هەواڵ
ڕاپۆرت
بۆ چەندین ساڵ، ئەو بیرۆکەیەی کە گوایە ئێران لە وەڵامی هێرشێکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا گەرووی هورمز دادەخات، لەم ڕوانگەیەوە سەیر دەکرا و زۆرجار وەک شتێک کە "هەرگیز ڕوو نادات" پشتگوێ دەخرا.
بڵاوکراوەتەوە لە : 14 حوزەیران 2026
قەبارەی دەقەکان
قەبارەی دەقەکان
درەو:
🔻 ڕاپۆرتی پەیمانگای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - کۆڵبی کۆنێلی
🔹 بۆ چەندین ساڵ، ئەو بیرۆکەیەی کە گوایە ئێران لە وەڵامی هێرشێکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا گەرووی هورمز دادەخات، لەم ڕوانگەیەوە سەیر دەکرا و زۆرجار وەک شتێک کە "هەرگیز ڕوو نادات" پشتگوێ دەخرا.
🔹 ئێستا، کاتێک جیهان لە قۆناغێک تێدەپەڕێت کە تێیدا ڕووداوەکان لەم شێوەیە پێشتر بە نەکردە و خەیاڵی دەهاتنە بەرچاو، بێشمار وانە دەبن بۆ فێربوون؛ چ بۆ ئەو وڵاتانەی کە پشت بە دابینکردنی وزەی کەنداو دەبەستن، و چ بۆ ئەوانەشی کە پشت بەو داهاتە دەبەستن کە لەو وزەیەوە بەرهەم دێت.
🔹 دەستپێکردنەوەی ئەو بەرهەمهێنانەی نەوت و غاز کە بەهۆی ململانێکانەوە ڕاگیراوە، بەو سادەییە نییە کە تەنیا ئەو زمانانە (ڤاڵڤانە) بکرێنەوە کە بەرهەمەکەی پێدا تێپەڕ دەبێت. بەرهەمهێنەرانی کەنداو ناتوانن ئاستی بەرهەمهێنانی ئاسایی خۆیان بگەڕێننەوە، مەگەر چەندین مانگ دوای کردنەوەی گەرووەکە، هەر کاتێک بێت کە ڕوو دەدات. لەبەر ئەوە، پێدەچێت نرخەکانی وزە تەنانەت دوای کۆتاییهاتنی ململانێکانیش، بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئاستەکانی پێش شەڕ بەرزتر بمێننەوە.
🔹 ئەو وڵاتانەی کە قورسترین گورزیان بەرکەوتووە بەهۆی داخرانی گەرووی هورمزەوە، بەتایبەتی بازاڕە نوێیەکانی ئاسیا، پێدەچێت لە داهاتوودا بەدوای ڕێگایەکدا بگەڕێن بۆ کەمکردنەوەی زیانەکانیان لە پچڕانی هاوشێوەی ئەم قەبارە گەورەیە. بەشێکی زۆری ئەمەش، لە ڕێگەی گرتنەبەری ئەو سیاسەتانەوە دەبێت کە ئامانجیان کەمکردنەوەی بەکاربردنی نەوت و غازە.
🔹 یەکەمین پوختەی وزەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (MENA) بۆ ساڵی 2026، لێکۆڵینەوە لە چوار دەرئەنجامی لەو شێوەیە دەکات کە دەکرێت لەم پچڕانەی ئێستای وزە وەربگیرێن — کە لەوانەیە تەنیا جارێک لە تەمەنی یەک نەوەدا ڕوو بدات — و هەڵسەنگاندن بۆ گرنگیی ئەوانە لە داهاتوودا دەکات، هاوکات شیکاریی بۆ ئەوەش دەکات کە چۆن بڕیاربەدەستان دەتوانن چاوەڕوانی گۆڕانی داینامیکی وزەی جیهانی بکەن لە پاشکۆی ئەم ڕووداوانەدا.
پوختە
ئەم ڕاپۆرتە "پوختەی وزەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقایە (MENA)" پێداچوونەوەیەکی وەرزییە بۆ گەشەسەندنە سەرەکییەکانی کەرتی وزە کە لە نێوان مانگەکانی کانوونی دووەم تا ئازاری 2026 لە ناوچەکەدا ڕوویان داوە، هاوکات ئاماژەن بۆ ئەوەی لە مانگەکانی داهاتوودا چاوەڕوان دەکرێت ڕووبدەن.
بۆ چارەکی یەکەمی ساڵی 2026، ئەم ڕاپۆرتە تاوتوێی هەندێک لە لێکەوتە درێژخایەنەکانی ئەو شەڕە بەردەوامەی ناوچەکە دەکات کە بووەتە هۆی گەورەترین پچڕانی دابینکردنی وزە لە مێژوودا، هەروەها دەپەرژێتە سەر ئەو وانانەی کە ئەم ڕووداوانە بۆ داینامیکی کورتخایەن و درێژخایەنی وزە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهاندا بە گشتی، لەخۆیان گرتووە.
چارەکی یەکەمی ٢٠٢٦ بە کورتی
"مەترسیی کۆتایی" بە شێوەیەکی گشتی ئاماژەیە بۆ ڕووداوێک کە ئەگەری ڕوودانی کەمە، بەڵام ئەگەر سەرەڕای ئەوەش ڕوو بدات، لێکەوتەکانی زۆر لەسەرووی پێشبینییە ئاساییەکانەوە دەبن. لە ساڵانی ڕابردوودا، سێ "تاقیکردنەوەی سەختی" ئابووریی جیهانیی گەورە — پەتای کۆڤید-19، شەڕی نێوان ڕووسیا و ئۆکرانیا لە ساڵی 2022، و ئەو شەڕ و تهنگژه هەرێمییانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە بەهۆی هێرشەکانی 7ی ئۆکتۆبەری 2023وە کەوتنە گەڕ — هۆشیارییان لەسەر ئەو کاریگەرییە دروست کردووە کە مەترسییەکانی کۆتایی دەتوانن هەیانبێت. داخرانی گەرووی هورمز لە ناوەڕاستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێراندا، تەنیا نوێترین نموونەی لەم شێوەیەیە و لە چاو سێ نموونەکەی پێشوودا، ئەگەری زۆرە بسەلمێنرێت کە توندترینیانە.
