سندوقی نیشتمانی ئەمریکا بۆ دیموکراسی پاڵپشتی دارایی درەو دەکات

null

ئه‌نجامێ شه‌ڕێ هه‌فته‌نین

بڵاوکراوەتەوە لە : 30 ئاب 2020

قەبارەی دەقەکان

قەبارەی دەقەکان

نەزیر عەلی 

ئۆپه‌راسیۆنا (له‌پێ پلنگ) یا وه‌لاتێ تركیا بۆ سه‌ر هه‌فته‌نین ل سنوورێ قه‌زا زاخۆ ل پارێزگه‌ها دهۆك، د رۆژا 76-ێ دا به‌رده‌وامه‌، پشتی 36 سالان ژ ئۆپه‌راسیۆنێن به‌رده‌وام، له‌شكه‌رێ تركیا ب كۆراتییا نێزیكی 40 كیلومه‌تران و درێژیا 50 كیلومه‌تران ژ گوندێ نزدۆر- ده‌شته‌ته‌خ، ده‌ڤه‌ر داگیركرییه‌، به‌رامبه‌رژی بۆ جارا ئێكێیه‌ گه‌ریلایێن پارتیا كاركه‌رێن كوردستانێ، ب ته‌كتیك و پلانه‌كا نوو یا شه‌ڕێ پارتیزانی به‌رسڤا له‌شكه‌رێن تركیا دده‌ن.

ده‌ڤه‌رێن له‌شكه‌رێ تركیا ل هه‌فته‌نین كۆنترۆل كرین

له‌شكه‌رێ تركیا 10 گرنگترین چیا و بلنداهیێن ده‌ڤه‌را هه‌فته‌نین كۆنترۆلكرینه‌ و خالێن له‌شكه‌ری لسه‌ر دامه‌زراندینه‌، ئه‌وژی:
- چیایێ خامتیر، سێ خالێن له‌شكه‌ری، دوو خال له‌شكه‌رێ تركیا، خاله‌ك جاش(قۆرۆجی).
- شه‌رانشا سه‌ری، ئێك خال.
- گرێ داواتییان، ئێك خال.
- گوندێ ئه‌ڤله‌هـ، ئێك خال.
- گوندێ پیربلا، ئێك خال.
- گوندێ بانكا سه‌ری، دوو خال.
- ناڤبه‌را گوندێن كه‌شان و هه‌فته‌نین، ئێك خال.
- نیزیك گوندێ ده‌شته‌ته‌خ، ئێك خالا له‌شكه‌رێ تركیا.
چۆ جادده‌ ناچنه‌ وان خالان یێن تركیا تازه‌ ل هه‌فته‌نین دامه‌زراندین، هه‌لیكۆپته‌رێن تركیا ژ باله‌فڕگه‌ها له‌شكه‌ری یا (گرۆملی) ل باژاركێ سلۆپیا هه‌ڤسنوور دگه‌ل زاخۆ، له‌شكه‌ران ڤه‌دگۆهێزن وان خالان، پێدڤیێن له‌شكه‌ری ژی ب وان هه‌لیكۆپته‌ران د ده‌مێ 15 خۆله‌كان دا دگه‌هینن.
ئه‌گه‌ر خونده‌ڤان ڤێ پرسیارێ بكه‌ت؛ ئه‌رێ له‌شكه‌رێ تركیا چاوان شییا د 76 رۆژان دا ڤان هه‌موو ده‌ڤه‌ران داگیربكه‌ت و گه‌له‌ك خالێن له‌شكه‌ری دامه‌زرینیت؟ بۆ ڤێ پرسێ هه‌مان زه‌لالكرنا راپۆرتێن به‌ری نووكه‌ دێ كه‌مه‌ به‌رسڤ كو ئه‌ڤ ئۆپه‌راسیۆنا تركیا زێده‌تر ژ ساله‌كێ یه‌ ب چڕی ده‌ستپێكربوو، ده‌مێ نێزیكبوونا كۆنترۆلكرنا هه‌فته‌نین، ئانكو به‌ری 76 رۆژان، وه‌زاره‌تا به‌ره‌ڤانیا تركیا ناڤ و ئه‌نجامێن ئۆپراسیۆنێ ب زه‌قی خستنه‌ ناڤ راگه‌هاندنێ.

