سندوقی نیشتمانی بۆ دیموکراسی پاڵپشتی دارایی درەو دەکات

null

 شەراكەتی سیاسی لەجوڵانەوەی چەكدارییەوە بۆ حوكمڕانی

بڵاوکراوەتەوە لە : 6 شوبات 2019

قەبارەی دەقەکان

قەبارەی دەقەکان

جەلال جەوهەر   
1- شەراكەتی سیاسی لە جوڵانەوەی چەكداریدا
لەناو شۆڕشی چەكداریدا لە كوردستان شتێك نەبوە بەناوی شەراكەتی سیاسی راستەقینە، لەبەر هۆكاری خۆیی و ناوخۆی جوڵانەكەوە، و جیاوازی زۆر و بێ بڕوایی لایەنەكان بەكاری پێكەوەیی و هاوبەشی سیاسی و لە بەر كاریگەری فاكتەری دەرەكی و بابەتی بەسەر كورد و جوڵانەوەكە.

 راستە جوڵانەوەی چەكداری لە كوردستاندا داواكانیان، داوای دیموكراسی بوون، بەڵام لەنێوخۆیاندا هەرگیز بڕوایان بەكاری پێكەوەیی و هاوبەشی و دیموكراسی نەبوو، هەر لەبەر ئەم هۆكارانە بوو جوڵانەوەی چەكداری لە كوردستان و بەهۆیەوە میللەتی كوردیش تووشی دو شكستی مێژوویی بوون لە ساڵی (1975و 1988).

دوای شكستەكان و لە كاتی بەسەرچودا، بیرۆكەی هاوبەشی هاتە پێشەوە، لایەنەكان بە ناچاری پەسەندیانكرد و بەرەی كوردستانی پێكهات.
ئەزمونی پێكەوەیی و هاوبەشی لەو قۆناغەدا، راپەرین و هەڵبژاردنەكان (بە كەم و كوڕی زۆرەوە) و دروستكردنی دامەزراوەكانی هەرێمی كوردستانی لێكەوتەوە. بەڵام تەمەنی ئەم پێكەویی و هاوبەشیە زۆر كورت بوو. لەبەر دەمارگری حیزبی و دەرهاویشتە و لێكەوتەكانی ئەم دەمارگیریە.

هەر بۆیە شەڕ و ململانێی توندی حیزبایەتی لە كوردستان رێگەی نەدا شەراكەتی سیاسی بە شێوازێكی تەندروست لەدایك بێت و دەرگای هاوبەشی سیاسی بەڕوی هاوڵاتیان و لایەنە سیاسییەكاندا بكرێتەوە.

2-شەراكەتی سیاسی لە سەردەمی حوكمرانیدا
شەراكەتی سیاسی بەشێوەیەكی گشتی شێوازێكە لە كاری پێكەوەیی و هاوپەیمانی لە نێوان چەند لایەنێك بۆ ماوەیەكی دیاریكراو، لەپێناو بەجێ گەیاندنی ئامانج و بەرژەوەندی (نیشتیمانی، سیاسی، رۆشنبیری و كۆمەڵایەتی، مرۆیی، خزمەت گوزاری، چاكسازی و گۆڕانكاری) ئەو چەند لایەنە، بەجۆرێك هەر لایەك بە ئەندازەی سەنگی خۆی شوێنی دیاریكراو خۆی هەبێ لەو هاوپەیمانیە و ئەو لایەنانە پاندبن بە ناوەڕۆكی ئەو هاوپەیمانیەوە و هەمو لایەنەكان بەیەكەوە بڕیار لە پرسی سیاسی و ئابوری و دارایی و كارگێریەكان بدەن و بەیەكەوە روبەڕوی ئاڵنگاریەكان ببنەوە و تەحەمولی مەسئولیەت بكەن.

دیارە لێرەدا باسی ئەو شێوازە لە شەراكەت دەكەین كە پێكدێت و دروستكردنی بۆ پێكهێنانی حكومەت و دەسەڵاتەكانی تر، بە مەبەستی بەڕێوەبردنی دەوڵەت و هەرێم و ئیدارات.

شەراكەتی یەكەمی سیاسی لەسەردەمی خەباتی مەدەنیدا
شەراكەتی یەكەمی سیاسی لەنێوان هاوڵاتیان (دەنگدەران) و لایەنە سیاسیەكانەوە دەست پێ دەكات بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنەكان بە پێی ئەو گرێبەستەی هەیە )دەستور) بۆ پێكهێنانی دەسەڵاتەكان.