جێی سەرنجە کە بوونی ئەم مەترسییانە، کاریگەرییەکی ئەوتۆی نەبووە لەسەر بەهێزکردنی توانای بەرگەگرتن لە بەرامبەر ئەو شۆکانەی کە لە ئەنجامیانەوە دەکەونەوە کاتێک کە ڕوو دەدەن. بۆ چەندین ساڵ، ئەو بیرۆکەیەی کە گوایە ئێران لە وەڵامی هێرشێکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا گەرووی هورمز دادەخات، لەم ڕوانگەیەوە سەیر دەکرا و زۆرجار وەک شتێک کە "هەرگیز ڕوو نادات" پشتگوێ دەخرا. ئێستا، کاتێک جیهان لە قۆناغێک تێدەپەڕێت کە تێیدا ڕووداوەکان لەم شێوەیە پێشتر بە نەکردە و خەیاڵی دەهاتنە بەرچاو، بێشمار وانە دەبن بۆ فێربوون؛ چ بۆ ئەو وڵاتانەی کە پشت بە دابینکردنی وزەی کەنداو دەبەستن، و چ بۆ ئەوانەشی کە پشت بەو داهاتە دەبەستن کە لەو وزەیەوە بەرهەم دێت. هاوکات چەندین وانەش بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەبن، کە ڕەنگە کاریگەرییەکانیان هێشتا لە قۆناغی سەرەتاییدا بن. سەرەڕای ئەوەی دەرکەوتنی ئەمریکا وەک هەناردەکارێکی نەوت و غازی سروشتی وای لە هەندێک کەس کردووە جۆرێک لە بێباکی بەرامبەر بە بەرزبوونەوەی کتوپڕی نرخەکانی وزە و پچڕانی دابینکردنی وزە پێشان بدەن، بەڵام بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین تەنیا ئاماژەیە بۆ کاریگەرییە سەرەتاییەکانی ئەو پچڕانە بەردەوامەی کە لە ناوچەی کەنداوەوە سەرچاوەی گرتووە.
یەکەمین پوختەی وزەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا (MENA) بۆ ساڵی 2026، لێکۆڵینەوە لە چوار دەرئەنجامی لەو شێوەیە دەکات کە دەکرێت لەم پچڕانەی ئێستای وزە وەربگیرێن — کە لەوانەیە تەنیا جارێک لە تەمەنی یەک نەوەدا ڕوو بدات — و هەڵسەنگاندن بۆ گرنگیی ئەوانە لە داهاتوودا دەکات، هاوکات شیکاریی بۆ ئەوەش دەکات کە چۆن بڕیاربەدەستان دەتوانن چاوەڕوانی گۆڕانی داینامیکی وزەی جیهانی بکەن لە پاشکۆی ئەم ڕووداوانەدا.
وانەی یەکەم: کردنەوەی دووبارەی گەرووەکە تەنیا نیوەی کێشەکەیە
داخرانی ئەم ڕێڕەوە ئاوییە هەستیارە کە نزیکەی %20ی پێداویستیی نەوت و غازی سروشتیی شلکراوەی (LNG) جیهان دابین دەکات، سیناریۆیەکە کە بۆ چەندین دەیەیە لێکۆڵینەوە و پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت. لەگەڵ بەرزبوونەوەی گرژییە هەرێمییەکان لە ساڵی 2023وە، گفتوگۆی ناو بازاڕەکانی وزە لەسەر ئەوەی ئایا ئێران دەیەوێت یان لە ڕاستیدا دەتوانێت گەرووی هورمز دابخات، چڕتر بووەوە. ئەو پێشبینییانەی کە پێیان وابوو دەرئەنجامێکی لەم شێوەیە هەرگیز ڕوو نادات، ئێستا تێکشکاون، و هاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی ململانێکاندا، داینامیکی نوێ لەسەر دۆخی گەرووەکە لەئارادایە.
لەمەش زیاتر، تەنانەت ئەگەر ئەم خاڵە دەریاییە خنقێنەرە بەیانیش بکرێتەوە، کۆتایی بەو پچڕانە ناهێنێت کە بووەتە هۆی بێبەشبوونی جیهان لە 20 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا (bpd) لە نەوتی خاو و بەرهەمە پاڵێوراوەکان. کاتێک تانکەرەکان بارکردنی نەوتی خاو و بەرهەمە پاڵێوراوەکانیان ڕاگرت و توانای کۆگاکردن (عەمبارکردن) پڕ بووەوە، بەرهەمهێنەرانی کەنداو ناچار بوون بە شێوەیەکی قۆناغ بە قۆناغ دەست بکەن بە کەمکردنەوەی بەرهەمهێنان لە کێڵگەکانی نەوت و غازدا لە سەرانسەری ناوچەکەدا، و لە هەندێک حاڵەتیشدا بە تەواوی دایانخستن.
دەستپێکردنەوەی ئەو بەرهەمهێنانەی نەوت و غاز کە بەهۆی ململانێکانەوە ڕاگیراوە، بەو سادەییە نییە کە تەنیا ئەو زمانانە (ڤاڵڤانە) بکرێنەوە کە بەرهەمەکەی پێدا تێپەڕ دەبێت. بەرهەمهێنەرانی کەنداو ناتوانن ئاستی بەرهەمهێنانی ئاسایی خۆیان بگەڕێننەوە، مەگەر چەندین مانگ دوای کردنەوەی گەرووەکە، هەر کاتێک بێت کە ڕوو دەدات. لەبەر ئەوە، پێدەچێت نرخەکانی وزە تەنانەت دوای کۆتاییهاتنی ململانێکانیش، بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئاستەکانی پێش شەڕ بەرزتر بمێننەوە.
بەر لەوەی لە سەرەتای ساڵدا گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران دەست پێبکەن، نرخەکانی نەوتی خاو لە دەوروبەری خوارووی 60 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێکدا دەسووڕانەوە، کە زۆربەی پێشبینییەکان بۆ ساڵی 2026 چاوەڕوانی ئاستێکی تاڕادەیەک هێمنیان دەکرد. لەکاتێکدا وابەدی دەکرا کە گرووپی فراوانکراوی ئەندامانی ڕێکخراوی وڵاتانی هەناردەکاری نەوت و بەرهەمهێنەرانی هاوبەشیان (OPEC+) لە کۆتاییدا بەردەوام دەبن لە زیادکردنی دابینکردنی نەوت بە مەبەستی بەدەستهێنانەوەی پشکی بازاڕ، زۆربەی شرۆڤەکاران هاوڕا بوون کە سەرەکیترین مەترسییەکانی سەر نرخ لە ساڵی 2026دا بەرەو دابەزین دەبن. بەڵام دوای دەستپێکردنی شەڕ لە 28ی شوباتدا، ئاسۆی بازاڕەکانی وزە بۆ ماوەی ساڵی 2026 — و دواتریش — بە شێوەیەکی گەڕانەوەنەبوو گۆڕا.
