سنەوبەرەكانی سلێمانی بۆچی دەسوتێنرێن.؟

2020-09-20 07:26:49



 راپۆرتی: درەو
لە چوار ناوچەی شاری سلێمانی دارسنەوبەرەكان دەسوتێنرێن و وشك دەكرێت، لە رێگای تاسڵوجە بۆ پێشەنگای ئۆتۆمبێل و لە باخی بەختیاری و بناری گۆیژە بۆ شوقەو لە رێگەی عەربەت بۆ مەخزەن دەسوتێنرێن، ئەو سنەوبەرانەی حكومەتی بەعس لە زاخۆوە هێنایە سلێمانی و شاری پێ سەوزكرد، ئێستا بەشێك لە بەرپرسە سەربازی و سیاسیەكان، دەیانسوتێنن، (درەو) لەم راپۆرتەدا نهێنی سوتانی سنەوبەرەكانی سلێمانی بڵاودەكاتەوە.

 لە بناری گۆیژەوە بۆ رێگای تاسڵوجە 
دوای (15) رۆژ  لە سوتانی سنەوبەرەكانی بناری گۆیژە كە زیاتر لە (6 هەزار) سنەوبەری تیا سوتێنرا، سوتان و وشككردنی سنەوبەرەكانی رێگای سلێمانی – تاسڵوچەو رێگای سلێمانی – عەربەت و باخی بەختیاری – بەكرەجوو دەستیپێكردووە.
پرسی سوتانی سنەوبەرەكانی سلێمانی ئێستا تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانی گەرمكردووە، بە جۆرێك سەری كێشاوە بۆ قسەكردن لەسەر ئیفرازكردن و دابەشكردنی ژمارەیەكی زۆری زەوی و دەستبەسەرداگرتنیان بە نایاسایی لەلایەن بەرپرسە ئەمنی و سیاسیەكانەوەو ناچاركردنی دەزگاو دامەزراوەكانی دەوڵەت بە پێدانی مۆڵەتی یاسایی پێیان.
كاردانەوەی سوتانی سنەوبەرەكانی رێگای (سلێمانی – تاسڵوجە) زۆرێك لە بەرپرسان و پەرلەمانتارانی هێنایە سەر هێل، عەلی حەمە ساڵح پەرلەمانتاری فراكسیۆنی گۆڕان زوو بڵاویكردەوە"ژمارەیەك دەسەڵاتدار پلانیان داناوە بۆ سوتاندنی سنەوبەرەكانی ڕێگای (ڕاپەڕین – تاسڵوجە)... شەوانە بە دزییەوە سنەوبەرەكان بسوتێنن..پاشان نزیكەی(120)دۆنم زەوی بكە بە پێشانگای ئۆتۆمبیل و ١٠٠ ملیۆن دۆلار قازانج بكات!!! ..
بەڵام نوێنەری شارەوانی سلێمانی و سەرۆكی شارەوانییەكانی راپەڕین و تاسڵوجە ئەمڕۆ كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیان سازكرد و  رەتیانكردەوە كە هیچ دەستێك لە پشتی ئەو ئاگركردنەوەیە بووبێت و دەڵێن"ئەو سنەوبەرانە دەكەونە ناو جەزرە وەسەتی شەقامە سەرەكیەكەی سلێمانی – تاسڵوجەوەو بەو پێیەی ئەو شەقامە (150) مەترەو ریزە سنەوبەرەكان بەهەردوو بەردا دەكەونە نێوان شەقامی سەرەكی شەقامی خەدەمی كە لە پشتی ریزە سنەوبەرەكانەوە درووست دەكرێت، بۆیە ئاگر كەوتنەوەكە بەمەبەستی پرۆژەی بازرگانی نیە. 
بەڵام بارزان شێخ محەمەد جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لە لێدوانێكدا بۆ (درەو) گومانی هەبوو دەڵێت: بە پێی بەدواداچوونەكانی ئێمە دەستێك لە پشت سوتانی ئەو دار سنەوبەرانەوەیە، تایبەتمەندی ئەو ناوچەیە غاباتەو تا ئێستا ناونیشانی نەگۆڕاوە بۆ ناوچەی بازرگانی، بۆیە هەر كارێكی بازرگانی لەو ناوچەیە درووست بكرێت نایاساییە، بەرزان شێخ محەمەد ئەوەی نەشاردەوە كە ئیدارەی شاری سلێمانی لاوازە، چونكە بەپێی مادەی ژمارە (6)ی یاسای (3) یاسای ئەنجومەنی پارێزگاكان هەموو پرۆژەیەك پێویستی بە رەزامەندی ئەنجومەنی پارێزگا بێت، بەڵام تا ئێستا هیچ پرۆژەیەك نەهاتوەتە ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی. 

