هەواڵ
ڕاپۆرت
هاوڕێ تۆفیق شارەزای دەستووری دەڵێت: هەوڵێک بۆ راگەیاندنی حکومەتی جەنگ و فریاکەوتن، ئەگەر حکومەتی جەنگ و فریاکەوتن راگەیەندرا پێگەی دەستوریی و قانونی حکومەتی هەرێم چی دەبێت؟ ، هەقی خۆیەتی سیاسیەکان و زانکۆکان و شارەزایانی کاروباری دەستوریی و سیاسی لە کوردستان قسەی خۆیان بکەن.
بڵاوکراوەتەوە لە : 25 ئازار 2026
قەبارەی دەقەکان
قەبارەی دەقەکان
هاوڕێ تۆفیق
بە گوێرەی دەستوری عێراق. حکومەت لەسێ دۆخی دەستوریدا، حکومەتی هەڵبژێردراوی دەسەڵاتی تەواو بۆ ماوەی چوار ساڵ. دۆخی دووەمیان کاربەرێکەر، لەو رۆژەی دەنگدانی گشتی بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمان دەکرێت ، پەرلەمانی خولی پێشوو تەواو ئەبێت و راستەوخۆ حکومەتیش دەگۆرێت بۆ حکومەتی کاربەرێکەر و دۆخی دەسەڵاتی تەواوی نامێنێت و تەنها ئیش وکاری رۆژانە رایی دەکات، ئەمەش بە گوێرەی بریاری شیکردنەوەی دادگای فیدراڵی ( بریاری تەفسیریی) ژمارە ٢١٣/ فیدراڵی/٢٠٢٥، دۆخی سێیەم ،حکومەتی فریاکەوتن و جەنگە بە گوێرەی مادەی ٦١ کە تایبەتە بە دەسەڵاتی پەرلەمان ، برگەی نۆیەم.
ئێستا لەرووی دەستوریی و واقیعیەوە حکومەتی کاربەرێکەر ناتوانێ بەم دەسەڵاتە کەمەی کە هەیەتی بەردەوام بێت ، لە ئەسڵدا حکومەتی کاربەرێکەر بۆ ماوەیەکی کورتە ،هەتاوەکو سەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیرانی نوێ هەڵدەبژێرن ، بە گويرەی دەستور هەڵبژاردنی هەردووکیان نابێت لە دوو مانگ تێپەڕ بکات. بەڵام بەهۆی رێکنەکەوتنی سیاسیەوە پێشێلی دەستور کراوەو هەڵبژاردنیان بۆ نەکراوەو ماوەی دەستوریی تەواو بوە. ئەم حکومەتەی ئێستا دوو کێشەی رووبەروو بۆتەوە. یەکەمیان کە باسمانکرد کاربەرێکردنەکەی کاتیە و ناتوانێ بەردەوام بێت، دووەمیان وڵاتە رووبەرووی جەنگێکی ناراستەوخۆ و بارێکی ئاسایشی نەخوازراو بۆتەوە ، لەم هەلومەرجەدا چوارچێوەی هەماهەنگی و هەندێک لە سەرکردەی سیاسی سەرقاڵی گفتوگۆن کە چۆن ئەم حکومەتی کاربەرێکردنەی ئێستا کە دەسەڵاتی سنوردارە، بگۆرن بۆ حکومەتی فریاکەوتن و جەنگ بە دەسەڵاتی تەواوە، هەتا ئەو وەختەی کە جەنگ تەواو دەبێت. وەکو باسمانکرد دەستوریی عێراق ئەم بابەتەی چارەسەر کردوەو ئەم بارودۆخەی ئێستا کە عێراقی پیایدا تێپەر دەبێت ،رێک و رەوان ئەو مادە دەستورییەی بەسەردا دەچەسپێت.
مادەی ٦١ کە تایبەتە بە دەسەڵاتەکانی ئەنجومەنی نوێنەران ، برگەی نۆیەمی دەستور دەڵێت( أ ـ رەزامەندی دەدرێت بە راگەیاندنی جەنگ و دۆخی فریاکەوتن بە زۆینەی سێیەک ،لەسەر داوایەکی هاوبەش لەلایەن سەرۆک کۆمار و سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران (الموافقة على اعلان الحرب وحالة الطوارئ بأغلبية الثلثين، بناءاً على طلبٍ مشترك من رئيس الجمهورية ،ورئيس مجلس الوزراء .
ب ـ دۆخی فریاکەوتن رادەگەیەنرێت بۆ ماوەی سی رۆژ شایەنی درێژکردنەوەیەو بۆ هەرجارێکیش رەزامەندی پێویستە( تعلن حالة الطوارئ لمدة ثلاثين يوماً قابلة للتمديد ،وبموافقةٍ عليها في كل مرة .)
ج ـ دەسەڵاتی پێویست بە سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران دەدرێت کە بتوانێ کاروباری دەوڵەت لەماوەی راگەیاندنی جەنگ و دۆخی فریاکەوتن بەرێوە ببات ، ئەو دەسەڵاتانەش بە قانون رێکدەخرێت بە جۆرێک کەلەگەڵ دەستور دژبەیەک نەبێت. (يخول رئيس مجلس الوزراء الصلاحيات اللازمة التي تمكنه من إدارة شؤون البلاد في اثناء مدة اعلان الحرب وحالة الطوارئ ،وتنظم هذه الصلاحيات بقانون ،بما لا يتعارض مع الدستور .
د ـ سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران پاش پانزە رۆژ لە تەواو بونی ماوەی راگەیاندنی جەنگ و دۆخی فریاکەوتن رێوشوێنەکان و دەرئەنجامەکان دەخاتە بەردەم ئەنجومەنی نوێنەران (يعرض رئيس مجلس الوزراء على مجلس النواب ،الاجراءات المتخذة والنتائج في اثناء مدة اعلان الحرب وحالة الطوارئ خلال خمسة عشر يوماً من انتهائها .
ئەم دۆخە پێویستە بە وردی سەرنجی بدەین ، ئەزمونێکە کە لە ژیانی دەستوریدا ئەزمون نەکراوە. لایەنی باش و خراپی هەیە، نابێ لە رێرەوی دەستوریی خۆی دەربچێت و درێژە بکێشێت و پەلبکێشێت بۆ دۆخی حکومەتی فریاکەوتنی درێژخایەن! چونکە لە عێراق پێشێلکاری دەستوریی کراوە. لەم روەوە مەترسی هەیە ، ئەگەر حکومەتی جەنگ و فریاکەوتن راگەیەندرا پێگەی دەستوریی و قانونی حکومەتی هەرێم چی دەبێت؟ ، هەقی خۆیەتی سیاسیەکان و زانکۆکان و شارەزایانی کاروباری دەستوریی و سیاسی لە کوردستان قسەی خۆیان بکەن.