شێخ نەواف سەباح، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای نەوتی کوێت، لە ڕێگەی ئۆنلاینەوە لە کۆنفرانسی "CERAWeek"ی ئازاری 2026 لە هیستۆنی ویلایەتی تەکساس — کە گەورەترین ڕووداوی ساڵانەی ئەم پیشەسازییەیە لە ئەمریکا — بە پشکدارانی ڕاگەیاند کە کوێت پێویستی بە سێ بۆ چوار مانگ دەبێت بۆ ئەوەی بە تەواوی بەرهەمهێنان لە ئاستەکانی ئێستاوە دەست پێبکاتەوە. ئەلسەباح لەنێو ئەو کەمە بەرپرسانەی کەنداو دایە کە تا ئێستا خشتەی کاتیی خەمڵێندراویان بۆ دەستپێکردنەوەی بەرهەمهێنان خستووەتە ڕوو، و گۆڕاوە پێکهاتەییە سەرەکییەکان کاریگەرییان لەسەر دەستپێکردنەوەی کارەکان لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر دەبێت. بۆ نموونە، چاوەڕوان دەکرێت ئەو وڵاتانەی کە توانای عەمبارکردنی گەورەتریان هەیە، سەرەتا بە ڕاکێشانی نەوت لەو عەمبارانە پاشەکشەی کەشتیوانی چاک بکەنەوە، پێش ئەوەی بە تەواوی دەست بە هەناردەکردن لە شوێنەکانی بەرهەمهێنانەوە بکەن، ئەمەش خشتەی کاتیی چاوەڕوانکراو بۆ گەیشتن بە ئاستی بەرهەمهێنانی پێش شەڕ زیاتر درێژ دەکاتەوە.
هەروەها، هەبوونی خشتەیەکی کاتیی ڕوون بۆ دەستپێکردنەوەی بەرهەمهێنان، وا گریمانە دەکات کە هیچ زیانێکی زیاتر بە ژێرخانی وزە لە کەنداو لە ئێستاوە تا کۆتایی شەڕەکە نەگات — ئەمەش گۆڕاوێکە کە لە باشترین دۆخدا بە نادیاری دەمێنێتەوە، بەتایبەتی لە نێوان ئەو ڕاپۆرتانەی کە دەڵێن دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە جیددی بیر لە دەستپێکردنەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دەکاتەوە. جێی نیگەرانییە، هەڕەشە بەردەوامەکانی سەرۆک ترەمپ بۆ هێرشکردنە سەر ژێرخانی وزەی ئێران، لە لایەن ئێرانەوە نزیکەی بە تەواوی تۆڵەسەندنەوەی هاوشێوەی بەدوادا دێت؛ ئێران ئامادەیییەکی ڕوونی پێشان داوە بۆ بەئامانجگرتنی دامەزراوەکانی نەوت و غاز لە دەوروبەری کەنداو، کاتێک دارایی و سەرمایەکانی خۆی لەلایەن هەڵمەتی ئاسمانیی ئەمریکا-ئیسرائیلەوە لێدراون. لە کاتێکدا زۆربەی هێرشەکانی ئێران تا ناوەڕاستی مانگی ئایار تانکەرەکان و کۆگاکانی سووتەمەنییان بەئامانج گرتووە، بەڵام پەرەسەندنێک کە ببێتە هۆی ئەوەی ئێران تەرکیز بخاتە سەر تێکدانی دامەزراوە سەرەکییەکانی بەرهەمهێنانی سەرەتا (Upstream)، دەتوانێت خشتەی کاتیی وڵاتانی کەنداو بۆ گەڕانەوەی بەرهەمهێنان بۆ ئاستی پێش شەڕ زیاتر درێژ بکاتەوە.
دەرئەنجامەکانی ئەم مەترسییە لە هیچ شوێنێک هێندەی قەتەر ڕوون نین، کە تێیدا دامەزراوەکانی شلکردنەوەی غاز لە "ڕاس لافان" — کە بە شێوەیەکی ئاسایی 77 ملیۆن تۆن لە ساڵێکدا (mtpa) غازی سروشتیی شلکراوە (LNG) بەرهەم دەهێنن — لە هێرشێکی موشەکیی ئێراندا لە 19ی ئازاردا زیانیان بەرکەوت. هێرشەکە بووە هۆی لەکارکەوتنی نزیکەی %3ی تێکڕای توانای LNG لە جیهاندا، هەرچەندە کارگەکە پێشتریش بەهۆی بڕیارەکەی سەرەتای مانگی ئازاری کۆمپانیای "قەتەر پێترۆلیۆم" (QatarEnergy) بۆ ڕاگرتنی بەرهەمهێنان و ڕاگەیاندنی "هێزی قاهیرە" (Force majeure) لەکارکەوتبوو. سەعد شەریدە ئەلکەعبی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری قەتەر ئینێرجی، چاوەڕوان دەکات کە خشتەی کاتیی بۆ چاککردنەوەی ئەم دامەزراوانە بە ساڵان بپێورێت نەک بە مانگان، بە جۆرێک کە خەمڵاندنە سەرەتاییەکان ئاماژە بە زیانی داهاتی ساڵانە بە بڕی 20 ملیار دۆلار دەکەن. هێرشەکان بۆ سەر ژێرخانی قەتەر و وڵاتانی تری کەنداو، وەک توندترین نموونەی کاریگەریی ململانێکان لەسەر کەرتی نەوت و غاز دادەنرێن، و لێکەوتەکانیان تەنانەت لەو خشتە کاتییە درێژخایەنانەش زیاتر دەمێننەوە کە بۆ گەڕاندنەوەی توانای بەرهەمهێنانی زیانلێکەوتوو دانراون.
