.gif)
گفتوگۆی رۆژنامهوانی: نیاز عهبدوڵڵا عهتا سهراوی ئهندامی ئهنجوومهنی ناوهندی یهكێتی نیشتیمانی كوردستان و فهرماندهی سهربازی پێشووی ئهو حیزبه وهك كهسێكی نزیك له خانهوادهی تاڵهبانی و نزیك له نەوشیروان مستهفا ناسراوه، له ناكۆكی سیاسی نێوان ئهو دوو حیزبهشدا زۆرجار له لایهن خانهوادهی تاڵهبانییهوه نێوەندگیری ئهو دوو لایهنهی پێسپێردراوه. (درهو میدیا) له گفتوگۆیهكی رۆژنامهوانی لهگهڵ ناوبراودا ههوڵهكان بۆ گهیشتنه رێككهوتنی نێوان پارتی و یهكێتی دهخاته بهر باس و رووداوی "هێرش بۆسهر مهكۆی سهرهكی بزووتنهوهی گۆڕان" تاوتوێ دهكاتهوه. درهو میدیا: له شهوی هێرشهكهی شیخ جهعفهر بۆ سهر بزووتنهوهی گۆڕان له 12ی ئایار، تۆ بۆچی به چهك و پاسهوانهكانتهوه له مهكۆی سهرهكی گۆڕان بووی؟ عهتا سهراوی: سهرهتا ئهمهویت ئهوه راست بكهمهوه شیخ جهعفهر هێرشی نهكرده سهر مهكۆی سهرهكی بزووتنهوهی گۆڕان. من به رێككهوت كاتژمێر 9:25 ی شهو لهگهڵ نما تهلهفۆنم كرد له كاتی قسهكردنمان لهگهڵی گوێم له تهقهیهكی زۆر بوو. ئهو كات له ماڵی هاوڕێیهكم بووم له نزیك گردهكه، پرسیارم لێكرد، وتم ئهوه چییه؟ وتی هاتنه سهرمان. ئاخیر رۆژی ههڵبژاردن بوو، پێشمهرگهكانم له شارهزوورهوه هاتبوونهوه، یهكسهر به پێشمهرگهكان و چهكهوه چوومه ئهوێ بۆ بهرگری له مهزاری كاك نهوشێروان و كوڕهكانی كاك نەوشیروان. من له رابردووش نهمشاردۆتهوه ئيلتیزاماتێكی ئهخلاقی و كۆمهڵایهتیمان لهگهڵ بهڕێز كاك نهوشێروان ههبووه. به ئێستاشهوه من له 2006وه له وازهێنانی كاك نهوشیروانهوه تاوهكو 2009 و جیابوونهوهی له یهكیتی، یهك رێچكه و یهك رێباز و یهك مهبدهئم ههبووه، باوهڕم بهوه ههبووه ئهبێ ههر یەكبگرینەوە لهگهڵ گۆڕان و سووربووم لهسهر ئهوه. ئێستاش لهسهر باوكیان و مهزاری كاك نهوشێروان، وهك چۆن لهسهر مهزاری مام جهلال و یهكیتی نیشتیمانی خۆم بهكوشت ئهدهم ئاواش لهسهر خانهوادهی كاك نهوشیروان و كاك نهوشێروان خۆم به كوشت ئهدهم. بهداخهوه كاك جهعفهر تهلهفۆنی لهگهڵ كاك قادری حاجی عهلی كردبوو لهسهر گواستنهوهی سندوقهكانی دهنگدان و ئهنجامهكانی ههڵبژاردن ههڵه تێگهیشتن لهنێوانیان ههردووكیان دروستبوو، زۆر كهس لێدوان ئهدهن له لای گۆڕان و یهكێتی كه له ئهلفهوه تا یای تهنانهت ههندێكیان تا 1:30 شهو ههر ئاگایان له هیچ نهبووه و ههر خۆیان ئهكەن به پاڵهوان. كاتێك من لهگهڵ پێشمهرگهكان و كاك حهسهنی مام ساڵح بووم و چوومه ماڵی كاك نهوشێروان، كاك قادری حاجی عهلی له ژوورهكهی بوو تهلهفۆنهكهی هێشتا به گوێچكهیهوه بوو و له گهرمهی تهقهكان ئێمه لهوێ بووین، تا نیو سهعات دوای ئهوهش جگه له چهند كارمهندێك و ههوڵسوڕاوی گۆڕان لهو ناوهبوون یهك بهرپرسی حیزبی لهوێ نهبوو. له دهرهنجامی موناقهشه و شهڕه قسهی كاك جهعفهر و كاك قادر، كاك قادر به منی وت تهقهكان بهر وێنهكهی كاك نهوشێروان و مهكۆی سهرهكی كهوتوون، وتی لهگهڵ شێخ جهعفهر دهنگه دهنگمان بووه و ئهو جنێوی داوه و منیش جنێوم داوه و وتوومه ئهگهر پیاوی وهره بۆ ئێره له گردهكهم و ئهویش هاتووه. ئهمه دهقی قسهی كاك قادر بوو و شێخ جهعفهریش ههر وای وت، دهرهنجام ئهمه شتێكی بهرنامه بۆداڕێژراوی یهكێتی و گۆڕان نهبوو، دوو هاوڕێ بهشهڕ هاتوون ئهو كارهساتهی لێكهوتهوه. وهك چۆن لهسهر مهزاری مام جهلال خۆم به كوشت ئهدهم، ئاواش لهسهر خانهوادهی كاك نهوشیروان خۆم به كوشت ئهدهم درهو میدیا: تۆ سهرهتا وتت شێخ جهعفهر هێرشی نهكرده سهر مهكۆی گۆڕان، ئهگهر شێخ جهعفهر هێرشهكهی نهكردووه كێ له یهكیتی كردوویهتی؟ عهتا سهراوی: بهڵی شێخ جهعفهر بوو، بهڵام ئهمه به بهرنامه نهبووه نه له لای كاك قادر و نه له لای كاك جهعفهر. له قسه كردن لهگهڵ یهك بهشهڕ هاتوون ئهو پێیوتووه من له گردهكهم ئهگهر پیاوی وهر ئێره، ئهویش وتوویهتی واهاتم. ئهوانیش تهقهیان له پاسهوانهكانی كاك جهعفهر كرد لهبهردهم بارهگای سهرهكی گۆڕان، بهداخهوه نهئهبوو ئهوه روویبدایه. تا دوای نیو سهعات ئێمه لهوێ ماینهوه و كاك قادر و چیا و نما ئاگادارن، نهشمان ئهزانی تهرهف كێیه. دوای ئهوه كاك عومهری سهید عهلی و كاك عوسمانی حاجی مهحمود و ئارامی شێخ محهمهد و هوشیار عهبدوڵڵا و، زۆرێك لهو برادهرانه مامۆستا جهمالی حاجی محهمهد دوای دوو سهعات بۆ 45 دهقه هاتوونهته ئهوێ. كهمتر له سهعاتێك دوای ئهوه لهگهڵ حاكم قادر و لهگهڵ زۆربهی برادهرهكانی خۆمان قسهم كردووه، دهرهنجام گهیشتینه ئهوهی كه دۆخهكه ئارام بكهینهوه و راگهیاندنیان واز لهوه بهینێت كه بانگهواز بكات خهڵك بێنێت بۆ گردهكه و توانیمان ههڤاڵانی خۆمان كاك عومهری سهید عهلی و كاك عوسمانی حاجی مهحمود و مامۆستا جهمال لهگهڵ هێرۆ خان و كاك حاكم قادر و كاك عیماد بگهیهنینه یهك و شتهكه كۆتایی بێ و كۆتایی پێهات. درهو میدیا: بزووتنهوهی گۆڕان بهتۆمهتی ساختهكارییهكانی یهكێتی نیشتیمانی كوردستان له ههڵبژاردن به فهرمی بهیاننامهی راگهیاند، بۆچی تۆ ئهمه به شهڕی نێوان دوو كهس ئهخهیته روو؟ عهتا سهراوی: من ئێستاش ئهڵێم بهداخهوه ئهمهیان كرد به وهزعی ئهلبیسهكه. بهداخهوه گۆڕان و ئهو پێنج حیزبهی تریش دۆخهكهیان والێكرد شهڕهكهیان كرد به شهڕی یهكێتی و ئهو هێزه ئۆپۆزسیۆنانه، وهكو ئهوهی له دهۆك و ههولێر و موسڵ شامی شهریف بێت و هیچ رووینهدابێت. بهشێكیان چوونه پاڵ توركمان و عهرهبهكان له كهركوك دژ به یهكێتی، ئهمه كارهساته ئێمه تێی كهوتووین، من بهش به حاڵی خۆم وهكو یهكێتییهك ئهگهر یهكێتییهكان و گۆڕانهكان به كاك بهرههمیشهوه، ئهگهر مام جهلال ناس یان كاك نهوشێروان ناس و گۆڕان ناس بن ئهبێ یهكێتی و گۆڕان و كاك بهرههم یهك بگرینهوه ئهمه چارهسهری كێشهكه ئهكات، لهم وڵاته ئهگهر ئهمه نهبێ ئهنجامی ههڵبژاردن له عێراق ههڵبووهشێتهوه شهڕێكی خوێناوی له زۆنی سهوز له نێوان ئهم هێزانه دروست ئهبێ و باجهكهشی زۆر زۆر قورسه. درهو میدیا: ئهم ناكۆكییهی نێوان هێزه سیاسییهكان لهگهڵ ئێوه و پارتی، چهنده ئێوه هاندهدات بۆ بهستنی هاوپهیمانێتییهكی نوێ بهئامانجی كاركردن له بهغداد؟ عهتا سهراوی: كورد ئهبێ ههموومان بتوانین هاوپهیمانییهكمان ههبێت و یهك بهرهمان ههبێت له عێراق، بهڵام من بهش بهحاڵی خۆم پێمباشه یهكێتی لهگهڵ هێزهكانی ئۆپۆزسیۆن كه لێرهن لهگهڵ ئهوان پێكبێت كه یانزه كورسییان ههیه، مهرجی پێكهاتنمان لهگهڵ پارتیش پێكهاتن بێ لهگهڵ گۆڕان و هاوپهیمانی بۆ دیموكراسی و دادپهروهری و هێزهكانی تر له لایهنه ئیسلامییهكان. ئهمه ئهگهر بمانهوێت بۆ دەستكەوتی نهتهوهیی و نیشتیمانی بچینه بهغداد، ئهگهر بۆ دهسكهوتی حیزبیش بێت بهداخهوه پێموایه ئێمه و پارتی رێككهوتنی سهرۆكی ههرێم بۆ ئهوان و سهرۆكی عێراق بۆ ئێمه دووبارهبكهینهوه ههڵهیهكی گهورهیه. درهو میدیا: ئایا ههوڵی كردهیی ههیه بۆ بهستنی ئهو هاوپهیمانێتییه لهنێوان ئێوه و پارتی؟ ئاماژهكانی گهیشتنه رێككهوتن دهركهوتوون؟ عهتا سهراوی: بهڵی له ههردوولا ههیه. پارتی ئهو بڕوایهیان ههیه یهكێتی لهگهڵ گۆڕان و كاك بهرههم دوور بكهوێتهوه، بۆیه من بهش بهحاڵی خۆم به ئهنجامی ههڵبژاردنی عێراق خۆشحاڵ نیم، ئهوهی من ئهیبینم ئهو حكومهتهی له ئایندهی عێراق دروست ئهبێت ئهگهر ئهنجامی ههڵبژاردن له عێراق ههڵبووهشێتهوه ئهوا عێراق بهرهو ههڵوهشانهوه ئهڕوات، ئهگهر حكومهتیش پێكبێت بهڕاستی حكومهتێك نابێت له ئاستی پێویست و خواستی خهڵكی عێراق و كوردستان بێت. ئهگهر ئهنجامی ههڵبژاردن له عێراق ههڵبووهشێتهوه شهڕێكی خوێناوی له زۆنی سهوز دروست ئهبێ درهو میدیا: لهسهرهتاوه پارتی دیموكرات له رێگای وتهبێژی حیزبهكهی یهكێتی تۆمهتباركرد به ئهنجامدانی ساختهكاری ئهلیكترۆنی له پارێزگای سلێمانی، ئێوه چۆن هاوپهیمانی لهگهڵ هێزێك دهبهستن كه وهك ساختهكار دهتانبینێت؟ عهتا سهراوی: بریا یهكێتی ئهوهنده ئیمكانییهتمان ههبوایه كه بمانتوانیایه كۆنتڕۆڵی كۆمسیۆنی باڵای ههڵبژاردنهكانی عێراق بكهین، ئهمه بوختانێكی گهورهیه. ئێمه سێ كورسی دهنگمان كهمی كردووه، ئهگهر یهكێتی تهزویری بكردایه ئهبوو ئێمه 25 بۆ 30 كورسیمان بهێنایه نهك سێ كورسی دابهزین. ئهمه جگه له بوختانێك و جگه لهوهی بههاوكاری و پشتیوانی حیزبی و ئیعلامی و مهعنهوی پارتی و ههندێ هێزی لایهنی ئیسلامی و ههندێ لایهنی سلێمانی ویستیان گهلهكۆمهیهك له یهكێتی بكهن، پێیان وابوو یهكێتی له ئهرزئهدهن. بهڵام چاوهڕوانی ئهوهیان نهئهكرد یهكێتی بهو ههموو فشار و گهلهكۆمهیهی لهسهرییهتی و له سهرۆكی پارتییهوه تا دێته خوار بۆ داپۆشینی 25ی ئهیلول كه سهرو بنی زمانی شكستی خوارد له ریفراندۆم، یهكێتی تۆمهتبار ئهكات بهوهی له 16ی ئۆكتۆبهر خیانهتی كردووه، به ههموویان ئهیانویست یهكێتی بهچۆكدا بهێنن بهڵام یهكێتی خۆی گرت و قاعیدهی جهماوهی توانی وا بكات كهمترین زهرهر بكات به سێ كورسی. ئێمه به سێ كورسی پاشهكشهمان كردووه نهك ئهوهی سهركهوتنی گهورهمان بهدهستهێنابێت. من هیچ خۆشحاڵ نیم بهو ئهنجامه و ئومێدمان وابوو كورسی زیاتر بهدهستبهێنین، بهڵام ئهوانهی خهونیان وابوو كهوتنی یهكێتی ببینن نهیانتوانی.
(درەو میدیا): دوای ئەو رەخنە زۆرانەی لێی گیرا بەهۆی نوسراوەكانی لەبارەی هەوڵەكان بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردن، فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆماری عێراق رونكردنەوەیەكی بڵاوكردەوە. نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆك كۆمار رونكردنەوەیەكی بڵاوكردەوە و تێیدا رایگەیاند، سەرۆكایەتی كۆمار ئەگەری رودانی یاریكردن بە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن رەتناكاتەوە هەروەك ئەوەی جەختیش لەسەر روودانی ناكات، بەڵام سەرۆك كۆمار پشتیوانی لە گرتنەبەری رێكاری یاسایی دەكات. دوێنێ شەو فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆماری عێراق دوو نوسراوی بڵاوكردەوە و تێیدا ناڕەزایەتی خۆی نیشاندا لە بڕیاری پەرلەمانی عێراق بۆ هەڵوەشاندنەوەی بەشێك لە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن و ئەو لیژنەیەی كە حكومەت دروستیكردووە بۆ لێكۆڵینەوە لە گومانەكانی رودانی ساختەكاری لە هەڵبژاردنەكەی 12ی ئایار. نوسراوەكانی فوئاد مەعسوم نیگەرانی لێكەوتەوە و ژمارەیەك لایەنی سیاسی عێراقی و كوردی بەیاننامەیان لەسەر بڵاوكردەوە. لەو رونكردنەوەیەدا كە نوسینگەی راگەیاندنەكەی بڵاویكردوەتەوە ئاماژە بەوەكراوە، فوئاد مەعسوم زامنی پابەندبون بە دەستور دەكات و ئەركی ئەوەیە چاودێری هەموو بابەتێك بكات كە دژ بێت لەگەڵ بنەمای دەستور و یاساكان و لەوچوارچێوەیەدا نوسراوی ئاڕاستەی دادگای باڵای فیدراڵی كردووە بەوپێیەی ئەو دادگایە بەرپرسە لە لێدانەوەی دەستور. رونكردنەوەكەی سەرۆك كۆمار جارێكی تر جەخت لەسەر ئەوە دەكات هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردن لە دەسەڵاتی پەرلەماندا نییە و لەوەش زیاتر رەخنە لە پەرلەمان دەگرێت كە دانیشتنەكانی بە كراوەیی بەجێدەهێڵێت، لەوبارەیەشەوە ئاماژە بە دوو بڕیاری دادگا فیدراڵی دەكات (بڕیاری 55/2010 و بڕیاری 56/2010) كە هێشتنەوەی دانیشتنەكانی پەرلەمان بە نادەستوری ناودەبات. سەرۆك كۆمار جارێكی تر جەخت لەسەر نادەستوریبوونی ئەو لیژنە باڵایە دەكات كە ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق بۆ لێكۆڵینەوە لە گومانی ساختەكاری پرۆسەی هەڵبژاردن دروستیكردووە. نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆك كۆمار دەڵێ" فوئاد مەعسوم بە یەك دووری لە هەمووانەوە رادەوەستێت و پشتیوانی هیچ كوتلە و لایەنێكی سیاسی ناكات.
(درەو میدیا): هەر سێ فراكسیۆنی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامیی و یەكگرتووی ئیسلامی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە بەیاننامەیەك وەڵامی فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆماری عێراق دەدەنەوە و رایدەگەیەنن كە بە گوێرەی دەستور پێویستە سەرۆك كۆمار پارێزەری دەستوربێت و پەرۆشبێت بۆ پاراستن و بەرگری لێكردنی، بەڵام ئێستا دەستوەردەداتە چەند پرسێك كە لە دەرەوەی دەسەڵاتە دەستورییەكانییەتی و خۆی دەخاتە سەنگەری بەرگریكردن لە ساختەكاران. ئەو سێ فراكسیۆنە دەڵێن:" دەمانەوێت ئاماژە بە مادەی 67ی جەستور بكەین كە ئاماژە بۆئەوە دەكات سەرۆك كۆماری سیبموڵی یەكێتی وڵاتە و شەونخونی دەكات بۆ پاراستنی دەستور و یەكگرتوویی عێراق، هەروەها مادەی 68ی دەستور دەڵێت سەرۆك كۆمار پێویستە پاك و دادپەروەر بێت، نازانیت بۆچی گەڕاندنەوەی ماف و جێبەجێكردنی یاسا و هەوڵدان بۆ دادپەروەریی و پاراستی دەنگی دەنگدەران و دەنگی شەقام و لێپرسینەوە لە ساختەكاران پێشێلكردنی دەستورە، یان بەرگریكردن لێیان و شاردنەوەیان پێشێلكاریی دەستورە؟". لە بەشێكی تری بەیاننامەكەیاندا ئەو سێ فراكسیۆنە رایدەگەیەنن كە دەسەڵاتەكانی سەرۆك كۆمار دەستور لە مادەی 73 دا دیاریكردون، و هیچ مافێكی نەداوەتێ دەستوەربداتە كاری دەسەڵاتی یاسادانان، كە باڵاترین دەسەڵاتە لە عێراقدا، هەروەها لەبیری چووە كە پۆستەكەی لە رێگەی پەرلەمانەوە وەرگرتووە و سیستمی عێراق پەرلەمانییە، هەروەها مادەی 102ی دەستور باس لەوەدەكات كە كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان ملكەچی چاودێری و سەرپەرشتی پەرلەمانە و پەرلەمان چاودێری كارەكانی دەكات و سەرپەرشتی دەكات و كۆمسیۆن لەلایەن پەرلەمانەوە پێكدەهێنرێت و ئەوەش مافی ئەوە دەداتە پەرلەمان یاسای كۆمسیۆن هەمواربكاتەوە لەكاتێكدا كە ئەو هەموارە لە بەرژەوەندی گشتیدا بێت." لە كۆتایی بەیاننامەكەشیاندا رایدەگەینن:" لەم سۆنگەیەشەوە لەبەر بەرژەوەندی باڵای نیشتمانی، داوا لە سەرۆك كۆمار دەكەین رێز لە دەستور و دەسەڵاتەكانی تر بگرێت و بێ لایەن بێت لە هەڵوێستەكانیدا و واز لە لایەنگری و بەرگریكردن بهێنێت لە گەندەڵكاران و ساختەكاران و سەرۆكی هەموو عێراق بێت نەك حزبەكەی یان لایەنێكی سیاسی دیاریكراو."
(درەو میدیا): سەڵاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆكی پێشووی پارتی دیموكراتی گەلان " هەدەپە" و كاندیدی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی توركیا رایدەگەیەنێت هیچ پەیوەندییەكی ئەندامێتی و رێكخراوەیی لەگەڵ پەكەكەدا نیە. دەمیرتاش كە ئێستا بەتۆمەتی پشتگیری لە تیرۆر و هەبوونی پەیوەندی لەگەڵ پەكەكە لە زینداندایە لە نامەیەكیدا بۆ كەناڵی " FOX " دەڵێت:" ئەگەر پەیوەندی ئەندامێتی یان رێكخراوەییمان لەگەڵ پەكەكەدا هەبوایە، ئەوا بە راستی و ئازایانە و بێ ترس دەمانوت، ئێمە چارەسەرێكی ئاشتیانەمان دەوێت بۆ پرسی كورد لە توركیا و لە پێناوی ئەوەشدا پێویستە پەكەكە دەستبەرداری چەك بێت." سەلاحەدین دەمیرتاش لە پێنجی تشرینی دووەمی ساڵی 2017ەوە لە زیندانی ئەدرنە زیندانی كراوە و ئێستا كاندیدی هەدەپەیە بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی توركیا كە بڕیارە 24 حوەزیران بەڕێوەبچێت.
(درەو میدیا): بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا هۆشداریدەداتە هێزەكانی سوریای دیموكرات لە رۆژئاوای كوردستان و رایدەگەیەنێت دوودڵ نابن لە بەكارهێنانی هێز بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتیاندایە. ئەسەد لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ كەناڵی " روسیا الیوم" وتی:" تاكە كێشە كە لەسوریا ماوەتەوە ئێستا هێزەكانی سوریای دیموكراتە." ئەسەد وتیشی:" بە دوو بژاردە مامەڵە لەگەڵ هەسەدەدا دەكەین، یەكەم كردنەوەی دەرگای دانوستانە لەگەڵیاندا، چونكە زۆرینەیان هاوڵاتی سوریان و وا پێویست دەكات كە وڵاتەكەیان خۆش بوێت و ناخوازن بوكەڵەیەك بن بەدەستی هیچ بیانییەكەوە." ئەسەد بە زمانی هەڕەشەوە وتیشی :" ئەگەر لەگەڵ یەكدا وەك هاوڵاتیی سوریی نەژین، ئەوا پەنادەبەین بۆ رزگاركردنی ئەو ناوچانە بە هێز، ئەوە خاكی خۆمانە و مافی خۆمانە و ئەركی خۆمانە ئازادی بكەین و پێویستە لەسەر ئەمریكییەكان ناوچەكە بەجێبهێڵن و بە رێگایەك لە رێگاكان بەجێی دەهێڵن." لە بەشێكی تری چاوپێكەوتنەكەدا ئەسەد رایگەیاند ئەمریكییەكان بەبێ هیچ بنەمایەكی یاسایی هاتن بۆ عێراق، بڕوانن چیان بەسەرهات و پێویستە وانەیان وەرگرتبێت." ئەسەدد ئاشكراشیكرد خەریكبوو پێكدادانی روسیا و ئەمریكا لە سوریا رووبدات، بەڵام بۆ خۆشبەختی بەهۆی دانانی سەركردایەتی روسیا، نەك سەركردایەتی ئەمریكا، رووینەدا.
.gif)
(درەو میدیا): نزیكەی 20 رۆژی تێپەڕێووە بەسەر بەڕێوەچونی پرۆسەی هەڵبژاردن لە عێراق، هێشتا ئەنجامی كۆتایی هەڵبژاردنەكە جێگیر نەبووە، كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان ئەنجامی دەنگدان لە (1021) وێستگە هەڵوەشاندوەتەوە بەهۆی سەرپێچیكردنی مەرجەكانی هەڵبژاردن. سەرباری ئەو وێستگانەی كۆمسیۆن خۆی ئەنجامەكانی هەڵوەشاندوەتەوە، ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقیش بڕیارێكی دەركرد بۆ ئەژماركردنەوەی دەنگی رێژەی 10%ی سندوقەكان و هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی دەنگدانی دەرەوە و ئاوارەكان. ئەگەر ئەو رێوشوێنانەی گیراوەتەبەر بگەنە ئەنجامی كۆتایی، ئەنجامی هەڵبژاردنەكەی 12ی ئایار گۆڕانكاری بەسەردا دێت و رەنگە هەندێك كاندیدی دەرچوو سەرنەكەون بۆ پەرلەمان و دەنگی هەندێك لیست و قەوارەش زیاد بكات. ئەو وێستگانەی دەنگدان كە لە ناوخۆی وڵات هەڵوەشێندراونەتەوە: ئەو وێستگانەی دەنگدان كە لە دەرەوەی وڵات هەڵوەشێندراونەتەوە: ژمارەی دەنگدەران لە دەرەوەی وڵات دەگاتە (179329) دەنگدەر، نزیكەی (20) كاندید بەهۆی دەنگدانی دەرەوە سەركەوتوون بۆ پەرلەمان، ئەگەر ئەنجامی دەنگدانی دەرەوە هەڵوەشێندرێتەوە، ئەو (20) كەسە زەرەرمەند دەبن. سەرچاوەی زانیاریەكان/ سۆمەریە نیوز
(درەو میدیا): بڕیارەكانی پەرلەمانی عێراق بۆ هەڵوەشانەوەی دەنگەكانی دەرەوەی وڵات و ژماردنەوەی دەنگەكان، گفتوگۆی زۆری دروستكردووە، تارق حەرب شارەزای دیاری یاسای دەستوری و یاساكان لە عیراق ، لە لێدوانێكیدا بۆ دەنگی ئەمریكا دەڵێت " بڕیاردان بۆ هەڵوەشاندنەوەی دەنگدانی دەرەوەی عیراق پێویستە بەیاسا بێت نەك بە بڕیار، لەبەرئەوەی دەستوری عێراقی ئەو حاڵەتانەی دیاریكردووە كە تێیدا بڕیار دەردەكرێت، وە هەموو حاڵەتەكانی تر پێویستی بەدەرچونی یاسا هەیە، هەروەك هەڵوەشاندنەوەی هەڵبژاردنەكان پێویستی بە یاسایە، چونكە هەڵبژاردن لە دەرەوه(دەرەوەی عیراق) بەیاسا كراوە بۆ هەڵوەشاندنەوەی پێویستی بەیاسایە، واتە دەبێت لەهەمان پلەی یاسا بێت، یاسا بە یاسا هەڵدەوەشێتەوە نەك بەبڕیار، بۆیە ئەو بڕیارەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق تەواو نیە(كافی نیە)، بەتایبەت سەبارەت بەهەڵوەشاندنەوەی هەڵبژاردنی دەرەوەی عیراق، چونكە مافی دەنگدان یەكێكە لەو مافانەی كە دەستوری عیراقی زامنی كردووە بۆ هاوڵاتیانی عێراقی. جیاكردنەوە و ئەژماركردنی دەنگەكان بە دەست، پێویستی بە یاسا نیە، بڕیار بەسە بەڵام تارق حەرب پێی وایە جیاكردنەوەی دەنگەكان بەدەست تەنها پێویستی بە بڕیارەو یاسای پێویست نیە، دەڵێت " جیاكردنەوەی ئەژماركردنی دەنگەكان ، پێویستی بەیاسا نیە، بڕیار بەسە، پێویستە لەسەر كۆمسیۆن جێ بەجێی بكات ،چونكە ئەوە هەروەك دەوترێت لە مافەكان نیە ،بەڵكو دادپەروەری لەنێوان كاندیدەكان بەدیدەهێنێت، پەیوەندی بە زیادكردنی دەنگی كەسێك وە كەمكردنی دەنگی كەسێكی تر نیە، بۆیە پێویستە لەسەر كۆمسیۆن جێ بەجێی بكات هەرچەندە كۆمسیۆن ڕایگەیاند كە هەڵدەستێت بەجێ بەجێ كردنی ئەو بڕیارە. " هەڵوەشاندنەوەی دەنگدانی دەرەوەی عێراق پێویستی بە یاسایە نەك بڕیار تارق حەرب دەڵێت پەرلەمان دەتوانێت یاسایەك دەربكات بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەم هەڵبژاردنەو دەڵێت: " پەرلەمانی ئێستا بە دەنگی(٢٠١) پەرلەمانتاری دەتوانێت یاسایەكی نوێ دەربكات، بۆ هەڵوشاندنەوەی ئەم هەڵبژاردنەی ئێستا و دوبارەكردنەوەی هەڵبژاردنەكان لەعیراق بەڵام بۆ دۆخی ئێستا لە عێراق قورسە"
بەڵێن ئیسماعیل ئەندامی ژووری هەڵبژاردنی بزوتنەوەی گۆڕان بە " درەومدیا"ی راگەیاند، ئەمرۆ لە بەغداد تانەكانمان لە ئەنجامی هەڵبژاردنی 12ی ئایار رادەستی ئەنجومەنی كۆمسیاران كرد لە بارەگای كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان لە بەغداد. وتیشی لە دەستەی دادوەری كۆمسیۆن بۆ تانەكانی هەڵبژاردن پێیان راگەیاندین دەبێت تانەكان رادەستی كۆمسیۆن بكرێت و كۆمسیۆنیش دەیداتە دەست دەستی دادوەری تایبەت بە خۆی.
راپۆرت: فازل حەمەڕەفعەت تەنها مانگێك ماوە بۆ تەواوبونی ویلایەتەكەی، دوای چوارساڵ بێدەنگی دواجار فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆماری عێراق بێدەنگی شكاند. سەرۆك كۆماری عێراق ئەمشەو لە دوو نوسراودا بە ئاشكرا دژایەتی خۆی بۆ هەر جۆرە لێكۆڵینەوەیەك لە گومانەكانی ساختەكاری لە پرۆسەی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكەی 12ی ئایار راگەیاند. لە نوسراوی یەكەمدا فوئاد مەعسوم دژایەتی خۆی بۆ بڕیارەكەی ئەنجومەنی نوێنەران راگەیاند كە داوای ئەژماركردنەوەی رێژەی 10%ی دەنگەكان و هەڵوەشانەوەی ئەنجامی هەڵبژاردنی دەرەوەی وڵات و دەنگی ئاوارەكان دەكات. فوئاد مەعسوم دەڵێ بڕیارەكەی ئەنجومەنی نوێنەران نادەستورییە و لە دەستوردا دەسەڵاتی هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردن بە پەرلەمان نەدراوە. لە نوسراوی دووەمیشدا كە ئاڕاستەی دادگای فیدراڵی كردووە، بە ناڕاستەوخۆ دژایەتی خۆی بۆ كاری ئەو لیژنەیە نیشان دەدات كە ئەنجومەنی وەزیران پێكیهێناوە بۆ لێكۆڵینەوە لە ساختەكارییەكانی پرۆسەی هەڵبژاردن و بە هەمان شێوە پێكهێنانی ئەو لیژنەیەش بە "نادەستوری" دەزانێت. بەپێی دەستوری عێراق سەرۆك كۆمار دەبێت "شەونخونی بكات بۆ پارێزەگاریكردن لە دەستور"، رەنگە نوسراوەكانی سەرۆك كۆمار لەژێر ئەم ناونیشانەدا نوسرابێت، بەڵام لەماوەی چوار ساڵی سەرۆكایەتییەكەیدا چەندینجاری تر دەستور پێشێلكراوە و ئەو بێدەنگ بووە. هەر بەپێی دەستوری عێراق دەبێت سەرۆك كۆمار بێلایەنی خۆی لەنێوان لایەنە سیاسییەكان بپارێزێت، فوئاد مەعسوم بە دەركردنی ئەو دوو نوسراوە هێندەی وەك پارێزەری ئەو لایەنانە دەركەوت كە دژایەتی دووبارە ئەژماركردنەوەی دەنگەكان دەكەن هێندە وەكو پارێزەری دەستور خۆی نمایش نەكرد. نوسراوەكانی فوئاد مەعسوم دوای چەند كاتژمێرێك هات لە كۆبونەوەی لەگەڵ سێ جێگرەكەی (نوری مالیكی – ئەیاد عەلاوی- ئوسامە نوجێفی)، سێ جێگر كە تاڕادەیەك هەرسێكیان نیگەرانن لە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن. ئەوەی جێگەی سەرەنجە راگەیەندراوی سەرۆكایەتی كۆمار لەبارەی كۆبونەوەی سەرۆك كۆمار و سێ جێگرەكەی باسی لەوەدەكرد، لە كۆبونەوەكەدا جەختكراوە لەسەر " پێویستی رێزگرتن لە ئیرادەی راستەقینەی دەنگدەران و گرتنەبەری هەموو رێوشوێنێكی پێویست بۆ پارێزگاریكردن لە سەلامەتی پرۆسەی دیموكراتی و پاراستنی بەرژەوەندییە نیشتمانییە باڵاكانی وڵات". لە چوار ساڵی رابردوودا فوئاد مەعسوم بە بەهانەی ئەوەی بەپێی دەستور دەبێت ئەو بێلایەن بێت لە زۆربەی پرسە هەستیارەكاندا خۆی پاراستووە و هیچ قسەیەكی ئەوتۆی نەكردووە، بەڵام ئێستا كە زۆرێك لە لایەنە بەشدارەكانی هەڵبژاردنی 12ی ئایار نیگەرانن لە ئەنجامی هەڵبژاردنەكە و دەڵێن ساختەكاری كراوە، ئەو بێلایەنی خۆی لەدەستدەدات و لەبری دۆزینەوەی رێگەی دەستوری و یاسایی بۆ لێكۆڵینەوە لە گومانەكانی ساختەكاری، رێگە نادەستورییەكان دیاری دەكات. حزبەكەی فوئاد مەعسوم (یەكێتی نیشتمانی كوردستان) یەكێكە لەو حزبە بەشدارانەی هەڵبژاردنەكەی 12ی ئایار كە زۆرترین پەنجەی تۆمەتی ساختەكاری بۆ درێژ دەكرێت، ئەم تۆمەتانەش تەنیا لەلایەن لایەنە كوردییەكانی هەرێمی كوردستانەوە نییە، لایەنە توركمان و عەرەبەكانی كەركوكیش بەهەمان شێوە تۆمەتی ساختەكردنی ئەنجامی هەڵبژاردن دەدەنە پاڵ یەكێتی، رەنگە ئەمە هۆكارێكی تر بێت فوئاد مەعسومی ناچاركردبێت بێلایەنی لەدەستبدات و بكەوێتە سەنگەری بەرگری لە حزبەكەی. فوئاد مەعسوم كە وەكو نوێنەری كورد لەسەر كورسی یەكێك لە بەرزترین پۆستەكانی بەغداد دانیشتووە، چاوەڕوان دەكرا لە پرسی ریفراندۆمدا رۆڵی گەورە و یەكلاكەرەوە ببینێت، بەڵام ئەو خۆی پاراست بە لێدوانێك هەردوولا بەغداد و هەولێری رازیكرد، ئەو لەبارەی ریفراندۆمەوە وتی: ریفراندۆم دەستورییە، بەڵام جیابونەوە لە عێراق نادەستورییە. دوای ریفراندۆم و گەڕانەوەی سوپای عێراق بۆ ناوچە جێناكۆكەكان یان ئەوەی ناوی لێنراوە رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر، بەهەمان شێوە فوئاد مەعسوم خۆی پاراست و هیچ قسەیەكی ئەوتۆ و كاریگەری لەسەر بارودۆخەكە نەكرد. نوسراوەكانی فوئاد مەعسوم دوای چەند كاتژمێرێك هات لە بانگەوازی فراكسیۆنی حزبەكەی لە پەرلەمانی عێراق كە بە ئاشكرا داوایان لێكرد بێدەنگی بشكێنێت و رێوشوێن بگرێتەبەر دژی بڕیارەكەی ئەنجومەنی نوێنەران بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردن. نوسراوەكانی فوئاد مەعسوم لەبارەی پرسی ساختەكاری و هەوڵدان بۆ رێگریكردن لە رێوشوێنەكانی پەرلەمان و حكومەت رەنگە هیچ شتێك نەبێت جگە لە رازیكردنی حزبەكەی بەتایبەتی بەكاتێكدا قسەوباس هەیە بیەوێت بۆ ویلایەتی دووەمی سەرۆكایەتی خۆی كاندید بكاتەوە.
