گەشەسەندنی چاپکردنی دراو و قەبارەی دراوی نێو بازاڕ و بانکەکانی عێراق
ساڵانی 2004 – 2026
درەو:
راپۆرتی: تۆڕی ئەلساعە (شبكة الساعة)
🔹 ئاستی چاپکردنی دراو (دراوی دەرکراو) لە عێراق رووبەڕووی تەقینەوەیەکی گەورە بووەتەوە؛ بەجۆرێک لە نزمترین ئاستی خۆیدا لە ساڵی 2004دا نزیکەی (8.02 ترلیۆن) دینار بووە، بەڵام لە ئایاری 2026دا گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی مێژوویی خۆی کە (113.56 ترلیۆن) دینارە. ئەمەش ڕێژەی گەشەکردنی قەبارەی چاپکردنی دراو بە ڕێژەی (1,316%) (واتە زیاتر لە 14 بەرامبەر) نیشان دەدات، کە تەنها لە پێنج مانگی یەکەمی ساڵی 2026دا بە ڕێژەی (11.98%) زۆربووە و لە (101.43 ترلیۆن)ەوە بازیداوە بۆ (113.56 ترلیۆن) دینار.
🔹 هەڵبەزودابەزینی دراوی ڕاگیراو لەلای بانکە بازرگانییەکان، لە نزمترین ئاستیدا لە ساڵی 2004 لە (857.6 ملیار دینار) بووە، بەڵام لە مانگی تشرینی یەکەمی 2023دا گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی خۆی بە بڕی (9.04 ترلیۆن) دینار. بەمەش لەنێوان نزمترین و بەرزترین ئاستدا، دراوی ڕاگیراو لە بانکەکاندا بە ڕێژەی (951%) زیادی کردووە؛ هەرچەندە لە ئایاری 2026دا بەراورد بە نیسانی هەمان ساڵ دابەزینێکی بەرچاو بە ڕێژەی (19.22%) تۆمارکراوە و قەبارەکەی لە (8.35 ترلیۆن)ەوە بۆ (6.75 ترلیۆن )دینار دابەزیوە.
🔹 دراوی دەرەوەی سیستم و دەزگای بانکی (نێو بازاڕ)، کە لە نزمترین ئاستیدا لە ساڵی 2005دا (9.11 ترلیۆن) دینار بووە، بەڵام لە ئایاری 2026دا هەڵکشاوە بۆ بەرزترین ئاستی مێژوویی خۆی بە بڕی (106.81 ترلیۆن) دینار. بەمەش قەبارەی دراوی دەرەوەی بانکەکان بە ڕێژەی (1,072%) گەشەی کردووە، کە زیاتر لە (94%)ی کۆی گشتی دراوی چاپکراوی ئایاری 2026 پێكدێنێت؛ ئەمەش ئاماژەیەکی ڕوونە بۆ ئەوەی زۆربەی هەرە زۆری نەختینەی وڵات لە دەرەوەی سیستمی بانکییە و مامەڵەی پێوەدەکرێت.
سەرەتا
گەشەسەندنی دراوی چاپکراو و دەرکراو (العملة المصدرة)، دراوی نێو بازاڕ (العملة المتداولة) کە دەرەوەی سیستم و دامەزراوە بانکییەکانە، بە یەکێک لە ئاماژە نەختینەییە گرنگەکان دادەنرێت کە یارمەتیدەرە لە هەڵسەنگاندنی قەبارەی نەختینەیی (السيولة النقدية) و ئاڕاستەکانی مامەڵەی نەقدی لە ئابووریی عێراقدا، لە ماوەی نێوان ساڵی 2004 تا ئایاری 2026.
ئەم ئاماژانە گرنگییەکی تایبەتیان هەیە، چونکە پەیوەندیی نێوان دەرکردنی دراو لەلایەک، و قەبارەی ئەو نەختینەیەی کە دەزگای بانکی لای خۆی ڕایگرتووە، جگە لە قەبارەی ئەو دراوەی لە دەرەوەی بانکەکاندا لەگەڕدایە، کە بەشە هەرە گەورەکەی نەقدی لەگەڕدا (نێو بازاڕ) لە ئابووریدا پێکدەهێنێت.
یەکەم: گەشەسەندنی گشتیی دراوی دەرکراو (چاپکراو)
قەبارەی دراوی دەرکراو (چاپکراو) لە زۆربەی ماوەی نێوان ساڵانی 2004 – 2026 ئاڕاستەیەکی بەرەوژووری ڕوونی وەرگرتووە؛ بەجۆرێک لە نزیکەی (8.02 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2004ەوە بەرزبووەتەوە بۆ (10.26 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2005دا، پاشان بەردەوام بووە لە بەرزبوونەوە تا لە ساڵی 2008دا گەیشتووەتە (21.30 ترلیۆن) دینار، پێش ئەوەی لە ساڵی 2012دا بگاتە (35.78 ترلیۆن) دینار و لە ساڵی 2013شدا بكاتە (40.63 ترلیۆن) دینار.
لە ساڵی 2014دا دراوی دەرکراو دابەزینێکی کەمی بە ڕێژەی (1.84%) بەخۆیەوە بینی و گەیشتە نزیکەی (39.88 ترلیۆن) دینار، دابەزینەکە لە ساڵی 2015شدا بە ڕێژەی (3.26%) بەردەوام بوو، بەڵام ساڵی 2016 بەرزبوونەوەیەکی بەهێزی بە ڕێژەی (17.23%) بەخۆیەوە بینی و دراوی دەرکراو گەیشتە نزیکەی (45.23 ترلیۆن) دینار. دوای ئەوەی لە ساڵی 2017دا بە شێوەیەکی کەم دابەزی، لە ساڵی 2018دا تا ڕادەیەک جێگیر بوو، پێش ئەوەی لە ساڵانی 2019 و 2020دا دووبارە بگەڕێتەوە سەر ڕێڕەوی گەشەکردن.
ماوەی نێوان ساڵانی 2019–2022 بە خێراوبوونێکی ڕێژەیی لە قەبارەی دەرکردنی نەقددا جیادەکرایەوە؛ چونکە دراوی دەرکراو لە (51.83 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2019وە بەرزبووەوە بۆ (66.03 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2020دا، پاشان بۆ (76.56 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2021 و (87.56 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2022دا، کە ئەمهش کشانێکی گەورە لە قەبارەی نەقدی دەرکراودا لەو ماوەیەدا دەردەخات.
بەڵام لە ماوەی ساڵی 2023دا، دراوی دەرکراو بۆ یەکەمجار لە داتاکانی دیاریکراودا بەربەستی (100 ترلیۆن) دیناری بەزاند؛ بەجۆرێک لە مانگی تشرینی یەکەمدا گەیشتە نزیکەی (102.14 ترلیۆن) دینار، پێش ئەوەی لە مانگی کانونی یەکەمی 2023دا دابەزێت بۆ (101.48 ترلیۆن) دینار. لە ساڵی 2024دا دراوی دەرکراو بە شێوەیەکی گشتی لە دەوروبەری ئاستی (100–104 ترلیۆن) دیناردا هاتووچۆی دەکرد و لە کۆتایی ساڵدا گەیشتە نزیکەی (100.54 ترلیۆن) دینار.
لە ماوەی ساڵی 2025دا پێشهاتەکان بە تذبذب (هەڵبەز و دابەز) لە دەوروبەری ئاستی (100 ترلیۆن) دیناردا جیادەکرانەوە، بەجۆرێک لە مانگی ئایاردا دابەزی بۆ (97.96 ترلیۆن) دینار پێش ئەوەی لە مانگی تشرینی یەکەمدا بگەڕێتەوە بۆ (101.01 ترلیۆن) دینار و کۆتایی ساڵەکە لەسەر (99.80 ترلیۆن) دینار دابخات. لە مانگەکانی یەکەمی ساڵی 2026دا، دراوی دەرکراو بە شێوەیەکی بەرچاو ئاڕاستەیەکی بەرەوژووری وەرگرت؛ بەجۆرێک لە (101.43 ترلیۆن) دینار لە مانگی کانونی دووەمەوە بەرزبووەوە بۆ (113.56 ترلیۆن) دینار لە مانگی ئایاری 2026دا، کە ئەمهش تەنها لە ماوەی پێنج مانگدا زیاتر لە (11.98%) زۆربوونی تۆمار کردووە.
چارتی یەکەم
دووەم: گەشەسەندنی قەبارەی دراو لە بانکە بازرگانییەکاندا
ئەو دراوەی لەلای بانکە بازرگانییەکاندا ڕاگیراوە، لە ماوەی نێوان ساڵانی 2004 - 2026 گەشەیەکی گشتیی بەخۆیەوە بینیوە، بەڵام بە شێوازێک کە سەقامگیرتر و نەبووە هەڵبەزودابەزین زیاتری بەخۆوە بینیوە بە بەراورد لەگەڵ دراوی دەرکراو. بەجۆرێک لە نزیکەی (857.6 ملیار) دینار لە ساڵی 2004ەوە بەرزبووەتەوە بۆ (1.14 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2005دا، پاشان لە ساڵی 2006دا بە ڕێژەی (17.07%) دابەزیوە بۆ نزیکەی (948.5 ملیار) دینار.
دراوی نێو بانکەکان لە ساڵانی دواییدا دووبارە بە بەهێزی ڕووی لە بەرزبوونەوە کردەوە؛ بەجۆرێک لە ساڵی 2008دا گەیشتە نزیکەی (2.81 ترلیۆن) دینار، پاشان لە نێوان (2 - 3 ترلیۆن) دیناردا مایەوە لە ساڵانی 2009، 2010 و 2011دا، تا لە ساڵی 2012دا بەرزبووەوە بۆ (5.19 ترلیۆن) دینار و لە ساڵی 2013شدا گەیشتە (5.63 ترلیۆن) دینار. بەڵام لە ساڵی 2014دا بە شێوەیەکی ڕوون و بە ڕێژەی (32.34%) دابەزی، پاشان لە ساڵانی 2015 و 2016دا دابەزینی تری تۆمار کرد، پێش ئەوەی لە ساڵانی 2017 و 2018دا دووبارە بەرزبێتەوە.
لە ماوەی ساڵانی 2019–2022دا، دراوی نێو بانکە بازرگانییەکان ئاڕاستەی بەرزبوونەوەی وەرگرت؛ بەجۆرێک لە ساڵی 2019دا گەیشتە (4.20 ترلیۆن) دینار و پاشان لە ساڵی 2020دا بەرزبووەوە بۆ (6.04 ترلیۆن) دینار. دوای ئەوەی لە ساڵی 2021دا دابەزی بۆ نزیکەی (5.04 ترلیۆن) دینار، لە ساڵی 2022دا دووبارە بەرزبووەوە بۆ (5.53 ترلیۆن) دینار.
لە ساڵی 2023دا، دراوی نێو بانکە بازرگانییەکان تووشی هەڵبەزودابەزینی مانگانەی بەهێز بوو؛ لە (7.73 ترلیۆن) دینار لە مانگی کانونی دووەمەوە بەرزبووەوە بۆ (9.04 ترلیۆن) دینار لە مانگی تشرینی یەکەمدا، پێش ئەوەی لە مانگی کانونی یەکەمدا دابەزێت بۆ (6.86 ترلیۆن) دینار. ئەم ناسەقامگیرییە لە ساڵانی 2024 و 2025شدا بەردەوام بوو، بەجۆرێک لە کۆتایی ساڵی 2024دا گەیشتە (7.14 ترلیۆن) دینار و لە کۆتایی ساڵی 2025شدا گەیشتە (7.24 ترلیۆن) دینار.
بەڵام لە ساڵی 2026دا، دراوی نێو بانکە بازرگانییەکان لە مانگی کانونی دووەمدا (7.28 ترلیۆن) دیناری تۆمار کرد، پاشان لە مانگی نیساندا بەرزبووەوە بۆ (8.35 ترلیۆن) دینار، پێش ئەوەی لە مانگی ئایاردا بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزێت بۆ (6.75 ترلیۆن) دینار، کە دابەزینێکی مانگانەی بە ڕێژەی نزیکەی (19.22%) تۆمار کردووە. ئەم هەڵبەزودابەزینەش ئاماژەیە بۆ نەسەقامگیرییەکی ڕێژەیی لە قەبارەی ئەو نەقدەی کە بانکە بازرگانییەکان لای خۆیان ڕایانگرتووە بە بەراورد بە قەبارەی دراوی دەرکراو.
چارتی دووەم
سێیەم: گەشەسەندنی قەبارەی دراو لە دەرەوەی بانکەکان
بەشە هەرە گەورەکەی دراوی دەرکراو لە ساڵانی 2004 - 2026دا لە دەرەوەی سیستم/دەزگای بانکیدا مایەوە؛ بەجۆرێک دراوی دەرەوەی بانکەکان لە نزیکەی (9.11 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2005ەوە بەرزبووەوە بۆ (18.49 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2008دا، پاشان بۆ (30.59 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2012 و (34.99 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2013دا.
سەرەڕای دابەزینی دراوی دەرکراو لە ساڵانی 2014 و 2015دا، بەڵام دراوی دەرەوەی بانکەکان لە ئاستێکی بەرزدا مایەوە؛ بەجۆرێک لە ساڵی 2014دا گەیشتە (36.07) ترلیۆن دینار و لە ساڵی 2015شدا بووە (34.86 ترلیۆن) دینار، پاشان بە شێوەیەکی بەهێز بەرزبووەوە بۆ (42.08 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2016دا، پێش ئەوەی لە ساڵی 2017دا کەمێک داببەزێت و لە ساڵی 2018دا تا ڕادەیەک جێگیر بێت.
لە ساڵی 2019وە، دراوی دەرەوەی بانکەکان چوو ناو قۆناغێکی کشان و فراوانبوونی ڕوونەوە؛ بەجۆرێک لە (47.64 ترلیۆن) دینارەوە بەرزبووەوە بۆ نزیکەی (59.99 ترلیۆن دینار) لە ساڵی 2020دا، پاشان بۆ (71.53 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2021 و (82.03 ترلیۆن) دینار لە ساڵی 2022دا، کە ئەم گەشەسەندنەش هەڵکشانێکی گەورە لە قەبارەی ئەو نەقدە دەردەخات کە لە دەرەوەی دەزگای بانکیدا بوونی هەیە.
لە ماوەی ساڵی 2023دا، دراوی دەرەوەی بانکەکان بەردەوام بوو لە بەرزبوونەوە؛ بەجۆرێک لە مانگی کانونی دووەمدا گەیشتە (85.78 ترلیۆن) دینار و لە مانگی ئایاردا بەربەستی (90 ترلیۆن) دیناری بەزاند، پاشان لە مانگی کانونی یەکەمدا گەیشتە (94.62 ترلیۆن) دینار. لە ساڵی 2024دا لە ئاستە بەرزەکاندا بەردەوام بوو و لە مانگی ئەیلوولدا گەیشتە (95.70 ترلیۆن) دینار پێش ئەوەی ساڵەکە لەسەر (93.40 ترلیۆن) دینار دابخات.
لە ساڵی 2025دا، دراوی دەرەوەی بانکەکان لە نێوان نزیکەی (90 تا 94 ترلیۆن) دیناردا یاریی دەکرد و لە کۆتایی ساڵدا گەیشتە (92.56 ترلیۆن) دینار. بەڵام لە پێنج مانگی یەکەمی ساڵی 2026دا بەرزبوونەوەیەکی بەهێزی تۆمار کرد؛ بەجۆرێک لە مانگی کانونی دووەمدا گەیشتە (94.15 ترلیۆن) دینار، پاشان (97.03 ترلیۆن) دینار لە مانگی شوبات و (101.58 ترلیۆن) دینار لە مانگی ئازاردا، پێش ئەوەی لە مانگی ئایاری 2026دا بگاتە (106.81 ترلیۆن) دینار.
چارتی سێیەم
سەرچاوە
- شبكة الساعة، تطور العملة المصدرة والنقد المتداول في العراق 2004–2026، 2026-08-16 ؛
https://shorturl.at/fMSny