هاریكارێن تركیا بۆ شه‌ڕێ هه‌فته‌نین

- ئه‌مریكا: جه‌نه‌رال كینیس ماكینزی، فه‌رمانده‌یێ ناڤه‌ندیێ هێزێن ئه‌مریكا، لدۆر ئۆپه‌راسیۆنا تركیا بۆ سه‌ر باشوورێ كوردستانێ گۆتبوو:"ئه‌و ئاگه‌هداری وێ ئۆپه‌راسیۆنێ نه‌"واته‌ ئه‌مریكا گلۆپا كه‌سك بۆ له‌شكه‌ركێشییا تركیا هه‌لكرییه‌.

- كوردێن باكوور: جاش ئانكۆ (قۆرۆجی) ژ عه‌شیره‌تێن (گۆیی - ژیركی) ژ ده‌ستپێكا ئۆپه‌راسیۆنێ هاریكارییا له‌شكه‌رێ تركیا دكه‌ن.
جه‌عفه‌ر به‌نه‌ك، ئه‌ندامێ پارتیا داد و گه‌شه‌پێدان (ئاكه‌په‌) ئێك ژ سه‌رۆك جاش و بازرگانێن دیارێن ده‌ڤه‌را قلابان و پارێزگه‌ها شه‌رنه‌خ- ه‌ ل باكورێ كوردستانێ، نووكه‌ گرێبه‌سته‌ك دگه‌ل له‌شكه‌رێ تركیا ئیمزاكرییه‌ و مه‌كینه‌یێن كۆمپانیێن وی رێیێن له‌شكه‌رێن تركیا بۆ هه‌فته‌نین ڤه‌دكه‌ن بتایبه‌ت ئه‌و رێییا به‌ره‌ڤ چیایێ خامتیر دهێت.
- ئیراق: هه‌والگیریا ئیراقێ و تركیا هه‌ماهه‌نگیه‌كا به‌رده‌وام هه‌یه‌، زێره‌ڤانێن سنووری یێن ئیراقێ بێ رازیبوونا میتا تركیا نه‌شێن یه‌ك مه‌تر لڤینان ل ده‌ڤه‌رێن هه‌فته‌نین بكه‌ن، لسه‌ر بڕیارا تركیا زێره‌ڤانێن سنووری یێن ئیراقێ جادده‌یێن بانك بۆ شه‌رانش و شه‌رانش بۆ ده‌شته‌ته‌خ و زرێزه‌ بۆ شیلان و شلین و كه‌شان گرتینه‌، ئانكو دوورپێچ دانایه‌ سه‌ر هه‌فته‌نین. ده‌رباره‌ی ئه‌و لڤینێن ڤێ داویێ زێره‌ڤانیێن سنووری یێن ئیراقێ كرین، ئه‌وان دوو خال ل رۆژئاڤایێ بانكا ژێری و باشوورێ مه‌نینێ ب ئاگه‌هداری و رازیبوونا په‌كه‌كێ دامه‌زراند و نێزیكی 200 زێره‌ڤانێن خوه‌ ل هه‌موو خالان زێده‌كرن.
- كوردێن باشوور: تیمه‌كا 12 كه‌سی یا تایبه‌ت ب هه‌لگرتنا ته‌قه‌مه‌نییان ژ كوردێن باشوور، ل پێشییا له‌شكه‌رێن تركیا هه‌موو رێ و ئه‌و گر و سه‌رێن چیا ژ بۆمبه‌یان پاقژكرینه‌ یێن نووكه‌ له‌شكه‌رێن تركیا لێنه‌.

دگه‌ل هاتنا له‌شكه‌رێن تركیا بۆ هه‌فته‌نین، ده‌زگه‌هێن ئه‌منی و ئیداری یێن حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ، وه‌لاتیێن ده‌ركار و باتووفا و بێگۆڤان ئاگه‌هداركرینه‌ كو نابیت قه‌ستا گوندێن ده‌ڤه‌را هه‌فته‌نین بكه‌ن. ئه‌ڤه‌ژی ئه‌گه‌ره‌كه‌ كو په‌كه‌كه‌ نه‌شێت ب سانه‌هی پێدڤیێن خوه‌ بۆ هه‌فته‌نین ژ خارن و ڤه‌خوارنان په‌یدابكه‌ت، دهه‌مان ده‌مدا هه‌ر لڤینه‌كا ل ده‌ڤه‌را هه‌فته‌نین هه‌بیت تركیا بێ دوودلی هێرش بكه‌ت سه‌ر، ئیدارا پارێزگه‌ها دهۆك ژی رێ نه‌دایه‌ وه‌لاتین زاخۆ و دهۆك كو خوه‌نیشاندان و نه‌رازیبوونان دژی وێ هێرشا تركیا ئه‌نجامده‌ن و رایا گشتی و ئێكه‌تییا ئه‌وروپا و كۆنگرێسێ ئه‌مریكا ئاگه‌هداركه‌ن.
هێزا ڤه‌شارتی: ئه‌و كوردن یێن ل دهۆك و زاخۆ و باتووفا و ده‌ركار و بێگۆڤان، به‌رده‌وام زانیاریان لسه‌ر جهـ و لڤینێن په‌كه‌كێ ده‌نه‌ میتا تركیا، 8 كه‌س ل باتووفا، 6 كه‌س ل بێگۆڤا، 8 كه‌س ل ده‌ركار، راسته‌وخوه‌ زانیاریان دگه‌هینه‌ میتا تركیا، 18 كه‌سێن دی یێن گرێدای میتا تركیا زانیارییان دگه‌هینن سه‌ربازگه‌ها گرێبی یا له‌شكه‌رێ تركیا.

په‌كه‌كه‌ و هه‌فته‌نین

زێده‌تر ژ ساله‌كێ، په‌كه‌كێ‌‌ ب هه‌موو شیان و ته‌كتیك و پلانێن خوه‌ یێن شه‌ڕێ پارتیزانی به‌رڤانی ژ هه‌فته‌نین دكر، لێ ژ به‌ر به‌رده‌وامی و مه‌زنییا ئۆپه‌راسیۆنا تركیا و چاڤدێرییا 24 ده‌مژمێری یا باله‌فڕێن تركیا لسه‌ر هه‌فته‌نین، ژ ماره‌كا گه‌ریلان خوه‌ ژ شه‌ڕێ رووبه‌روو دۆركرن و بۆ سێ ده‌ڤه‌رێن دی یێن پارێزگه‌ها دهۆك خوه‌ ڤه‌كێشان، نووكه‌، گه‌ریلان بۆ جارا ئێكێ ته‌كتیكه‌ك نوو یا هێرشبرنێ ل هه‌فته‌نین بكاردهینن‌، ژ به‌ر ئیتیك و باوه‌رییا رۆژنامه‌ڤانی نه‌شێم وێ ته‌كتیكا گه‌ریلان ئاشكه‌رابكه‌م، لێ ژماره‌كا گه‌ریلان ل هه‌فته‌نین به‌رده‌وام ژ ده‌ڤه‌ره‌كێ بۆ ده‌ڤه‌ره‌كا دی جهێن خوه‌ دگۆهه‌ڕن و هێرش دكه‌ن سه‌ر وان خالێن نوو یێن له‌شكه‌رێ تركیا دامه‌زراندین.