بەپێی ئەزمونی (27) ساڵی رابردوو، لە پرۆسەی سیاسی و هەڵبژاردنەكانی هەرێم و عێراق، هێز و لایەن دەسەڵاتداراەكانی هەرێم نەك هەر پابەندنەبوون بە جێبەجێكردنی ئەو گرێبەستە و شەراكەتەوە بەڵكو وێنەیەكی زۆر ناشیرین و خراپیان نمایشكرد لە شەڕ و تەزویر و ساختە و پێشێل كردنی شەراكەت لە هەڵبژاردنەكان و پڕۆسەی سیاسی لە هەرێمی كوردستان.

دۆخی شەراكەتی سیاسی یەكەم لە عێراقیش هەر جێگەی شەرمەزاریە، بەهۆی نەبونی سەربەخۆیی لە هەڵبژاردنەكان و بەهۆی ئەو هەموو ساختە و تەزویرە بێ سنورە و دەستكاری كردنی ئەنجامی هەڵبژاردنەكان لە لایەن دەسەڵاتداران لە عێراق.

پێشێلكردن و ئەتكردنی ئەو گرێبەستە(دەستور) لە نێوان هاوڵاتیان و دەسەڵاتداران بوو بە دایك و سەرجەم گەندەڵیەكان لە عێراق و هەرێمی كوردستان، سەرئەنجام بەهۆی ساختە و تەزویر و دەستكاریكردنی ئەنجامی هەڵبژاردنەكان زۆربەی هەرە زۆری هاوڵاتیان و دەنگدەرانی عێراق و هەرێمی كوردستان نائومێد و بێ بڕوا كرد بە پڕۆسەی سیاسی و هەڵبژاردنەكان و بەهێز و لایەنە سیاسیەكان و سەركردەكانیان، چاكتر و نزیكترین بەڵگەش بەشداری نەكردنی (75%)ی دەنگدەرانە، لە دوای هەڵبژاردنەكانی عێراق(12/5/2018) و هەرێمی كوردستان (30/9/2018).

هەڵبەت شەراكەتی سیاسی لە سایەی سیستمی دیموكراسی لە دایك دەبێ، نەبونی شەراكەتی راستەقینەی سیاسی لە هەرێمی كوردستان و عێراق، ئەویش بۆ خۆی دەلیلێكی ترە كە لە هەرێمی كوردستان و عێراق شتێك نیە بە ناوی پڕۆسەی سیاسی تەندروست و دیموكراسیەت، ئەوەی لە هەرێم و عێراق هەیە تەنیا پیادەكردنی بەشێكی زۆر كەمە لە بنەماكانی دیموكراسیەت بە عەیب و عار و كەمو كوڕیەكی زۆرەوە، ئەمیش تاقیكردنەوەیەكی تری هێز و لایەنە سەرەكیەكانە لە پرسی بڕوابون بە كاری هاوبەش و پێكەویی و دیموكراسیەت.

لە دوای (58)ساڵ لە جوڵانەوەی چەكداری و (27)ساڵ لە حكومڕانی، پرسی شەراكەتی سیاسی نەك هەر نەچەسپاوە لە كوردستانی عێراق، بەڵكو بێ بڕوایی و بێ ئومێدی بە پرسی كورد و جوڵانەوەی كورد جێگای گرتەوە.

دوای ئەو هەمو كارەسات و ماڵوێرانیە، لە قوربانی گیانی و لەدەستدانی نیوەی خاكی كوردستان، ئێستا پرسیارەكە ئەوەیە، پارتی و یەكێتی كامیان هەڵدەبژێرن؟ پڕۆسەیەكی سیاسی و تەندروست و بێ غەل و غەش و شەراكەتێكی راستەقینەی سیاسی، یان كارەسات و ماڵوێرانی و هەرەسێكی تر.
 

null

داهاتی گشتی (نەوتی و نانەوتی) عێراق لە (8) مانگی یەکەمی 2026

null

خۆداپۆشین بە قەیران

ئەمانەش ببینە

زیاتر ببینە
null

داگیرکردنی شوێن، لەناوبردنی یادەوەریی شار

null

دیدێك سه‌باره‌ت به‌ قه‌یرانی سیاسی ئێستای هه‌رێم

null

کاتێک حیزب لە نیشتمان گەورەتر دەبێت و حیزب دەبێتە سنووری نیشتمان

null

تەمبەڵی عەقڵی و کۆمەڵگای جنێو!