وانەی دووەم: بەرهەمهێنەران دەتوانن کاریگەرییەکانی گەرووی هورمز کەم بکەنەوە، نەک تەنیا بەکاربەران
ژێرخانی قۆناغی ناوەڕاست (Midstream) — بە بۆرییەکانی گواستنەوە، واگۆنەکانی شەمەندەفەری تانکەری و وێستگەکانی پاڵپێوەنانەوە — کە ڕێگە بە هەناردەی نەوتی کەنداو دەدەن بەبێ تێپەڕبوون بە گەرووی هورمزدا باز بدەن، پێش شەڕیش هەبوون، بەڵام پێدەچێت لەگەڵ کۆتاییهاتنی ململانێکاندا، وەبەرهێنان تێیاندا گەشەیەکی خێرا بەخۆیەوە ببینێت. ئەگەرچی دروستکردن و ڕاگرتنی توانای هەناردەکردنی زیادە و جێگرەوە تێچوویەکی زۆری دەوێت، بەڵام شەڕەکە ئەوەی سەلماند کە تێچووی نەبوونی وەبەرهێنانی لەو شێوەیە زۆر گەورەترە. لە مانگی ئازاردا، داهاتی نەوت لە عێراق و کوێت بە ڕێژەی %76 و %73 تووشی داڕمان بوو.
ئەم ڕێڕەوە جێگرەوانەی هەناردەکردن، دەگەڕێنەوە بۆ دووربینیی پێشوەختەی سعودیە و میرنشینە یەکگرتووەکانی عەرەبی (ئیمارات) — چونکە هەردوو وڵات ساڵانێک لەمەوبەر پەرەیان پێدابوون و ئێستا بە تەواوی توانای خۆیانەوە بەکاریان دەهێنن. لەگەڵ ئەوەشدا، هۆکارێکی سەرەکی کە وایکرد ڕیاز و ئەبوزەبی بتوانن ئەم ڕێڕەوانە پەرە پێبدەن، ئەوەیە کە خاوەنی پێگەی وای فەراهەمی جوگرافین کە دەوڵەتانی تری کەنداو بێبەشن لێی.
سەیری داهاتوو بکەین، پڕۆژەکانی فراوانکردن گرنگییەکی نوێ وەردەگرن. پێش شەڕ، کۆمپانیای نیشتمانیی نەوتی ئەبوزەبی (ADNOC) کارەکانی بۆرییەکی نوێی پێش دەخست کە بەرهەمەکەی لە کەنداوەوە بە "فوجەیرە" دەبەستێتەوە، کە بە تەواوبوونی، دەرفەتی پێدەدات بەردەوام بێت لە هەناردەکردن بە تەواوی قەبارەی خۆیەوە لە کاتێکدا بەسەر گەرووەکەدا باز دەدات. چاوەڕوان دەکرێت سعودیەش بە هەمان شێوە هەنگاو بنێت، بەڵام هاوتا هەرێمییەکانی تریان ململانێیەکی توند دەکەن بۆ دۆزینەوەی گونجاوترین بژاردەکان بۆ ڕزگاربوون لەم «زیندانی جوگرافیا»یەی تێیدان.
سعودیە و ئیمارات توانیویانە کاریگەریی ململانێکان لەسەر ئابوورییەکانیان سووک بکەن، ئەمەش لە ڕێگەی گۆڕینی ئاراستەی هەناردەکردنیان بۆ بۆرییە وشکانییەکان بەرەو وێستگە سەرەکییەکان کە بەسەر گەرووی هورمزدا باز دەدەن. هەرچەندە هێشتا پێشبینی دەکرێت شەڕەکە باجێکی قورس لە ئابووریی هەردوو وڵات وەربگرێت، بەڵام چاوەڕوان دەکرێت دۆخیان زۆر باشتر بێت لەو وڵاتانەی کە هەناردەکردنیان بەهۆی داخرانی گەرووەکەوە بە تەواوی بڕاوە.
بۆ سعودیە، بۆریی "ڕۆژهەڵات-ڕۆژاوا" کە توانای گواستنەوەی 7 ملیۆن بەرمیلی لە ڕۆژێکدا هەیە، وای لێکردووە هەناردەکردنی نزیکەی 5 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا لە ڕێگەی دەریای سوورەوە و لە ڕێگەی وێستگەکانی "یەنبۆع" و "موعەجیز" بەردەوام بکات. ئیماراتیش هەناردەکردنی نەوتی خاوی جۆری "مۆربان" کە ناسنامەی سەرەکیی خۆیەتی، لە ڕێگەی بۆریی "ADCOP"ەوە بەردەوام دەکات کە توانای 1.8 ملیۆن بەرمیلی لە ڕۆژێکدا هەیە و بەرهەمهێنانی نەوتی ئەبوزەبی بە بەندەری "فوجەیرە"وە لەسەر دەریای عەممان دەبەستێتەوە، کە پێشتریش ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانیی نەوت بووە. هەرچەندە ئەو بۆرییانەی پاڵپشتیی ئەم ڕێڕەوە جێگرەوانەی هەناردەکردن دەکەن توانای ئەوەیان نییە جێگەی هەر یەک بەرمیل بگرنەوە کە چیتر ناتوانرێت لە ڕێگەی گەرووەکەوە بگوێزرێتەوە، بەڵام وەک شادەماری ئابووریی یەکلاکەرەوە بۆ ڕیاز و ئەبوزەبی دەمێننەوە، هاوکات بازدانی گەورەی نرخەکانی نەوتی خاو کاریگەریی فرۆشتنی قەبارە کەمترەکان زیاتر نەرم و قەرەبوو دەکاتەوە.
ئەوەی کەمتر ڕوون و دیارە، داهاتووی ئەو دەوڵەتانەی تری کەنداوە کە دەستیان بە ڕێڕەوە جێگرەوەکانی هەناردەکردن ڕاناگات. لە تیۆریدا، عێراق و کوێت — کە دوو گەورەترین بەرهەمهێنەری تری نەوتی عەرەبین لە کەنداو — هەردووکیان بژاردەیان بۆ ڕێڕەوی نوێ هەیە کە پشتبەستن بە گەرووی هورمز کەم دەکەنەوە، بەڵام توانای سوودوەرگرتن لێیان هێشتا جێگەی گومانە. بۆریی نەوتی عێراق-تورکیا (ITP) کە لەم دواییانەدا نوێ کرایەوە، هێشتا وەک پێویست بەکار ناهێنرێت؛ بەڵام تەنانەت ئەگەر بەغدا سوودی تەواویش لەو توانایە وەربگرێت کە لەبەردەستیدایە، هێشتا زۆر دوور دەبێت لەو بڕەی کە پێویستە بۆ جێگرتنەوەی ئەو قەبارە نەوتەی کە چیتر ناتوانرێت لە ڕێگەی دەریاوە هەناردە بکرێت. بێگومان، عێراق کاتی بەفیڕۆ نەداوە و لانیکەم ئامادەیی خۆی پێشان داوە بۆ پەرەپێدانی ئەگەری تری جێگرەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، تەنیا کات دەتوانێت ئەوە بسەلمێنێت کایا عێراق دەتوانێت دوای کۆتاییهاتنی شەڕیش بەردەوام بێت لەسەر ئەو پەلەپەلی و ناچارییەی ئێستا بۆ پەرەپێدانی ڕێڕەوی نوێی هەناردەکردن. سەرەڕای ئەمەش، لەوانەیە تاران هەژموونی خۆی لە عێراق بەکاربهێنێت بۆ ڕێگریکردن لە دروستکردنی هەر ڕێڕەوێکی زیادەی بازدان، کە لە داهاتوودا ئەو هێز و فشارە کەم دەکاتەوە کە لە داخرانی گەرووەکەوە بەدەستی دەهێنێت. بەڵام ئەگەر بەغدا بتوانێت ڕێڕەوی نوێ پەرە پێبدێت، ئەوا هەنگاوێک دەبێت بەرەو تێپەڕاندنی مێژووە درێژەکەی لە بەدی نەهێنانی ئامانجەکان و پڕۆژە هەڵپەسێردراوەکانی کە بوونەتە ناسنامەی کەرتی نەوتی ئەو وڵاتە.
لە کۆتاییدا، کوێت کە پێش شەڕەکە ڕۆژانە نزیکەی 2.6 ملیۆن بەرمیل نەوتی خاوی بەرهەم دەهێنا و نزیکەی 1 ملیۆن بەرمیل بەرهەمی پاڵێوراوی هەناردە دەکرد، دەستی بە هیچ جۆرە ڕێڕەوێکی بازدان ڕاناگات. بەڵام ئەم وڵاتە بە تەواوی لە دۆخێکی بێهیواییدا نییە. کەرتی نەوتی کوێت لە مانگەکانی پێش دەستپێکردنی ململانێی نێوان ئەمریکا-ئیسرائیل و ئێراندا، نیشانەی نوێی ژیانی پێشان دا، دوای ئەوەی توانی پاشەکشەی چەند ساڵەی توانای بەرهەمهێنانی نەوتی خاو پێچەوانە بکاتەوە و ئاماژەی بە ڕۆڵێکی گەورەتر کرد بۆ پشکی نێودەوڵەتی لە کەرتی بەرهەمهێنانی سەرەتایی (Upstream) کە بۆ ماوەیەکی درێژ بەڕووی وەبەرهێنەرانی دەرەکیدا داخرابوو. پەسەندکردنی یاسای نوێی قەرز لە مانگی ئایاری ساڵی ڕابردوودا، کە دواجار ڕێگەی پێدا ڕوو لە بازاڕەکانی قەرزی نێودەوڵەتی بکات دوای ئەوەی لە ساڵی 2017وە نەیتوانیبوو ئەو ناوەندە بەکاربهێنێت، دەبێتە پێشاتێکی باشی زیادە کە دەکرێت یارمەتیدەر بێت لە دابینکردنی دارایی بۆ پڕۆژە نوێیەکان. بەڵام بۆ کوێت، جوگرافیا وەک سەرەکیترین بەربەست دەمێنێتەوە کە پێویستە تێیپەڕێنێت. تەنیا بژاردە ڕاستەقینەکانی ئەو وڵاتە بۆ ڕێڕەوی هەناردەکردن کە بەسەر گەرووی هورمزدا باز بدەن، بە ناو خاکی عێراق و سعوودیەدا تێپەڕ دەبن. بژاردەی دووەم (سعوودیە) گونجاوتر و لۆجیکیتر دەردەکەوێت، بەڵام لە ناوچەیەکدا کە مێژووەکەی پڕە لە شکستخواردنی پڕۆژە هاوبەشەکانی وزەی نێوان وڵاتان نەک سەرکەوتنیان، لەم بارودۆخەشدا پێشینەیەکی قورس و ئاڵۆز هەیە کە پێویستە تێبپەڕێنرێت.
وانەی سێیەم: داواکاری لەسەر غازی سروشتیی شلکراوە (LNG) بەو مانایەیە کە مەترسییەکانی هورمز بەردەوام دەبن
قەتەر بۆ دابینکردنی پێداویستیی بازاڕەکانی جیهان بە تەواوی بەستراوەتەوە بە گەرووی هورمزەوە. بەپێچەوانەی نەوتەوە، پەرەپێدانی ڕێڕەوی جێگرەوەی هەناردەکردن بۆ غازی سروشتی — بەتایبەتی بۆ غازی سروشتیی شلکراوە (LNG) کە ئاراستەی شوێنە دوورەکان دەکرێت — زۆر قورسترە. لەبەر ئەوە، مەترسییە داهاتووەکانی پەیوەست بە ململانێکان لە کەنداو، توانای ئەوەیان تێدایە کە شۆکێکی کورتخایەنی ڕێڕەوە خنقێنەرەکان بگۆڕن بۆ کێشەیەکی درێژخایەنی دابینکردنی LNG.
بژاردەکانی تری هەناردەکردنی جێگرەوە بۆ توانای ئێستای کۆمپانیای "قەتەر ئینێرجی" کە 77 ملیۆن تۆنە لە ساڵێکدا (mtpa)، پێویستی بە دروستکردنی بۆریی غازی قەبارە گەورە هەیە، هاوشان لەگەڵ دامەزراندنی وێستگەی شلکردنەوەی زیادە و جێگرەوە لە وڵاتێکی هاوسێدا، کە ئەمەش پرۆسەیەکی کاتبر و پێویستی بە سەرمایەیەکی زەبەلاحە. ئەم هۆکارانە وا دەکەن کە هەر پەرەپێدانێکی کورتخایەنی ڕێڕەوەکانی بازدان بۆ هەناردەی قەتەر، زۆر دوور بێت لە ڕاستییەوە.