راگه‌هاندن و هه‌فته‌نین

ژبه‌ر نه‌بوونا ئازادیا رۆژنامه‌ڤانی ل هه‌رێما كوردستانێ ب گشتی و دهۆك بتایبه‌تی، نه‌بوونا ده‌زگه‌هـ و رۆژنامه‌نڤیسێن پرۆفیشنال، راستی و ئه‌نجامێن ئۆپه‌راسیۆنا تركیا بۆ سه‌ر هه‌فته‌نین ناهێنه‌ ئاشكه‌راكرن و خوانده‌ڤانێ كورد و بیانی كێمترین زانیاری لسه‌ر هه‌فته‌نین هه‌نه‌. چه‌ند ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنا كوردی ژ لایێ میتا تركیا هاتینه‌ ئاگه‌هداركرن كو د راپۆرت و مژارێن گرێدای هێرشێن تركیا دا بۆ سه‌ر (باكورێ ئیراقێ) هه‌فته‌نین، "نه‌بێژن هێرشا تركیا ژبه‌ر به‌هانه‌یا هه‌بوونا په‌كه‌كێ یه‌‌‌ به‌لكو ژبه‌ر هه‌بوونا په‌كه‌كێ یه"‌.

هه‌فته‌نین و كارڤه‌دانێن جیهانی

ئه‌مریكا: واشنتۆن پشته‌ڤانییا ئۆپه‌راسیۆنێ دكه‌ت و داخواز دكه‌ت هه‌ماهه‌نگی د ناڤبه‌را ئه‌نقه‌ره‌ و به‌غدا و هه‌ولێر به‌رده‌وامبیت.
فه‌ره‌نسا: دوو جاران كۆنسلخانا فه‌ره‌نسا ب رێیا دوو تیمێن تایبه‌ت، دووڤچۆنا هێرشا تركیا لسه‌ر هه‌فته‌نین كرییه‌، فه‌ره‌نسا ب رێیا وه‌زیرێ ده‌رڤه‌ و به‌ره‌ڤانیێ دژایه‌تیا خوه‌ بۆ ئۆپه‌راسیۆنا تركیا راگه‌هاندییه‌.
مسر: وه‌زاره‌تا دره‌ڤه‌ یا مسرێ ب فه‌رمی پشته‌ڤانیا خوه‌ بۆ سه‌روه‌ریا ئیراقێ راگه‌هاندیه‌ و دژی له‌شكه‌ركێشییا تركیایه‌.
گۆهه‌ڕتنێن تازه‌ ل هه‌فته‌نین ڤێ پرسیارێ درووست دكه‌ن ئه‌رێ په‌كه‌كه‌ دێ شێت ل هه‌فته‌نین مینیت؟
مانا په‌كه‌كێ ل هه‌فته‌نین گه‌له‌ك زه‌حمه‌ته‌، ژبه‌ر ڤان ئه‌گه‌ران:
- هه‌موو گوندێن ده‌ڤه‌را هه‌فته‌نین هاتینه‌ چۆلكرن و په‌كه‌كه‌ وه‌ك جاران نه‌شێت پێدڤیێن رۆژانه‌ بخوه‌ په‌یدابكه‌ن.
- هه‌موو جادده‌یێن دچن نێزیك هه‌فته‌نین هاتینه‌ گرتن.
- په‌كه‌كه‌ نێزیكی 40 كیلومه‌تران ژ سنوورێ باكوور دووركه‌ڤتیه‌.
- هاریكاریێن لۆجستی ژ باكوور و ده‌ڤه‌رێن دهۆك گه‌له‌ك ب زه‌حمه‌ت دێ گه‌هن هه‌فته‌نین.
- ئێدی هه‌فته‌نین د ناڤبه‌را هه‌رێمێن مه‌تینان و گاره‌ و نێره‌و رێكان ل دهۆك و چیایێن جودی و گابار ل باكوورێ كوردستانێ نابیته‌ ده‌ڤه‌را ترانزێت.

ئەمانەش ببینە

زیاتر ببینە
null

سەما لەسەر تیغى چەقۆ

null

ستراتیژیی گواستنەوە لە حوکمڕانیی حزبییەوە بۆ دەوڵەتداریی نیشتمانی 

null

با کوبانێ بکەینە سیمبوڵی یەکێتیی نەتەوەییمان

null

رۆژئاڤای دڵ: