هەواڵ
ڕاپۆرت
هەڵبژاردنی کوردستان
نەخشەی سیاسیی کوردستان چیتر دوو جەمسەریی باوی (پارتی و یەکێتی) نییە، بەڵکو گۆڕاوە بۆ ململانێی نێوان "پارتی" و "بەرەیەکی نوێی هاوبەش"، ئەمەش پێشبینی داهاتوویەکی پڕ لە کێشمەکێش و دانوستانی قورس لەسەر مێزی گفتوگۆی سیاسی هەرێم دەکات.
بڵاوکراوەتەوە لە : 25 حوزەیران 2026
قەبارەی دەقەکان
قەبارەی دەقەکان
🔹 نەخشەی سیاسیی کوردستان چیتر دوو جەمسەریی باوی (پارتی و یەکێتی) نییە، بەڵکو گۆڕاوە بۆ ململانێی نێوان "پارتی" و "بەرەیەکی نوێی هاوبەش"، ئەمەش پێشبینی داهاتوویەکی پڕ لە کێشمەکێش و دانوستانی قورس لەسەر مێزی گفتوگۆی سیاسی هەرێم دەکات.
🔹 هێزەکانی وەک (یەکگرتوو، کۆمەڵ، ڕەوتی هەڵوێست، بەرەی گەل و گۆڕان و سۆسیالیست) کە پێکەوە نزیکەی (18) کورسییان هەیە، دەکەونە نێوان بەرداشی دوو جەمسەری گەورە (پارتی) و (هاوپەیمانی یەکێتی-نەوەی نوێ). پێگەی ئەوان وەک "کلیل" دەبێت بۆ یەکلاییکردنەوەی زۆرینەی پەرلەمانی (50 + 1).
🔹 پێش هاوپەیمانێتییەکەی یەکێتی و نەوەی نوێ، پارتی بە جیاوازییەکی زۆر لە پێشەوەی هێزەکان بوو، بەڵام ئێستا ژمارەکان هاوکێشەیەکی نوێ دەسەلمێنن، بەجۆرێک:
· کۆی دەنگەکانی هاوپەیمانێتییەکە: یەکێتی (409,548) + نەوەی نوێ (292,032) = 701,580 دەنگ.
· کۆی دەنگی پارتی: 812,794 دەنگ.
· کۆی کورسییەکان: پارتی (39 کورسی) بەرامبەر هاوپەیمانیی یەکێتی و نەوەی نوێ (38 کورسی،) خۆیان دەڵێن ئێستا بوینەتە 39 كورسیمان هەیە.
🔹 ئەم کێبڕکێ توندە ئەوە نیشان دەدات کە پارتی تەنها بە جیاوازی (1 کورسی) _زۆرجار بانگەشەی ئەوە دەکرێت لە ئەو کورسییەش جیاوازییان نییە و هاوپەیمانێتییەکە گەیشتووە بە (39 کورسی) و زیاتریش_ لە پێش ئەم هاوپەیمانێتییە نوێیەیە، ئەمەش پێکهێنانی حکومەت و کاراکردنەوەی پەرلەمان دەکاتە پڕۆسەیەکی فرە-جەمسەر.
پوختە
سەرهەڵدانی هاوپەیمانێتییەکی نوێ لە نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و جوڵانەوەی نەوەی نوێ لە دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە (ئوکتوبەری 2024)، قۆناغێکی نوێی لە ململانێی سیاسی هێناوەتە کایەوە. ئەم هاوپەیمانێتییە نوێیە، کە ڕاستەوخۆ دەبێتە خاوەنی (38 کورسی) لە کۆی (100) کورسیی پەرلەمان، نەک هەر پێگەی پارتی دیموکراتی کوردستان (39 کورسی) وەک "پارتی باڵادەست" دەخاتە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەخت، بەڵکو بلۆکێکی دەنگدەری گەورە لەسەر ئاستی پارێزگاکان پێکدەهێنێت کە دەتوانێت یاساکانی یارییەکە بگۆڕێت.
یەکەم؛ هاوسەنگیی نوێ لەسەر ئاستی گشتیی هەرێم
پێش هاوپەیمانێتییەکەی یەکێتی و نەوەی نوێ، پارتی بە جیاوازییەکی زۆر لە پێشەوەی هێزەکان بوو، بەڵام ئێستا ژمارەکان هاوکێشەیەکی نوێ دەسەلمێنن، بەجۆرێک:
· کۆی دەنگەکانی هاوپەیمانێتییەکە: یەکێتی (409,548) + نەوەی نوێ (292,032) = 701,580 دەنگ.
· کۆی دەنگی پارتی: 812,794 دەنگ.
· کۆی کورسییەکان: پارتی (39 کورسی) بەرامبەر هاوپەیمانیی یەکێتی و نەوەی نوێ (38 کورسی).
ئەم کێبڕکێ توندە ئەوە نیشان دەدات کە پارتی تەنها بە جیاوازی (1 کورسی) _زۆرجار بانگەشەی ئەوە دەکرێت لە ئەو کورسییەش جیاوازییان نییە و هاوپەیمانێتییەکە گەیشتووە بە (39 کورسی) و زیاتریش_ لە پێش ئەم هاوپەیمانێتییە نوێیەیە، ئەمەش پێکهێنانی حکومەت و کاراکردنەوەی پەرلەمان دەکاتە پڕۆسەیەکی فرە-جەمسەر.
دووەم؛ شیکاریی جوگرافی و کاریگەریی هاوپەیمانێتییەکە لەسەر بازنەکان
1. بازنەی سلێمانی: باڵادەستیی ڕەها و پاشەکشەی پارتی
سلێمانی لانکەی سەرەکیی ئەم هاوپەیمانێتییە نوێیەیە، هاوپەیمانێتییەکە زیاتر لە %62ی تەواوی دەنگە دروستەکانی سلێمانی کە (626,224) دەنگدەر بووە کۆنترۆڵ دەکات. ئەمەش وا دەکات پارتی لەم زۆنەدا تەنها وەک هێزێکی چاودێر بمێنێتەوە و بڕیاری سیاسی و کارگێڕی بە تەواوی لەژێر ڕکێفی ئەم بلۆکە نوێیەدا بێت، لێرەدا هێزی ڕکابەری بۆ پارتی بەرەو نەمان دەچێت:
· دەنگ و کورسی هاوپەیمانێتییەکە: گەیشتووە بە (393,806 دەنگ) و (23 کورسی) (15 + 8).
· پارتی دیموکراتی کوردستان: تەنها (57,916 دەنگ) و 3 کورسی، هەیە.
2. بازنەی هەولێر: لەقبوونی قەڵای پارتی
هەولێر کە بە قەڵای سەرەکیی پارتی دادەنرێت، ئێستا لەبەردەم هاوکێشەیەکی نوێدایە. هەرچەندە پارتی نیوەی کورسییەکانی گرتووە (17 کورسی)، بەڵام هاوپەیمانییەکە دەبێتە هێزێکی ڕکابەری ترسناک، کۆی دەنگی هاوپەیمانییەکە دەگاتە نزیکەی (%32)ی دەنگە دروستەکانی هەولێر.ئەمە هێزێکی ئۆپۆزسیۆن یان شەریکێکی بەهێز لە نێو پایتەختدا دروست دەکات کە ڕێگر دەبێت لە بڕیاری تاک لایەنە لە پارێزگاکەدا، بە جۆرێک:
· دەنگی پارتی: 347,786 دەنگ (17 کورسی).
· دەنگی هاوپەیمانێتییەکە: یەکێتی (111,102) + نەوەی نوێ (104,222) = 215,324 دەنگ (11 کورسی).
3. بازنەی دهۆک: مانەوەی باڵادەستیی پارتی بە هێزێکی نوێی چاودێرەوە
دهۆک وەک خۆی بە تەواوی لەژێر کۆنترۆڵی پارتیدا دەمێنێتەوە، بەڵام درزێک لە بێدەنگیی سیاسی زۆنەکەدا دروست دەبێت، هەرچەندە پارتی لێرەدا باڵادەستە، بەڵام هاوپەیمانییەکە لانی کەم دەتوانێت دەنگی ناڕەزایی زۆنەکە یەکبخات و چاودێرییەکی توندتر بەسەر دامەزراوەکانی دهۆکەوە بکات، چونکە، دەنگ و کورسییەکان جۆرێک دەبن کە:
· پارتی: 402,152 دەنگ (18 کورسی - زۆرینەی ڕەها لە کۆی 25 کورسی).
· هاوپەیمانێتییەکە: یەکێتی (28,557) + نەوەی نوێ (46,631) = 75,188 دەنگ (4 کورسی).
4. بازنەی هەڵەبجە: هاوسەنگییەکی لەرزۆک
· لە پارێزگای هەڵەبجە کە تەنها 3 کورسی گشتی هەیە:
· یەکێتی 1 کورسی، پارتی 1 کورسی، و نەوەی نوێ بەبێ کورسی (سەرەڕای هێنانی 4,732 دەنگ).
· کۆی دەنگی هاوپەیمانێتییەکە دەکاتە: (17,262) دەنگ بەرامبەر (4,940) دەنگی پارتی.
لێرەدا هاوپەیمانییەکە لە ڕووی دەنگەوە باڵادەستە (نزیکەی %44ی دەنگە دروستەکانی هەیە)، بەڵام بەهۆی سیستەمی دابەشکاریی کورسییەوە، نەوەی نوێ نەیتوانیوە کورسی ببات، بۆیە کێشی کورسییەکان وەک خۆی (1 بەرامبەر 1) دەمێنێتەوە.
دەرئەنجامە سیاسییەکان و کاریگەری لەسەر هێزەکانی دیکە
1. پەککەوتنی بڕیاری تاکلایەنەی پارتی: پارتی بە 39 کورسییەکەیەوە ناتوانێت بەبێ ڕەزامەندی یان ڕێککەوتن لەگەڵ ئەم بلۆکە (38 کورسی) یان زیاتر حکومەت پێکبهێنێت یان پۆستی سەرۆکایەتییەکان یەکلایی بکاتەوە. پارتی ناچار دەبێت پەنا بۆ هێزە بچووکەکان یان کورسیی پێکهاتەکان بەرێت.
2. گۆڕانی گوتاری سیاسیی نەوەی نوێ: چوونە ناو هاوپەیمانێتی لەگەڵ یەکێتی (کە هێزێکی دەسەڵاتدارە)، گۆڕانکاری لە پێگەی نەوەی نوێ وەک "ئۆپۆزسیۆنی ڕادیکاڵ" دروست دەکات، بەڵام لە بەرامبەردا دەسەڵاتێکی جێبەجێکردنی گەورەی پێدەبەخشێت.
3. گوشار بۆ سەر هێزە ئیسلامی و لایەنە نوێیەکان: هێزەکانی وەک (یەکگرتوو، کۆمەڵ، ڕەوتی هەڵوێست، بەرەی گەل و گۆڕان) کە پێکەوە نزیکەی 18 کورسییان هەیە، دەکەونە نێوان بەرداشی دوو جەمسەری گەورە (پارتی) و (هاوپەیمانی یەکێتی-نەوەی نوێ). پێگەی ئەوان وەک "کلیل" دەبێت بۆ یەکلاییکردنەوەی زۆرینەی پەرلەمانی (50 + 1).
کەواتە نەخشەی سیاسیی کوردستان چیتر دوو جەمسەریی باوی (پارتی و یەکێتی) نییە، بەڵکو گۆڕاوە بۆ ململانێی نێوان "پارتی" و "بەرەیەکی نوێی هاوبەش"، ئەمەش پێشبینی داهاتوویەکی پڕ لە کێشمەکێش و دانوستانی قورس لەسەر مێزی گفتوگۆی سیاسی هەرێم دەکات.
چارتەکان
