بەدوای ئەو تاوانبارانەی لە هۆلۆكۆستی جولەكەكان بەشداریان كرد، بەڵام سەركردەكانی كورد لەپاڵ خۆیان حەشاردان و دەستیان بەسەریانداهێنا!. ئەم دۆخە پرسیاری گوماناوی و سەرسوڕهێنەر لای تاكی كورد دروست دەكات!، دەبێت هۆی ئەو هەڵوێستە پڕ شەرمەزاریانەی سەركردایەتی كورد چی بێت؟ جێگای داخە بڵێم بەگوێرەی ئەو بەڵگەنامانەی رۆژانەو ساڵانە لەمیدیاكاندا بڵاو دەكرێنەوە، زیاتر و زیاتر لەوە نزیكمان دەكاتەوە، كە ئەوانەی خۆیان وەك حزبی سەرەكی و سەركردایەتی كورد لەباشوور نیشانی خەلك دەدەن، بەشێوەیەك لەشێوەكان لینكێكیان لەو تاوانە گەورەیە هەیەو تێیەوە گڵاون، ئەگینا ئەو هەڵوێستە پڕ شەرمەزاریە هەرگیز ناكەوێتە خانەی لێبووردەیی، لەكاتیكدا هەموو ئەوە دەزانین ئەوانە لەسەر تەپۆلكەیەكی وشك و برینگ هەزاران گەنجی كوردیان كوشت و بەكوشتن دا.

رۆزا دڵشاد مەریوانی دیاردەیەکی تر لە دیاردەکانی سەردەم کە چەند ساڵێکە بە شێوەیەکی زۆر تەشەنەی کردووە و بووە بە ستایلێکی نوێی ژیان ئەویش خۆنمایشکردنە لە ناوەندەکانی سۆشیال میدیا، وەکو فەیسبووک و ئینستا و سناپ و …هتد، ئەم حاڵەتە کە من بە نەخۆشی خۆنمایشکردن ناوی دەبەم، تەنیا ئەستێرەکان و هونەرمەندەکان ناگرێتەوە، بەڵکو کەسانی ئاسایی دەبینین وەکو کاراکتەرە بەناوبانگەکان لەم ناوەندانە خۆیان نمایشدەکەن، راستە بۆ هونەرمەند و گۆرانیبێژەکان رەنگە کارێکی ئاسایی بێت، بەڵام لەدوای قەیرانی کۆرۆناوە زۆرێک لەوانیش تەنیا بۆ ئەوەی لەبەرچاوی هەوادارانیاندا بن بچووکترین شتی تایبەتی ژیانیان نمایشدەکەن و ئەوەش زۆرجار بەشێوەیەکی خراپ بەسەریاندا دەشکێتەوە و تووشی دۆخێکی خراپیان دەکات و وادەکات لەبەرچاوی هەوادارانیان بکەون، چونکە کاتێک کاراکتەرێکی بەناوبانگیش بەردەوام لەسەر سۆشیال میدیا دەبێت دواجار رەزای قورس دەبێت، جا چی ئەگەر کەسەکە کەسێکی ئاسایی بێت. شتە جوانەکان دەشێوێنن نووسەری بەناوبانگی لوبنانی جوبران خەلیل جوبران دەڵێت: «سەفەر بکەو بە کەس مەڵێ..چیرۆکێکی راستگۆی خۆشەویستی بژی و بە کەس مەڵێ..بەختەوەر بەو بە کەس مەڵێ خەڵکی شتە جوانەکان دەشێوێنن». ئەم نووسەرە لە سەدەی پێشوودا ئەم قسەیەی کردووە ئەگەر لە دونیای ئەمڕۆدا بژیایە چی دەوت؟ کاتێک ئەم نەخۆشی خۆنمایشکردنەی لە سۆشیال میدیادا دەبینی کە بە شێوەیەکی یەکجار زۆر لەم چەند ساڵەی دواییدا لەنێو کەسانی ئاساییدا بڵاوبۆتەوە و بەبێ جیاوازی پیر و گەنج و منداڵی گرتۆتەوە، بە جۆرێکە وایلێهاتووە خەڵکی لەبەر هۆکارە سروشتییەکەی ناچنە دەرێ و گەشت ناکەن و تەنانەت نانیش ناخۆن، بەڵکو بۆ ئەوەی وێنەی خۆیان لەو شوێنانە بگرن و بڵاویبکەنەوە ئەو شتانە دەکەن، چونکە زۆر بە سادەیی وا هەستدەکەن ئەگەر وا نەکەن کەسانی تر وا ئەزانن ئەمان ناژین، بە داخەوە لەنێو ژنان و کچاندا ئەم حاڵەتە زۆرترە وەک لە پیاوان و کوڕان، بەڕاستی بەردەوام بینینی ئەم هەموو خۆنمایشکردنە زۆر بێزارکەرە بۆ نموونە بەفرێک ئەبارێ فەیسبووک پڕدەبێت لە وێنەی سێڵفی لەگەڵ بەفردا یان بەتایبەتی پێش قەیرانی کۆرۆنا هاوین دەهات ئەبووایە یەک مانگ لایک و کۆمێنت بۆ وێنەکانی سەفەری تورکیای ئەم خەڵکە بکەیت، ناشکرێت بۆ ئەو جۆرە پۆستانە بنووسیت وەڵاهی دایکەکەی دایکم ئێمەش وەکو ئێوە ئەژین بەس بۆخەڵکی نمایش ناکەین، پێویست ناکات هەموو شتێکی ژیانی تایبەتی خۆت خەڵکی بیزانێت! ئەم نەخۆشییە چۆتە نەستی تاکەکانی کۆمەڵگەوە و تا کۆمەڵگەکە دواکەوتووتر بێت ئەو حاڵەتە تێیدا زیاترە و لەنێو هەمان کۆمەڵگەشدا تا کەسەکە بەتاڵتر و بێ ئیشتر بێت زیاتر نەخۆشی خۆ نمایشکردن لەسەر ناوەندەکانی سۆشیال میدیا تێیدا زیاتر دەبێت. خۆپەرستیی زیاد دەکات بەپێی راپۆرتێکی هەردوو زانکۆی سوانسیا-ی بەریتانی و میلانۆی ئیتاڵی بێت کە لە دوو ساڵی رابردوودا کردوویانە دەڵێن: زۆر بەکارهێنانی ناوەندەکانی سۆشیال میدیا لەلای ئەو کەسانەوەی زیاتر لە هەشت سەعات بەکاریدەهێنن و وێنەی سێڵفی خۆیان بڵاودەکەنەوە حاڵەتەکانی ئەوەی پێی دەوترێ نێرسسی یان خۆپەرستی تێیاندا زیاد دەکات، نێرسسی نێو سۆشیال میدیاش بریتییە لەوەی کەسەکە هەست بە گرنگی خۆی دەکات کاتێک وێنە یان وتەی زۆر بڵاو دەکاتەوە و پەنا بۆ کۆکردنەوەی لایک و کۆمێنتی زۆر دەبات تاوەکو ئەو حەزی خۆپەرستییەی خۆی تێر بکات، بەڵام کاریگەری ئەو هەستە ماوەیەکی کەم دەخایەنێت، بۆیە بەردەوام وێنەی نوێ و هەموو ئەو شتانەی لە ژیانیدا دەیکات بڵاویدەکاتەوە، بەبێئەوەی هەستبکات وردە وردە دەیکات بە کەسێکی نێرسسی و پێیەوە ئالوودە دەبێت، راستە حاڵەتەکە پێویستی بە توێژینەوەی زیاترە، بەڵام تەنیا بە تەماشاکردنێکی فەیسبووک یان سناپ و ئینستا بە زەقی ئەو حاڵەتە دەبینیت و بێ هۆ کەسانی چواردەورمان لەهەموو بۆنە تایبەتی و گشتییەکاندا خۆیان نمایشدەکەن، جاری وا هەیە قسەو وێنەی تایبەتیی وا دەبینیت پێت عەیبە کەسەکە خۆی بزانێت کە تۆش دیوتە. ژیانێکی خەیاڵیی دەژین ئەم نەخۆشی خۆنمایشکردنە هەر بەوەوە ناوەستێت، بەڵکو وەکو چۆن لە دونیای ئینتەرنێت و گریمانەکراودا بڵاودەکرێتەوە وایلێهاتووە کەسەکان ژیانێکی گریمانەکراو و خەیاڵیش بۆخۆیان دروست دەکەن کە تێیدا هەموو شتێکی ژیانیان جوان و پاکو خۆشە، بۆ نموونە دەبینین وێنەیەکی سێڵفی