چی لە پشت سوتانی سنەوبەرەكانەوەیە..؟؟
گومانەكان لەدەستی ئەنقەستی سوتانی سنەوبەرەكانی سلێمانی زیاتر بوون، لە ئێستادا لە چوار ناوچەی شاری سلێمانی هەوڵی چڕ دەدرێت بۆ وشككردن و سوتاندنی سنەوبەرەكانی سلێمانی، بەشی زۆری ئەو سنەوبەرانە لەسەردەمی رژێمی بەعسدا روێنران بۆ جوانكردنی شاری سلێمانی، بەڵام ئێستا بەرپرسان هەوڵی لەناوبردنی دەدەن، نەك لە پێناو سڕینەوەى شوێنەوارەكانی بەعس، بەڵكو لە پێناو درووستكردنی پرۆژەی بازرگانی و دەستخستنی پارەی زیاتر. 
یەكەم:  رێگای سلێمانی – تاسڵوجە:
رێگای سەرەكی ( سلێمانی – تاسڵوجە) لەئێستادا بۆتە ناوەندێكی گەورەی بازرگانی و وەبەرهێنان، جگە لە بونی سەدان كارگەی گەورەو بچوك و مامناوەند، فڕۆكەخانەی سلێمانی و پێشەنگای دووەمی ئۆتۆمبێلی سلێمانی (علوجەكان) و دەیان پێشانگای ئۆتۆمبێل لەسەر ئەو ڕێگەیەیە، بۆیە زەوی ئەم ناوچەیە پێگەیەكی ئابوری گەورەی هەیەو بەهۆی ماستەرپلانی شار و ئاڕاستەی گەشەی شارەوە، چاوتێبڕینی بەشێك لەسەرمایەداران  وبازارگانان بە پاڵپشتی بەرپرسە ئەمنی و سەربازی و سیاسیەكان زیاتر بووە.   
لە ئێستا بە شێوەیەكی نایاسایی ترمیناڵێك و نزیكەی (50) پێشانگای ئۆتۆمبێل لە سەر رووبەری (120) دۆنم زەوی لەسەر رێگای ( سلێمانی – تاسڵوجە) درووستكراوە،كە سەرمایەكەی بە (200 ملیۆن) دۆلار دەخەمڵێنرێت، بەپێی بەدواداچوونەكانی (درەو) ئەو پێشەنگایانە هیچ ئەولەویاتێكیان نیە، بەڵام دوای درووستكردنیان رەزامەندی دەستەی وەبەرهێنانی سلێمانیان وەرگرتووەو ئێستا مامەڵەكانیان لە سەرۆكایەتی شارەوانی سلێمانیەو دەیانەوێت لە شارەوانیش بەرەسمی مۆڵەتی بۆ وەربگرن.
سوتان و بڕینەوەی ئەو سنەوبەرانە بۆ دوو هۆكار دەگەڕێتەوە:
ا-  ئەو سنەوبەرانە بەرزبونەتەوە بەرچاوی پێشەنگاكانی گرتووەو رێگرە لە دەركەوتنیان لە شەقامە سەركیەوە
ب- دەیانەوێت سنەوبەرەكان بكەنە شەقامی خەدەمی لە تەنیش شەقامی سەرەكی سلێمانی - تاسڵوجە

