درەو:
نوسینی: ئەحمەدی حاجی رەشید، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران عێراق خولی شەشەم
بەشی دووەم :
لادانی سفرەکانی سەر دینار واتە گۆرانکاری لە نرخ و بەهای دیناری عێراقی ، لەنیو یاسای بانکی ناوەندیدا ئەم دەسەڵاتە نەدرواوەتە بانکی ناوەندی ،چونکە بانکی ناوەندی لەپێناسەکەیدا هاتوە کە راوێژکاری حکومەت و وەزارەتی داراییە ،کەواتە ئەم بڕیارە دەبێت بەیاسا رێک بخرێت .کەلەماددەی (١١٠) دەستوردا لەبرگەی (سێهەم) دا هاتوە:رەسمی سیاسەتی دارای وگومرگی و دەرکردنی دراو…….وەرەسمی سیاسەتی نەختینەیی و دامەزراندنی بانکی ناوەندی و بەرێوەبردنی ،لەدەسەڵاتە فیدراڵیەکانە.
کەواتە دەبێت گۆرینی نرخ و بەهای دینار بە یاسا رێک بخرێت ،هەربۆیە پرۆژەی گۆرینی دراوی عێراقی دوو بەشە ،گۆرینی دراوەکە لەدەسەلاتی بانکی ناوەندییە ماددەی (١٦ ، ٣٢) لەیاسای بانکی ناوەندی و گۆرینی بەهاونرخەکەی بەیاسا دەبێت ،هەربۆیە دەرکردنی یاسا بەپێشنیاری ئەنجومەنی وەزیران و سەرۆک کۆمار دەبێت و پەرلەمانیش پەسەندی دەکات .
ئەوەی دوێنێ پارێزگاری بانکی ناوەندی باسی کرد رەشنوسی پرۆژە یاساکە ئامادەکراوە و لە کۆبونەوەی داهاتووی ئەنجومەنی وەزیراندا دەخرێتە دەنگدانەوە بۆ ئەوەی ببێتە پرۆژە یاسا و پاشان دەنێرێتە پەرلەمان ولەنێو پەرلەمانیشدا لێژنەی سەرەکی لێژنەی داراییە کە رەوانەی لێژنەکە دەکرێت و دەبێت خوێندنەوەی یەکەمی بۆ بکرێت و خوێندنەوەی دووەم و راپۆرتی لێژنەی دارایی ئامادەبکرێت و پرسیاری ئەوە بکرێت لە پەرلەمانتاران ،ئایا ئەم پرۆژەیە تێپەرێنرێت ،چونکە دەکرێت داوای ئەوەبکرێت ئەم پرۆژەیاسایە (من حيث المبدأ) رەدبکرێتەوە ئەگەر لۆبی بەهێزی بۆ بکرێت وئەگەر رەد نەکرایەوە ئەوا لە دەنگدانی سێهەمدا تێدەپەرێت و دەبێت بەیاسا .
لابردنی سفری سەر دینار مەرج نییە پرۆژەیەکی سەرکەوتوو بێت چونکە کۆمەڵێک ئەزمونی وڵاتان هەیە کە هەندێکیان سەرکەوتووبوون و هەندێکیش شکستیان هێناوە لەوانە:
یەکەم : ئەزمونی تورکیا
تورکیا ساڵی ٢٠٠٥ دراوی نوێی دەرکردو (٦) سفری لەدراوەکەی کردەوە،کە پێش ئەو ساڵە لیرەی تورکی بەشێکی زۆری بەهاو نرخی لەدەست دابوو ،هەڵاوسان گەشتبوە ٧٠٪ پاش ئەوەی لەگەڵ ئەو هەنگاوەدا کۆمەڵێک چاکسازی دارایی و بانکی کرد و سەربەخۆیی تەواوی دا بەبانکی ناوەندی تورکیا ڕێژەی هەڵاوسان دابەزی بۆ ١٠٪ ، کەواتە بەتەنها لابردنی سفری سەردینار چارەسەر نییە ،ئایا عێراق دەتوانێت چاکسازی ریشەیی بکات لە بواری دارایی و بانکیدا.
لەهەمان ڕیزبەنددا بەرازیل یەکێکە لەوڵاتانەی کە سەرکەوتوو بوە لەلادانی سفری سەر دراوەکەیاندا .
