هەواڵ
ڕاپۆرت
ناوهڕۆكی پرۆژەیاسای (بههێزكردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی) بڵاوكرایهوه، كه تایبهته به چارهسهری پرسی كوردو به "یاسای چوارچێوه" ناسراوه. رهشنوسی پرۆژهیاساكه كه ئهمڕۆ ئاڕاستهی پهرلهمان كرا؛ له (12) مادده پێكهاتووهو بڕیاره ناوهڕاستی ئهم مانگه پهرلهمانی توركیا پهسهندی بكات.
بڵاوکراوەتەوە لە : 5 ئاب 2026
قەبارەی دەقەکان
قەبارەی دەقەکان
(درهو):
ناوهڕۆكی پرۆژەیاسای (بههێزكردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی) بڵاوكرایهوه، كه تایبهته به چارهسهری پرسی كوردو به "یاسای چوارچێوه" ناسراوه. رهشنوسی پرۆژهیاساكه كه ئهمڕۆ ئاڕاستهی پهرلهمان كرا؛ له (12) مادده پێكهاتووهو بڕیاره ناوهڕاستی ئهم مانگه پهرلهمانی توركیا پهسهندی بكات.
بهپێی ئهوهی میدیانی نزیك له (قهندیل) بڵاویانكردوهتهوه، دهقی رهشنوسهكه بهمشێوهیه:
ماددەی ١ - (١) ئامانجی ئەم یاسایە بریتییە لە: دوای ئەوەی دەزگا ئەمنییەکان پشتڕاستی دەکەنەوە کە بوونی کردەیی ڕێکخراوی پەکەکە/کەجەکە و هەر جۆرە پێکهاتەیەکی سەر بەو ڕێکخراوە کۆتایی هاتووە و سەرجەم چەک و تەقەمەنییەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی خۆی ڕادەست کردووە، هەروەها دوای ئەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی (MGK) بۆ پەسەندکردنی ئەم دەستنیشانکردنە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاوکرایەوە؛ دیاریکردنی ڕێکارەکانی دواخستنی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکان، دواخستنی جێبەجێکردنی سزاکان و ئەو کارەکانی دیکەیە کە دەبێت ئەنجام بدرێن.
(٢) حوکمەکانی ئەم یاسایە ئەم تاوانانە دەگرێتەوە: دامەزراندن یان بەڕێوەبردنی ڕێکخراوی پەکەکە/کەجەکە، ئەندامێتی لە ڕێکخراوەکە، یان بە زانایی و ویستی خۆت هاوکاریکردنی ڕێکخراوەکە و پڕوپاگەندەکردن بۆی، ئەو تاوانانەی لە چوارچێوەی چالاکییەکانی ئەم ڕێکخراوەدا کراون، هەروەها ئەو تاوانانەی لە بەرژەوەندیی ئەم ڕێکخراوەدا بەپێی یاسای بەرگرتن لە دابینکردنی دارایی بۆ تیرۆر (ژمارە ٦٤١٥ لە ٧/٢/٢٠١٣) ڕێکخراون.
پێناسەکان
ماددەی ٢ - (١) لەم یاسایەدا:
ا) ڕێکخراو: مەبەست لێی ڕێکخراوی پەکەکە/کەجەکە و سەرجەم پێکهاتەکانی سەر بەو ڕێکخراوەیە.
ب) کۆمیتە: ئەو کۆمیتەیەیە کە بەپێی ماددەی ٧ی ئەم یاسایە دادەمەزرێت.
دواخستنی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکان
ماددەی ٣ - (١) بەو مەرجەی دەزگا ئەمنییەکان پشتڕاستی بکەنەوە کە بوونی کردەیی ڕێکخراوەکە کۆتایی هاتووە و چەکەکانی ڕادەست کردووە و بڕیارەکەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی لە ڕۆژنامەی فەرمی بڵاوبکرێتەوە؛ جگە لە دۆسیەکانی تایبەت بە تاوانی کوشتنی بەئەنقەست لە چوارچێوەی چالاکییەکانی ڕێکخراوەکە و ئەو تاوانانەی پێش ١/٦/٢٠٠٥ کراون و سزای زیندانی هەتاهەتایی یان هەتاهەتایی قورسیان پێویستە، دادگاییکردن و لێکۆڵینەوە بۆ ئەو تاوانانەی دەکەونە چوارچێوەی ماددەی ١ و بەرزترین سزایان ١٥ ساڵ یان کەمترە بۆ ماوەی ٥ ساڵ، و ئەوانەی سزاکەیان لە ١٥ ساڵ زیاترە یان سزای هەتاهەتایی و هەتاهەتایی قورسیان هەیە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ دوادەخرێن. لە ماوەی دواخستنەکەدا، بەسەرچوونی کات هەژمار ناکرێت. بەڵگە و دۆسیەکان دەپارێزرێن. سەبارەت بەو کاڵا و موڵکانەی دەستیان بەسەردا گیراوە، بڕیاری تەسفیەکردنیان دەدرێت و وەک داهاتی گەنجینە تۆمار دەکرێن. بڕیارەکە بەو کەسانە ڕادەگەیەندرێت کە مافی تانەدانی یاساییان هەیە و مەرج و کاتەکانی تانەدانیان بۆ ڕووندەکرێتەوە.
(٢) ئەوانەی مافی تانەدانیان هەیە، دەتوانن لە ماوەی دوو هەفتەدا لە دادگای سزای سوڵح تانە لە بڕیاری داواکاری گشتی بدەن. هەروەها دەتوانن لە ماوەی دوو هەفتەدا تانە لە بڕیارەکانی دادگا بۆ دواخستنی دادگاییکردن بدەن.
(٣) دەستپێکردنی لێکۆڵینەوە لەسەر ئەو تاوانانەی پێش بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی کراون، بەندە بە مۆڵەتی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییەوە.
ڕێوشوێنەکانی پاراستن و دۆسیەکانی قۆناغی پێداچوونەوە
ماددەی ٤ - (١) ڕێوشوێنەکانی وەک دەستگیرکردن و چاودێریی دادوەری بۆ ئەو تاوانانەی بڕیاری دواخستن دەیانگرێتەوە، لەلایەن دادگا و لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە هەڵدەسەنگێندرێن و ئەگەر مەرجەکان گونجاو بن، هەڵدەوەشێندرێنەوە.
(٢) ئەو دۆسیانەی لە قۆناغی تێهەڵچوونەوە یان پێداچوونەوە دان و پەیوەستن بەم تاوانانەوە، بڕیاری هەڵوەشاندنەوەیان بۆ دەدرێت.
تۆمارکردنی بڕیارەکانی دواخستن و دووبارە ئەنجامدانەوەی تاوان
ماددەی ٥ - (١) بڕیارەکانی دواخستن لە سیستەمێکی تایبەتدا تۆمار دەکرێن و تەنیا لەلایەن داواکاری گشتی یان دادگاوە بۆ مەبەستی دیاریکراو دەتوانرێت داوا بکرێن.
(٢) ئەگەر لە ماوەی دواخستنەکەدا تاوانێک ئەنجام بدرێتەوە، بڕیاری دواخستنەکە هەڵدەوەشێتەوە و دادگاییکردن بەردەوام دەبێت. ئەگەر ماوەی دیاریکراو بەبێ ئەنجامدانی تاوان تێپەڕی، بڕیاری داخستنی دۆسیەکە دەدرێت.
دواخستنی جێبەجێکردنی سزاکان
ماددەی ٦ - (١) بە هەمان مەرجی کۆتاییهاتنی کردەیی ڕێکخراوەکە و بڵاوبوونەوەی لە ڕۆژنامەی فەرمی؛ جگە لە تاوانی کوشتنی بەئەنقەست و تاوانەکانی پێش ١/٦/٢٠٠٥ کە سزای هەتاهەتاییان هەیە:
ا) جێبەجێکردنی سزای ئەو کەسانەی بە تێکڕا ١٥ ساڵ یان کەمتر سزای زیندانییان هەیە، بۆ ماوەی ٥ ساڵ دوادەخرێت.
ب) جێبەجێکردنی سزای ئەوانەی زیاتر لە ١٥ ساڵ یان سزای زیندانی هەتاهەتایی و هەتاهەتایی قورسیان هەیە، بۆ ماوەی ١٠ ساڵ دوادەخرێت.
(٢) دەتوانرێت تانە لەم بڕیارانەی دادوەری جێبەجێکردن بدرێت.
(٣) بڕیارەکان لە سیستەمی تایبەتدا تۆمار دەکرێن.
(٤) ئەگەر لە ماوەی دواخستنەکەدا تاوانی تیرۆر ئەنجام بدرێت، دادوەر بڕیاری دواخستنەکە هەڵدەوەشێنێتەوە. ئەگەر ماوەکە بەبێ تاوان تێپەڕی، سزاکە وەک جێبەجێکراو هەژمار دەکرێت.
بەدواداچوون، هەماهەنگی و جێبەجێکردن
ماددەی ٧ - (١) بەدواداچوون بۆ جێبەجێکردنی ئەم یاسایە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییەوە (MGK) دەکرێت کە بە سەرۆکایەتیی جێگری سەرکۆمار و ئەندامێتی وەزیرانی داد، دەرەوە، ناوخۆ، بەرگری، سکرتێری گشتیی سەرۆکایەتی کۆمار، سەرۆکی میت و سکرتێری گشتیی ئەنجومەنەکە پێکدێت. دەتوانرێت لیژنەی لاوەکیش پێکبهێنرێت.
(٢) کۆمیتە دەتوانێت بۆ بەرەوپێشبردنی پرۆسەکە لەگەڵ ڕێکخراوەکە، ئەرک بە لیژنە لاوەکییەکان بسپێرێت.
(٣) ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی بەشێوەی خولیی هەڵسەنگاندن بۆ قۆناغی کۆتایی هاتنی ڕێکخراوەکە دەکات و دەتوانێت داوای ڕێکخستنی یاسایی و کارگێڕی بکات.
(٤) ئەنجومەن دەتوانێت داوای هەڵگرتنی بێبەشبوون لە مافەکان بکات، بەو مەرجەی بۆ دواخستنی ٥ ساڵی (دوو ساڵ) و بۆ دواخستنی ١٠ ساڵی (سێ ساڵ) تێپەڕیبێت.
(٥) کۆمیتەکە بەردەوام پەرلەمان ئاگادار دەکاتەوە و پەرلەمانیش کۆمیسیۆنێکی چاودێری بۆ بەدواداچوون دادەمەزرێنێت.
(٦) کارە کارگێڕییەکانی ئەم پڕۆسەیە لەلایەن سکرتاریەتی گشتیی سەرۆکایەتی کۆمارەوە دەکرێت.
ڕادەستکردنی چەک و کەرەستەکان
ماددەی ٨ - (١) سەرجەم چەک، تەقەمەنی، ئامراز و ماددە تەقەمەنییەکانی ئەندامانی ڕێکخراوەکە کە ڕادەست دەکرێن، تۆمار دەکرێن.
(٢) ڕێکارەکانی ئەم پرۆسەیە لەلایەن وەزارەتەکانی ناوخۆ و بەرگرییەوە بە ڕاوێژ لەگەڵ دەزگا ئەمنییەکان دیاری دەکرێن.
ماددەی ٩ - (١) حوکمەکانی ئەم یاسایە تەنیا ئەوانە دەگرێتەوە کە لە ماوەی شەش مانگدا دوای بڵاوبوونەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی، بە نووسراو داواکاری پێشکەش بە داواکاری گشتی یان لایەنە پەیوەندیدارەکان دەکەن بۆ سوودمەندبوون لەم یاسایە.
ئەرک و بەرپرسیارێتی
ماددەی ١٠ - (١) ئەرکەکانی نێو ئەم یاسایە لەلایەن دامەزراوە گشتییەکانەوە بە خێرایی جێبەجێ دەکرێن.
(٢) ئەو کەسانەی ئەم ئەرکانە جێبەجێ دەکەن، هیچ بەرپرسیارێتییەکی یاسایی، کارگێڕی یان سزاییان ناکەوێتە ئەستۆ.
ماددەی ١١ - (١) ئەم یاسایە لە ڕۆژی بڵاوکردنەوەیدا دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.
ماددەی ١٢ - (١) حوکمەکانی ئەم یاسایە لەلایەن سەرکۆمارەوە جێبەجێ دەکرێن.
