سندوقی نیشتمانی بۆ دیموکراسی پاڵپشتی دارایی درەو دەکات

هەواڵ

ڕاپۆرت

تۆڕەکانی بەقاچاخبردنی نەوتی کەرکووک و هەرێمی کوردستان

دۆسیەی بەقاچاخبردنی نەوتی خاو و بەرهەمە نەوتییەکان لە کێڵگەکانی کەرکووک و هەرێمی کوردستانەوە بەرەو وڵاتانی دراوسێ، بووەتە یەکێک لە دیارترین دۆسیە ئەمنی و ئابوورییەکانی ناوچەکە. بەپێی بەڵگەنامە هەواڵگرییە دزەپێکراوەکان و شیکاریی شارەزایانی ئابووری، ئەم پرۆسەیە لە گواستنەوەی سادەوە گۆڕاوە بۆ تۆڕێکی ئاڵۆزی ناوچەیی کە تێیدا سەرچاوەی نەوتەکە دەگۆڕدرێت و لە ژێر ناسنامەی دیکەدا دەخرێتە بازاڕەکانەوە.

بڵاوکراوەتەوە لە : 17 تشرینی دووەم 2026

تۆڕەکانی بەقاچاخبردنی نەوتی کەرکووک و هەرێمی کوردستان

قەبارەی دەقەکان

قەبارەی دەقەکان

 

درەو: 

 

🔻 دۆسیەی بەقاچاخبردنی نەوتی خاو و بەرهەمە نەوتییەکان لە کێڵگەکانی کەرکووک و هەرێمی کوردستانەوە بەرەو وڵاتانی دراوسێ، بووەتە یەکێک لە دیارترین دۆسیە ئەمنی و ئابوورییەکانی ناوچەکە. بەپێی بەڵگەنامە هەواڵگرییە دزەپێکراوەکان و شیکاریی شارەزایانی ئابووری، ئەم پرۆسەیە لە گواستنەوەی سادەوە گۆڕاوە بۆ تۆڕێکی ئاڵۆزی ناوچەیی کە تێیدا سەرچاوەی نەوتەکە دەگۆڕدرێت و لە ژێر ناسنامەی دیکەدا دەخرێتە بازاڕەکانەوە.

🔻 سەبارەت بە ڕێکارەکانی بەرەنگاربوونەوە، هەرچەندە تا ئێستا هیچ لێدوانێکی فەرمیی عێراقی سەبارەت بە ناوەڕۆکی ڕاپۆرتە هەواڵگرییەکە بڵاونەکراوەتەوە و ناو و بڕی داهاتەکان ئاشکرا نەکراون، بەڵام چەند هەنگاو و ڕاسپاردەیەک خراونەتە ڕوو:

🔹 بەڵێنی ئەمنی و دادوەری: زەیدی لە کاتی سەرۆکایەتیکردنی کۆبوونەوەیەکی ئەمنی سەبارەت بە دۆسیەی بەقاچاخبردنی نەوت لە جرف ئەلسەخر، بەڵێنی دا کۆتایی بە پرۆسەکانی بەقاچاخبردن و دزینی نەوت بهێنێت "لە زاخۆوە تا بەسرە" و جەختی کردەوە کە لیژنەی لێکۆڵینەوە بە ڕێژەی 100% پشتگیریی دەسەڵاتی دادوەریی عێراقی هەیە.

🔹 داخستنی دەروازەکان: بەغدا دەروازەی سنووریی شیبـی لەگەڵ ئێران داخستووە بە مەبەستی پێداچوونەوە بە دۆخی ئەمنی و دانانی ئامێری پشکنین بۆ ڕێگریکردن لە قاچاخچێتی.

🔹 ڕاسپاردەکانی ڕاپۆرتە هەواڵگرییەکە: داوای ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی دارایی کراوە بۆ دیاریکردنی سوودمەندان و قەبارەی زیانەکانی عێراق، لەگەڵ دانانی سیستەمی شوێنپێهەڵگرتنی ئەلیکترۆنی GPS لەسەر تانکەرەکانی کەرکووک، سلێمانی، هەولێر و دهۆک و بەستنەوەیان بە چاودێریی فیدراڵییەوە، و گرتنەبەری ڕێکاری یاسایی بەرامبەر کۆمپانیا و کەسە سەرپێچیکارەکان.

 

سەرچاوەکانی نەوت و گرێبەستە دەرەکییەکان

بەپێی شیکارییەکانی نەبیل مەرسومی، شارەزای ئابووریی عێراق، سەرچاوەی سەرەکیی ئەو نەوتەی بە قاچاخ دەبرێت بریتییە لە هەردوو کێڵگەی تاوکێ و فیشخاپوور لە دهۆک و کێڵگەی خورمەڵە لە کەرکووک. کۆمپانیای نەرویجیی DNO کە کارپێکەری سەرەکیی کێڵگەکانی تاوکێ و فیشخاپوورە و بەرهەمەکەیان دەگاتە نزیکەی (73 هەزار) بەرمیل لە ڕۆژێکدا، خاوەنی پشکی (68%)ـی ئەو کێڵگانەیە. بەهۆی ئەوەی ئەم کۆمپانیایە نەچووەتە پاڵ ئەو هەشت کۆمپانیا بیانییەی کە لە ساڵی 2025 رێککەوتنێکیان لەگەڵ عێراق واژۆ کرد بۆ رادەستکردنی نەوت بە کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ)، پشکەکەی خۆی لە دەرەوەی کۆنترۆڵی سۆمۆ بە کڕیارە ناوخۆییەکان دەفرۆشێت، دواتر ئەو نەوتە بە ڕێگەی قاچاخ ڕەوانەی دەرەوە دەکرێت.

لەلایەکی دیکەوە، ڕاپۆرتێکی تەکنیکیی 14 لاپەڕەیی بەشی هەواڵگریی شوێنی GSIی سەر بە ئاژانسی هەواڵگری و لێکۆڵینەوە فیدراڵییەکانی عێراق (کە کەناڵی "العربية/الحدث" چاوی پێی کەوتووە)، ئاماژەی بەوە کردووە کە لە "ڕێڕەوی ڕۆژهەڵات"ـدا کە لە کەرکووک و سلێمانییەوە دەست پێدەکات، ئەو پشکە نەوتییانە بەکاردەهێنرێن کە بە بەڵگەنامەی فەرمی بۆ شوێنەکانی ناو سلێمانی خەرج دەکرێن، پێش ئەوەی بەشێکیان بگوازرێنەوە بۆ تۆڕەکانی قاچاخچێتی.


ڕێڕەوەکانی گواستنەوە و شێوازی شاردنەوە

پرۆسەکانی بەقاچاخبردن لە ڕێگەی تانکەرەکانەوە و بە دوو ڕێڕەوی سەرەکیدا ئەنجام دەدرێن کە ناوچە سنوورییەکانی دەرەوەی کۆنترۆڵی ناوەندیی عێراق و ڕێگا شاخاوی و لاوەکییەکان دەقۆزنەوە:

ڕێڕەوی باکوور بەرەو تورکیا: نەوتەکە لە ڕێگەی دەروازەی سنووریی ئیبراهیم خەلیلـەوە بە قاچاخ دەبرێتە ناو خاکی تورکیا و لەوێ دەفرۆشرێت.
ڕێڕەوی ڕۆژهەڵات بەرەو ئێران و ئەفغانستان: نەوتی خاو و بەرهەمە سەرەتاییەکان بە تانکەری قەبارە بچووک و مامناوەند دەگوازرێنەوە بۆ دەروازەکانی باشماخ و پەروێزخان لە سلێمانی. لە دەروازەی باشماخ نەوتەکە لە کۆگا گەورەکاندا هەڵدەگیرێت و پاشان بۆ شاردنەوەی پرۆسەکە، تانکەرەکان دەخرێنە ناو کۆنتێنەری بارهەڵگری تایبەتەوە و بە ئاسانکاری دەپەڕێنرێنەوە ناو ئێران.
 

گۆڕینی ناسنامەی نەوت و گەیاندنی بە ئەفغانستان

بەپێی بەڵگەنامە هەواڵگرییەکانی عێراق، گرنگترین قۆناغی ئەم تۆڕە لەناو خاکی ئێراندا ڕوودەدات بۆ خۆدزینەوە لە سزا نێودەوڵەتییەکان؛ کاتێک بارەکان دەگەنە ئێران، نەوتە عێراقییەکە لە پاڵاوگە بچووک و مامناوەندەکاندا دەپاڵێورێت یان چارەسەری بۆ دەکرێت بۆ گۆڕینی تایبەتمەندییەکانی، و دواتر لەگەڵ بڕێکی زۆری بەرهەمە نەوتییە ناوخۆییەکانی ئێراندا تێکەڵ دەکرێت. بەم کارە سەرچاوە ڕەسەنەکەی دەشاردرێتەوە و وەک بەرهەمێکی ئێرانی پۆلێن دەکرێت و دەخرێتە بازاڕەوە.

پاشان ئەم بەرهەمە تێکەڵکراوانە لە ڕێگەی تانکەری ئێرانیی خاوەن تایبەتمەندیی نێودەوڵەتییەوە بە شارەکانی ڕۆژهەڵاتی ئێراندا بەرەو ئەفغانستان دەگوازرێنەوە (کە بەهۆی بەرزیی خواست لەسەر وزە وێستگەیەکی سەرەکییە). بارهەڵگرەکان لە دەروازە سنوورییەکانی وەک "ماهیروود" دەپەڕنەوە و لە کۆگا زەبەلاحەکانی نزیک هیرات و فەڕاهـ (کە کۆمپانیا تایبەتەکانی هاوردەکردنی ئەفغانی بەڕێوەیان دەبەن) بەتاڵ دەکرێن، دواتریش بە بارهەڵگری بچووکتر بەسەر وێستگە و بازاڕە ناوخۆییەکانی ئەفغانستاندا دابەش دەکرێن و لەوێ بەکاردەهێنرێن بەبێ ئەوەی دووبارە هەناردەی بازاڕە نێودەوڵەتییەکانی دیکە بکرێنەوە.


بەڵگە مانگە دەستکردەکان و تێوەگلانی گرووپە چەکدارەکان

بەڵگەنامە 14 لاپەڕەییەکەی هەواڵگریی عێراق (لە لاپەڕەکانی چوارەم تا هەشتەم) وێنەی ئاسمانیی مانگە دەستکردەکانی ساڵانی 2024، 2025 و 2026ـی هاوپێچ کردووە کە گردبوونەوەی بەردەوامی تانکەرەکان لە نزیک دەروازەکانی باشماخ و پەروێزخان و دروستکردنی باڵەخانە و کۆگای نوێ لە نزیک باشماخ دەردەخەن.

هاوکات ئەم دۆسیەیە یەکتر دەبڕێت لەگەڵ بەڵگەنامەیەکی دیکەی هەواڵگریی عێراقی و توێژینەوەیەکی سەنتەری بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لە ئەکادیمیای سەربازیی ئەمریکی (وێست پۆینت)، کە تێوەگلانی گرووپە چەکدارەکان و تۆڕە بازرگانییەکانیان لە دەستبەسەرداگرتن و بەقاچاخبردنی نەوت بەبەڵگە کردووە (لەوانە بەقاچاخبردنی نەوت لە ناوچەی جرف ئەلسەخر بەرەو بەغدا و گۆڕینی لە ڕێگادا). ئەم چالاکییانە سەرچاوەیەکی دارایی بە مەزەندەی ملیۆنان دۆلار بۆ ئەو گرووپ و میلیشیایانە لە عێراق و سووریا دابین دەکەن و دەرگای قۆستنەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەت بۆ ئابووریی هاوتەریب دەکەنەوە.

 

 

لێکەوتە ئابووری و هەرێمییەکان و هەوڵەکانی بەرەنگاربوونەوە

ئاشکرابوونی ئەم تۆڕانە لە کاتێکدایە کە بەپێی لێدوانەکانی فوئاد حوسێن، وەزیری دەرەوەی عێراق، زیانەکانی عێراق بەهۆی جەنگی ئێران و پەککەوتنی هەناردەی نەوت گەیشتووەتە 60 ملیار دۆلار، لە کاتێکدا هەناردەی نەوتی عێراق لە مانگی تشرینی یەکەمدا دەبووژێتەوە بۆ نزیکەی (3.5 ملیۆن) بەرمیل لە ڕۆژێکدا (دوای ئەوەی لە مانگی ئەیلوولدا 2.65 ملیۆن بەرمیل بوو). لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش، واشنتۆن داوای داخستنی هەموو دەروازە سنوورییەکانی لەگەڵ ئێران کردووە جگە لە دوو دەروازە نەبێت کە یەکێکیان لە هەرێمی کوردستانە. هەروەها دزەکردنی نەوتی نایاسایی بۆ بازاڕەکان کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر سعوودیە و هاوپەیمانیی "ئۆپێک پڵەس" هەیە، چونکە نرخە هاوسەنگەکانی نەوت و سەقامگیریی بودجە و "دیدگای 2030" دەخاتە ژێر فشارەوە و هەڕەشە لە ئاسایشی کەنداو دەکات.

سەبارەت بە ڕێکارەکانی بەرەنگاربوونەوە، هەرچەندە تا ئێستا هیچ لێدوانێکی فەرمیی عێراقی سەبارەت بە ناوەڕۆکی ڕاپۆرتە هەواڵگرییەکە بڵاونەکراوەتەوە و ناو و بڕی داهاتەکان ئاشکرا نەکراون، بەڵام چەند هەنگاو و ڕاسپاردەیەک خراونەتە ڕوو:

·       بەڵێنی ئەمنی و دادوەری: زەیدی لە کاتی سەرۆکایەتیکردنی کۆبوونەوەیەکی ئەمنی سەبارەت بە دۆسیەی بەقاچاخبردنی نەوت لە جرف ئەلسەخر، بەڵێنی دا کۆتایی بە پرۆسەکانی بەقاچاخبردن و دزینی نەوت بهێنێت "لە زاخۆوە تا بەسرە" و جەختی کردەوە کە لیژنەی لێکۆڵینەوە بە ڕێژەی 100%  پشتگیریی دەسەڵاتی دادوەریی عێراقی هەیە.

·       داخستنی دەروازەکان: بەغدا دەروازەی سنووریی شیبـی لەگەڵ ئێران داخستووە بە مەبەستی پێداچوونەوە بە دۆخی ئەمنی و دانانی ئامێری پشکنین بۆ ڕێگریکردن لە قاچاخچێتی.

·       ڕاسپاردەکانی ڕاپۆرتە هەواڵگرییەکە: داوای ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی دارایی کراوە بۆ دیاریکردنی سوودمەندان و قەبارەی زیانەکانی عێراق، لەگەڵ دانانی سیستەمی شوێنپێهەڵگرتنی ئەلیکترۆنی GPS لەسەر تانکەرەکانی کەرکووک، سلێمانی، هەولێر و دهۆک و بەستنەوەیان بە چاودێریی فیدراڵییەوە، و گرتنەبەری ڕێکاری یاسایی بەرامبەر کۆمپانیا و کەسە سەرپێچیکارەکان.

سەرەڕای ئەم هەوڵانە، پرسیاری سەرەکی بە کراوەیی دەمێنێتەوە سەبارەت بە توانای دەسەڵاتدارانی عێراق بۆ ڕاوەدوونانی تۆڕە تێوەگلاوەکان، کە پێویستی بە هەماهەنگییەکی هەرێمیی فراوانتر هەیە بۆ داخستنی دەروازە شاخاوییەکان و ڕێگریکردن لە دزەکردنی نەوتی خاو بە ناسنامەی ساختەوە.

وێنە سەتەلایتییەکان

Untitled Media

 

Untitled Media

 

Untitled Media

 

سه‌رچاوه‌كان

 

-       الرياض- العربية.نت، من كركوك إلى إيران.. تقرير يكشف رحلة النفط المهرب، نشر في: 11 نوفمبر ,2026

https://shorturl.at/YzuGc

-       فريق تحرير نفود، تقرير استخباراتي عراقي يكشف تهريب نفط كركوك والسليمانية إلى إيران ثم أفغانستان، 10 نوفمبر 2026؛

https://nfoud.com/article/iraqi-intelligence-report-oil-smuggling-kerkuk-sulaymaniyah-iran-afghanistan

-       شبكة الساعة (تقارير)، 12 عاماً من هيمنة الكتائب.. هل اقتربت الدولة من فرض سيادتها على جرف الصخر؟, نشر في: 16 نوفمبر 2026:

https://shorturl.at/bSI3O

-       نبيل المرسومي، ما علاقة شركة دي ان او النرويجية بتهريب النفط من كردستان ؟، 15  نوفمبر 2026؛

https://www.facebook.com/share/p/1PTff5YNcS/

 

دواین هەواڵەکان

زیاتر ببینە
null
پێش 2 کاتژمێر

شرۆڤەکردنی دەقە دەستوریەکانی تایبەت بە هەرێمی کوردستان لە دەستوری عیراقدا

null
پێش 10 کاتژمێر

مەسرور بارزانی: هەرێمی كوردستان دابەشناكرێت

null
پێش 11 کاتژمێر

په‌مپكردنی نه‌وت له‌ بۆری كه‌ركوك- جه‌یهان ده‌ستیپێكرد