لە کاتێکدا کە چاوەڕوان دەکرێت داواکاری لەسەر غاز لە ساڵانی داهاتوودا بە شێوەیەکی خێرا بەرز بێتەوە — کە ئەمەش بەهۆی پرۆسەی بەکارەبایی کردن (Electrification)، سەنتەرەکانی داتا (Data centers) و گەشەی دانیشتوانی جیهانەوە پاڵنەری بۆ دروست دەبێت — وەلانانی سەرچاوەکانی قەتەر تەنیا بە مانای وزەی گرانتر دێت، ئەویش لە سەردەمێکدا کە جیهان بە زەحمەت بەرگەی تێچووی لەو شێوەیە دەگرێت.
ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە (IEA) پێشبینی دەکات کە تا ساڵی 2030 گەشەی داواکاریی جیهانی لەسەر غازی سروشتی بگاتە %8.4، ئەمەش بەو مانایەیە کە هیچ جێگرەوەیەک بۆ غاز وەک پێکهاتەیەکی سەرەکی لە تێکەڵەی وزەی جیهانیدا نییە — تەنانەت لەگەڵ هەوڵە چڕەکانیش بۆ هەمەجۆریکردنی سەرچاوەکان بە جۆرێک کە سەرچاوەکانی تری وەک وزەی نوێبووەوە، وزەی ئەتۆمی و خەڵوز بگرێتەوە. سەرەڕای بوونی پێشبینی فرەچەشن لەسەر داهاتووی گەشەی داواکاریی غاز، کۆدەنگی گشتی لەسەر ئەوەیە کە ئاراستەکە تەنیا بەرەو سەرەوە دەڕوات، ئەمەش شتێکە کە ناتوانرێت بۆ نەوت لە هەمان ماوەی کاتیدا بوترێت. پێش شەڕەکە، قەتەر لە پرۆسەی جێبەجێکردنی پڕۆژەیەکی زەبەلاحی سێ قۆناغیدا بوو کە دەبووە هۆی دوو هێندەکردنی توانای بەرهەمهێنانی LNG تا کۆتایی ئەم دەیەیە. ئەمەش بەو مانایە بوو کە چاوەڕوان دەکرا قەبارەی غازی "ڕاس لافان" تا ساڵی 2030 نزیکەی %25ی بازاڕی جیهانیی LNG پێکبهێنێت، ئەمەش جەخت لەسەر ڕۆڵی سەرەکی و دانەبڕاوی دابینکردنی غازی قەتەر لە بازاڕێکی ڕو لە گەشەدا دەکاتەوە.
لە کاتێکدا هەندێک لە بەرهەمهێنەرانی نەوتی ناوچەکە بژاردەی دروستکردنی بۆریی نوێیان هەیە بۆ دابینکردنی ڕێڕەوی هەناردەکردنی نوێ یان فراوانکردنی ئەوانەی ئێستا هەن، ئەمە بۆ غازی شلکراوەی قەتەر مەحاڵە. بەپێچەوانەی سعودیە یان ئیمارات، جوگرافیای قەتەر ڕێگەی پێنادات توانای شلکردنەوەی غاز لە دەرەوەی گەرووی هورمز دروست بکات. لە کاتێکدا کۆمپانیاکانی وەک "سعوودی ئارامکۆ" و "ئەدنوک" (ADNOC) وەبەرهێنانیان لە داراییەکانی LNG لە دەرەوەی وڵات کردووە، بەڵام قەتەر خاوەنی بنکەیەکی زەبەلاحی سەرچاوەی نیشتمانییە کە پاڵپشتی هەناردەکردنی LNG دەکات. ئەگەرچی قەتەر یەک پڕۆژەی گەورەی نێودەوڵەتیی LNG لە دەرەوەی وڵات بەڕێوەدەبات (پڕۆژەی Golden Pass LNG لە ئەمریکا)، بەڵام وەبەرهێنان لە تواناکانی دەرەوەی وڵات هیچ یارمەتییەک نادات بە بەدەستهێنانی داهات و هەناردەکردنی یەدەگی غازی ناوخۆیی خۆی.
مەگەر ململانێکە بە چارەسەرێکی بەردەوام و چەسپاو کۆتایی بێت کە ئەگەری پچڕانی داهاتووی گەرووەکە بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە، ئەگەرنا ئاسۆی درێژخایەنی بازاڕەکانی غازی جیهانی بە نادیاری دەمێنێتەوە. بڕیارە لە ساڵانی 2026 - 2027دا، توانایەکی ساڵانەی LNG بە قەبارەی 88 ملیۆن تۆن لە دەرەوەی ناوچەی کەنداو سەرهەڵبدات، بەڵام ئەمە وەک دەستکەوتێکی نێت (پوخت) هەژمار ناکرێت ئەگەر قەبارە غازی قەتەر هێشتا دەستپێنەگەیشتوو بێت. تەنانەت ئەگەرچی چاوەڕوان دەکرێت زیادبوونی دابینکردنی LNGی ئەمریکا بەشێکی بەرچاو لەم قەبارەی گەشەی دەرەوەی کەنداوە پێکبهێنێت، بەڵام لەدەستدانی غازی قەتەر پێشاتێکی گەش بۆ دابینکەرانی ئەمریکی ناهێنێتە پێشەوە. شۆکە توندەکانی دابینکردن کە دەبنە هۆی بازدانی نرخەکان — وەک لە خوارەوە باسی لێوە دەکرێت — زیاتر ئەگەری ئەوەیان هەیە ببنە هۆی داخورانی داواکاری (Demand erosion) یان لە کۆتاییدا تێکشکانی تەواوەتیی داواکاری (Demand destruction)، نەک هێنانی سوودە تیۆرییە درێژخایەنەکان کە لە ئەنجامی لەدەستدانی بەشەکێی سەرچاوەی ڕکابەرەکەوە بەدەست دێن. کەواتە، مەترسییەکە ڕوونە: پاراستنی ڕۆیشتنی سەقامگیری هاتوچۆی دەریایی دوای کۆتاییهاتنی شەڕ، وەک پێکهاتەیەکی سەرەکی لە ئاسایشی وزەی جیهانیدا دەمێنێتەوە؛ هێندەی بۆ بەکاربەرانی نەوت گرنگە، ڕێک بە هەمان پێوەر بۆ بەکاربەرانی سەرەکیی LNGش گرنگ دەبێت.
وانەی چوارەم: ڕەنگە تارماییەکەی کارتەر سەرلەنوێ بگەڕێتەوە بۆ کەنداو
لەنێو گرنگترین میراتەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئیدارەکەی سەرۆک جیمی کارتەردا «دۆکتۆرینی کارتەر»ە (Carter Doctrine)، ئەگەرچی لە ساڵانی ڕابردوودا ناکۆکی و مشتومڕی زۆر لەسەر گرنگییەکەی لەئارادا بووە. بەڵام بۆ بازاڕەکانی نەوت و غاز، ڕەنگە ئەولەویەتێکی تری سەردەمی کارتەر لە قۆناغی داهاتوودا کاریگەریی زیاتری هەبێت، ئەویش: هاندانی بەکارهێنانی کاراتری وزەیە.
لە سەردەمی سەرۆک کارتەردا، سیاسەتەکانی کارایی وزە (Energy efficiency) پێکهاتەیەکی سەرەکی بوون لە وەڵامدانەوەی حکومەتی ئەمریکا بۆ شۆکی نەوتی ساڵانی حەفتاکان. لەو شوێنانەی کە هەمەجۆریکردنی سەرچاوەکان و دوورکەوتنەوە لە بەکاربردنی نەوت و غاز بەهۆی هەر هۆکارێکەوە بێت گونجاو نییە، وڵاتانی بەکاربەر ههوڵ دهدهن ئەو جۆرە سیاسەتانە پەیڕەو بکەن کە هانی بەکارهێنانی کاراتری وزە دەدەن، ئەمەش بە مەبەستی کەمکردنەوەی کاریگەریی پچڕانی دابینکردنی وزە لە داهاتوودا لەسەریان.
لەم ساڵانەی داهاتوودا، بەرهەمهێنەرانی کەنداو بەبێ گومان چاودێری و لێکۆڵینەوە لەم جۆرە گۆڕانکارییە سیاسییانە دەکەن لەو ئابوورییە سەرەکییانەدا کە مێژوویەکی درێژە وەک ناوچەی گەشەسەندنی جێمتمانە بۆ داواکاریی نەوت و غاز سەیریان دەکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم داینامیکە فراوانترە لە داهاتوودا کاریگەریی لەسەر سەرجەم وڵاتانی بەرهەمهێنەر دەبێت؛ بۆیە فەرامۆشکردنی ئەم پەرەسەندنە نوێیانە لەلایەن ئەمریکاوە، سەرکێشییەک دەبێت کە باجەکەی تەنیا لە ئەستۆی خۆیدا دەبێت.
ئەو وڵاتانەی کە قورسترین گورزیان بەرکەوتووە بەهۆی داخرانی گەرووی هورمزەوە، بەتایبەتی بازاڕە نوێیەکانی ئاسیا، پێدەچێت لە داهاتوودا بەدوای ڕێگایەکدا بگەڕێن بۆ کەمکردنەوەی زیانەکانیان لە پچڕانی هاوشێوەی ئەم قەبارە گەورەیە. بەشێکی زۆری ئەمەش، لە ڕێگەی گرتنەبەری ئەو سیاسەتانەوە دەبێت کە ئامانجیان کەمکردنەوەی بەکاربردنی نەوت و غازە. بۆ بەدیهێنانی ئەمەش، وڵاتانی بەکاربەر چەندین ڕێگا دەگرنە بەر بۆ هەمەجۆریکردنی تێکەڵەی وزەی خۆیان، کە تێیدا پێدەچێت پاڵپشتیی زیاتر بۆ ئەو سیاسەتانەی کارایی وزە دەکەنە ئامانج، ڕۆڵێکی سەرەکی بگێڕێت.
تا ئێستا، وەڵامدانەوە کورتخایەنەکان بۆ قەیرانەکە ئەولەویەتیان پێدراوە. ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە (IEA) چەندین پێشنیازی ئاراستەی وڵاتانی بەکاربەر کردووە کە ئامانجیان کەمکردنەوەی تێکڕای بەکاربردنی وزە و ڕێگریکردنە لە کورتهێنان. ئەم پێشنیازانە ڕێکاری وەک کەمکردنەوەی قەرەباڵغی هاتوچۆ لە ڕێگەی سیستەمی نۆرەی ژمارەی تابلۆی ئۆتۆمبێلەکان (و بەم شێوەیەش کەمکردنەوەی تێکڕای سووتەمەنی مەسرەفکراو)، گۆڕینی بەکارهێنانی غازی شلی نەوتی (LPG) لە کەرتی گواستنەوەدا، و هاندانی بژاردەی کارکردن لە ماڵەوە (دەوامی ئۆنلاین) لە هەردوو کەرتی گشتی و تایبەتدا دەگرێتەوە. لەکاتێکدا ئەم ڕێکارانە هەموویان دەتوانن تا ئەو ڕادەیەی کە جێبەجێ دەکرێن کاریگەر بن، بەڵام لە هەمان کاتدا ئەگەری زۆرە ببنە هۆی دابەزینی ئاستی چالاکییە ئابوورییەکان لە هەر شوێنێک کە پەیڕەو دەکرێن، و لەبەر ئەوەش ناتوانرێت وەک چارەسەری درێژخایەنی بەردەوام سەیر بکرێن. بەڵام زیادکردنی کارایی بەکاربردنی وزە، ڕێکارێکی درێژخایەنە کە دەتوانێت توانای بەرگەگرتن لە بەرامبەر شۆکەکانی دابینکردنی وزەدا بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بەهێز بکات.
ڕەنگە یەکێک لە بەرچاوترین نموونەکانی ئەم شێوازە لە ئابوورییە نوێیەکاندا (که بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک زیندووترین ناوەندی گەشەسەندنی داواکاریی نەوت و غاز لە ساڵانی داهاتوودا سەیر دەکرێن)، هەنگاوەکەی هیندستان بێت بۆ گرتنەبەری ستانداردەکانی کارایی تێکڕای سووتەمەنی کۆمپانیاکان (CAFE). ستانداردەکانی CAFE بۆ یەکەمجار لە سەردەمی ئیدارەی کارتەردا و لە ڕێگەی واژۆکردنی یاسای کارایی ئۆتۆمبێل لە ساڵی 1980دا ناسێنران، کە بەشێک لە ئامانجەکەی کەمکردنەوەی پشتبەستنی ئەمریکا بوو بە نەوتی هاوردەکراو و بەمەش پاراستنی بوو لە گەمارۆ دەرەکییەکانی داهاتوو. لە ڕاستیدا، گرتنەبەری ستانداردە توندترەکانی CAFE لەلایەن هیندستانەوە ڕاستەوخۆ بەستراوەتەوە بەم قەبارە قەیرانەی ئێستاوە، و پێویستە ئەمە وەک سەرەتایەک سەیر بکرێت بۆ ئەوەی کە دەکرێت ببێتە زنجیرەیەک لە هەنگاوی هاوشێوە لە سەرانسەری ئابوورییە نوێیەکاندا.
ئاسۆ و پێشبینییەکان بۆ چارەکی دووەمی 2026
شەڕەکە لە درێژەی تەواوی چارەکی دووەمدا بەردەوام بێت یان نا، کاریگەرییەکانی بۆ چەندین مانگ، ئەگەر زیاتریش نەبێت، دەمێننەوە و باجێکی قورس لە گەشەی ئابووریی جیهانی لە ساڵی 2026دا وەردەگرن. تا ئێستا، هەندێک پێشبینی چاوەڕوان دەکەن کە شۆکی دابینکردنی وزەی کەنداو ببێتە هۆی سڕینەوە و لەناوبردنی نزیکەی تەواوی گەشەی داواکاریی نەوتی جیهانی بۆ ساڵی 2026. سەرەڕای ئەوەش، پێدەچێت نرخەکان بە بەرزی بمێننەوە تا ئەو کاتەی دابینکردنی نەوت و غازی ناوچەکە سەقامگیر دەبێتەوە.
لەبەر ئەوە، ئاسۆی چارەکی دووەم ئاماژە بە باشبوونێکی دراماتیکی لە دۆخەکەدا ناکات، ئەمەش بەهۆی ئەو کاتە درێژەی کە پێدەچێت بۆ دەستپێکردنەوەی تەواوەتیی بەرهەمهێنانی کەنداو بخایەنێت، هاوشان لەگەڵ ئەو بەربەستە زۆرانەی لەبەردەم گەڕاندنەوەی هاتوچۆی دەریاییدا هەن. لەگەڵ ئەوەشدا، کەرتی نەوت و غازی ناوچەکە هەوڵ دەدات خۆی لەگەڵ بارودۆخەکەدا بگونجێنێت و نیشانەی زیندووێتی پێشان بدات؛ ڕاگەیاندنی گرێبەستە نوێیەکانی کۆمپانیای "ئەدنوک" (ADNOC) بە بەهای 55 ملیار دۆلار، بەهێزترین نموونەی لەو شێوەیەیە تا ئێستا. هەروەها پەرەپێدانی ڕێڕەوی نوێی زنجیرەی دابینکردن، هاوشانی دروستکردنی ڕێڕەوی جێگرەوەی هەناردەکردنی نەوت، سەرنجی زیاتری پێدەدرێت.
ئەوەی ئەم قەیرانە ڕوونی کردەوە، ئەوەیە کە گەرووی هورمز تا چەند بە توندی بەستراوەتەوە بە ئاسایشی وزەی هەر وڵاتێکەوە کە پشکداری لە ئابووریی جیهانیدا دەکات بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاشەوە. ئەمریکا تاڕادەیەک زیاتر پارێزراوە، بەڵام بێگومان لە پچڕانەکانی کەنداو دابڕاو نییە. بوون بە هەناردەکارێکی پوختی وزە، وڵاتێک ناکاتە خاوەن «سەربەخۆیی وزە»، کە ئەمەش پێگەیەکە کەم وڵات لە سەردەمی مۆدێرندا توانیویانە بەدەستی بهێنن. بازدانی نرخەکانی بەنزین لە ناوخۆی ئەمریکادا، دیارترین کاریگەریی ململانێی نێوان ئەمریکا-ئیسرائیل-ئێرانە، کە ئەمریکییەکان کاریگەرییەکەی بە توندیتر هەست پێدەکەن لەگەڵ نزیکبوونەوەی وەرزی گەشتوگوزاری هاوینە لە کۆتایی مانگی ئایاردا. لە کاتێکدا بەکاربەرانی ئەمریکی لەو بازدانە توندانەی نرخی وزە کە لە شوێنەکانی تر بە قورسی هەستی پێدەکرێت تاڕادەیەک پارێزراون، بەڵام هەناردەکارانی وزەی ئەمریکاش لەم مەترسییانە بەدەر نین.
دەرکەوتنی ئەمریکا وەک هەناردەکارێکی پوخی نەوت و غازی سروشتی بووەتە هۆی دروستبوونی جۆرێک لە عەقڵییەتی خۆپەرستانە لە کاتی بەرزبوونەوەی نرخەکانی وزەدا. بێگومان، نرخە بەرزەکان لە کورتخایەندا قازانج بە کۆمپانیاکانی وزەی ئەمریکا دەگەیەنن، بەڵام ئەمە پشتگوێخستنی وێنە گەورەکەیە. قەیرانەکانی وەک ئەمەی ئێستا دەبنە هۆی دروستبوونی نرخگەلێکی بەرز کە لە درێژخایەندا داواکاری لەسەر نەوت و غاز کەمدەکەنەوە (تووشی دابەزینی دەکەن). وەک لە وانەی چوارەمدا ئاماژەی پێدرا، ئەم دۆخە ئەگەر هیچ نەبێت، هاندەر دەبێت بۆ چڕکردنەوەی هەوڵەکان بە ئاراستەی باشترکردنی کارایی وزە و هەمەجۆریکردنی سەرچاوەکانی وزە. ئەمەش پاڵپشتی لە ئەجێندای «باڵادەستیی وزە»ی پاڵپشت بە کاربۆن و سووتەمەنی فۆسیڵی لەلایەن ئیدارەی ترەمپەوە ناکات، بەتایبەتی بەهۆی کەمبوونەوەی تەرکیزی ئەمریکا لەسەر سەرچاوەکانی وزەی کەمکاربۆن، کە لە کۆتاییدا جێگرەوەی سەرەکیی نەوت و غاز پێکدەهێنن.
سەرچاوە
- Colby Connelly, MENA Energy Recap, Q1-2026: Four Lessons From the Return of Tail Risk (Report), Middle East Institute (MEI), May 21, 2026, at;
https://mei.edu/report/mena-energy-recap-q1-2026-four-lessons-from-the-return-of-tail-risk/
