ڕاپۆرتی نووسینگەی سەرۆکی لیژنەی دارایی لە بارەی پرۆژە یاسای بودجەی 2027
🔻 نووسینگەی سەرۆکی لیژنەی دارایی
🔹 بڕگەی هەرێم لە پڕۆژەکەدا 13.308 ترلیۆن دینارە، لە بەرامبەر 16.498 لە ساڵی 2023دا (بە دابەزینی 19.3%) و 11.482 لە ساڵی 2021دا. ڕێژەکەی لە کۆی خەرجییەکان 6.1%ە، لە بەرامبەر 8.3% لە ساڵی 2023دا و 8.8% لە ساڵی 2021دا. وەبەرهێنانیش تێیدا 0.499ە لە بەرامبەر 2.0784 ترلیۆن دینار. بڕی نەوتی هەرێمی پەسەندکراو لە داهاتەکاندا وەک خۆی بە 400 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا دەمێنێتەوە وەک چۆن لە ساڵی 2023دا هەبوو.
🔹 لە ڕووی یاساییەوە بە «پشکی هەرێم» ئەژمار ناکرێت؛ چونکە پشک لە خەرجکردنی فعلی لە دوای دەرکردنی خەرجییە سەروەرییەکان ئەژمار دەکرێت (2021 م10، 2023 م11). بەپێی سەرچاوە ناڕەسمییەکان، ڕەشنووسی 2027 ڕێژەی 12.67% وەک خۆی دەهێڵێتەوە و هەرێمیش داوای بەرزکردنەوەی دەکات. لە ساڵی 2023دا بڕگەی هەرێم 0.40 ترلیۆنی وەک شایستەکانی بانکی عێراقی بۆ بازرگانی (TBI) لەخۆدەگرت.
🔹 پڕۆژەی 2027 پێشنیازی خەرجییەکان بە بڕی 217.239 ترلیۆن دینار و داهاتەکان بە بڕی 174.234 ترلیۆن دینار دەکەن، بەمەش کورتهێنانی ئەژمارکراو دەکاتە 43.005 ترلیۆن دینار (19.8%ی خەرجییەکان). لە بەرامبەردا کورتهێنانی پلان بۆ داڕێژراو لە ساڵی 2023دا 64.357 ترلیۆن دینار بوو (32.4%)، و لە ساڵی 2021دا 28.673 ترلیۆن دینار بوو (22.1%).
🔹 پەسەندکردنی 1500 لەبری 1300 نزیکەی 19.203 ترلیۆن دینار بۆ داهاتەکانی نەوت زیاد دەکات (16.936 بۆ نەوتی خاو و 2.267 بۆ پاڵاوگەکان). ئەگەر لەسەر بنەمای 1300 ئەژمار بكرایەت و خەرجییەکان وەک خۆیان بمێننەوە، کورتهێنان دەگەیشتە 62.208 ترلیۆن دینار (28.6%ی خەرجییەکان). بەپێی سەرچاوە ناڕەسمییەکان، پارێزگاری بانکی ناوەندی لە حوزەیرانی 2026دا بوونی هەر مەبەستێکی بۆ دەستکاری کردنی نرخی ئاڵوگۆڕ ڕەتکردەوە.
دەقی ڕاپۆرتەکەی؛ نووسینگەی سەرۆکی لیژنەی دارایی
کۆماری عێراق
ئەنجومەنی نوێنەران
نووسینگەی سەرۆکی لیژنەی دارایی
ب/ شیکاریی بەراوردکاری بۆ بودجەکانی 2021 و 2023 و پڕۆژەیاسای بودجەی 2027
یەکەم: پوختەی جێبەجێکردن (گرنگترینەکان لە سەرەتادا)
ئەم یاداشتە پشتی بە چوار دۆسیە بەستووە: یاسای بودجەی 2021 (ژمارە 23ی ساڵی 2021)، ياسای بودجەی سێ ساڵە (ژمارە 13ی ساڵی 2023) بە ژمارەکانی ساڵی 2023، و دوو خشتەی (أ) و (هـ) لە پڕۆژەیاسای بودجەی 2027. هەموو ژمارەکانیش تەرخانکردن و خەمڵاندنی یاسایی یان پێشنیازکراون، نەک ژمارەی خەرجکردنی فعلی.
1. قەبارە: دوو خشتەکەی پڕۆژەی 2027 پێشنیازی خەرجییەکان بە بڕی 217.239 ترلیۆن دینار و داهاتەکان بە بڕی 174.234 ترلیۆن دینار دەکەن، بەمەش کورتهێنانی ئەژمارکراو دەکاتە 43.005 ترلیۆن دینار (19.8%ی خەرجییەکان). لە بەرامبەردا کورتهێنانی پلان بۆ داڕێژراو لە ساڵی 2023دا 64.357 ترلیۆن دینار بوو (32.4%)، و لە ساڵی 2021دا 28.673 ترلیۆن دینار بوو (22.1%). ژمارەی کورتهێنان لە دوو خشتە بەرزکراوەکەدا نەهاتووە، بەڵکو ئەژمارکراوە.
2. سەرچاوەی دابەزین: کورتهێنان لە پڕۆژەکەدا دادەبەزێت چونکە داهاتەکان بەرز دەبنەوە، نەک بەهۆی دابەزینی خەرجییەکان. خەرجییەکان بە ڕێژەی 9.2% بەراورد بە ساڵی 2023 زیادیان کردووە، و داهاتەکانیش بە ڕێژەی 29.5% زیادیان کردووە. زیادبوونی داهاتەکانی نەوت (27.468 ترلیۆن) لە بنەڕەتدا لە سێ سەرچاوەوە دێت: بڕگەیەکی نوێ بۆ فرۆشتنی نەوتی خاو بە پاڵاوگەکان (17.000 ترلیۆن)، بەرزکردنەوەی هەناردەکردن بۆ 4.0 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا، و پەسەندکردنی نرخی ئاڵوگۆڕی 1500 دینار بۆ هەر دۆلارێک لەبری 1300، لەگەڵ دابەزاندنی نرخی بەرمیلێک نەوت لە 70 دۆلارەوە بۆ 58 دۆلار. بەشەکەی تریش پەیوەندی بە دوو بڕگەی بچووکەوەیە: داهاتی کانزاکانی تر (0.70)، و نەبوونی پێكهاتەیەکی ڕوون نەکراوە کە لە ساڵی 2023دا هەبوو (1.000).
3. نرخی ئاڵوگۆڕ (سعر الصرف): پەسەندکردنی 1500 لەبری 1300 نزیکەی 19.203 ترلیۆن دینار بۆ داهاتەکانی نەوت زیاد دەکات (16.936 بۆ نەوتی خاو و 2.267 بۆ پاڵاوگەکان). ئەگەر لەسەر بنەمای 1300 ئەژمار بكرایەت و خەرجییەکان وەک خۆیان بمێننەوە، کورتهێنان دەگەیشتە 62.208 ترلیۆن دینار (28.6%ی خەرجییەکان). بەپێی سەرچاوە ناڕەسمییەکان، پارێزگاری بانکی ناوەندی لە حوزەیرانی 2026دا بوونی هەر مەبەستێکی بۆ دەستکاری کردنی نرخی ئاڵوگۆڕ ڕەتکردەوە.
4. بڕگەی پاڵاوگەکان: داهاتی «فرۆشتنی نەوتی خاو بە پاڵاوگەکان» دەکاتە 17.0 ترلیۆن دینار، واتە 9.8%ی کۆی داهاتەکان، کە بە نرخی 40 دۆلار بۆ 776,256 بەرمیل لە ڕۆژێکدا ئەژمارکراوە. ئەم بڕەش لە ڕووی بیرکارییەوە یەکسانە بە دابەشکردنی 17 ترلیۆن بە تەواوی بەسەر نرخ و ئاڵوگۆڕ و ڕۆژەکانی ساڵدا (776,255.7). ئەم بڕگەیە بە سەربەخۆ لە دوو خشتەی 2021 و 2023دا دەرناکەوێت. پێویستە سروشتی ڕوون بكرێتەوە: ئایا تێچووی نەقدییە بۆ خەزێنە یان قەیدێکە لە نێوان لایەنە حکومییەکاندا؟ و لە لایەنی خەرجییەکاندا بەرامبەرەکەی چییە؟
5. پێکهاتەی خەرجییەکان (2023 لە خشتەی هـ ی هەموارکراو، لە بەرامبەر 2027): قەرەبووی فەرمانبەران بە بڕی 8.951 ترلیۆن (15.1%) بەرزدەبێتەوە بۆ 68.125، چاودێری کۆمەڵایەتی 8.329 (33.7%)، خزمەتگوزاری قەرز 4.264 (33.4%)، و پێداویستییە کاڵاییەکان 14.093 (114.2%). خەرجی وەبەرهێنان 6.356 (11.7%) دابەزیوە، و بەخشین و هاوکارییەکان 5.609 دابەزیوە. بڕگە کەمتر نەرمەکان (قەرەبووکردنەوە، چاودێری، و خزمەتگوزاری قەرز) دەگەنە 118.172 ترلیۆن، واتە 54.4%ی خەرجییەکان و 67.8%ی داهاتەکان.
6. لایەنەکانی بەرنامەکان و ئەدای کار: یەک ڕیزی کۆکراوە بە بەهای 41.931 ترلیۆن دینار (19.3%ی خەرجییەکان) بەبێ وردەکاری هاتووە. لەو بڕە 23.033 پێداویستی کاڵاییە و 13.498 وەبەرهێنانە. لە بڕگە وردکراوەکانی ساڵی 2027دا حەوت لایەن غایب بوون کە لە ساڵی 2023دا بڕگەیان هەبوو، کە گەورەترینیان چوار لایەنن: حساباتی کارەبا، پارێزگاکانی دیوانییە و سەلاحەدین، کە بەپێی سەرچاوە ناڕەسمییەکان لەناو ئەم ڕیزەدان، لەگەڵ خوێندنی باڵا [پێویستی بە پشتڕاستکردنەوەیە]. کۆی ئەو چوارە 18.882 ترلیۆن بوو لە ساڵی 2023دا، و کۆی سێ لایەنەکەی تر 0.037 بوو، ئەگەر ئەو چوارە ئەندامی ئەم ڕیزە بن، ئەوا خەرجییەکانیان بە ڕێژەی 122% زیادی کردووە. لەم ڕیزەشەوە زۆربەی بەرزبوونەوەی پێداویستییە کاڵاییەکان دێت.
7. وەبەرهێنان لە دەرەوەی نەوت و بەرنامەکان و ئەدای کار: وەبەرهێنان لە 33.533 ترلیۆنەوە لە ساڵی 2023دا دادەبەزێت بۆ 20.396 لە ساڵی 2027دا، واتە بە ڕێژەی 39.2%. گەورەترین دابەزین لە وەزارەتی تخطیط دایە، بەو پێیەی وەبەرهێنانەکەی لە 7.047 ترلیۆنەوە دادەبەزێت بۆ 0.175 ترلیۆن.
8. پارێزگاکان: کۆی بڕگەکانی 12 پارێزگا و کەرکووک لە پڕۆژەکەدا 8.770 ترلیۆنە. ئەمەش بە ڕێژەی 33.0% بەرزترە لە خشتەی (ب)ی 2023 (6.594)، و بە ڕێژەی 23.9% نزمترە لە خشتەی (هـ ی هەموارکراو)ی 2023 (11.529). جیاوازی نێوان دوو خشتەکەی ساڵی 2023 دەگەڕێتەوە بۆ گواستنەوەکانی ماددەی 76، کە ئەم بڕگانەی بە بڕی 4.935 ترلیۆن بەرزکردەوە. وەبەرهێنانیش تێیاندا 5.479 ترلیۆنە لە بەرامبەر 9.132، واتە بە دابەزینی 40.0%.
9. هەرێمی کوردستان: بڕگەی هەرێم لە پڕۆژەکەدا 13.308 ترلیۆن دینارە، لە بەرامبەر 16.498 لە ساڵی 2023دا (بە دابەزینی 19.3%) و 11.482 لە ساڵی 2021دا. ڕێژەکەی لە کۆی خەرجییەکان 6.1%ە، لە بەرامبەر 8.3% لە ساڵی 2023دا و 8.8% لە ساڵی 2021دا. وەبەرهێنانیش تێیدا 0.499ە لە بەرامبەر 2.0784 ترلیۆن دینار. بڕی نەوتی هەرێمی پەسەندکراو لە داهاتەکاندا وەک خۆی بە 400 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا دەمێنێتەوە وەک چۆن لە ساڵی 2023دا هەبوو.
10. داهاتە نانەوتییەکان: دەگاتە 29.514 ترلیۆن، بە زیادبوونی 70.6% بەراورد بە ساڵی 2023. سەرچاوەی زیاتربوونەکەشی پشکی قازانجی کەرتی گشتی (4.224 ترلیۆن)، داهاتەکانی تر (3.738)، و باجی کاڵاییەکانە (3.186). بەڵام باج لەسەر داهات و سەرمایەکان کەمکراوەتەوە بۆ 5.703، واتە بە ڕێژەی 10.3% بەراورد بە 2023 و 38.9% بەراورد بە 2021. نەوتیش وەک 83.1%ی داهاتەکان دەمێنێتەوە.
11. هەستیاری: هەر دۆلارێک لە نرخی بەرمیلێک یەکسانە بە 2.190 ترلیۆن دینار، و هەر 100 هەزار بەرمیلێک لە ڕۆژێکدا 3.176 ترلیۆن، و هەر 100 دینار لە نرخی ئاڵوگۆڕدا 9.601 ترلیۆن. نرخی سەر بەیەک گەیشتن (تەعادل) کە خەرجییەکان بە تەواوی دادەپۆشێت 77.64 دۆلارە بۆ بەرمیلێک لە کاتی ئاڵوگۆڕی 1500دا، و 90.78 دۆلارە لە کاتی 1300دا. لە بەرامبەریشدا 108.75 دۆلارە بۆ بودجەی 2023 و 61.67 بۆ بودجەی 2021، بە هەمان ڕێگە.
دووەم: داهاتەکان
1. پێکهاتەی داهاتەکانی نەوت و شیکردنەوەی گۆڕانکارییەکانیان
خشتەی 1
جیاوازییە بچووکەکان لە کۆی گشتیدا بەهۆی کۆدکردنەوەی ژمارەکانەوەیە. پێکهاتە ڕوون نەکراوەکەی ساڵانی 2021 و 2023 پێدەچێت هەناردەکردنی بەرهەمە نەوتییەکان و داهاتەکانی تر بێت، بەڵام دەقەکە ڕوونی نەکردووەتەوە [پێویستی بە پشتڕاستکردنەوەیە]
خشتەی 2
ئەمە شیکردنەوەیەکی یەکبەدوایەک (تتابعي)یە، و ئەنجامەکەی بەپێی ڕیزبەندی هۆکارەکان دەگۆڕێت. میتۆدی LMDI، کە بە ڕیزبەندییەوە بەستراوە نەبووە، بۆ ماوەی 2023–2027 کاریگەرییەکی نەرێنی بۆ نرخ بە بڕی 22.859 دەدات، لەگەڵ دوو کاریگەریی ئەرێنی بۆ بڕی (16.232) و ئاڵوگۆڕ (17.395). ئەنجامەکە لە هەردوو ڕێگەکدا یەکێکە: کاریگەریی ئاڵوگۆڕ و بڕ پێکەوە زیاترە لە کاریگەریی دابەزینی نرخ.
2. داهاتی نانەوتی
خشتەی 3
2021: پێکهاتەکانی خشتەی (أ)ی بڵاوکراوە، و کۆی نانەوتییەکەی لەگەڵ ژمارەی یاساکەدا (20.149) دەگونجێت، سەرەڕای ئەوەی خشتەکە بە ناونیشانی «سیناریۆی دەستکاریی ئەنجومەنی وەزیران» نیشان دراوە. داهاتە سەرمایەیییەکانی ساڵی 2023 (0.081) بنکەیەکی زۆر بچووکە، بۆیە ڕێژەی گۆڕانکارییەکەی ئاماژەیەکی ئەوتۆ بەدەستەوە نادات.
خوێندنەوە: سەرچاوەی زیادبوونی داهاتی نانەوتی لە پڕۆژەکەدا بڕگە خەمڵێنراوەکانن، کە بریتیین لە قازانجی کەرتی گشتی، داهاتەکانی تر، و باجە کاڵاییەکان. بەڵام باج لەسەر داهات و سەرمایەکان بەراورد بە ساڵانی 2021 و 2023 کەمکراوەتەوە. خشتەکە بنەمای خەمڵاندنی ئەم بڕگانە ڕوون ناکاتەوە، کە ئەمەش یەکێکە لە پرسیارە پێشنیازکراوەکان.
سێیەم: خەرجییەکان بەپێی بەش (فصل)
خشتەی 4
جیاوازییە بچووکەکان لە کۆی گشتیدا بەهۆی کۆکردنەوەی ژمارەکانەوەیە. پۆلێنکردنی زنجیرەکە جیاوازە: لە ساڵی 2023دا «بەخشین، هاوکاری، سوودەکان و خەرجییەکانی تر غەیری قەرزداری» و «قەرزداری (قیستەکان)»، لە ساڵی 2027دا «بەخشین، هاوکاری و سوودەکان» و «خزمەتگوزاری قەرز» هاتووە، و پێدەچێت شوێنی سوودەکان (الفوائد) لە نێوان دوو خشتەکەدا جیاواز بێت [پێویستی بە پشتڕاستکردنەوەیە]؛ کۆی هەردوو بڕگەکە 37.237 ترلیۆن بووە لە ساڵی 2023دا و 35.892 ترلیۆن بووە لە ساڵی 2027دا. هیچ کۆڵەکەیەک (ستوون) بۆ بەرنامەکان لە خشتەی ساڵی 2027دا نییە، و لە ڕیزی کۆی گشتیی خشتەی (هـ ی هەمواکراو)دا جیاوازیی 0.004 ترلیۆن هەیە کە دابەش نەکراوە (بڕوانە یازدەیەم).
خوێندنەوە: بڕگە کەم نەرمەکان، واتە قەرەبووکردنەوە، چاودێری کۆمەڵایەتی و خزمەتگوزاری قەرز، لە 96.628 ترلیۆنەوە بەرز دەبنەوە بۆ 118.172 ترلیۆن (بە زیادبوونی 22.3%). ڕێژەیان لە کۆی خەرجییەکان لە دوای 48.6% دەکاتە 54.4%، و ڕێژەیان لە بەرامبەر داهاتەکاندا لە 71.8%ەوە دادەبەزێت بۆ 67.8% بەهۆی کاریگەریی بەرزبوونەوەی داهاتە خەمڵێنراوەکان. گەشەی قەرەبووکردنەوەکان (8.951 ترلیۆن) لە بنەڕەتدا دەگەڕێتەوە بۆ زیادبوونیان لە پەروەردە (2.957)، ناوخۆ (1.0116)، دەستەی حەشدی شەعبی (1.0091)، هەرێمی کوردستان (0.910)، تەندروستی (0.864) و بەرگری (0.694). خشتەی هێزی کار بۆ ساڵی 2027 لەبەردەستدا نییە بۆ شیکردنەوەی گەشەکە لە نێوان ژمارە و تێچوودا، و وەسفەکە لێرەدا هۆکارەکە ڕوون ناکاتەوە. چاودێری کۆمەڵایەتی چڕبووەتەوە لە «چالاکی وەزارەتی دارایی» (17.328 لە بەرامبەر 14.205 لە ساڵی 2023دا)، پاشان وەزارەتی کار (9.011 لە بەرامبەر 5.452)، پاشان وەزارەتی بازرگانی (4.562 لە بەرامبەر 3.662).
چوارەم: لایەنەکان، لایەنەکانی ئەداکار و ئەنجامدان، و وەبەرهێنان
داهێنانی ئەندامێتی: کارەبا، دیوانییە و سەلاحەدین بەپێی سەرچاوە ناڕەسمییەکان Shafaq News, 27/9/2026 بەڵام خوێندنی باڵا بە ڕێگەی سڕینەوە (الحذف) ئەنجامدراوە، بەهۆی نەبوونی لە بڕگە وردکراوەکاندا و بەهۆی لێکچوونی قەبارەی قەرەبووکردنەوەکانییەوە [پێویستی بە پشتڕاستکردنەوەیە]. سێ لایەنی بچووکی تر بەبێ بڕگە لە ساڵی 2027دا (کۆی گشتییان 0.037 ترليۆن بوو لە ساڵی 2023دا) نەبراونەتە ناو بەراوردکارییەکەوە. لە ساڵی 2023دا پێداویستییە کاڵاییەکان تەنها بۆ کارەبا 8.378 ترلیۆن بوو.
وەبەرهێنان: وەبەرهێنان لە پڕۆژەکەدا دەگاتە 47.897 ترلیۆن دینار. لەو بڕە 14.003 بۆ وەزارەتی نەوتە و 13.498 بۆ لایەنەکانی بەرنامەکان و ئەدای کارە، و بەشەکەی تریشی کە 20.396ە بۆ باقی لایەنەکانی ترە، لە بەرامبەر 33.533 لە ساڵی 2023دا (بە دابەزینی 39.2%). دیارترین دابەزینەکان: وەزارەتی پلاندانان (لە 7.047ەوە بۆ 0.175)، وەزارەتی گواستنەوە (لە 2.753ەوە بۆ 0.720)، هەرێمی کوردستان (لە 2.0784ەوە بۆ 0.499)، و بڕگەکانی پارێزگاکان. دیارترین زیادبوونەکانیش: وەزارەتی تەندروستی (لە 0.511ەوە بۆ 2.050)، ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن (لە 2.0734ەوە بۆ 3.633)، و دەستەی نیشتمانی بۆ وەبەرهێنان (0.525). خشتەکە ڕوونی ناکاتەوە تخصيصاتی پەرەپێدانی هەرێمەکان و پترۆدۆلار لە کوێدا جێگیر کراون، کە ئەمەش یەکێکە لە پرسیارە پێشنیازکراوەکان.
پێنجەم: پارێزگاکان و هەرێمی کوردستان
بڕگەی دارایی تۆمارکراو بە ناوی پارێزگاوە نوێنەرایەتی کۆی خەرجییە ئیتیحادییەکان (فیدراڵییەکان) ناکات تێیدا؛ چونکە ئەو بەشە دەگرێتەوە کە بە ناوی خۆیەوە دێت، وەک پەرەپێدانی هەرێمەکان، پترۆدۆلار و ئیدارەی خۆجێیی، و تەنها لەسەر ئەمەش بڕیار لەسەر دادپەروەریی دابەشکردن نادرێت.
خشتەی 5
خشتەی (ب)ی ساڵی 2023 بریتییە لە دابەشکردنەکە پێش گواستنەوەکانی ماددەی 76، و خشتەی (هـ ی هەموارکراو) دەستکاریکراوی خەرجییەکانە. هێنانی دیوانییە و سەلاحەدین لەناو لایەنەکانی بەرنامەکان و ئەدای کار بۆ ساڵی 2027 بەپێی سەرچاوە ناڕەسمییەکانە [C]. ژمارەکانی ساڵی 2021 بەهۆی جیاوازیی مەوداوە شیاوی بەراوردکردنی ڕاستەوخۆ نین.
خوێندنەوە: بەراوردکردنەکە لەسەر بنەمای دەستنیشانکراو دەوەستێت. بڕگەکانی پارێزگاکان لە پڕۆژەکەدا بەرزترن لە دابەشکردنی ناو خشتەی (ب)ی 2023 پێش گواستنەوەکانی ماددەی 76، و نزمترن لە دابەشکردنی پەسەندکراوی خەرجکردن لە خشتەی (هـ ی هەموارکراو)دا. دابەزینەکە لە بەشی وەبەرهێناندا ڕوونترە. ڕێژەکانی دابەزین بەرامبەر بە (هـ ی هەموارکراو) لە نێوان 20.6% (نەجەف) تا 43.2% (کەربەلا) دایە، جگە لە بەغدا و بابل کە بڕگەکانیان بە ڕێژەی 2.9% و 2.0% بەپێی ڕیزبەندی بەرزبوونەتەوە. ئەمە وەبەرهێنان و وەسفی ژمارەکانە، نەک ڕیزبەندکردنی لەپێشینەی پارێزگاکان.
خشتەی 6
ڕێژەکە بەرامبەر بە کۆی خەرجییەکان وەسفییە، و لە ڕووی یاساییەوە بە «پشکی هەرێم» ئەژمار ناکرێت؛ چونکە پشک لە خەرجکردنی فعلی لە دوای دەرکردنی خەرجییە سەروەرییەکان ئەژمار دەکرێت (2021 م10، 2023 م11). بەپێی سەرچاوە ناڕەسمییەکان [C]، ڕەشنووسی 2027 ڕێژەی 12.67% وەک خۆی دەهێڵێتەوە و هەرێمیش داوای بەرزکردنەوەی دەکات. لە ساڵی 2023دا بڕگەی هەرێم 0.40 ترلیۆنی وەک شایستەکانی بانکی عێراقی بۆ بازرگانی (TBI) لەخۆدەگرت.
شەشەم: کورتهێنان و دابینکردنی داراییەکەی (تەموویلکردنی)
خشتەی 7
کۆی بڕگەکانی دوو خشتەی تەموویل لەگەڵ کورتهێنانی بڵاوکراوە لە دوو ساڵەکەدا دەگونجێت. قەرزەکانی ڕاپەڕاندنی پرۆژەکان یەکسانن بە پێکهاتەکانی خەرجیی وەبەرهێنان بە قەرزەکان لە خشتەی کورتهێناندا بە ناونیشانەکانیانەوە (2021: 4.573؛ 2023: 9.947 و 0.018)، و بڕگەی قەرزە بیانییەکان لە ساڵی 2021دا قەرزێک بە دۆلار لە بانکی عێراقی بۆ بازرگانی (TBI) بە بڕی 0.290 لەخۆدەگرێت. ئەگەر قەرزی بانکە حکومییەکان لە ساڵی 2021دا وەک تەموویلی گشتی هەژمار بکرایەت، ڕێژەکە دەبووە 54.6%. هەر دوو یاسای 2021 (م51) و 2023 (م61) کورتهێنانی پلان بۆ داڕێژراو بەدەر دەکەن لەو ڕێژەیەی کە لە بڕگەی چوارەمی ماددەی 6ی یاسای ئیدارەی دارایی فیدراڵی ژمارە 6ی ساڵی 2019دا هاتووە. بەڵام تەموویلکردنی کورتهێنانی 2027 لە دوو خشتە بەرزکراوەکەدا نەهاتووە [پێویستی بە داخڵکردن/تۆمارکردنە].
خوێندنەوە: پشکی سەرچاوە ناوخۆییەکان بۆ تەموویلی گشتی لە 52.8%ی تەموویل لە ساڵی 2021دا بەرز دەبێتەوە بۆ 84.5% لە ساڵی 2023دا، و گەورەترینیان باڵانسی سووڕاوەیە (23.000 ترلیۆن) لەگەڵ داشکانی حەواڵەکانی خەزێنە لە لای بانکی ناوەندی (23.392 ترلیۆن). خشتەی تەموویلی ساڵی 2023 قەرزی دەرەکی بۆ پشتیوانیی بودجە لەخۆناگرێت. خوێندنەوەی بەردەوامیی (استدامة) ئەم شێوازە لەسەر دراوەکانی قەرزی گشتی و خزمەتگوزارییەکەی دەوەستێت، کە لە دۆسییەکاندا بەردەست نین.
حەوتەم: تاقیکردنەوەی هەستیاری (الحساسية) بۆ پڕۆژەی 2027 (تاقیکردنەوەیەکی گریمانەیییە — پێشبینی نییە)
خشتەی 8
خەرجییەکان لە هەموو سناریۆکاندا لەسەر 217.239 ترلیۆن بە جێگیری دەمێننەوە، کە ئەمەش گریمانەیەکە. داهاتی پاڵاوگەکان بەپێی ڕێژەی نرخی ئاڵوگۆڕ دەگۆڕێت. کاریگەریی ئەژمارکراو کاریگەرییەکی کۆی گشتییە لەسەر داهاتەکان بە دینار، بۆیە کاریگەریی ئاڵوگۆڕ لەسەر خەرجییە بەهایەکە بۆکراوەکان بە دۆلار ناگرێتەوە، و هەروەها شایستە بەستراوەکان بە داهاتەوە وەک پترۆدۆلاریش لەخۆناگرێت.
هەشتەم: بڕگە داراییە حاکیمەکان — یاسای 2021 بەرامبەر یاسای 2023
دەقی پرۆژەی یاسای 2027 لە ناو دۆسییەکاند نییە، بۆیە ئەم بەراوردکارییە تەنها لەسەر دوو یاساکە کورت دەبێتەوە. ئەم بەشە لایەنی دارایی بڕگەکان دەخاتە ڕوو بێ ئەوەی بچێتە ناو تەکەیوفی یاسایییانەوە.
خشتەی ٩