شەقامی سەرەكی سلێمانی – تاسلوجە (150) مەتریە، بەهەر لایەكیدا (75) مەتریەو پێی دەڵێن (فری زۆن) لە هەرلایەكدا ریزی سنەوبەرەكان دەكەونە جەزرە وەستی شەقامە سەرەكیەكەو و پشتی سنەوبەرەكان شەقامێكی خەدەمیە، ئێستا پیشتی سنەوبەرەكان بە پاڵپشتی راستەوخۆ بەرپرسە ئەمنی و سیاسیەكان بە دۆنم دابەشكراون و كۆمەڵێك كەس كراوەتە دەموچاوی پرۆژەو پێشەنگاكان و دەیانەوێت بیكەن بە ئەمری واقیع، بەبێ ئەوەی هیچ جۆرە ئەولەویاتێكی هەبێت، بەڵام مۆڵەتی دەستەی وەبەرهێنانیان وەرگرتووە، لە كاتێكدا درووستكردنی ئەو پێشەنگایانە هیچ پەیوەندی بە وەبەرهێنانەوە نیە. 
لە ئێستادا تەواوی پرۆژەكان تەواوكراون، رەزامەندی دەستەی وەبەرهێنانی سلێمانی وەرگیراوەو شارەوانیش چەند رێكارێكی ووردی ماوە، بۆ ئەوەی بەتەواوی پرۆژەكان بە یاسایی بكەن.

دووەم: سنەوبەرەكانی سلێمانی – عەربەت
لە چوار رێییانەكەی تانەجەرۆوە تا بازگەی ئێستا عەربەت ریزی سنەوبەرە، لە ئێستادا بەشی زۆری دار سنەوبەرەكان بە وشككراون و سوتێنراون، بەتایبەت لە نزیك عەلوەی نوێی سلێمانی، بەهۆی ئەو پرۆژانەی لەو ناوچانە درووستكراون، بە هێواشی ئەو سنەوبەرانە وشك دەكرێن و دەبڕدرێنەوە،بە پێی بەدواداچوونەكانی (درەو) لە نێوان گوندی (ژاڵە)و گوندی داربەڕولە لەسەر شەقامی سەرەكی بە نیازی درووستكردنی (500) مەخزەنن، كە لە ئێستادا نزیكەی (150) مەخزەنی درووستكراون و تەواو بوون، هۆكاری بڕینەوەو وشككردنی دار سنەوبەرەكان:
ا- سنەوبەرەكان رێگرن لە هاتوچۆكردن بۆ ناو مەخزەنەكان بۆیە دەیانەوێت رێگە بۆ ترێلەكان بكەنەوە بۆ ناو مەخزەنەكان
ب- شوێنی دار سنەوبەرەكان دەكەنە شوێنی پشودان و چێشتخانەو ماركێت بۆ ئەو شۆفێرانەی دێنە مەخزەنەكان

سێیەم: سنەوبەرەكانی بەكرەجۆ:
لە باخی بەختیاری و تەكیەكەی شێخ محەمەد كەسنەزانیەوە تا پشتی هۆتێل های كرێست و تا دەروازەی بەكرەچوو، ماوەیەكی زۆرە دار سنەوبەرەكان لێیان وشك دەكرێت و ژێریان دەسوتێنرێت و دەبڕدرێنەوە، بەپێی بەدواداچوونەكانی (درەو) پێشتر بڕیار بووە ئەو ناوچەیە نەخۆشخانەیەكی بۆ (د. ئەنوەر شێخە) نەخۆشخانەی شێرپەنجە لێدرووست بكرێت، بەڵام لەوكاتەدا ژمارەیەك كۆمپانیا رێگریان كردو ، بە نیازی درووستكردنی ژمارەیەك شوقەی نیشتەجێبوون، هەوڵی وشككردنی سنەوبەرەكانی ئەو ناوچەیەیاندا بۆ ئەوەی زەویەكە لە غاباتەوە بگۆڕن بۆ زەوی نیشتەجێبوون، ئێستا بە هێواشی دار سنەوبەرەكان وشك دەكرێن و دەسوتێنرێن و دەبڕدرێنەوە. 

   چوارەم: سنەوبەرەكانی گۆیژە:
لەسەرەتای ئەم مانگەدا لە ناو بێدەنگی دەزگا ئەمنی و ئیداریەكانی شاری سلێمانی ئاگر لە سنەوبەرەكانی بناری گۆیژە بەردراو بەهۆیەوە زیاتر لە (6  هەزار) داری سنەوبەر سوتا، هۆكاری سوتانەكە لەلایەن دەزگا پەیوەندیدارەكانەوە بڵاو نەكرایەوەو وەك رووداوێكی ئاسایی سەیری كراو لێپرسینەوەیەكی ئەوتۆش نەكرا، بە پێی بەدواداچوونەكانی (درەو) لەو سەروبەندەداو چەند جارێك كۆمپانیایەك گفتوگۆ و پێنشیازی  درووستكردنی ژمارەیەك شوقەی نیشتەجێبوونی كردووە لەناو سەوزایی و سنەوبەرەكانی بناری گۆیژەدا، گومانەكان بۆ ئەوە دەچن، كە سوتانی سنەوبەرەكانی گۆیژە بەدەست بووبێت و چاوتێبڕینە لە زەویەكەی بۆ درووستكردنی شوقەی نیشتەجێبوون. 

سنەوبەرەكان هەناسەی سلێمانی
دار سنەوبەرەكان بەشێكی زۆری ئەو سەوزاییە دەستكردانەی هەرێمی كوردستان پێك دەهێن كەبە (2 ملیۆن و 507 هەزار) دۆنم سەوزایی دەخەمڵێنرێت لەو ژمارەیە ( 35 هەزار) دۆنمی دارستانی دەستكردە،كە پێشتر لە سەردەمی دەسەڵاتی رژێمی بەعسدا ژمارەیەكی زۆری غابات لە شارو شارۆچكەو ناحیەكاندا درووستكران و پاسەوانی تایبەتیان بۆ دامەزرێنا بۆ پارێزگاریلێكردنیا.
بەڵام تا ئێستا رێژەی سەوزایی لە هەرێمی كوردستان نەگەیشتوەتە ئاستی ستانداردی جیهانی، بە پێی ئاماری رێكخراوەكانی بواری ژینگە رێژەی سەوزایی لە هەرێمی كوردستان (12.5%)ەو ستانداردی جیهانی (15- 25%)، ئامارەكانی دەستەی چاككردن و پاراستنی ژینگەی هەرێم رێژەی سەوزایی لە شارەكانی هەرێمی كوردستان بەم شێوەیەیە:
پارێزگای  هەولێر: 9.1%
پارێزگای سلێمانی: 9.1%
پارێزگای دهۆك: 27.5%
پارێزگای هەڵەبجە: 10.4%
گەرمیان: 4.4%

 بە پێی ئامارەكانی بەرێوەبەرایەتی باخچەكانی سلێمانی لەناو سەنتەری شاردا رێژەی سەوزای لە (18%) یە بەڵام لەدەرەوەی شارو قەزاو ناحیەكان ناگاتە 12%. بەڵام نزیكەی (560) باخچەو نافورو سەوزای لەناو شاری سلێمانی هەیە لەگەڵ (3 ملیۆن) درەخت ‌و نەمام.
 بەشێك لە روبەرە سەوزاییەكانی شاری سلێمانی بە تایبەت لە بناری گویژەو گردی زەرگەتەو گردی محافز و باخی بەختیاری و رێگای سلێمانی تاسڵوجە لە دار سنەوبەرەكان پێكهاتوون، كە بەشێكیان تەمەنیان بۆ ناوەڕاستی سەدەی رابردوو دەگەرێتەوەو زۆرینەیان هی سەردەمی دەسەڵاتدارێتی حكومەتی عێراقن. 
سنەوبەرەكانی (سلێمانی- تاسڵوجە) پەنجا ساڵی تەمەنیان تێپەڕاندووە، لەسەرەتای هەشتاكانی سەدەی ڕابردوو بەمەبەستی ڕازاندنەوەی ئەمبەروئەوبەری شەقامی سەرەكی سلێمانی-تاسڵوجە ڕوێنراون، سەردەمێك جێگەی پشو و ڕێگەسەیرانی دانشتوانی شاربو، كەم كەس هەیە لە نەوەی كۆنی شار یادەوەری و یادگاری لەژێر سایەو سێبەری ئەم درەختە بێنازانەدا نەبێ، دەیان وێنەی خێزانی كۆنی شار  بەڵگەن لەسەر پێگەی گرنگی گەشتیاری ئەم درەختانە و ئەو زۆنە بەرفروانەی گەشەیان تێدا كردووە.