خۆی و مێردەکەی بڵاوکردۆتەوە ئێمە دەزانین نێوانیان چۆنە کەچی وێنەی خۆشەویستی خۆیان نیشان دەدات ئاخر ئەوە نەخۆشی نەبێت چی نەخۆشییە؟! یان لەسەر سۆشیال میدیا غەزەلی بۆ دەنووسێ ئێ دایکەکەم راستەوخۆ بە خۆی بڵێ پەیوەندی بە ئێمەوە چییە خۆشت ئەوێ یان نا رەنگە ئەم قسانە لە رووکاردا تەنز ئامێز بن، بەڵام لە ناوەرۆکدا مانای قووڵی هەیە بەوەی کەسەکە لە نەستیدا وا هەستدەکات ئەگەر نمایشی خۆشەویستی خۆی نەکات واتای وایە خەڵکی وا دەزانن ژیانێکی ناخۆش دەژی و ئەگەر زوو زوو وێنەی سێڵفی خۆی و مێردەکەی بڵاونەکاتەوە گاڵتەی پێدەکەن و پێیدەوترێ مێردەکەی خۆشی ناوێ، چونکە لە دونیای ئەمڕۆدا وایلێهاتووە زۆربەی خەڵک بۆ خودی ژیان خۆی ناژین، بەڵکو بۆ خۆنمایشکردن لەبەردەم خەڵکیدا دەژین. هەرزەکارانیشی گرتۆتەوە مەترسییەکەی لەوەدایە ئەم حاڵەتە تەنیا لە گەورەکاندا نییە بگرە منداڵ و هەرزەکاریشی گرتۆتەوە ئەوەتا لەم رۆژانەدا کچەکەم لەبەر خۆیەوە دەیبۆڵاند لێمپرسی چیتە؟ وتی: دایە ئەو کچەی پۆلمان لە گروپ چاتی هاوپۆلەکانم بە زمانی هەرزەکارانەی خۆی وتی هەر خەریکی ‹›show off›› ە واتا خۆی نمایشدەکات و زۆر بێزارکەرە و لەهەر شوێنێک بێت وێنەی سێڵفی خۆی دەگرێ و دایدەنێ، ئینجا پرسی باشە دایە ‹›ئەوان دایم لە دەرەوە و گەڕان و سەیرانن؟›› کەواتە ئەو خۆنمایشکردنە لەنێو هەرزەکارانیشدا کە دیسانەوە مەبەستم کچانە بۆتە نەخۆشی و چاولێکەریی و لە رقی یەکتری وێنەی خۆیان دادەنێن و دواجار کار لەدەروونی هەرزەکاران دەکات و وادەزانن ئەوانی تر بە خۆشی دەژین و ژیانێکی بێ کەموکوڕیان هەیە و ئەمان وانین، بۆیە هەوڵدەدەن لاسایی یەکتری بکەنەوە نەبا هاوڕێکانیان گاڵتەیان پێبکەن، بێگومان ئەوەش بەشێکی زۆری بۆ پەروەردە و ژینگەی ماڵەوە دەگەڕێتەوە کاتێک کچێکی هەرزەکار دەبینێت دایکی لە هەموو شوێنێک و بۆنەیەکدا خەریکی وێنەگرتن و خۆنمایشکردنە ئەویش بە هەمانشێوە دەکات، بۆئەوەی بڵێ منیش گەورە بووم، بەڵام ئەگەر دایکێک خۆی بەو جۆرە نەبوو هەروەها ئاگاداری کچە هەرزەکارەکەی بوو نەیهێشت بەو شێوەیە خۆی نمایشبکات و فێری کرد کە هەندێ شت تایبەتین و پێویست ناکات خەڵکی بزانن چیمانکردووە و لە کوێ بووین ئەویش کەمتر ئەو حاڵەتە کاریتێدەکات، من ناڵێم وێنە مەگرن بۆ یادگاریی، بەڵام مەرج نییە بڵاویبکەیتەوە، لە بیرمە جاران ئەو وێنەیەی دەگیراو دەشۆرایەوە و دەکرایە ئەلبومەوە کەسی زۆر نزیک و خۆشەویستی خۆت نەبوایە نەیدەبینی، شتێک هەبوو ناوی ژیانی تایبەتی بوو، بەڵام ئێستا نزیک و دوور دەزانن چیت کردووە و لە کوێ بوویت و چیت خواردووە!

ئەبو كاروان ئەنفال پرۆسەیەكی كۆمەڵكوژی بوو، كە ڕژێمی بەعس لە ساڵی 1988 بەرانبەر خەڵكی كوردستان لە ناوچە كوردستانییەكانی ژێر دەسەڵاتی هێزی پێشمەرگەو دەڤەری دیكەی كوردستان ئەنجامی دا. ئەنفال پرۆسەیەكی سیاسی‌و بۆ مەبەستێكی سیاسی بوو، كە لەڕیگای هێزی سەربازییەوە ئەنجامی دا.  كۆشتن‌و لەسێدارەدان‌و وێرانكردن لە عەقڵیەتی دەسەڵاتی بەعسدا شاراوە نەبوو، وە بەشێكی سەرەكی بوو لە سروشتی ئەو ڕژێمە دیكتاتورە. لەئەنجامی كردەو ڕەفتارەكانیدا هەر هەنگاوێك بە ئاڕاستەی مەترسی، بۆ دەسەڵاتەكەی بوونی هەبووایە، ئەوا بە ئاگرو ئاسن وەڵام دەدرایەوە. مەبەستی من لەم نوسینە شیكردنەوەی كردەوەكانی ئەو دەسەڵاتە نیە كە لەسەرەتاوە ئاماژەم پێدا، بەڵكو مەبەستم لەم نوسینە ئەوەیە بڵێم، یا بپرسم كە چۆن بتوانم قەناعەت‌و باوەڕ بهێنم كە سەرانی حزبە سیاسییەكان‌و بەرپرسانی هێزی پێشمەرگە لە ماهیەتی ئەم دەسەڵاتە فاشییە تێنەگەشتبوون، كە ساڵانێك خەباتیان بۆ ڕووخانی كردووە. لێرەدا بۆچونەكانم بەشێوەیەك دەخەمەڕوو وە پرسیارێك دەكەم:- كە دەڵێ، ئەرێ بەڕاست سەركردە سیاسیەكان هەستیان بە مەترسی ڕوودانی  كارەساتێكی وەك ئەنفال‌و قڕكردنی ئەو خەڵكە نەكردبوو؟ یاخود قەناعەتیان وابووە كە ڕژێمی بەعس ئەو توانا سەربازییەی نەبووە بۆ ئەنجامدانی ئەو كارە، یا  جورئەتی بڕیارێكی لەوشێوە مەترسیدارەی نەكردوە؟  بۆ وەڵامی ئەو دوو پرسیارە كە تائێستا كەس خۆی لە قەرەی نادات‌و تەنها بەتۆمەت‌و تاوانباركردنی یەكتر وەڵام دەدریتەوە، بۆیە بۆچونەكانی خۆم  لە دووخاڵدا وەك دوو پرسیار بەم شێوەیەی خوارەوە  وردەكەمەوە: یەكەم/ گەر ئەو لایەن‌و سەركردانە هەستیان بەو مەترسیە نەكردبوو تا ئەوكاتەی خەڵكی ئەو ناوچانە جێنوسایدو ئەنفالكران، بەتایبەتی دوای ریككەوتن لەگەڵ ئێران‌و سوپاكەی‌و كەوتنە پێشیان لە حاجی ئۆمەران‌و گردەمەندو لێدانی بیرە نەوتەكانی كەركوك‌و كارگەی ڕستن‌و چنینی كفری‌و هەوڵدان بۆ تەقاندنەوەی پردی ناساڵحی كفری‌و تادەگاتە هاوكاری هێزی پێشمەرگە بۆ داگیركردنی هەڵەبجە، ئەوە بەڕوونی دەردەكەوێ ئەم سەركردانە لە سیاسەتكردن تێنەگەیشتوون‌و تێیدا فاشلن‌و شیكردنەوەی تەواویان نەبووە بۆ هەڵسەنگاندنی بەعس‌و پەرچەكرداری كارەساتهێنەری ڕژێمەكەی سەددام.  دووەم/ خۆ ئەگەر ئەم سەركردانە ئەو مەترسیانەیان لا ڕوون بوو و دەركیان بە ڕوودانی كارەساتێك لەشێوەی ئەنفال كردوە، ئایا نەیاندەتوانی یاخود بەرنامەیەكیان نەبوو بەمەبەستی قورتاركردنی خەڵكی سڤیلی ئەو ناوچانەو هەوڵدانی پێشوەختە بۆ ڕزگار كردنیان؟ گەر ئەو سەركردانە پێشهات‌و خوێندنەوەیان بۆ ئەم دوو خاڵە نەبووبێت، كەواتە لەدوای دەسەڵاتی سەدام، تاوانباری دووەمن‌و بەرپرسیاریەتی مێژوویان لەئەستۆدایە. لەهەردوو حاڵەتەكدا، لە نەخویندنەوەی دروست بۆ سروشتی دەسەڵاتی بەعسی دڕندەو ئەنجامدانی تاوان دەرهەق بە گەلی كوردستان، یان هەستكردن بە ئەنجامی تاوانێكی لەوشێوەیەو دانەنانی بەرنامەو تەگبیركردن بۆ ڕزگاركردنی ئەو خەڵكە، ئەوە حزبە كوردستانیەكانی شاخ‌و سەركردەكانیان بەر پرسیارن.  

رێبوار كه‌ریم وه‌لی   نامه‌یه‌كی كراوه‌ بۆ سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان جه‌نابی سه‌رۆك  دادگایی كردنی (ئالفرێد درایفۆس) ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ یه‌هودییه‌ی كه‌ له‌ ساڵی 1894، كه‌وته‌ به‌ر شه‌پۆلی نه‌ته‌وه‌په‌رستی و راسیزمی ناو فه‌ڕه‌نسا و، به‌ زۆری زۆرداری و به‌درێژایی چه‌ندین ساڵ ویستیان مۆرك و تاوانی خیانه‌تی بخه‌نه‌ پاڵ، یه‌كێكه‌ له‌ به‌ناوبانگرین دادگاییه‌كانی مێژووی جیهان كه‌ له‌ كۆتاییدا و له‌ ساڵی 1906، له‌ سۆنگه‌ی حوكمێكی عادیلانه‌ و دوای چه‌ندین ساڵ بێتاوانییه‌كه‌ی بۆهه‌موو كه‌س ئیسپات بوو. ئه‌م دادگاییه‌ په‌ڵه‌یه‌كی ره‌شه‌ به‌ ته‌وێڵی دیموكراسیه‌ت و شۆڕشی فه‌ڕه‌نساوه‌ كه‌ بنچینه‌كه‌ی له‌سه‌ر ئازادی، یه‌كسانی و دادپه‌روه‌ری بوو. ئیمیل زۆڵا و دواتر 300 كه‌س له‌ ئازادیخوازانی فه‌ڕه‌نسا له‌ نامه‌یه‌كدا له‌ ساڵی 1898 سه‌ره‌نجی سه‌رۆكی فه‌ڕه‌نسایان بۆ ئه‌و بێدادییه‌ راكێشا و له‌ نامه‌كدا، تێكڕای سیسته‌می ئه‌منی سه‌ربازی، دادوه‌ری، مێدیا و بیرۆكراتیه‌تی فه‌ڕه‌نسایان مه‌حكوم كرد. نامه‌كه‌ی ئێمیل زۆڵا(من مه‌حكومتان ده‌كه‌م) یه‌كێكه‌ گه‌وره‌ترین ئه‌و بانگه‌وازانه‌ی كه‌ بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ناعه‌داله‌تیدا نووسراوه‌.  بڕیاری دادگای تاوانه‌كانی هه‌ولێر سه‌باره‌ت به‌ سزادراوانی بادینان له‌ كه‌یسێكی له‌و جۆره‌دا، تا ئێستا له‌ كوردستان نمونه‌ی نه‌بووه‌. په‌یامی جه‌نابتان له‌و باره‌یه‌وه‌ و دوای بڕیاری دادگا،  ئومێدێكی گه‌وره‌ی لای خه‌ڵك دروست كرد، به‌لأم به‌داخه‌وه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ و پێش ئه‌وه‌ی دادگا حوكم بدات، ئه‌و كه‌سانه‌ حوكم درابوون. ئه‌گه‌ر به‌قه‌ده‌ر تۆزقاڵێكیش له‌ قانوون نه‌زانم به‌ حوكمی پیشه‌كه‌م له‌وه‌ ده‌زانم كه‌ ئه‌و دانپێدانانه‌ی كه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی سه‌ر به‌ جه‌نابتانه‌وه‌ بڵاو كراونه‌ته‌وه‌، جگه‌ له‌وه‌ی هه‌تك كردنی سومعه‌ی ئینسانه‌كانه‌، خۆی له‌ خۆیدا تاوانه‌. چونكه‌ مۆنتاژێكی ئه‌وه‌نده‌ سه‌قه‌ت و ناڕه‌وا كرابو كه‌ هیچ قسه‌یه‌كیان له‌گه‌ڵ ئه‌وانی دیكه‌ تێكی نه‌ده‌كرده‌وه‌ مه‌گه‌ر به‌و ته‌قه‌لأنه‌ی كه‌ ده‌ڵێی به‌ سوژن له‌ لایه‌ن مۆنتێره‌ نه‌شاره‌زاكانی ئاسایشه‌وه‌ لێیاندرابوو. سه‌پاندنی سزا له‌ رێگه‌ی دادگاكانه‌وه‌ ده‌بێت، به‌ڵام خه‌ڵكی ئازادیخواز و به‌ ویژادانیش مافی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ دژی ئه‌و بڕیاره‌ بن، یان داوای شه‌فافییه‌تی زیاتر له‌ تێكڕای پڕۆسه‌كه‌دا بكه‌ن. ئه‌وانه‌ی به‌رگری له‌و سزادراوانه‌ ده‌كه‌ن، ناكرێ و ناشێ به‌ خائین له‌قه‌ڵه‌م بدرێن و به‌ هه‌مان شت تۆمه‌تبار بكرێن كه‌ گیراوه‌كانی بادینانیان پێ سزا دراوه‌.  لایه‌نی جێبه‌جێكار له‌ حوكمڕانیی كوردستاندا شلگێڕانه‌ به‌دوای ئه‌وه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و كه‌یسه‌ وه‌كو تیرۆر، خیانه‌ت و جاسوسی وێنا بكات، له‌ كاتێكدا كه‌ تا ئه‌م ده‌ققه‌یه‌ش هیچ كه‌سێكی خاوه‌ن ویژدان ناتوانێ به‌و به‌ڵگانه‌ی كه‌ خراونه‌ته‌ڕوو جگه‌ له‌ ته‌مبێكردن و سه‌ركوتكردنی راده‌ربڕین، هیچ سوچ و گوناهێكی دیكه‌ له‌و كه‌سانه‌دا به‌دی بكات. ئه‌وه‌ش له‌كاتێكدایه‌ كه‌  ئه‌و لایه‌نه‌ی كه‌ ئه‌وانه‌ گوایه‌ جاسووسیان بۆ كردووه‌، به‌ پێی قانوونه‌كانی كوردستان نه‌ تیرۆریسته‌ و نه‌ كاری سیاسیشی لێ یاساغ كراوه‌! خه‌ریكه‌ دوو مانگ به‌سه‌ر بڕیاری دادگای تاوانه‌كانی هه‌ولێردا تێپه‌ڕ ده‌بێت، به‌ڵام سه‌رباری ناڕه‌زایه‌تییه‌كان و راپۆرته‌نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، هێچ پێشكه‌وتنێك یان پێداچوونه‌وه‌یه‌ك به‌و بڕیاره‌دا رانه‌گه‌یه‌ندراوه‌، هاوكات كه‌سانێكی دیكه‌ش هه‌ن كه‌ وا بۆ چه‌ندین مانگ ده‌چێ راگیراون و هێشتا ماوه‌ی ده‌ستبه‌سه‌رییان درێژ ده‌كرێته‌وه‌ و دادگایی نه‌كراون! ئه‌م تابلۆیه‌ زۆر ترسناكه‌ و ده‌بێ مه‌حكوم بكرێت؛ وه‌ك قسه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی  ژاك مێلێ دووپێن كه‌ گووتی:" شوڕش منداڵه‌كانی خۆی قووت ده‌دات."، شۆڕشی ئێمه‌ش خه‌ریكه‌ قووتمان ده‌دات...ئه‌وه‌ مه‌حكوم ده‌كه‌م كه‌ خه‌باتی چه‌ندین ساڵه‌ی بابوباپیرانمان، بۆ جێگۆڕكێ پێكردنی سته‌مكاری له‌ زمانی عه‌ره‌بییه‌وه‌ بۆ كوردی بووبێت...ئه‌وه‌ مه‌حكوم ده‌كه‌م كه‌ ده‌سه‌ڵات له‌ وڵاتی ئێمه‌دا وایلێهاتبێت، هیچ به‌رپرسێك و ته‌نانه‌ت خه‌ڵكی ئاساییش جورئه‌تی ئه‌وه‌ نه‌كه‌ن به‌ ژماره‌ ته‌له‌فۆنه‌كانی خۆیان په‌یوه‌ندی بكه‌ن، مه‌بادا گوێیان لێڕابگیرێت! ئه‌وه‌ مه‌حكوم ده‌كه‌م كه‌ ده‌سه‌ڵات رێگه‌ به‌خۆی بدات به‌ شانازییه‌وه‌ ئامرازه‌كانی په‌یوه‌ندیی هاووڵاتیان (بێ فرمانی دادگای سه‌ربه‌خۆ) بخاته‌ ژێر چاودێریییه‌وه‌، گفتوگۆكانیان ریكۆرد و مۆنتاژ بكات، كۆمپیوته‌ره‌كانیان هاك بكات و دوایی وه‌كو به‌ڵگه‌ی تاوان له‌ دژیان به‌كاری بێنێت. ئه‌وه‌ مه‌حكوم ده‌كه‌م كه‌ له‌ وڵاته‌كه‌مدا، ده‌سه‌ڵات هیچ سنوورێكی بۆ ئازادی و مه‌حره‌مییه‌تی ئینسانه‌كان نه‌هێشتبێته‌وه‌. ئه‌وه‌ مه‌حكوم ده‌كه‌م كه‌ ده‌سه‌ڵات پێیوابێت ده‌توانێ ئه‌و ئازادییه‌ی كه‌ به‌رهه‌می خوێنی رۆڵه‌كانی ئه‌و گه‌له‌یه‌ زه‌وتی بكات و كۆت و به‌ندی بۆ دابنێت. ئینسانه‌كان به‌ ئازادی له‌دایك ده‌بن و تا ده‌مڕن شه‌ڕ بۆ پاراستنی ئازادییه‌كانیان ده‌كه‌ن. ئازادی مووچه‌ نییه‌ تا ده‌سه‌ڵات چه‌ندی حه‌زی لێ بوو لێیببڕێت. جه‌نابی سه‌رۆك ئێوه‌ له‌ پێگه‌ی خۆتانه‌وه‌ نوێنه‌رایه‌تیی گه‌لی كوردستان به‌ هه‌موو ده‌نگ و ره‌نگه‌كانه‌وه‌ ده‌كه‌ن و، سوێندتان خواردووه‌  كه‌ پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان بن. شیرازه‌ی ئاشتیی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ به‌رده‌م داڕماندایه‌ و سایكۆلۆژییه‌تی ئینسانی كورد خه‌ریكه‌ ورد و خاش ده‌كرێ. ده‌بێ ئه‌وه‌ مه‌حكوم بكرێ كه‌ برا به‌سه‌ر براوه‌ بكرێته‌ جاسووس و كه‌س متمانه‌ی به‌كه‌س نه‌مێنێ. ئێمه‌ پتر له‌ شه‌ست ساڵه‌ باجی ئه‌و سیاسه‌ته‌ نه‌گریسه‌ی دوژمنانی كورد ده‌ده‌ینه‌وه‌، بۆیه‌ نابێ رێگه‌ به‌وه‌ بدرێ كه‌ به‌ناوی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ ده‌نگ و ویژدانی خه‌ڵك بدرێته‌ به‌ر شه‌للاق و له‌ فه‌للاقه‌ بدرێن. باكم له‌وه‌ نییه‌ له‌سه‌ر ناوه‌رۆكی ئه‌و نامه‌یه‌ منیش بدرێمه‌ دادگا؛ هه‌ست ده‌كه‌م ویژدانم ئاسوده‌یه‌... دڵنیام ئێوه‌ش ده‌تانه‌وێ ویژدانی خۆتان ئاسوده‌ بكه‌ن.