(درەو میدیا): فوئاد مەعسوم داوا لە دادگای باڵای فیدراڵی عێراق دەكات هەڵوێستی خۆی لەسەر ئەو لیژنەیە رابگەیەنێت كە ئەنجومەنی وەزیران بۆ لێكۆڵینەوە لە ساختەكاری پرۆسەی هەڵبژاردن دروستیكردووە. لە نوسراوێكدا بۆ دادگای فیدراڵی كە بەڕێوەبەری نوسینگەی فوئاد مەعسوم ئیمزای لەسەر كردووە هاتووە: داوا لە دادگای باڵای فیدراڵی دەكەین هەڵوێستی خۆی رابگەیەنێت لەبارەی ئاستی دەستوریبونی ئەو بڕیارەی كە رۆژی 24-5-2018 ئەنجومەنی وەزیران دەریكردووە. رۆژی 24ی ئەم مانگەی ئەنجومەنی وەزیران كۆبونەوەیەكی بەپەلەی كرد، لە كۆبونەوەكەدا سەرۆكی ئەنجومەنی دادگای باڵا و سەرۆكی دەستەی نەزاهە و سەرۆكی دیوانی چاودێری دارایی و سەرۆكی فەرمانگەكانی هەواڵگری و ئاسایشی نیشتمانی و لیژنەی ئەمنی و تیمە ئەلیكترۆنییەكان بەشداربوون. لە كۆبونەوەكەی ئەنجومەنی وەزیراندا بڕیاردرا لەسەر پێكهێنانی لیژنەیەكی باڵا لە سەرۆكی ژمارەیەك لەو دامودەزگایانە بەمەبەستی لێكۆڵینەوە لە دەنگۆی رودانی ساختەكاری گەورە لە پرۆسەی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكەی 12ی ئایار. لە نوسراوەكەیدا سەرۆك كۆماری عێراق پرسیار لە دادگای فیدراڵی دەكات لەبارەی ئەوەی "ئاخۆ بڕیاری لەو جۆرە (دروستكردنی لیژنە) كاری ئەنجومەنی وەزیرانە كە لە ماددەی 80ی دەستوردا هاتووە ؟. وەك ئەوەی بۆ دادگای روون بكاتەوە كە دروستكردنی لیژنەی لەوجۆرە كاری ئەنجومەنی وەزیران نییە، لەنوسراوەكەیدا سەرۆك كۆماری عێراق دەڵێ" كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان بەپێی حوكمەكانی ماددەی (102) دەستور پێكهێنراوە و ئاماژە بەوەكراوە ملكەچە بۆ چاودێری ئەنجومەنی نوێنەران و .. یاسای ژمارە (11) ی ساڵی 2007 كۆمسیۆنی هەڵبژاردن رێگای تانەدانی لە بڕیارەكانی كۆمسیۆن دیاریكردووە. دەقی نوسراوەكە:
(درەو میدیا): فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆماریی عێراق بڕیارەكەی پەرلەمانی عێراق بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردن لە هەندێك پارێزگا بە (نادەستوری) ناودەبات. لەو نوسراوەدا كە بەڕێوەبەری نوسینگەی فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆماری عێراق ئیمزای لەسەر كردووەو ئاڕاستەی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان كراوە هاتووە: بڕیاری ئەنجومەنی نوێنەران كە رۆژی 28-5-2018 دەرچووە و هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردنی هەندێك لە پارێزگاكان و ئەژماركردنەوەی دەنگەكان لە بنكەكانی تر لە خۆدەگرێت، سەرۆكایەتی كۆمار وای دەبینێت ئەو بڕیارە سەرپێچی حوكمەكانی دەستور و یاسای كۆمسیۆنە. لە بەشێكی تری نوسراوەكەدا، نوسینگەی سەرۆك كۆماری عێراق ئاماژە بەوەدەكات، پەیوەندی بە دادگای باڵای فیدراڵییەوە كراوە بۆ ئەوەی بۆچونی خۆی لەوبارەیەوە رابگەیەنێت. ئەم هەڵوێستەی فوئاد مەعسوم سەرۆك كۆماری عێراق دوای كۆبونەوەیەكی دێت لەگەڵ هەرسێ جێگرەكەی (نوری مالیكی- ئەیاد عەلاوی- ئوسامە نوجێفی) و پێچەوانەی راگەیەندراوی دوای كۆبونەوەكەیە كە تێیدا باسلەوەكراوە دەبێت بەدواداچون بۆ گومانەكانی ساختەكاری بكرێت لە پرۆسەی هەڵبژاردندا. هاوكات بڕیارەكەی فوئاد مەعسوم دوای ئەوەدێت كە فراكسیۆنی حزبەكەی (یەكێتی نیشتیمانی كوردستان) لە ئەنجومەنی نوێنەران داوایان لێكرد وەكو سەرۆك كۆمار هەڵوێستی خۆی رابگەیەنێت و بڕیارەكانی پەرلەمانی عێراق بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی هەڵبژاردن رابگرێت. دەقی نوسراوەكە:
(درەو میديا): بەهۆی سەردانێكی بۆ شاری عەفرین رۆژئاوای كوردستان مەلا سامان سەنگاوی لەكارەكەی دورخرایەوە. لە لێدوانێكی تایبەتدا بۆ (درەو میدیا)، مەلا سامان سەنگاوی رایگەیاند" تەواو بێزاریان كردووم دەیان جار تەلەفۆنم بۆ دەكەن لەسەر هەڵوێستەكانم، دواجار بەرێوەبەری ئەوقافی كەركوك كە ئێستا لە هەولێر دادەنیشێت، پێی وتم بۆچی چویت بۆ عەفرین و ئاگاداركردنەوەی سورت بۆ هاتۆتەوە". مەلا سامان وتی: ئێستا پێی راگەیاندم كە دوو رۆژی داهاتوو بەتەواوی موچەكەت دەبڕێت و فەسڵ دەكرێت، ئەم بڕیار و گێچەڵانە پەیوەندی بە هەڵوێستەكانمەوە هەیە، بەتایبەتیش لەدوای چوونم بۆ عەفرین بەتەواوی بیانوم پێدەگرن. مەلا سامان سەنگاوی لە نوسینێكیشیدا لە ئاكاونتی تایبەتی خۆی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك نوسیویەتی" بەداخەوە بۆ مدیری وقفی سونی كەركوك كە سەر بە یەكێتییە بەفیتی پارتی فەسڵی كردم، موچەكەی بڕیم بەم مانگی ڕەمەزانە، لەسەر چونم بۆعەفرین و بەرگریكردن لە كوردی ڕۆژئاوا بەڕاستی تا ئێستا نەمزانیووە كوردایەتی لە كوردستان، ئاوها قەدەغەیە، ئاخ ئاخ خوایە گیان ئەم ناحەقیە قەبوڵ نەكەیت خوای ئەو منداڵە نەخۆشەم بتان گرێ".
(درەومیدیا): وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رۆژی سێشەممە راپۆرتی ساڵانەی دەربارەی دۆخی ئازادی ئاین لە جیهاندا بڵاوكردەوە، راپۆرتەكە هاوكات بوو لەگەڵ 70 یەمین ساڵیادی جاڕنامەی مافەكانی مرۆڤی نەتەوە یەكگرتووەكانەوە. مایك پۆمپیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا وتی: " ئازادی ئایتی مافێكی مرۆیی جیهانییە و ویلایەتە یەكگرتووەكان وەك تەماشاكەر نابێت و پاڵپشتی هەموو تاكێك دەكات هەوڵی ئازادی دەدات. راپۆرتەكەی وەزارەتی دەرەوە پشتی بەو زانیارییە سەرەتاییانە بەستووە كە باڵیۆزخانەكانی ئەمریكا لەسەرتاسەری جیهاندا كۆیانكردووەتەوە لە حكومەتە خۆجێیەتییەكان و گروپە ئاینی و رێكخراوی ناوحكومییەكان و رۆژنامەنوسان و چاودێرانی مافەكانی مرۆڤ و كەسانی ئەكادیمی و كەسی تر. ئەمەش بەشێكە لەو راپۆرتە دەربارەی چەند وڵاتێكی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و باكوری ئەفریقا: سعودیە حكوتی سعودیە بەردەوامە لە رێگەگرن لە و كەسانەی موسوڵمان نین، تا پەیڕوی ئاینەكەی خۆیان بكەن، راپۆرتەكە لەسەر زاری چەند سەرچاوەیەكی كۆمەڵی مەدەنیی و میدیاكانی ئەمریكاوە گواستویەتییەوە كە ژمارەیەكە زۆر لە كەسانی ناموسوڵمان و بیانی و موسوڵمانی سعودیە كە سروتە و رەفتارە ئاینییەكانیان لەگەڵ بنەمی رەسمی سعودیەدا یەكناگرێتەوە، ناچارن دوور لەچاوی دەسەڵاتداران پەیڕوی ئاینی خۆیان بكەن و بەردەوام رووبەڕووی جیاكاری و دەستگیركردن وتەنگ پێ هەڵچنین دەبنەوە و هەتا دەگاتە ئاستی دەركردنیان لەو وڵاتە بۆئەوانەی هاوڵاتی سعودیە نین. و هێشتا سعودیە جگە لە مزگەوت رێگە بە كردنەوە و بونیادنانی هیچ پەرستگایەكی تر نادات. بەحرەین حكومەت بەردەوامە لە لێپرسینەوە و دەستگیركردن و دەستبەسەركردنی شێخەكانی شیعە و پەیڕەوكاران و سیاسەتمەدارانی ئۆپۆزسیۆن، راپۆرتەكە ئاماژەی بە كەیسی شێخ عیسا ئەلقاسم دیارترین سەركردەی شیعەكانی بەحرەین داوە، هەروەها لەسەر زاری چەند هاوڵاتییەكی شیعەمەزهەبی بەحرەینەوە گواستویەتیەوە كە جیاكارییەكی بەردەوان لەدژیان پەیڕەودەكرێت لە دامەزراندن لە فەرمانگەكانی حكومەت و پەروەردە و سیستمی دادوەریدا. هەروەها راپۆرتەكە باسی لە بەردەوامی تۆمەتباركردنی ئۆپۆزسیۆنە شیعەكان لە تیرۆر كردووە، و بە وتەی گروپێكی ئاینی ناموسوڵمانیش، حكومەتی مەنامە دەستی وەرنەداوەتە مەراسیمی ئاینییەكانیان و كاریكردووە بۆ لێبوردەیی بەرامبەر دابونەریت و بیروباوەڕی كەمایەتیە ئاینییەكان. عێراق دەستور ئازادی ئاین و بیروباوەڕی بۆ موسوڵمانان و مەسحییەكان و ئێزدییەكان و سابیئە مەنداشییەكان گەرەنتی كردووە، بەڵام ئەم مافە دەستورییە پەیڕەوكارانی ئاینەكانی تر یان مولحیدەكان ناگرێتەوە و یاسە پەیڕەوكردنی ئاینی بەهایی یاساغكردووە. راپۆرتەكە ئاماژەی بەو زانیاریانەش كردووە كە باس لە وەدەكەن كە هێزەكانی عێراق یان میلیشیا شیعەكان و هاوكارەكانیان كەسانی دەستگیركراویان كوشتووە بەهۆی ئەوەی كە سوننەن، رێكخراوە ناحكومییەكانیش باس لەوەدەكەن كە دەسەڵاتداران یاسای بنبڕكردنی تیرۆر بەكاردەهێنن بۆ دەستگیركردنی خەڵك لە دەرەوەی یاسا. بە گوێرەی راپۆرتەكە، مەسیحییەكان و ئێزدییەكان باسیان لەوە كردووە كە ژنانی مەسیحیی لە خاڵەكانی پشكنینی حەشدی شەعبی لە نەینەوا رووبەڕووی تەنگ پێهەڵچنین بوونەتەوە، هەروەها وتوشیانە كە حكومەتی ناوەندیی هانی گۆڕینی دیمۆگرافیا دەدات لە رێگەی ئەوەی زەویی و یەكەی نیشتەجێبوون لە ناوچە مەسیحیەكان دەدات بە شیعەكان. ئێران چەندین سەرچاوە باسیان لەوەكرد ئەو موسوڵمانانەی كە شیعەمەزهەب نین هەروەها شوێنكەوتوانی ئاینەكانی تر جگە لە ئیسلام بەتایبەتی بەهائییەكان روبەڕووی هەڵاواردن و فشار دەبنەوە، خاوەن كارەكانیش بەردەوام ڕوبەڕووی فشاری كۆمەڵایەتی دەبنەوە بۆ ئەوەی خەڵكانی بەهائی لای خۆیان وەرنەگرن، بەهائیییەكان باس لەوەدەكەن روداوەكانی تێكدان و سوكایەتیكردن بە گۆڕستانەكانیان لە زیادبوندان. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە راپۆرتەكەیدا دەڵێ" زانیاری هەیە سەركوتكارییەكی نەخشەبۆداڕێژاو هەیە بۆ سەركوتكردنی خەڵك". میسر قیبتییەكان باسیان لە جیاكاری دەسەڵاتداران كرد لەبەرامبەریان بەتایبەتی لە ناوچە گوندنشینەكاندا. راپۆرتەكە باس لەوەدەكات حكومەت بنیادنانەوەی 78 كلێسای تەواو كردووە كە بەهۆی كردەوە توندوتیژییەكانەوە لە 2013دا زیانیان پێگەیشتووە یاخود روخاون. بۆیەكەمجار دەسەڵاتداران مۆڵەتی هاوسەرگیری بەهائیییەكانیان دەركردووە بەبێ ئەوەی لەسەر پێناسەكانیان ئاماژە بە لایەنی ئاینییان بكرێت. حكومەت بەردەوامە لە هەوڵەكان بۆ پارێزگاریكردن لە كەلەپوری جولەكەكانی میسر. جەزائیر راپۆرتەكە باسی لەوەكردووە دەسەڵاتدارانی جەزائیر لێكۆڵینەوەیان لەگەڵ سەدان كەس لە خەڵكی سەربە تائیفەی ئەحمەدیە كردووە و لە ژمارەیەك لە شارەكان دەیان كەسیان لێ دەستگیركردوون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی سروتە ئاینییەكانی خۆیان جێبەجێكردووە. ئاماژە بەوە دەكات، نوێنەرانی وەزارەتی كاروباری ئاینی لەناویاندا وەزیر بەردەوامن لەسەر لێدوان و هۆشداریدان لە "كاریگەری بڵاوبونەوەی ئاینە بیانییەكان"ی وەكو سەلەفیەت و وەهابیەت و شیعەگەری و ئەحمەدیە. مانگی نیسان سەرۆكی دەستەی ئەركان داوای لە هاوڵاتیان كرد" وڵات لە شیعە و ئەحمەدی بپارێزن"، هاوكات ئەنجومەنی ئیسلامی بیروباوەڕی ئەحمەدی بە باوەڕێكی دور لە ئیسلام راگەیاند. لەبارەی مەسیحییەكانیشەوە، راپۆرتەكە ئاماژە بەوە دەكات دەسەڵاتداران كڵێسایەكیان لە شاری وەهران داخستووە و هەوڵ بۆ داخستنی كڵێساكانی تر دەدەن، كۆمەڵە مەسیحییەكان باسلەوەدەكەن روبەڕوی ئاستەنگی ئیداری زۆر دەبنەوە بەهۆی ئەوەی دەسەڵاتداران دانیان پێدا نانێن. راپۆرتەكە ئاماژە بەوەدەكات، تەنانەت دوای ئەوەش كە سەرۆك بڕیارێكی دەركرد بۆ سوككردنی حوكمەكەی، دەسەڵاتداران بەردەوامن لەسەر دەستگیركردنی هاوڵاتییەك كە بووە بە مەسیحی و بەوە تۆمەتبار دەكرێت سوكایەتی بە پێغەمبەری ئیسلام كردووە، حوكمی پێنج ساڵ زیندانیش بەسەر كەسێكی تردا سەپێندرا بەهۆی بڵاوكردنەوەی نوسین لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك كە دەوترێت سوكایەتی بە ئیسلام كردووە، بەڵام دواتر لەچوارچێوەی لێبوردنێكی گشتیدا ئازادكرا.
(درەو میدیا): "خۆپیشاندەرانی كەركوك رێگری دەكەن لە گواستنەوەی سندوقەكانی دەنگدان بۆ بەغداد" ئەمە قسەی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراقە. لە بەیاننامەیەكدا ریاز بەدران سەرۆكی فەرمانگەی هەڵبژاردنەكان لە كۆمسیۆنی هەڵبژاردن رایگەیاند، ئەمڕۆ ئۆفێسی هەڵبژاردنەكانیان لە كەركوك ئاگاداركردووە سندوقەكانی دەنگدان لە ناوچە جیاوازەكانی كەركوك رەوانەی بەغداد بكرێت. سەرۆكی فەرمانگەی هەڵبژاردنەكان ئاماژەی بەوەكرد، ئیدارەی ئۆفێسی كەركوكی كۆمسیۆن داوای لێبوردنی كردووە لە ناردنی سندوقەكان بۆ بەغداد، چونكە ژمارەیەك گروپ كە سەربە چەند لایەنێكی سیاسین دەستیان بەسەر سندوقەكاندا گرتووە. باسی لەوەشكرد، بەپێی نوسراوی دەزگای دژە تیرۆری سەربە فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی تایبەت، سەختە بتوانرێت سندوقەكانی دەنگدانی كەركوك بگوزرێتەوە. كەركوك یەكێكە لەو پارێزگایانەی كە لە هەڵبژاردنی 12ی ئایاری پەرلەمانی عێراقدا نیگەرانی لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردن تێیدا دروستبووە، توركمان و عەرەبەكان یەكێتی نیشتیمانی كوردستان تۆمەتبار دەكەن بە ساختەكاری.
.gif)
(درەو میدیا): پەرلەمانی عێراق ئەمڕۆ خوێندنەوەی یەكەمی بۆ پرۆژە یاسای هەمواری سێیەمی یاسای ژمارە 45ی ساڵی 2013ی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران كرد و بڕیارە دوای خوێندنەوەی دووەمی پرۆژە یاساكە دەنگی لەسەر بدرێت و بۆ ئەم هەڵبژاردنەش كە رۆژی 12ی ئایار بەڕێوەچوو كاری پێبكرێت. ئەمەش دەقی خاڵەكانی پرۆژە یاساكەیە: مادەی 1 : مادەی (38) ی یاسای ژمارە 45ی ساڵی 2013ی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران هەمواردەكرێتەوە بەمشێوەیە دەخوێنرێتەوە: كۆمسیۆنی بالای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان پابەند دەكرێت بە سەرپەرشتی ئەنجومەنی باڵای دادوەری و ئامادەبوونی بریكاری قەوارە سیاسییەكان و نوێنەرانی نەتەوە یەكگرتووەكان، دەنگی هەموو بنكەكانی دەنگدان لە عێراق بەدەست جیابكاتەوە و ئەژماریان بكات. مادەی 2: ئەنجامی هەڵبژاردنەكانی دەرەوە و دەنگدانی مەرجدار لە كەمپەكانی ئاوارەكان و جوڵەی دانیشتوانی پارێزگاكانی ( ئەنبار، سەلاحەدین، نەینەوا، دیالە) هەڵدەوەشێنرێتەوە، جگە لە دەنگی كەمینەكان كە سیستمی كۆتا دەیانگرێتەوە. مادەی 3: حوكمەكانی ئەم یاسایە لەسەر هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی ساڵی 2018 جێبەجێ دەبێت. مادەی 4 : ئەم یاسایە لە مێژووی دەنگدان لەسەریەوە جێبەجێ دەكرێت.
.png)
.png)
.png)
.png)