سلێمانی و دارسنەوبەر
دار سنەوبەر، ئێستا بووە بە ڕەمز و سومبلێكی دیاری شاری سلێمانی و ژینگەیەكی پاك و  دیمەنێكی جوان و ئاووهەوایەكی پاكژیان پێ بەخشیوە.
بەهۆی سروشتی هەمیشە سەوز و خۆڕاگری و خۆگونجانی لەگەڵ كەش و ژینگەی سەختدا، بەشێك لە وڵاتانی جیهان لە نیوەی دووەمی هەزارەی دووەهەمدا، دارسنەوبەریان كردە ئامڕازێكی گرنگ و كاریگەری سروشت و ژینگە، بە سەدان هەزار نەمامی سنەوبەر لەو وڵاتانەی شاخاوین و گۆڕانكاری گەرماو سەرمایان تێدا خێراو كاریگەرە، ڕوێنرا، عێراقیش یەكێك بو لەو وڵاتانەی بەشێوەیەكی بەرفروان دەستیكرد بە چاندنی هەزاران نەمامی سنەوبەر بەتایبەت لەناوچە شاخاوییەكان.
نیشتمانی سەرەكی دارسنەوبەرەكانی عێراق، ناوچەی زاخۆ و دهۆكە، كە بەشێوەیەكی سروشتی لەناوچە شاخاوییەكاندا گەشە دەكەن، پاشتر حكومەتی عێراقی تۆو و قەڵەمی لێوەرگرتن و لە هەندێك پارێزگای دیكەدا چاندنی، سلێمانیش یەكێك بو لەو شارانە و لە حەفتاو هەشتاكانی سەدەی ڕابردوو بە چەند قۆناغێكی جیاواز هەڵمەتی چاندنی نەمامی سنەوبەر لە دەوروبەر و سەنتەری شاری سلێمانی دەستیپێكرد، یەكێك لەو ناوچانەی ئەم هەڵمەتە گرتییەوە ڕێگەی سلێمانی-تاسڵوجە بو، بە دیاریكراوی لە نێوان ساڵانی 1980 بۆ 1984 هەزاران نەمامی سنەوبەر بەدرێژایی ڕێگەی باخی بەختیاری تا دەگاتە نزیك تاسڵوجە، ڕوێنرا، پاش چەند ساڵێك بوە یەكێك دیمەنە جوانەكانی دەروازەی داخڵ بوونی شاری سلێمانی، لەسەردەمی كەمی و سادە و ساكاری ئامڕازەكانی هاتوچۆ، خەڵكی شار بۆ بەسەربردنی كاتە خۆشەكانیان سەردانیان دەكرد.
لە دوای ڕاپەڕین و بەدیاریكراوی لەساڵی 1996، ڕێكخراوی فاو هەڵمەتێكی چاندنی دارسنەوبەری لەسەر هەمان ڕێگە دەستپێكرد، سەرلەنوێ هەزاران نەمامی سنەوبەر ڕوێنرا كە ئێستا تەمەنیان نزیكەی 25 ساڵە و لەڕووی گەورەیی و گەشەوە جیاوازییان لەگەڵ سنەوبەرە كۆنەكەدا هەیە. 

پاشەكشەی ڕووبەری دارسنەوبەرەكان
 لە هەشتاكانی سەدەی ڕابردوو، سلێمانی سەوزترین و پاكژترین شار بو لەسەر ئاستی عێراق و، دارسنەوبەر ڕۆڵێكی ئێجگار گەورەی هەبو لە بەخشینی ئەو نازناوە بە شار، بەڵام دوای ڕاپەڕین ئەم ڕووبەرە سەوزاییەی شار بەتایبەت ڕووبەری دارسنەوبەرەكان، بەهۆی كەمی سوتەمەنییەوە پاشەكشەی كرد و لەلایەن هاوڵاتییانەوە رووبەڕووی هەڵمەتی بڕینەوە بونەوە، ساڵانەش لەگەڵ هاتنی وەرزی گەرما و وشكیدا، ئاگركەوتنەوەش هۆكارێكی دیكەی ئەم پاشەكشەیە بو.
ئیستاش لەگەڵ هەڵكشانی گەندەڵی و چاوچنۆكی دەسەڵاتداران و هەندێك سەرمایەداری بێویژدان، هەڵمەتێكی مەترسیدار و تاوانێكی ڕێكخراو ئەنجامدەدرێت، ناوبەناو دەستێكی نادیار، لە تاریكیدا، زەفەر دێنێ و، بەشێك لە دارسنەوبەرەكانی شار دەستوتێنێ، یاخود دوور لەهەر بەهایەكی مرۆیی و ژینگەیی، تێزاب و نەوت دەخرێتە ژێر ئەو دارسنەوبەرانەو وشك دەكرێن، ئەم دیاردەیە بە ئاشكرا لەنێو دارسنەوبەرەكانی ڕێگەی سەرەكی سلێمانی-تاسڵوجە بەدیدەكرێ و، سوتاوی و دیمەنی وشكهەڵاتووی دەیان درەخت، بەڵگەی ئەم حەقیقەتەیە.
  
چۆن ڕێگری لەم دیاردە مەترسیدارە دەكرێت؟
دیاردەی زیادەڕەوی، دیاردەیەكی گشتگیرەو تەواوی هەرێمی كوردستانی گرتۆتەوە، هیچ شارو شارۆچكەیەك نییە بەدەست پەرەسەندنی ئەم دیاردەیەوە نەناڵێنێت، بەڵام ئەوەی لە سلێمانی بەدیدەكرێت جیاوازترە، فراوانترە، كەم شوێنی سلێمانی هەیە ڕووبەڕووی زیادەڕەوی نەبوبێتەوە و داگیركاری ئاشكرای تێدا ئەنجام نەدرابێت، لەئیستادا زەوییە كشتوكاڵییەكانی بەكرەجۆ، زەوییەكانی دەوروبەری فڕۆكەخانە، كانی گۆمە، تانجەرۆ، خەلیفاوا، ڕێگەی سلێمانی-تاسڵوجەو چەندین شوێنی تر زیادەڕەوی ئاشكرای لەسەرەو بەرپرسانی ئیداری سلێمانیش نەیانتوانیوە سنورێكی بۆ دابنێن.
ئەوەی دەتوانێت سنورێك بۆ ئەم دیاردەیە دابنێت، ڕۆڵی داواكاری گشتی سلێمانی و فشاری مەدەنی و تەركیزی ڕاگەیاندنەكانە بە ئاڕاستەی دروستكردنی ڕای گشتی و فشارخستنەسەر بەرپرسانی ئیداری سلێمانی تاكو بە ئەركی خۆیان هەستن و سنورێك بۆ ئەم دیاردەیە دابنێن.
 

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

جەندرمە لەناوخاكی هەرێمدا
ئاشتی هەورامی روبەڕووی دادگا قورسەكە دەبێتەوە

كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان چاكسازی پێدەكرێت؟

بەڵێ
نەخێر
مافی به‌رهه‌مه‌كان پارێزراوه‌ بۆ دره‌و
Developed by Smarthand