دووەم: ئەزمونی ئەرجەنتین
ئەرجەنتین دادەنرێت بەیەکێک لەو وڵاتانەی کەپەنایان بردوە بۆ لابردنی سفری سەردراوەکەیان بۆ چاکسازی و دراوی وڵاتیان بەرانبەر کردوە بەدۆلار و یەک بینزۆ : یەک دۆلار بەڵام سەرکەوتوو نەبوون و لەساڵی ٢٠٠١ دراوەکەیان بەتەواوی داروخا ، بەهەمان شێوە زیمبابۆی دادەنرێت بە خراپترین ئەزموون لەبواری گۆرینی سفری سەر دراوەکەیان .
کەواتە : بابپرسین ئایا عێراق سەرکەوتن هەڵدەبژێرێت یان شکست ، هەربۆیە لادانی سفری سەر دیناری عێراقی بەتەنها نابێتە گۆرانکاری لە بەهاو نرخی دیناری عراقی ،ئەگەر چاکسازی دارایی و ئابوری و نەختێنەیی نەکرێت و سیستەمی بانکی بەوشێوەیە بمێنێتەوە و بانکی ناوەندی بەتەواوی سەربەخۆ نەبێت
بەشی یەکەم :
ئەمرۆ یەک شەممە بەروار٢٠٢٦/٨/٢٣ میوانداری پاریزگاری بانکی ناوەندیمان کرد لەلێژنەی دارایی (تائەمڕۆش هەر لەلێژنەی دارایی دەوام دەکەم) کۆمەڵێک بابەتی هەستیارمان تاوتوێ کرد لەهەمووی گرنگتر بۆ بازار سفرەکانی سەر دینارو گۆرینی دراوەکە بوو:
سەرەتا گۆرینی دراو لە دەسەلاتی بانکی ناوەندییە بەپێی ماددەی (١٦) و (٣٢) لەیاسای بانکی ناوەندی ژمارە (٨٢) ی ساڵی (٢٠١٧) هەموارکراو ، بۆ ئەو مەبەستە بانکی ناوەندی لەساڵی (٢٠١٢) لەهەوڵی ئەوەدایە کە دراوەکەی بگۆڕێت و لە ئێستەشدا هەموو نمونەو شێوەو قیاسەکانی حازرن ،بڕی ئەو وەرەقە چاپکراوانە (٧) ملیارو نیو وەرەقەیە بەهەموو فیئەکانیەوە ،کەتێچوەکەی بڕی (٢٥٠) ملیۆن دۆلای تێدەچێت و چوار وڵاتیان دیاری کردوە کە ئەوانیش (ئەڵمانیا -فەرەنسا ـاسترالیا -بریتانیا) ن ،بەتێبینی ئەوەی هەمان نرخ و هەمان بەهایان هەبێت.
هۆکاری گۆرینی دراوی عێراقیش ئەم خاڵانەی خوارەوەیە:
یەکەم : برێک دراوی عێراق چوتەدەرەوەی سیستەمی بانکی ودەیانەوێت ئەو پارانە بسوتێنن
دووەم : لەئەنجامی بونی گەندەڵیەکی گەورەو لێپێچینەوەی دەزگای دەست پاکی بڕێکی زۆری نەختینەی عێراق شاراوەتەوە لە باخ و مەزراو شوێنە نهێنیەکانداو دەیانەوێت ئەم بڕانە بخەنەوە نیو دەزگای بانکەوە
سێ هەم : لەبەرئەوەی دراوی عێراق لە ٢٠٠٥ چاپ کراوەو هەمان شێوازی هەیە بۆیە ترسی تەزویرکردنی زۆر بوە لەکاتێکدا دراوەکە هەندێ خاڵی لاوازی هەیە .
چوارەم : لەبەر ئەوەی هیچ ناوەندێک نییە کە دراوی عێراچی چالاکی تێدا ئەنجام بدرێت و هاوڵاتیان متمانەیان بەسیستەمی بانکی نییە بۆ خەزنکردنی پارەکانیان سەرمایەیەکی نەختینەیی زۆر بۆتە سەرمایەی عاتڵ و دەیانەوێت ئەم سەرمایەیە بکەوێتەوە چالاکی و گۆرینەوەی لەرێگەی بانکەوە دەبێت بۆ ئەوەی هاوڵاتیان لەمەودوا پارە زیادەکانیان لەبانک دابنێن .
ئەم پرۆسەیە لەنێوان ٣ساڵ تا ٧ ساڵی دەوێت.
لەبەشی دووەمدا : باسی لابرنی سفرەکان و گۆرینی نرخی دینار بەرانبەر بەدۆلارتان بۆ باس دەکەم کە بانکی ناوەندی بەنیازی چییە ؟؟؟
بەشی یەكەم:
بەشی دووەم:
