هەواڵ
ڕاپۆرت
نزیکبوونەوەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و تورکیا
نزیکبوونەوەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و تورکیا؛ هۆکارە سیاسی، ئەمنی و جیۆپۆلیتیکییەکان و لێکەوتەکانی!
بڵاوکراوەتەوە لە : 24 ئاب 2026
قەبارەی دەقەکان
قەبارەی دەقەکان
هەواڵ
ڕاپۆرت
نزیکبوونەوەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و تورکیا؛ هۆکارە سیاسی، ئەمنی و جیۆپۆلیتیکییەکان و لێکەوتەکانی!
بڵاوکراوەتەوە لە : 24 ئاب 2026
قەبارەی دەقەکان
قەبارەی دەقەکان
درەو:
شیكاری: هونەر حاجی جاسم
سەرەتا:
پەیوەندییەکانی نێوان یەکێتی نیشتمانی کوردستان و دەوڵەتی تورکیا لە سێ دەیەی ڕابردوودا هەمیشە لە ژێر کاریگەریی فاکتەری سیاسی، ئەمنی و جیۆپۆلیتیکی بووە. ئەم پەیوەندییە تەنها پەیوەندییەکی دوولایەنە نەبووە، بەڵکو بەشێک بووە لە هاوکێشەی ناوخۆی هەرێمی کوردستان، ڕکابەری هێزە کوردییەکان، و ململانێی هێزە هەرێمییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. لە ماوەیەکی درێژدا، یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی گرژی لە نێوان یەکێتی و تورکیا، پەیوەندییەکانی زۆنی سەوز بە هێزە دەرەکییەکان، بە تایبەتی کۆماری ئیسلامی ئێران، بووە. لەلایەکی ترەوە، نزیکیی ستراتیژی نێوان تورکیا و پارتی دیموکراتی کوردستان، لەگەڵ دۆسیەی پەکەکە، کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆی لەسەر چۆنیەتی هەڵسەنگاندنی یەکێتی لەلایەن ئەنقەرەوە هەبووە.
تورکیا زۆرجار یەکێتی نیشتمانی لە چوارچێوەی دوو فاکتەری سەرەکی هەڵسەنگاندووە: پەیوەندییەکانی لەگەڵ پەکەکە و نزیکییە سیاسییەکانی لەگەڵ ئێران. لە بەرامبەردا، یەکێتی نیشتمانییش تورکیا بە هێزێکی فشارخواز و نزیک لە رەقیبی سیاسیی خۆی، واتە پارتی دیموکراتی کوردستان، دەبینێت.
بەڵام لە ساڵانی دوایی، بە تایبەتی دوای دەستپێکردنی پرۆسەی ئاشتی لەنێوان تورکیا و پەکەکە لە ساڵی ٢٠٢٥، هەروەها بەهۆی گۆڕانکارییە بەرچاوەکانی ناوچەکە، نیشانەکانی گۆڕانێکی نوێ لە پەیوەندیی نێوان یەکێتی و تورکیا دەرکەوتووە.
هەوڵە دیپلۆماسییەکانی قوباد تاڵەبانی بۆ نوێکردنەوەی پەیوەندی لەگەڵ بەرپرسانی تورکیا، کرانەوەی ئاسمانی تورکیا بەڕووی فڕۆکەکانی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی، و کۆبوونەوەکانی بەرپرسانی هەردوو لایەن، ئاماژەی ئەوەن کە پەیوەندییەکان لە قۆناغێکی نوێدا دەچن. پرسیاری سەرەکی ئەوەیە: ئایا ئەم نزیکبوونەوەیە تەنها هەنگاوێکی تاکتیکییە بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی کاتی، یان بەشێکە لە ستراتیژییەکی نوێی تورکیا بۆ ڕێکخستنەوەی هاوکێشەی هێز لە هەرێمی کوردستان و ناوچەکە؟
ئەم نووسینە هەوڵ دەدات هۆکارە سیاسی، ئەمنی، جیۆپۆلیتیکی و ئابوورییەکانی ئەم نزیکبوونەوەیە، بەرژەوەندییەکانی هەردوو لایەن، و کاریگەرییەکانی لەسەر داهاتووی هاوکێشەی هەرێمی کوردستان شیکار بکات.
گۆڕانی ستراتیژی تورکیا؛ لە پشتگیری تاکەهێز بۆ دروستکردنی هاوسەنگی.
لە چەند ساڵی ڕابردوودا، تورکیا هەوڵی داوە هاوسەنگییەکی نوێ لەنێوان هێزە سەرەکییەکانی هەرێمی کوردستان دروست بکات. ئەم گۆڕانە لەوەوە سەرچاوە دەگرێت کە لە دیدی بڕیاربەدەستانی تورک، پشتبەستن بە یەک هێزی سیاسی بە تەنها ناتوانێت بەرژەوەندییە درێژخایەنەکانی ئەو وڵاتە بپارێزێت.
پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ماوەیەکی درێژ هاوپەیمانێکی ستراتیژی تورکیا بووە و پەیوەندییەکانی نێوانیان لە بواری بازرگانی، وزە و ئاسایشی سنووری بەهێز بووە. بەڵام لە دیدی تورکیا، گەشەکردنی زۆری هەرێمکی کوردی کە بتوانێت ببێتە ئەکتەرێکی سەربەخۆ و کاریگەر، دەکرێت لە داهاتوودا کاریگەری لەسەر هاوکێشەی ئاسایشی نەتەوەیی ئەو وڵاتە دابنێت.
لەبەر ئەمە، ئەنقەرە بەرەو سیاسەتێک چووە کە تێیدا پەیوەندی لەگەڵ یەک هێزی کوردی بەس نییە، بەڵکو پێویستە هاوسەنگییەک لەنێوان هەموو هێزە سەرەکییەکانی هەرێم دروست بکرێت. لە چوارچێوەی ئەم Strategic Balance ـەدا، یەکێتی نیشتمانی کوردستان بەهۆی پێگەی سیاسی، توانای سەربازی و کۆنترۆڵکردنی زۆنی سەوز، گرنگییەکی نوێی بۆ تورکیا بەدەست هێناوە.
گۆڕانی دیدی یەکێتی نیشتمانی بەرامبەر تورکیا
لە لایەن یەکێتی نیشتمانی کوردستانەوەش، گۆڕانێکی گرنگ لە هەڵسەنگاندنی پەیوەندی لەگەڵ تورکیا ڕوویداوە. لە ناو سەرکردایەتی و بەشێک لە بەرپرسانی ئەم حیزبەدا، ئەو بۆچوونە بەهێز بووەتەوە کە تورکیا نابێت تەنها وەک هێزێکی فشارخواز یان دژبەرێکی ستراتیژی مامەڵەی لەگەڵ بکرێت، بەڵکو دەبێت وەک دەوڵەتێکی کاریگەر و هاوسێیەکی گرنگی ناوچەیی هەڵسەنگێندرێت. لە دیدی ئەم ڕەوتە سیاسییە، نزیکبوونەوە لە تورکیا دەتوانێت چەندین بەرژەوەندی بۆ یەکێتی نیشتمانی دابین بکات؛ لەوانە کەمکردنەوەی فشارە سیاسی و دیپلۆماسییەکان، چارەسەرکردنی هەندێک کێشەی پەیوەندیدار بە سلێمانی، بەهێزکردنی پێگەی حیزبەکە لە دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و عێراق، و هەروەها فراوانکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکان.
هەروەها لە ناو یەکێتی نیشتمانی بۆچوونێک هەیە کە پێی وایە پەیوەندییەکانی ئەم حیزبە لەگەڵ تورکیا نابێت هەمیشە لە چوارچێوەی دۆسیەی پەکەکە یان ڕووداوەکانی ڕۆژئاوای کوردستان هەڵبسەنگێندرێت. لە دیدی ئەم ڕوانگەیە، بەرژەوەندییە ستراتیژی و جیۆئابوورییەکانی یەکێتی پێویستی بە پەیوەندییەکی نوێ لەگەڵ ئەنقەرە هەیە.
ئەم گۆڕانە لە هەڵسەنگاندنی یەکێتی، هاوتەریبە لەگەڵ ئەو گۆڕانەی تورکیا لە سیاسەتی ناوچەییدا دەیکات؛ واتە هەردوو لایەن بۆ هۆکارە جیاوازەکان بەرەو ئەو بڕوایە چوون کە بەردەوامبوون لە گرژیی پێشووتر ناتوانێت بەرژەوەندییە درێژخایەنەکانیان دابین بکات.
ڕەهەندی وزە؛ گازی سروشتی و هاوکێشەی جیۆئابووری!
لە پاڵ هۆکارە سیاسی و ئەمنییەکان، یەکێک لە گرنگترین هۆکارە نوێکانی نزیکبوونەوەی تورکیا و یەکێتی نیشتمانی، ڕەهەندی وزە و جیۆئابوورییە. لە دوو دەیەی ڕابردوودا، پەیوەندییە ئابوورییەکانی تورکیا لەگەڵ هەرێمی کوردستان زۆربەی جار لەسەر بنەمای نەوت و پرۆژەکانی ناوچەکانی ژێر کاریگەری پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. بەڵام لە ساڵانی دوایی، گازی سروشتی بووەتە فاکتەرێکی نوێ و ستراتیژی.
گۆڕانکارییەکانی بازاڕی وزەی جیهانی، بە تایبەتی دوای شەڕی ئۆکرانیا، و هەوڵی یەکێتی ئەوروپا بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن بە گازی ڕووسیا، گرنگیی سەرچاوەکانی گازی ناوچەکەی زیاد کردووە. لە ڕوانگەی جوگرافیای وزە، بەشێکی گرنگ لە تواناکانی گازی سروشتی هەرێمی کوردستان لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی یەکێتی نیشتمانی و زۆنی سەوز هەڵکەوتووە، لە کاتێکدا زۆربەی سەرچاوە و بەرهەمی نەوت لە زۆنی زەرد و ناوچەکانی ژێر کاریگەری پارتی متمرکزە.
ئەم دابەشبوونەی سەرچاوەکانی وزە، هاوکێشەیەکی نوێ دروست دەکات؛ چونکە ئەگەر هەرێمی کوردستان بیەوێت لە داهاتوودا ببێتە بەشێک لە بازاڕی گازی ناوچەیی و ئەوروپی، پێویستی بە هاوتەریبی و هاوکاریی نێوان هەردوو هێزی سەرەکی هەرێم هەیە. لە دیدی تورکیا، ئەم بابەتە تەنها ئابووری نییە، بەڵکو بەشێکە لە Energy Security ـی ئەو وڵاتە. تورکیا هەوڵ دەدات پێگەی خۆی وەک دەروازەی گواستنەوەی وزە بۆ ئەوروپا بەهێز بکات، و گازی هەرێمی کوردستان دەتوانێت لە داهاتوودا بەشێک بێت لەو ستراتیژییە. گۆڕان لە سیاسەتی تورکیا لە نێوان هەرێم و بەغدا.
لەگەڵ گۆڕانی هاوکێشەی ناوچەکە، تورکیا تەنها پەیوەندییەکانی لەگەڵ هەرێمی کوردستان نوێ نەکردووەتەوە، بەڵکو هەوڵی بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەغداشی داوە.
لە دوو دەیەی ڕابردوودا، زۆربەی پەیوەندییە ئابووری و وزەییەکانی تورکیا لە عێراق، بە تایبەتی لە بواری نەوت و بازرگانی، لە ڕێگەی هەرێمی کوردستانەوە بەڕێوەدەچوو. بەڵام ئێستا ئەنقەرە هەوڵ دەدات ئەو پێگەیەی پێشتر زۆرجار بە پارتی دیموکراتی کوردستان دەدرا، بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕێگەی دامەزراوەکانی دەوڵەتی عێراقیش بەڕێوەببات.
سەردانی عەلی زەیدی، وەزیری نەوتی عێراق، بۆ تورکیا و گفتوگۆکان لەسەر دۆسیەی وزە، گواستنەوەی نەوت و پرۆژە هاوبەشەکان، نیشانەی ئەم ئاراستە نوێیە بوو. هەروەها سەردانی فایەق زێدان، سەرۆکی ئەنجوومەنی دادوەری باڵای عێراق، بۆ تورکیا نیشانەی ئەوەیە کە ئەنقەرە دەیەوێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ دامەزراوەکانی دەوڵەتی عێراق بەهێز بکات.
ئەم ئاراستەیە بە مانای پشتگوێخستنی هەرێمی کوردستان نییە، بەڵکو بەشێکە لە هەوڵی تورکیا بۆ فراوانکردنی دەروازەکانی کاریگەری و دروستکردنی هاوسەنگییەکی نوێ لە نێوان بەغدا و هەرێم. لە چوارچێوەی Geopolitics ـدا، ئەم سیاسەتە نیشانەی ئەوەیە کە تورکیا هەوڵ دەدات لە قۆناغی داهاتوودا تەنها پشت بە یەک ئەکتەر نەبەستێت، بەڵکو لەگەڵ هەموو لایەنە کاریگەرەکانی عێراق پەیوەندییەکی کارا دروست بکات.
گۆڕان لە سیاسەتی تورکیا لە نێوان هەرێم و بەغدا
لەگەڵ گۆڕانی هاوکێشەی ناوچەکە، تورکیا تەنها پەیوەندییەکانی لەگەڵ هەرێمی کوردستان نوێ نەکردووەتەوە، بەڵکو هەوڵی بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەغداشی داوە.
لە دوو دەیەی ڕابردوودا، زۆربەی پەیوەندییە ئابووری و وزەییەکانی تورکیا لە عێراق، بە تایبەتی لە بواری نەوت و بازرگانی، لە ڕێگەی هەرێمی کوردستانەوە بەڕێوەدەچوو. بەڵام ئێستا ئەنقەرە هەوڵ دەدات ئەو پێگەیەی پێشتر زۆرجار بە پارتی دیموکراتی کوردستان دەدرا، بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕێگەی دامەزراوەکانی دەوڵەتی عێراقیش بەڕێوەببات.
سەردانی عەلی زەیدی، وەزیری نەوتی عێراق، بۆ تورکیا و گفتوگۆکان لەسەر دۆسیەی وزە، گواستنەوەی نەوت و پرۆژە هاوبەشەکان، نیشانەی ئەم ئاراستە نوێیە بوو. هەروەها سەردانی فایەق زێدان، سەرۆکی ئەنجوومەنی دادوەری باڵای عێراق، بۆ تورکیا نیشانەی ئەوەیە کە ئەنقەرە دەیەوێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ دامەزراوەکانی دەوڵەتی عێراق بەهێز بکات.
ئەم ئاراستەیە بە مانای پشتگوێخستنی هەرێمی کوردستان نییە، بەڵکو بەشێکە لە هەوڵی تورکیا بۆ فراوانکردنی دەروازەکانی کاریگەری و دروستکردنی هاوسەنگییەکی نوێ لە نێوان بەغدا و هەرێم. لە چوارچێوەی Geopolitics ـدا، ئەم سیاسەتە نیشانەی ئەوەیە کە تورکیا هەوڵ دەدات لە قۆناغی داهاتوودا تەنها پشت بە یەک ئەکتەر نەبەستێت، بەڵکو لەگەڵ هەموو لایەنە کاریگەرەکانی عێراق پەیوەندییەکی کارا دروست بکات.
گۆڕانکارییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان و کاریگەرییان لەسەر سیاسەتی تورکیا چی دەبن؟
لەگەڵ هەموو هۆکارە ناوخۆیی و دوولایەنەکان، گۆڕانکارییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانیش ڕۆڵێکی بنەڕەتییان لە گۆڕینی ئاراستەی سیاسی تورکیا بەرامبەر بە کورد و هەرێمی کوردستان هەبووە. ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە دوای ڕووداوەکانی ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ و فراوانبوونی ململانێی نێوان ئیسرائیل و هێزە هاوپەیمانەکانی ئێران، چووەتە قۆناغێکی نوێ لە نائارامی، ڕکابەری و گۆڕانی هاوکێشەی هێز. لەم بارودۆخەدا، هەر گۆڕانێک لە پەیوەندییەکانی نێوان ئەکتەرە ناوچەییەکان دەتوانێت کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆ لەسەر ئاسایشی نەتەوەیی و بەرژەوەندییە ستراتیژییەکان دابنێت.
تورکیا ئەم گۆڕانکارییانە بە چاوی Geopolitics هەڵدەسەنگێنێت، چونکە لە دیدی ئەنقەرە، زیادبوونی کاریگەری هەر ئەکتەرێکی دەرەکی یان ناوچەیی لە نزیکی سنوورەکانی، پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە ئاسایشی نەتەوەییەوە هەیە. لە هەمان کاتدا، گۆڕانکارییەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا و دۆخی هێزە کوردییەکان لەو ناوچەیە، کاریگەرییەکی گرنگیان لەسەر هەڵسەنگاندنی تورکیا هەبووە. فشارەکان لەسەر ئەو هێزانە و گۆڕان لە هاوکێشەی ناوخۆی سووریا، وای کردووە کە ئەنقەرە زیاتر لە پەیوەندییە سیاسی و دیپلۆماسییەکان وەک ئامرازێکی کاریگەر سوود وەربگرێت.
لە چوارچێوەی ئەم گۆڕانەدا، نزیکبوونەوە لە یەکێتی نیشتمانی کوردستان دەتوانێت بەشێک بێت لە هەوڵی تورکیا بۆ دروستکردنی هاوسەنگییەکی نوێ لە ناوچەکە، نەک تەنها لە هەرێمی کوردستان.
ئەم سیاسەتە نیشانەی ئەوەیە کە ئەنقەرە لەگەڵ بەکارهێنانی هێزی سەخت و فشارە ئەمنییەکان، هەوڵ دەدات لە دیپلۆماسی، هاوکاریی ئابووری و دروستکردنی پەیوەندییە نوێکان زیاتر سوود وەربگرێت. ئەم جۆرە لە سیاسەت دەتوانرێت لە چوارچێوەی Soft Power و دروستکردنی کاریگەریی سیاسی لێک بدرێتەوە.
نزیکبوونەوەی تورکیا و یەکێتی؛ تاکتیکە یان ستراتیژییەکی نوێیە؟
یەکێک لە پرسیارە سەرەکییەکان لەبارەی ئەم گۆڕانە ئەوەیە کە ئایا نزیکبوونەوەی تورکیا و یەکێتی نیشتمانی کوردستان تەنها هەنگاوێکی تاکتیکییە بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی کاتی، یان بەشێکە لە ستراتیژییەکی درێژخایەن؟
لە هەڵسەنگاندنی سیاسییەوە، نیشانەکان زیاتر بەرەو ئەوە دەچن کە ئەم پرۆسەیە تەنها وەڵامدانەوەیەکی کاتی نییە، بەڵکو بەشێکە لە پێداچوونەوەی تورکیا بە سیاسەتی ناوچەیی خۆی.
ئەگەر ئەم نزیکبوونەوەیە تەنها بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی کاتی بوایە، ئەوا پێویستی بەو ئاستە لە دیدار و پەیوەندیی بەرپرسانی بەرزی هەردوو لایەن نەبوو. بەڵام کۆمەڵێک هەنگاوی سیاسی و دیپلۆماسی نیشان دەدەن کە ئەنقەرە یەکێتی نیشتمانی وەک بەشێک لە هاوکێشەی داهاتووی سیاسی هەرێمی کوردستان دەبینێت. سەردانی ئیبراهیم کالن، سەرۆکی دەزگای هەواڵگری تورکیا، بۆ سلێمانی، و هەروەها سەردانی قوباد تاڵەبانی و دەرباز کۆسرەت ڕەسووڵ بۆ ئەنقەرە، نیشانەی هەوڵی هەردوو لایەن بۆ دروستکردنی متمانەی نوێ و ڕێکخستنەوەی پەیوەندییەکانە. هەروەها ئەگەر سەردانی بافڵ تاڵەبانی بۆ ئەنقەرە و دیداری لەگەڵ بەرپرسانی بەرزی تورکیا بەردەوام بێت، دەتوانرێت وەک هەنگاوێکی گرنگ بۆ دامەزراندنی قۆناغێکی نوێ لە پەیوەندییە نێوان هەردوو لایەن هەڵسەنگێندرێت.
ڕۆڵی ئێران لەم گۆڕانکارییەدا چیە؟!
بابەتی ئێران یەکێکە لە گرنگترین فاکتەرەکان لە هەڵسەنگاندنی نزیکبوونەوەی یەکێتی نیشتمانی و تورکیا. لە چەند دەیەی ڕابردوودا، یەکێتی پەیوەندییەکی نزیک لەگەڵ ئێران هەبووە و تاران یەکێک بووە لە ئەکتەرە دەرەکییە سەرەکییە کاریگەرەکان لە زۆنی سەوز. بەڵام نزیکبوونەوەی یەکێتی لە تورکیا بە مانای کۆتاییهێنان بە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئێران نییە. زیاتر دەتوانێت وەک هەوڵێک بۆ دروستکردنی هاوسەنگییەکی نوێ لە پەیوەندییە دەرەکییەکانی یەکێتی لێک بدرێتەوە.
لە هەمان کاتدا، لە هەندێک دۆسیەی ئاسایشی ناوچەیی، ئێران و تورکیا هەندێک بەرژەوەندی هاوبەشیان هەیە، هەرچەندە لە زۆر بابەتی تر ڕکابەری جیۆپۆلیتیکی یەکترن. بۆیە، ئەگەری ئەوە هەیە ئێران بە وردی چاودێری ئەم نزیکبوونەوەیە بکات، بەڵام هەڵوێستی کۆتایی ئەو پەیوەستە بەوەی ئەم پەیوەندییە تا چ ئاستێک فراوان دەبێت و ئایا دەبێتە هۆی گۆڕینی هاوسەنگیی دەرەکی یەکێتی یان نا.
کاریگەرییەکانی نزیکبوونەوەی یەکێتی نیشتمانی و تورکیا لەسەر هاوکێشەی هێز لە هەرێمی کوردستان چی دەبن؟
ئەگەر نزیکبوونەوەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و تورکیا بەردەوام بێت و ببێتە پەیوەندییەکی بەردەوام و ڕێکخراو، دەتوانێت کاریگەرییەکی بەرچاو لەسەر هاوکێشەی سیاسی و هێزی ناوخۆی هەرێمی کوردستان دابنێت.
یەکەم کاریگەریی ئەم گۆڕانە ئەوەیە کە دەتوانێت مۆنۆپۆڵی پەیوەندییە دەرەکییەکانی هەرێم کەم بکات و هاوسەنگییەکی نوێ لەنێوان هێزە سەرەکییەکانی هەرێم، بە تایبەتی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی، دروست بکات. لە ماوەیەکی درێژدا، پارتی دیموکراتی کوردستان توانی پەیوەندییەکی تایبەتی و نزیک لەگەڵ تورکیا دروست بکات، بە تایبەتی لە بواری بازرگانی، وزە و پەیوەندییە سیاسییەکان. ئەمە بووەتە یەکێک لە هۆکارەکانی بەهێزبوونی پێگەی پارتی لە هاوکێشەی هەرێمی کوردستان.
بەڵام ئەگەر یەکێتی نیشتمانی بتوانێت پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ تورکیا دروست بکات، ئەوا دەتوانێت ئەو هاوکێشەیە بگۆڕێت و ڕێگە بدات بە دروستبوونی دۆخێک کە هیچ هێزێک نەتوانێت بە تەنها بڕیاربەدەری سەرەکی لە هەرێم بێت.
دووەم کاریگەری ئەوەیە کە ئەم نزیکبوونەوەیە دەتوانێت پێگەی یەکێتی نیشتمانی لە ناوخۆی هەرێم و عێراق بەهێزتر بکات. چونکە پەیوەندی لەگەڵ تورکیا تەنها پەیوەندییەکی دیپلۆماسی نییە، بەڵکو لەگەڵی بوارەکانی ئابووری، بازرگانی، وزە و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانیش پەیوەستن.
سێیەم کاریگەریی ئەم گۆڕانە پەیوەندیی نێوان پارتی و یەکێتییە. ئەگەر هەردوو هێز بگەن بە ئەو قەناعەتەی کە هیچ کامیان ناتوانێت بە تەنها هاوکێشەی سیاسیی هەرێم دیاری بکات، ئەوا ئەگەری دروستبوونی شێوەیەکی نوێ لە هاوکاری و ڕێککەوتن لەنێوانیان زیاد دەبێت.
لە هەمان کاتدا، ئەم پرۆسەیە دەتوانێت کاریگەری لەسەر شێوازی مامەڵەکردنی هەرێمی کوردستان لەگەڵ دەوڵەتانی ناوچەکە هەبێت. هەرێم لە داهاتوودا دەکرێت زیاتر هەوڵ بدات هاوسەنگی لە نێوان هێزە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکاندا دروست بکات، نەک پشت بە یەک ئاراستەی دەرەکی ببەستێت.
دەرئەنجامەکان:
نزیکبوونەوەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و تورکیا دەرئەنجامی کۆمەڵێک فاکتەری سیاسی، ئەمنی، جیۆپۆلیتیکی و جیۆئابوورییە. ئەم پرۆسەیە تەنها وەڵامدانەوەیەک بۆ کێشەیەکی کاتی نییە، بەڵکو نیشانەی پێداچوونەوەی هەردوو لایەن بە سیاسەت و بەرژەوەندییەکانیان لە سایەی گۆڕانکارییە نوێکانی ناوچەکەیە. بۆ تورکیا، یەکێتی نیشتمانی کوردستان دەتوانێت ببێتە هاوبەشێکی گرنگ بۆ دروستکردنی هاوسەنگی لە ناوخۆی هەرێمی کوردستان، پاراستنی بەرژەوەندییە ئاسایشی و وزەییەکان، و فراوانکردنی کاریگەریی ئەو وڵاتە لە عێراق و ناوچەکە.
بۆ یەکێتی نیشتمانی، ئەم نزیکبوونەوەیە دەرفەتێکە بۆ فراوانکردنی پەیوەندییە دەرەکییەکان، کەمکردنەوەی فشارە سیاسییەکان، بەهێزکردنی پێگەی ناوخۆیی و گۆڕینی هاوکێشەی سیاسی بە قازانجی خۆی. لە لایێکی تریشەوە ئەم پرۆسەیە لەگەڵ هەندێک ئاڵۆزی و مەترسیش هاوتایە. سەرکەوتنی ئەم پەیوەندییە پەیوەستە بە توانای هەردوو لایەن بۆ دروستکردنی متمانەی بەردەوام، بەڕێوەبردنی جیاوازییە سیاسییەکان، و ڕێکخستنی بەرژەوەندییەکانیان لەگەڵ ئەکتەرە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان.
هەروەها نزیکبوونەوەی یەکێتی نیشتمانی و تورکیا دەکرێت وەک بەشێک لە گۆڕانی گشتی لە سیاسەتی ناوچەیی هەڵسەنگێندرێت؛ گۆڕانێک کە تێیدا تورکیا هەوڵ دەدات لە پشتبەستن بە یەک هاوپەیمان بگوازێتەوە بۆ دروستکردنی تۆڕێکی فراوانتر لە پەیوەندی و کاریگەری. ئەگەر ئەم هاوتەریبییە بەردەوام بێت، دەتوانێت ببێتە یەکێک لە گۆڕانکارییە گرنگەکان لە هاوکێشەی سیاسی و جیۆپۆلیتیکی هەرێمی کوردستان لە ساڵانی داهاتوودا. بەلام لەپال ئەوەشدا دەولەتی تورک وەکو ستراتیژ دەیەوێت ئەو ڕاگڕتنی بالانسە بکاتە سەرەتایی هەوێنی لاوازبوونی دیفاکتۆی هەرێمی کوردستان. تورکەکان دوای زیاد هەژموونی ئیسرائیل ئامانجیانە ڕۆل و پێگەی جیۆپۆلۆتیکی هەرێمی کوردستان لاواز بکەن.
سەرچاوەکان:
Republic of Türkiye Ministry of Foreign Affairs. (2025). Visit of Hakan Fidan, Minister of Foreign Affairs of the Republic of Türkiye, to Iraq, 2 November 2025.
Ministry of Foreign Affairs of Türkiye
Iraqi News Agency (INA). (2026). Al-Zaidi Heads to Türkiye on Official Visit to Discuss Key Bilateral Issues.
Anadolu Agency. (2026). Iraqi premier says he will discuss investment, water, security during his first official visit to Türkiye.
Anadolu Ajansı٫ Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanlığı. (2026). İletişim Başkanı Duran’dan, Irak Başbakanı Zeydi’nin Türkiye ziyaretine ilişkin açıklama.
İletişim Başkanlığı٫ Gunter, M. M. (2011). The Kurds Ascending: The Evolving Solution to the Kurdish Problem in the Middle East. Palgrave Macmillan.
Natali, D. (2010). The Kurdish Quasi-State: Development and Dependency in Post-Gulf War Iraq. Syracuse University Press.
Paasche, T. F., & Mansurbeg, H. (2014). Kurdistan Regional Government–Turkish energy relations: a complex partnership. Eurasian Geography and Economics, 55(2), 111–132.
Ismael, H. M. (2020). Kurdistan’s role in European energy security. Journal of Geography, Politics and Society, 10(1), 33–41.
Stansfield, G. (2003). Iraqi Kurdistan: Political Development and Emergent Democracy. Routledge.
Stiftung Wissenschaft und Politik (2022). Turkey and European Energy (In)Security.
International Crisis Group Reports on Iraq and Kurdistan Region.See less
